महाभारत · अध्याय 7.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.193.1
सात्वतस्य तु तत्कर्म दृष्ट्वा दुर्योधनादयः ।
शैनेयं सर्वतः क्रुद्धा वारयामासुरञ्जसा ॥ ७.१९३.१ ॥
सात्वताचे ते कर्म पाहून दुर्योधनादी क्रुद्ध होऊन सर्व बाजूंनी शैनेयाला तत्काळ अडवू लागले.
7.193.2
कृपकर्णौ च समरे पुत्राश्च तव मारिष ।
शैनेयं त्वरयाऽभ्येत्य विनिघ्नन्निशितैः शरैः ॥ ७.१९३.२ ॥
हे माननीय, युद्धात कृप, कर्ण आणि तुमचे पुत्र त्वरेने शैनेयाजवळ येऊन तीक्ष्ण बाणांनी त्याला प्रहार करू लागले.
7.193.3
युधिष्ठिरस्ततो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
भीमसेनश्च बलवान्सात्यकिं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.३ ॥
मग राजा युधिष्ठिर, माद्रीचे दोन पुत्र पांडव आणि बलवान भीमसेन यांनी सात्यकीला वेढून त्याचे रक्षण केले.
7.193.4
कर्णश्च शरवर्षेण गौतमश्च महारथः ।
दुर्योधनादयस्ते च शैनेयं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.४ ॥
कर्ण, बाणांचा वर्षाव करणारा महारथी गौतम (कृप) आणि दुर्योधनादी यांनी शैनेयाला वेढून अडवले.
7.193.5
तां वृष्टिं सहसा राजन्नुत्थितां घोररूपिणीम् ।
वारयामास शैनेयो योधयंस्तान्महारथान् ॥ ७.१९३.५ ॥
हे राजा, अचानक उसळलेल्या त्या भयंकर वर्षावाला शैनेयाने अडवले; त्या महारथींशी लढत.
7.193.6
तेषामस्त्राणि दिव्यानि संहितानि महात्मनाम् ।
वारयामास विधिवद्दिव्यैरस्त्रैर्महामृधे ॥ ७.१९३.६ ॥
त्या महात्म्यांची संहित दिव्य अस्त्रे महायुद्धात विधिपूर्वक दिव्य अस्त्रांनी शैनेयाने अडवली.
7.193.7
क्रूरमायोधनं जज्ञे तस्मिन्राजसमागमे ।
रुद्रस्येव हि क्रुद्धस्य निघ्नतस्तान्पशून्पुरा ॥ ७.१९३.७ ॥
त्या राजसमागमात भयंकर युद्ध झाले, जसे पूर्वी क्रुद्ध रुद्राने पशूंचा संहार केला होता.
7.193.8
हस्तानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत ।
छत्राणां चापविद्धानां चामराणां च सञ्चयैः।
राशयः स्म व्यदृश्यन्त तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ७.१९३.८ ॥
हे भरता, त्या रणांगणावर जागोजागी हात, मस्तके, धनुष्ये, पडलेली छत्रे आणि चामरे यांचे ढीग दिसत होते.
7.193.9
भग्नचक्रै रथैश्चापि पातितैश्च महाध्वजैः ।
सादिभिश्च हतैः शूरैः सङ्कीर्णा वसुधाऽभवत् ॥ ७.१९३.९ ॥
तुटलेल्या चाकांचे रथ, पडलेले मोठे ध्वज आणि मारले गेलेले घोडेस्वार वीर यांनी पृथ्वी व्यापली.
7.193.10
बाणपातनिकृत्तास्तु योधास्ते कुरुसत्तम ।
चेष्टन्तो विविधाश्चेष्टा व्यदृश्यन्त महाहवे ॥ ७.१९३.१० ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, बाणांच्या वर्षावाने छिन्नभिन्न झालेले ते योद्धे त्या महायुद्धात तडफडत नाना चेष्टा करताना दिसले.
7.193.11
वर्तमाने तथा युद्धे घोरे देवासुरोपमे ।
अब्रवीत्क्षत्रियांस्तत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ७.१९३.११ ॥
देवासुर युद्धासारख्या त्या भयंकर युद्धात धर्मराज युधिष्ठिराने तेथे क्षत्रियांना सांगितले.
7.193.12
अभिद्रवत संयत्ताः कुम्भयोनिं महारथाः ।
एषो हि पार्पतो वीरो भारद्वाजेन सङ्गतः ॥ ७.१९३.१२ ॥
हे महारथींनो, सिद्ध होऊन कुंभयोनी द्रोणावर तुटून पडा; हा वीर पार्थ भारद्वाजपुत्रासह लढत आहे.
7.193.13
घटते च यथाशक्ति भारद्वाजस्य नाशने ।
यादृशानि हि रूपाणि दृश्यन्तेऽस्य महारणे ॥ ७.१९३.१३ ॥
भारद्वाज (द्रोण) याच्या नाशासाठी तो यथाशक्ती प्रयत्न करीत आहे; या महायुद्धात त्याची अशीच रूपे दिसत आहेत.
7.193.14
अद्य द्रोणं रणे क्रुद्धो घातयिष्यति पार्पतः ।
ते यूयं सहिता भूत्वा युध्यध्वं कुम्भसम्भवम्। ॥ ७.१९३.१४ ॥
आज क्रुद्ध पार्षत (धृष्टद्युम्न) रणांगणात द्रोणाचा वध घडवील; तुम्ही सर्वजण एकत्र होऊन कुंभसंभवाशी युद्ध करा.
7.193.15
युधिष्ठिरसमाज्ञप्ताः सृञ्जयानां महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता भारद्वाजजिघांसवः ॥ ७.१९३.१५ ॥
युधिष्ठिराच्या आज्ञेने सिद्ध झालेले सृंजयांचे महारथी भारद्वाजाला मारण्याच्या इच्छेने धावून गेले.
7.193.16
तान्समापततः सर्वान्भारद्वाजो महारथः ।
अभ्यवर्तत वेगेन मर्तव्यमिति निश्चितः ॥ ७.१९३.१६ ॥
ते सर्वजण आपल्यावर चाल करून येत आहेत हे पाहून महारथी भारद्वाज, "मरावेच लागेल" असा निश्चय करून वेगाने त्यांच्याकडे वळला.
7.193.17
प्रयाते सत्यसन्धे तु समकम्पत मेदिनी ।
ववुर्वाताः सनिर्घातास्त्रासयाना वरूथिनीम् ॥ ७.१९३.१७ ॥
सत्यसंधाने पुढे प्रयाण करताच पृथ्वी थरथरली; गर्जनेसह वारे वाहू लागले, जे सैन्याला भयभीत करीत होते.
7.193.18
पपात महती चोल्का आदित्यान्निश्चरन्त्युत ।
दीपयन्ती उभे सेने शंसन्तीव महद्भयम् ॥ ७.१९३.१८ ॥
सूर्यापासून एक मोठी उल्का कोसळली; ती दोन्ही सैन्यांना प्रकाशित करीत जणू मोठ्या भयाची सूचना देत होती.
7.193.19
जज्वलुश्चैव शस्त्राणि भारद्वाजस्य मारिष ।
रथाः स्वनन्ति चात्यर्थं हयाश्चाश्रूण्यवासृजन् ॥ ७.१९३.१९ ॥
हे मारिष! भारद्वाजाची (द्रोणाची) शस्त्रे पेटली; रथ अत्यंत खडखडू लागले आणि घोडे अश्रू ढाळू लागले.
7.193.20
हतौजा इव चाप्यासीद्भारद्वाजो महारथः ।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य वामबाहुस्तथैव च ॥ ७.१९३.२० ॥
भारद्वाज (द्रोण) महारथी जणू बलहीन झाले; त्यांचा डोळा आणि डावा बाहूही तसेच स्फुरू लागले.
7.193.21
विमनाश्चाभवद्युद्धे दृष्ट्वा पार्षतमग्रतः ॥ ७.१९३.२१ ॥
युद्धात समोर पार्षताला (धृष्टद्युम्नाला) पाहून ते उदास झाले.
7.193.22
ऋषीणां ब्रह्मवादानां स्वर्गस्य गमनं प्रति ।
सुयुद्धेन ततः प्राणानुत्स्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ७.१९३.२२ ॥
ब्रह्मवादी ऋषींप्रमाणे स्वर्गगमनाच्या इच्छेने, उत्तम युद्धाद्वारे, मग त्यांनी प्राण सोडण्यास आरंभ केला.
7.193.23
ततश्चतुर्दिशं सैन्यैर्द्रुपदस्याभिसंवृतः ।
निर्दहन्क्षत्रियव्रातान्द्रोणः पर्यचरद्रणे ॥ ७.१९३.२३ ॥
नंतर द्रुपदाच्या सैन्यांनी चारी बाजूंनी वेढलेले द्रोण क्षत्रियसमूहांना जाळत रणांगणात संचार करू लागले.
7.193.24
हत्वा विंशतिसाहस्रान्क्षत्रियानरिमर्दनः ।
दशायुतानि करिणामवधीद्विशिखैः शितैः ॥ ७.१९३.२४ ॥
शत्रूंचे मर्दन करणाऱ्या त्यांनी वीस हजार क्षत्रियांना ठार मारले आणि तीक्ष्ण बाणांनी लाखो हत्तींचा वध केला.
7.193.25
सोऽतिष्ठदाहवे यत्तो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ।
क्षत्रियाणामभावाय ब्राह्ममस्त्रं समास्थितः ॥ ७.१९३.२५ ॥
तो युद्धात सज्ज होऊन उभा राहिला, धूररहित अग्नीप्रमाणे तेजळत, क्षत्रियांच्या नाशासाठी ब्रह्मास्त्र धारण करून.
7.193.26
पाञ्चाल्यं विरथं भीमो हतसर्वायुधं बली ।
सुविपण्णं महात्मानं त्वरमाणः समभ्ययात् ॥ ७.१९३.२६ ॥
बलवान भीम, रथहीन, सर्व शस्त्रे गमावलेल्या, अत्यंत खिन्न झालेल्या त्या महात्मा पाञ्चाल्याकडे घाईने गेला.
7.193.27
ततः स्वरथमारोप्य पाञ्चाल्यमरिमर्दनः ।
अब्रवीदभिसम्प्रेक्ष्य द्रोणमस्यन्तमन्तिकात् ॥ ७.१९३.२७ ॥
मग शत्रूंचे मर्दन करणाऱ्या भीमाने पाञ्चाल्याला आपल्या रथात चढवून, जवळून बाण सोडणाऱ्या द्रोणाकडे पाहत म्हटले.
7.193.28
न त्वदन्य इहाचार्यं योद्धुमुत्सहते पुमान् ।
त्वरस्व प्राग्वधायैव त्वयि भारः समाहितः ॥ ७.१९३.२८ ॥
येथे तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही पुरुष आचार्याशी युद्ध करण्याचे धाडस करणार नाही. वधासाठी लवकर हो; भार तुझ्यावरच ठेवला आहे.
7.193.29
स तथोक्तो महाबाहुः सर्वभारसहं धनुः ।
अभिपत्याददे क्षिप्रमायुधप्रवरं दृढम् ॥ ७.१९३.२९ ॥
असे सांगितल्यावर महाबाहू सर्व भार सोसण्यास समर्थ, शस्त्रांमध्ये श्रेष्ठ आणि दृढ असे धनुष्य त्याने घाईने जवळ जाऊन उचलले.
7.193.30
संरब्धश्च शरानस्यन्द्रोणं दुर्वारणं रणे ।
विवारयिपुराचार्यं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१९३.३० ॥
संतप्त झालेल्या भीमाने, युद्धात अनिवार्य असलेल्या द्रोणाला अडवण्याच्या इच्छेने बाण सोडत आचार्यांना बाणांच्या वर्षावाने झाकून टाकले.
7.193.31
तौ न्यवारयतां श्रेष्ठौ संरब्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयेतां ब्राह्माणि दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ॥ ७.१९३.३१ ॥
ते दोघे श्रेष्ठ, संतापलेले व रणशोभा वाढवणारे वीर एकमेकांना अडवत राहिले आणि अनेक वेळा दिव्य ब्राह्म अस्त्रे सोडत राहिले.
7.193.32
स महास्त्रैर्महाराज द्रोणमाच्छादयद्रणे ।
निहत्य सर्वाण्यस्त्राणि भारद्वाजस्य पार्षतः ॥ ७.१९३.३२ ॥
हे महाराजा, त्याने रणात महास्त्रांनी द्रोणाला झाकून टाकले; भारद्वाजाच्या पुत्राची सर्व अस्त्रे नष्ट करणारा तो पार्षत होता.
7.193.33
स वसातीञ्शिवींस्चैव वाह्लीकान्कौरवानपि ।
रक्षिष्यमाणान्सङ्ग्रामे द्रोणं व्यधमदच्युतः ॥ ७.१९३.३३ ॥
त्या अच्युताने वसाती, शिबी, वाह्लीक आणि कौरवांनाही — युद्धात द्रोणाचे रक्षण करणाऱ्यांना — पाडले.
7.193.34
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्गभस्तिभिरिवांशुमान् ।
वभौ प्रच्छादयन्नाशाः शरजालैः समन्ततः ॥ ७.१९३.३४ ॥
राजा, धृष्टद्युम्नही सूर्याच्या किरणांप्रमाणे तळपला; बाणांच्या जाळ्यांनी सर्व दिशा चहूकडून झाकत.
7.193.35
तस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा विद्ध्वा चैनं शिलीमुखैः ।
मर्माण्यभ्यहनद्भूयः स व्यथां परमामगात् ॥ ७.१९३.३५ ॥
द्रोणाने त्याचे धनुष्य तोडून, शिलीमुखांनी त्याला विंधून, पुन्हा मर्मस्थळांवर प्रहार केला; तो अत्यंत वेदनेत पडला.
7.193.36
ततो भीमो दृढक्रोधो द्रोणस्याश्लिष्य तं रथम् ।
शनकैरिव राजेन्द्र द्रोणं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१९३.३६ ॥
मग दृढ क्रोधाने भरलेला भीम द्रोणाच्या त्या रथाजवळ येऊन, हे राजेंद्रा, हळूच द्रोणाला हे शब्द बोलला.
7.193.37
यदि नाम न युध्येरञ्शिक्षिता ब्रह्मबन्धवः ।
स्वकर्मभिरसन्तुष्टा न स्म क्षत्रं क्षयं व्रजेत् ॥ ७.१९३.३७ ॥
शिक्षित ब्राह्मणबंधूंनी युद्ध केले नसते आणि आपल्या कर्मांविषयी असमाधानी राहिले नसते, तर क्षत्रिय नाश पावले नसते.
7.193.38
अहिंसां सर्वभूतेषु धर्मं ज्यायस्तरं विदुः ।
तस्य च ब्राह्मणो मूलं भवांश्च ब्रह्मवित्तमः ॥ ७.१९३.३८ ॥
सर्व प्राणिमात्रांविषयी अहिंसा हाच श्रेष्ठ धर्म आहे असे ते जाणतात; त्याचे मूळ ब्राह्मण आहे, आणि आपण ब्रह्मज्ञानी लोकांत श्रेष्ठ आहात.
7.193.39
श्वपाकवन्म्लेच्छगणान्हत्वा चान्यान्पृथग्विधान् ।
भरन्ति हि सुतान्दारांस्तद्वदज्ञानमोहिताः ॥ ७.१९३.३९ ॥
श्वपाकांप्रमाणे म्लेच्छगणांना व इतर अनेक प्रकारच्या लोकांना मारूनही, अज्ञानाने मोहित होऊन ते पुत्र व पत्नींचे पालनपोषण करतात.
7.193.40
अज्ञानान्मूढवद्ब्रह्मन्पुत्रदारधनेप्सया ।
एकस्यार्थे बहून्हत्वा पुत्रस्याधर्मविद्यया।
स्वकर्मस्थान्विकर्मस्थो न व्यपत्रपसे कथम् ॥ ७.१९३.४० ॥
अज्ञानामुळे मूढासारखे, हे ब्राह्मणा, पुत्र, पत्नी व धन यांच्या इच्छेने, एकासाठी अनेकांना मारून, अधर्मविद्येने, स्वकर्मात असलेल्यांवर विकर्मात राहिलेले तुम्ही लाज का वाटत नाही?
7.193.41
आचारहीन निर्लज्ज ब्रह्मवन्धो वरायुध ।
इदानीं तिष्ठ दुर्बुद्धे न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ७.१९३.४१ ॥
हे आचारहीन, निर्लज्ज, ब्राह्मणबंधो, श्रेष्ठ शस्त्रधारी! आता उभा रहा, हे दुर्बुद्धे; माझ्या हातून जिवंत सुटणार नाहीस.
7.193.42
यस्यार्थे शस्त्रमादाय यमपेक्ष्य च जीवसि ।
स चाद्य पतितः शेते पृष्टेनावेदितस्तवः ॥ ७.१९३.४२ ॥
ज्याच्यासाठी शस्त्र धरून, यमाचा विचार करत तू जिवंत आहेस, तोच आज पडून निजला आहे — विचारले असता तुला हेच सांगितले गेले आहे.
7.193.43
स वै च निहतः शेते तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
धर्मराजस्य तद्वाक्यं नाभिशङ्कितुमर्हसि ॥ ७.१९३.४३ ॥
तुझा तो मंदबुद्धी पुत्र मारला जाऊन पडला आहे. धर्मराजाच्या त्या वचनावर तुला शंका घेणे योग्य नाही.
7.193.44
एवमुक्तस्ततो द्रोणो भीमेनोत्सृज्य तद्वनुः ।
सन्न्यासाय शरीरस्य योक्ष्यमाणः स वै द्विजः।
सर्वाण्यस्त्राणि धर्मात्मा हातुकामोऽभ्यभापत ॥ ७.१९३.४४ ॥
भीमाने असे सांगितल्यावर द्रोणाने ते धनुष्य खाली ठेवले. देहत्यागासाठी योगात मग्न होणारा तो ब्राह्मण, धर्मात्मा, सर्व अस्त्रे त्यागण्याच्या इच्छेने असे बोलला.
7.193.45
कर्णं दुर्योधनं राजंस्त्वरमाणः पराक्रमम् ।
कर्णकर्ण महेष्वास कृप दुर्योधनेति च ॥ ७.१९३.४५ ॥
हे राजा, त्वरेने, पराक्रमी कर्णाला — कर्ण कर्ण, महेष्वास, कृपा, दुर्योधना असे हाक मारून बोलावले.
7.193.46
सङ्ग्रामे क्रियतां यत्नो ब्रवीम्येष पुनःपुनः ।
पाण्डवेभ्यः शिवं वोस्तु शस्त्रमभ्युत्सृजाम्यहम्।
इति तत्र महाराज प्राक्रोशद्द्रौणिमेव च ॥ ७.१९३.४६ ॥
युद्धात प्रयत्न करा असे मी पुन्हा पुन्हा सांगतो. पांडवांचे कल्याण होवो. मी शस्त्र टाकत आहे. असे म्हणून, हे महाराजा, तेथे द्रौणीलाही हाक मारली.
7.193.47
उत्सृज्य च रणे शस्त्रं रथोपस्थे निविश्य च ।
अभयं सर्वभूतानां प्रददौ योगमीयिवान् ॥ ७.१९३.४७ ॥
रणांगणात शस्त्र टाकून, रथाच्या तळाशी बसून, सर्व प्राण्यांना अभय देऊन, त्याने योगात प्रवेश केला.
7.193.48
तस्य तच्छिद्रनाज्ञाय धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
सशरं तद्वनुर्घोरं सन्न्यस्याथ रथे ततः।
खङ्गी रथादवप्लुत्य सहसा द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.१९३.४८ ॥
त्याचे ते छिद्र ओळखून प्रतापी धृष्टद्युम्नाने ते भयंकर धनुष्य-बाण रथावर ठेवले आणि तलवार घेऊन रथातून उडी मारून अचानक द्रोणाच्या दिशेने धाव घेतली.
7.193.49
प्रद्रुते त्वथ द्रोणाय धृष्टद्युम्ने महारथे ।
हाहाकृतानि भूतानि मानुषाणीतराणि च ॥ ७.१९३.४९ ॥
महारथी धृष्टद्युम्न द्रोणाकडे धावला असता, मानव आणि इतर प्राणी 'अरेरे! अरेरे!' असा आक्रोश करू लागले.
7.193.50
द्रोणं तथागतं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवशं गतम् ।
हाहाकारं भृशं चक्रुरहो धिगिति चाबुवन् ॥ ७.१९३.५० ॥
द्रोण धृष्टद्युम्नाच्या वशात गेलेला पाहून लोकांनी फार आक्रोश केला आणि म्हटले, 'अहो! धिक्कार असो!'
7.193.51
द्रोणोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्य परमं साङ्ख्यमास्थितः ।
तथोक्त्वा योगमास्थाय ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५१ ॥
द्रोणानेही शस्त्रे टाकून परम सांख्याचा आश्रय घेतला; असे म्हणून योगात स्थित होऊन तो महातपस्वी तेजोमय झाला.
7.193.52
पुराणं पुरुषं विष्णुं जगाम मनसा परम् ।
मुखं किञ्चित्समुन्नाम्य विष्टब्योरस्तथाग्रतः ॥ ७.१९३.५२ ॥
त्याने मनाने पुराण पुरुष परम विष्णूचे ध्यान केले; मुख किंचित वर उचलून आणि छाती पुढे ठेवून तो स्थिर राहिला.
7.193.53
निमीलिताक्षः सत्वस्थो निक्षिप्य हृदि धारणाम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५३ ॥
डोळे मिटून, सत्त्वात स्थिर राहून, हृदयात धारणा ठेवून, 'ओम' या एकाक्षर ब्रह्माचा जप करत तो महातपस्वी तेजोमय झाला.
7.193.54
स्मरित्वा देवदेवेशमक्षरं परमं प्रभुम् ।
दिवमाक्रामदाचार्यः साक्षात्सद्भिर्दुराक्रमाम् ॥ ७.१९३.५४ ॥
देवदेव, परम अक्षर प्रभूचे स्मरण करून आचार्य (द्रोण) सत्पुरुषांनाही थेट दुर्गम अशा स्वर्गात चढले.
7.193.55
मूर्धानं तस्य निर्भिद्य ज्योती राजन्महात्मनः ।
जगाम परमं स्थानं देहं न्यस्य रथोत्तमे ॥ ७.१९३.५५ ॥
हे राजा, त्या महात्म्याचे तेज त्यांचे मस्तक भेदून, उत्तम रथावर देह ठेवून परम स्थानाकडे गेले.
7.193.56
द्वौ सूर्याविति नो बुद्धिरासीत्तस्मिंस्तथागते ।
एकरूपमिवाभासीज्योतिर्भिः पूरितं नभः ॥ ७.१९३.५६ ॥
ते तसे गेले तेव्हा तिथे दोन सूर्य आहेत असे आम्हाला वाटले; प्रकाशांनी भरलेले आकाश एकाच रूपासारखे दिसले.
7.193.57
समपद्यत चोल्काभं द्रोणस्य निधने तदा ।
निमेषमात्रेण च तज्ज्योतिरन्तरधीयत ॥ ७.१९३.५७ ॥
द्रोणाच्या मृत्यूवेळी ते उल्केसारखे प्रकट झाले; क्षणार्धात ते तेज अदृश्य झाले.
7.193.58
आसीत्किलकिलाशब्दः प्रहृष्टानां दिवौकसाम् ।
ब्रह्मलोकगते द्रोणे धृष्टद्युम्ने च मोहिते ॥ ७.१९३.५८ ॥
द्रोण ब्रह्मलोकी गेले आणि धृष्टद्युम्न मोहित झाले तेव्हा हर्षित देवांचा किलकिलाट झाला.
7.193.59
वयमेव तदाऽद्राक्ष्म पञ्च मानुषयोनयः ।
योगयुक्तं महात्मानं गच्छन्तं परमां गतिम् ॥ ७.१९३.५९ ॥
तेव्हा मनुष्ययोनीतील आम्ही पाचच जण योगयुक्त त्या महात्म्याला परम गतीकडे जाताना पाहिले.
7.193.60
अहं धनञ्जयः पार्थः कृपः शारद्वतो द्विजः ।
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ॥ ७.१९३.६० ॥
मी धनंजय, पार्थ, शारद्वत द्विज कृप, वासुदेव, वार्ष्णेय आणि धर्मपुत्र पांडव.
7.193.61
अन्ये तु सर्वे नापश्यन्भारद्वाजस्य धीमतः ।
महिमानं महाराज योगयुक्तस्य गच्छतः।
ब्रह्मलोकं महद्दिव्यं देवगुह्यं हि तत्परम् ॥ ७.१९३.६१ ॥
परंतु इतर सर्वांना, हे महाराजा, योगयुक्त होऊन महान दिव्य ब्रह्मलोकाकडे जाणाऱ्या बुद्धिमान भारद्वाजाचा (द्रोणाचा) तो महिमा दिसला नाही; ते देवांचे परम गुह्य आहे.
7.193.62
गतिं परमिकां प्राप्तमजानन्तो नृयोनयः ।
नापश्यन्गच्छमानं हि तं सार्धमृषिपुङ्गवैः।
आचार्यं योगमास्थाय ब्रह्मलोकमरिन्दमम् ॥ ७.१९३.६२ ॥
ती परम गती प्राप्त करत असल्याचे मनुष्ययोनीतील लोक जाणत नव्हते; श्रेष्ठ ऋषींसह योगाचा आश्रय घेऊन ब्रह्मलोकाकडे जाणाऱ्या आचार्यांना त्यांनी पाहिले नाही, हे अरिंदमा.
7.193.63
वितुन्नाङ्गं शरव्रातैरन्यस्तायुधमसृक्क्षरम् ।
विकृष्य पार्षतः खङ्गं क्रोधामर्षवशं गतः।
दृश्यमानः सर्वभूतैः केशपक्षे परामृशत् ॥ ७.१९३.६३ ॥
बाणांच्या समूहांनी शरीर छिन्नभिन्न झालेल्या, शस्त्रे टाकलेल्या आणि रक्त वाहणाऱ्या त्याला पाहून, क्रोध आणि असहिष्णुतेच्या वशीभूत झालेल्या पार्षताने (धृष्टद्युम्नाने) तलवार उपसली आणि सर्व प्राण्यांदेखत त्याचे केस धरले.
7.193.64
तस्य मूर्धानमालम्ब्य गतसत्वस्य देहिनः ।
किञ्चिदब्रुवतः कायाद्विचकर्तासिना शिरः ॥ ७.१९३.६४ ॥
त्याचे मस्तक धरून, प्राण गेलेल्या आणि काहीही न बोलणाऱ्या त्या देहापासून तलवारीने त्याचे मस्तक छाटले.
7.193.65
हर्षेण महता महता युक्तो भारद्वाजे निपातिते ।
सिंहनादरवं चक्रे भ्रामयन्खङ्गमाहवे ॥ ७.१९३.६५ ॥
भारद्वाज पाडला गेल्यावर अत्यंत हर्षाने भरून, तलवार फिरवत तो युद्धात सिंहनाद करू लागला.
7.193.66
आकर्णपलितः श्यामो वयसाऽशीतिपञ्चकः ।
त्वत्कृते व्यचरत्सङ्ख्ये स तु षोडशवर्षवत् ॥ ७.१९३.६६ ॥
कानापर्यंत पांढरे केस असलेला, सावळा, पंच्याऐंशी वर्षांचा तो, तुझ्यासाठी युद्धात सोळा वर्षांच्या तरुणासारखा फिरत होता.
7.193.67
उक्तवाश्च महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
जीवन्तमानयाचार्यं मा वधीर्द्रुपदात्मज ॥ ७.१९३.६७ ॥
महाबाहू कुंतीपुत्र धनंजय म्हणाला, 'हे द्रुपदपुत्रा, आचार्यांना जिवंत आण; त्यांचा वध करू नकोस.'
7.193.68
न हन्तव्यो न हन्तव्य इति ते सैनिकाश्च ह ।
उत्क्रोशन्नर्जुनश्चैव सानुक्रोशस्तमाव्रजत् ॥ ७.१९३.६८ ॥
'मारायचा नाही, मारायचा नाही' असे म्हणत सैनिक ओरडले; करुणेने भरलेला अर्जुनही ओरडत त्याच्याकडे धावला.
7.193.69
क्रोशमानेऽर्जुने चैव पार्थिवेषु च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नोऽवधीद्द्रोणं रथतल्पे नरर्षभम् ॥ ७.१९३.६९ ॥
अर्जुन व राजे सर्वत्र ओरडत असतानाही धृष्टद्युम्नाने रथाच्या शय्येवर पडलेल्या नरश्रेष्ठ द्रोणाचा वध केला.
7.193.70
शोणितेन परिक्लिन्नो रथाद्भूमिमथापतत् ।
लोहिताङ्ग इवादित्यो दुर्धर्षः समपद्यत ॥ ७.१९३.७० ॥
रक्ताने भिजलेले ते रथातून जमिनीवर कोसळले; तांबड्या अंगांच्या सूर्यासारखे दुर्धर्ष दिसले.
7.193.71
एवं तं निहतं सङ्ख्ये ददृशे सैनिको जनः ।
धृष्टद्युम्नस्तु तद्राजन्भारद्वाजशिरोऽहरत् ॥ ७.१९३.७१ ॥
युद्धात त्याला असा मारला गेलेला पाहून सैनिक लोकांनी पाहिले; हे राजा, धृष्टद्युम्नाने भारद्वाजाचे मस्तक छाटले.
7.193.72
तावकानां महेष्वासः प्रमुखे तत्समाक्षिपत् ।
ते तु दृष्ट्वा शिरो राजन्भारद्वाजस्य तावकाः ॥ ७.१९३.७२ ॥
तुमच्या महान धनुर्धराने ते समोर फेकले; हे राजा, भारद्वाजाचे मस्तक पाहून तुमचे लोक—
7.193.73
पलायनकृतोत्साहा दुद्रुवः सर्वतोदिशम् ।
द्रोणस्तु दिवमास्थाय नक्षत्रपथमाविशत् ॥ ७.१९३.७३ ॥
पळून जाण्याच्या उत्साहाने ते सर्व दिशांना धावले; आणि द्रोण मात्र स्वर्गात चढून नक्षत्रमार्गात शिरला.
7.193.74
अहमेव तदाऽद्राक्षं द्रोणस्य निधनं नृप ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्मस्य सत्यवत्याः सुतस्य च ॥ ७.१९३.७४ ॥
हे राजा, तेव्हा मीच द्रोणाचा मृत्यू पाहिला — ऋषीच्या कृपेने, कृष्णाच्या कृपेने आणि सत्यवतीच्या पुत्राच्या कृपेने.
7.193.75
विधूमामिह संयान्तीमुल्कां प्रज्वलितामिव ।
अपश्याम दिवं स्तब्ध्वा गच्छन्तं तं महाद्युतिम् ॥ ७.१९३.७५ ॥
धुरविरहित, प्रज्वलित उल्केसारखे आकाशात जाणारे त्याला आम्ही पाहिले; स्तब्ध होऊन आम्ही त्या महातेजस्व्याला आकाशात जाताना पाहिले.
7.193.76
हते द्रोणे निरुत्साहाः कुरुपाण्डवसृञ्जयाः ।
अभ्यद्रवन्महावेगास्ततः सैन्यं व्यदीर्यत ॥ ७.१९३.७६ ॥
द्रोण मारला गेल्यावर कौरव, पांडव व सृंजय निरुत्साही झाले; मग महावेगाने ते धावून आले आणि सैन्य विखुरले.
7.193.77
निहता हतभूयिष्ठाः सङ्ग्रामे निशितैः शरैः ।
तावका निहते द्रोणे गतासव इवाभवन् ॥ ७.१९३.७७ ॥
द्रोण मारला गेल्यावर, तीक्ष्ण बाणांनी युद्धात बहुतेक मारले गेलेले तुमचे सैनिक जणू प्राणहीन झाले.
7.193.78
पराजयमथावाप्य परत्र च महद्भयम् ।
उभयेनैव ते हीना व्यनिन्दन्मतिमात्मनः ॥ ७.१९३.७८ ॥
पराजय पत्करून आणि परलोकात मोठे भय घेऊन, दोन्हीपासून वंचित झालेले ते स्वतःच्या बुद्धीची निंदा करू लागले.
7.193.79
अन्विच्छन्तः शरीरं तु भारद्वाजस्य पार्थिवाः ।
नान्वगच्छन्महाराज कबन्धायुतसङ्कुले ॥ ७.१९३.७९ ॥
भारद्वाजाचा (द्रोणाचा) देह शोधणारे राजे, हे महाराज, हजारो शिरविरहित धडांनी भरलेल्या त्या रणभूमीत तो सापडले नाहीत.
7.193.80
पतिते त्वथ संरब्धे सेनायां तत्र भारत ।
उदिष्ठन्कबन्धानां सहस्राण्येकविंशतिः ॥ ७.१९३.८० ॥
नंतर, हे भारता, सैन्यातील संतप्त योद्धे पडल्यावर तेथे एकवीस हजार धड उठली.
7.193.81
शोणितेन परिक्लिन्ना रणभूमिश्च भारत ।
लोहितार्द्र इवादित्यो दुर्दर्शश्चाभवत्तदा ॥ ७.१९३.८१ ॥
हे भारता, रक्ताने भिजलेली रणभूमी तेव्हा रक्ताने ओल्या झालेल्या सूर्यासारखी पाहवेना अशी झाली.
7.193.82
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा परत्र च महद्यशः ।
बाणशङ्खरवांश्चक्रुः सिंहनादांश्च पुष्कलान् ॥ ७.१९३.८२ ॥
पांडव तर विजय मिळवून आणि परलोकात मोठी कीर्ती मिळवून बाण व शंखांचे नाद आणि भरपूर सिंहनाद करू लागले.
7.193.83
भीमसेनस्ततो राजन्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
वरूथिन्यामनृत्येतां परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.१९३.८३ ॥
हे राजा, तेव्हा भीमसेन आणि पृषताचा पुत्र धृष्टद्युम्न सैन्यामध्ये एकमेकांना आलिंगन देऊन नाचू लागले.
7.193.84
अब्रवीच्च तदा भीमः पार्षतं शत्रुतापनम् ।
भूयोऽहं त्वां परिष्वज्य परिवक्ष्यामि पार्षत।
सूतपुत्रे हते पापे धार्तराष्ट्रे च संयुगे ॥ ७.१९३.८४ ॥
तेव्हा भीम शत्रूंना तापवणाऱ्या पृषताच्या पुत्राला म्हणाला: "हे पार्षता, पापी सूतपुत्र आणि धृतराष्ट्राचा पुत्र युद्धात मारले गेल्यावर मी तुला पुन्हा आलिंगन देईन."
7.193.85
एतावदुक्त्वा भीमस्तु हर्षेण महता युतः ।
बाहुशब्देन पृथिवीं कम्पयामास पाण्डवः ॥ ७.१९३.८५ ॥
एवढे बोलून महान हर्षाने भरलेल्या पांडुपुत्र भीमाने आपल्या बाहूंच्या आवाजाने पृथ्वी कंपित केली.
7.193.86
तस्य शब्देन वित्रस्ताः प्राद्रवंस्तावका युधि ।
क्षत्रधर्मं समुत्सृज्य पलायनपरायणाः ॥ ७.१९३.८६ ॥
त्याच्या आवाजाने भयभीत झालेले तुमचे योद्धे युद्धात क्षात्रधर्माचा त्याग करून पळून गेले.
7.193.87
पाण्डवास्तु जयं लब्धा हृष्टा ह्यासन्विशाम्पते ।
अरिक्षयं च सङ्ग्रामे तेन ते सुखमाप्नुवन् ॥ ७.१९३.८७ ॥
हे नरपते, पांडव विजय मिळवून हर्षित झाले; युद्धात शत्रूंचा नाश झाल्याने त्यांना सुख प्राप्त झाले.