มหาภารตะ · อัธยายะ 7.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.193.1
सात्वतस्य तु तत्कर्म दृष्ट्वा दुर्योधनादयः ।
शैनेयं सर्वतः क्रुद्धा वारयामासुरञ्जसा ॥ ७.१९३.१ ॥
เมื่อเห็นการกระทำของสาตวตะนั้น ทุรโยธน์และคนอื่นๆ โกรธเกรี้ยว จึงรุดเข้ามาจากทุกทิศพร้อมกันเพื่อยับยั้งลูกหลานของศินิ
7.193.2
कृपकर्णौ च समरे पुत्राश्च तव मारिष ।
शैनेयं त्वरयाऽभ्येत्य विनिघ्नन्निशितैः शरैः ॥ ७.१९३.२ ॥
ในการรบ กฤปะและกรรณะกับบุตรทั้งหลายของท่าน ข้าแต่ท่านผู้เป็นที่รัก รีบเข้าประชิดลูกหลานของศินิ แล้วโจมตีเขาด้วยลูกศรคม
7.193.3
युधिष्ठिरस्ततो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
भीमसेनश्च बलवान्सात्यकिं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.३ ॥
ต่อมา พระเจ้ายุธิษฐิระ บุตรทั้งสองของมาทรี ปาณฑพทั้งสอง และภีมเสนผู้เข้มแข็ง ล้อมสาตยกิไว้และคุ้มกันเขา
7.193.4
कर्णश्च शरवर्षेण गौतमश्च महारथः ।
दुर्योधनादयस्ते च शैनेयं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.४ ॥
กรรณะและกฤปะผู้เป็นมหารถิกะ ระดมลูกศรลงมาดั่งฝน ส่วนทุรโยธน์และคนอื่นๆ ล้อมและยับยั้งลูกหลานของศินิไว้
7.193.5
तां वृष्टिं सहसा राजन्नुत्थितां घोररूपिणीम् ।
वारयामास शैनेयो योधयंस्तान्महारथान् ॥ ७.१९३.५ ॥
ข้าแต่พระราชา ศินิไนยะยับยั้งห่าฝนลูกศรอันน่าสะพรึงกลัวที่พลันระดมขึ้น พลางต่อสู้กับมหารถิกะเหล่านั้น
7.193.6
तेषामस्त्राणि दिव्यानि संहितानि महात्मनाम् ।
वारयामास विधिवद्दिव्यैरस्त्रैर्महामृधे ॥ ७.१९३.६ ॥
ในมหาสงคราม ศินิไนยะยับยั้งอาวุธทิพย์ของวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นอย่างถูกต้องตามแบบแผน ด้วยอาวุธทิพย์ของตนเอง
7.193.7
क्रूरमायोधनं जज्ञे तस्मिन्राजसमागमे ।
रुद्रस्येव हि क्रुद्धस्य निघ्नतस्तान्पशून्पुरा ॥ ७.१९३.७ ॥
ในที่ประชุมของกษัตริย์เหล่านั้น การสู้รบอันโหดร้ายได้เกิดขึ้น ดั่งพระรุทระผู้กริ้วโกรธกำลังฆ่าสัตว์ในกาลก่อน
7.193.8
हस्तानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत ।
छत्राणां चापविद्धानां चामराणां च सञ्चयैः।
राशयः स्म व्यदृश्यन्त तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ७.१९३.८ ॥
ข้าแต่ภารตะ บนสนามรบนั้น ปรากฏกองมือ กองศีรษะ กองธนู กองร่มที่หักพัง และกองพัดขนหางจามรี กระจายอยู่ทั่วไปทุกหนแห่ง
7.193.9
भग्नचक्रै रथैश्चापि पातितैश्च महाध्वजैः ।
सादिभिश्च हतैः शूरैः सङ्कीर्णा वसुधाऽभवत् ॥ ७.१९३.९ ॥
แผ่นดินถูกปกคลุมด้วยรถที่ล้อหัก ธงใหญ่ที่ถูกโค่นลง และนักรบขี่ม้าผู้กล้าที่ถูกสังหาร
7.193.10
बाणपातनिकृत्तास्तु योधास्ते कुरुसत्तम ।
चेष्टन्तो विविधाश्चेष्टा व्यदृश्यन्त महाहवे ॥ ७.१९३.१० ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ บรรดานักรบที่ถูกลูกศรตัดขาดนั้น ปรากฏว่าดิ้นทุรนทุรายด้วยอาการต่างๆ นานาในมหาสงครามนั้น
7.193.11
वर्तमाने तथा युद्धे घोरे देवासुरोपमे ।
अब्रवीत्क्षत्रियांस्तत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ७.१९३.११ ॥
ขณะที่สงครามอันน่าสะพรึงกลัว คล้ายสงครามระหว่างเทวดากับอสูร ยังดำเนินอยู่ ธรรมราชายุธิษฐิระตรัสแก่นักรบชั้นกษัตริย์ที่นั่น
7.193.12
अभिद्रवत संयत्ताः कुम्भयोनिं महारथाः ।
एषो हि पार्पतो वीरो भारद्वाजेन सङ्गतः ॥ ७.१९३.१२ ॥
เหล่ามหารถิกะทั้งหลาย จงพุ่งเข้าโจมตีกุมภโยนิโทรณะด้วยความพร้อมเพรียง วีรบุรุษปารถะผู้นี้กำลังประจัญบานกับบุตรของภารทวาชะ
7.193.13
घटते च यथाशक्ति भारद्वाजस्य नाशने ।
यादृशानि हि रूपाणि दृश्यन्तेऽस्य महारणे ॥ ७.१९३.१३ ॥
และเขาพยายามสุดกำลังเพื่อทำลายภารทวาชะ (โทรณะ) ในมหาสงครามนี้ ปรากฏรูปลักษณ์ของเขาเช่นนี้
7.193.14
अद्य द्रोणं रणे क्रुद्धो घातयिष्यति पार्पतः ।
ते यूयं सहिता भूत्वा युध्यध्वं कुम्भसम्भवम्। ॥ ७.१९३.१४ ॥
วันนี้ ปารตะผู้โกรธเกรี้ยวจะทำให้โทรณะถูกสังหารในสงคราม พวกท่านทั้งหลายจงรวมพลังกันแล้วต่อสู้กับกุมภสัมภวะ (โทรณะ)
7.193.15
युधिष्ठिरसमाज्ञप्ताः सृञ्जयानां महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता भारद्वाजजिघांसवः ॥ ७.१९३.१५ ॥
มหารถิกะแห่งสฤญชัยทั้งหลาย ได้รับคำสั่งจากยุธิษฐิระ จึงรุดไปข้างหน้าอย่างพร้อมเพรียง ปรารถนาจะสังหารภารทวาชะ
7.193.16
तान्समापततः सर्वान्भारद्वाजो महारथः ।
अभ्यवर्तत वेगेन मर्तव्यमिति निश्चितः ॥ ७.१९३.१६ ॥
ภารทวาชะผู้เป็นมหารถิกะเห็นพวกเขาทั้งหมดพุ่งเข้าใส่ ด้วยมั่นใจว่าตนต้องตาย จึงหันไปต่อกรกับพวกเขาอย่างรวดเร็ว
7.193.17
प्रयाते सत्यसन्धे तु समकम्पत मेदिनी ।
ववुर्वाताः सनिर्घातास्त्रासयाना वरूथिनीम् ॥ ७.१९३.१७ ॥
เมื่อผู้ซื่อสัตย์ต่อคำปฏิญาณเคลื่อนไป แผ่นดินสั่นสะเทือนไปทั่ว ลมพัดมาพร้อมเสียงฟ้าผ่า สร้างความหวาดกลัวแก่กองทัพ
7.193.18
पपात महती चोल्का आदित्यान्निश्चरन्त्युत ।
दीपयन्ती उभे सेने शंसन्तीव महद्भयम् ॥ ७.१९३.१८ ॥
อุกกาบาตใหญ่ตกลงมาจากดวงอาทิตย์พร้อมประกายไฟ ส่องสว่างทั้งสองกองทัพ ราวกับจะบอกเหตุแห่งความหวาดกลัวครั้งใหญ่
7.193.19
जज्वलुश्चैव शस्त्राणि भारद्वाजस्य मारिष ।
रथाः स्वनन्ति चात्यर्थं हयाश्चाश्रूण्यवासृजन् ॥ ७.१९३.१९ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เป็นที่รัก อาวุธของภารทวาชะลุกโชน รถศึกส่งเสียงกึกก้องอย่างน่าสะพรึง และม้าทั้งหลายก็หลั่งน้ำตา
7.193.20
हतौजा इव चाप्यासीद्भारद्वाजो महारथः ।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य वामबाहुस्तथैव च ॥ ७.१९३.२० ॥
มหารถิกะภารทวาชะดูเหมือนถูกชิงเอาพละกำลังไป ดวงตาข้างหนึ่งและแขนซ้ายของเขากระตุกในทำนองเดียวกัน
7.193.21
विमनाश्चाभवद्युद्धे दृष्ट्वा पार्षतमग्रतः ॥ ७.१९३.२१ ॥
และในการรบ เมื่อเห็นบุตรของปฤษตะ (ธฤษฏทยุมนะ) อยู่ข้างหน้า ท่านก็เกิดความท้อแท้ใจ
7.193.22
ऋषीणां ब्रह्मवादानां स्वर्गस्य गमनं प्रति ।
सुयुद्धेन ततः प्राणानुत्स्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ७.१९३.२२ ॥
ดังฤๅษีผู้กล่าวพระเวทที่มุ่งสู่สวรรค์ ท่านจึงเริ่มสละชีวิตของตนด้วยการรบอันงดงาม
7.193.23
ततश्चतुर्दिशं सैन्यैर्द्रुपदस्याभिसंवृतः ।
निर्दहन्क्षत्रियव्रातान्द्रोणः पर्यचरद्रणे ॥ ७.१९३.२३ ॥
จากนั้น โทรณะถูกทัพของทรุปทะล้อมไว้ทั้งสี่ทิศ เผาทัพกษัตริย์ให้มอดไหม้ และเคลื่อนไปมาในสนามรบ
7.193.24
हत्वा विंशतिसाहस्रान्क्षत्रियानरिमर्दनः ।
दशायुतानि करिणामवधीद्विशिखैः शितैः ॥ ७.१९३.२४ ॥
ผู้ปราบศัตรู ท่านสังหารกษัตริย์ได้สองหมื่นนาย และด้วยลูกศรคมกล้า ท่านฆ่าช้างได้หนึ่งแสน
7.193.25
सोऽतिष्ठदाहवे यत्तो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ।
क्षत्रियाणामभावाय ब्राह्ममस्त्रं समास्थितः ॥ ७.१९३.२५ ॥
ท่านยืนอยู่ในการรบอย่างพร้อมเพรียง ลุกโชนดุจไฟที่ปราศจากควัน ได้ถือศาสตราพรหมมัสตร์เพื่อทำลายกษัตริย์
7.193.26
पाञ्चाल्यं विरथं भीमो हतसर्वायुधं बली ।
सुविपण्णं महात्मानं त्वरमाणः समभ्ययात् ॥ ७.१९३.२६ ॥
ภีมะผู้แข็งแรง เห็นปาญจาลยะผู้ยิ่งใหญ่ไร้รถศึก อาวุธทั้งปวงถูกทำลาย และท้อแท้อย่างยิ่ง จึงรีบเข้าไปหาท่าน
7.193.27
ततः स्वरथमारोप्य पाञ्चाल्यमरिमर्दनः ।
अब्रवीदभिसम्प्रेक्ष्य द्रोणमस्यन्तमन्तिकात् ॥ ७.१९३.२७ ॥
จากนั้น ภีมะผู้ปราบศัตรูอุ้มปาญจาลยะขึ้นบนรถศึกของตน มองดูโทรณะที่ยิงลูกศรอยู่ไม่ไกล แล้วกล่าวว่า
7.193.28
न त्वदन्य इहाचार्यं योद्धुमुत्सहते पुमान् ।
त्वरस्व प्राग्वधायैव त्वयि भारः समाहितः ॥ ७.१९३.२८ ॥
ในที่นี้ไม่มีชายใดนอกจากท่านที่กล้าสู้กับอาจารย์ จงรีบเถิด ก่อนที่ท่านจะถูกสังหาร ภาระนั้นได้ตกอยู่บนท่านเพียงผู้เดียว
7.193.29
स तथोक्तो महाबाहुः सर्वभारसहं धनुः ।
अभिपत्याददे क्षिप्रमायुधप्रवरं दृढम् ॥ ७.१९३.२९ ॥
เมื่อได้รับคำเช่นนั้น ผู้มีแขนยาวได้รีบเข้าไปคว้าธนูที่แข็งแกร่ง รองรับได้ทุกภาระ และเป็นยอดแห่งอาวุธ
7.193.30
संरब्धश्च शरानस्यन्द्रोणं दुर्वारणं रणे ।
विवारयिपुराचार्यं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१९३.३० ॥
ภีมะโกรธจัด ปรารถนาจะหยุดโทรณะผู้ไม่อาจต้านทานได้ในการรบ จึงยิงลูกศรและห่าฝนลูกศรใส่อาจารย์
7.193.31
तौ न्यवारयतां श्रेष्ठौ संरब्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयेतां ब्राह्माणि दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ॥ ७.१९३.३१ ॥
ทั้งสองผู้เป็นยอดนักรบ โกรธจัดและประดับสนามรบ ต่างหยุดกันและกัน และปล่อยทิพยาวุธพรหมอันหลากหลายซ้ำแล้วซ้ำเล่า
7.193.32
स महास्त्रैर्महाराज द्रोणमाच्छादयद्रणे ।
निहत्य सर्वाण्यस्त्राणि भारद्वाजस्य पार्षतः ॥ ७.१९३.३२ ॥
ข้าแต่มหาราช ในการรบ ปาร์ษตะได้ปกคลุมโทรณะด้วยมหาอาวุธ และทำลายอาวุธทั้งปวงของบุตรภรทวาชะ
7.193.33
स वसातीञ्शिवींस्चैव वाह्लीकान्कौरवानपि ।
रक्षिष्यमाणान्सङ्ग्रामे द्रोणं व्यधमदच्युतः ॥ ७.१९३.३३ ॥
วีรบุรุษผู้ไม่เคยพ่ายแพ้นั้น ได้สังหารพวกวสาติ พวกศิพิ พวกวาหลิกะ และแม้แต่พวกเการพ ผู้กำลังคุ้มกันโทรณะในสงคราม
7.193.34
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्गभस्तिभिरिवांशुमान् ।
वभौ प्रच्छादयन्नाशाः शरजालैः समन्ततः ॥ ७.१९३.३४ ॥
ข้าแต่พระราชา ธฤษฏทยุมนะก็รุ่งโรจน์ดุจดวงอาทิตย์ที่มีรัศมีแผ่ไป ปกคลุมทิศทั้งหลายโดยรอบด้วยตาข่ายลูกศร
7.193.35
तस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा विद्ध्वा चैनं शिलीमुखैः ।
मर्माण्यभ्यहनद्भूयः स व्यथां परमामगात् ॥ ७.१९३.३५ ॥
โทรณะหักธนูของเขา และยิงเขาด้วยลูกศร แล้วโจมตีจุดสำคัญของเขาอีกครั้ง เขาจึงตกอยู่ในความเจ็บปวดอย่างยิ่ง
7.193.36
ततो भीमो दृढक्रोधो द्रोणस्याश्लिष्य तं रथम् ।
शनकैरिव राजेन्द्र द्रोणं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१९३.३६ ॥
ต่อมา ภีมะผู้มีความโกรธมั่นคง เข้าใกล้รถศึกของโทรณะ และ ข้าแต่จอมกษัตริย์ ได้กล่าวถ้อยคำนี้แก่โทรณะอย่างช้า ๆ
7.193.37
यदि नाम न युध्येरञ्शिक्षिता ब्रह्मबन्धवः ।
स्वकर्मभिरसन्तुष्टा न स्म क्षत्रं क्षयं व्रजेत् ॥ ७.१९३.३७ ॥
หากพราหมณ์ผู้ได้รับการศึกษาซึ่งเป็นญาติของพราหมณ์ไม่ต่อสู้ และไม่พอใจในหน้าที่ของตน กษัตริยวรรณะก็คงไม่ต้องถึงความพินาศ
7.193.38
अहिंसां सर्वभूतेषु धर्मं ज्यायस्तरं विदुः ।
तस्य च ब्राह्मणो मूलं भवांश्च ब्रह्मवित्तमः ॥ ७.१९३.३८ ॥
ผู้รู้ทั้งหลายถือว่าอหิงสาต่อสรรพสัตว์เป็นธรรมที่ประเสริฐกว่า รากของธรรมนั้นคือพราหมณ์ และท่านเป็นผู้รู้พรหมวิทยายิ่งที่สุด
7.193.39
श्वपाकवन्म्लेच्छगणान्हत्वा चान्यान्पृथग्विधान् ।
भरन्ति हि सुतान्दारांस्तद्वदज्ञानमोहिताः ॥ ७.१९३.३९ ॥
ฆ่าหมู่ชนผู้ต่ำต้อยดุจจัณฑาลและพวกมิลักขะ กับชนชาติอื่น ๆ นานาชนิด แล้วเขายังคงเลี้ยงดูบุตรและภรรยา ด้วยความหลงในอวิชชาเช่นนั้น
7.193.40
अज्ञानान्मूढवद्ब्रह्मन्पुत्रदारधनेप्सया ।
एकस्यार्थे बहून्हत्वा पुत्रस्याधर्मविद्यया।
स्वकर्मस्थान्विकर्मस्थो न व्यपत्रपसे कथम् ॥ ७.१९३.४० ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ท่านประพฤติเหมือนคนโง่เขลาด้วยความไม่รู้ ปรารถนาบุตร ภรรยา และทรัพย์ ฆ่าคนมากมายเพื่อประโยชน์ของผู้เดียว ด้วยวิทยาที่ไม่ชอบธรรม ท่านประพฤติกรรมที่ผิดต่อผู้ที่ตั้งอยู่ในหน้าที่ของตน ไฉนท่านจึงไม่รู้สึกละอายเลย
7.193.41
आचारहीन निर्लज्ज ब्रह्मवन्धो वरायुध ।
इदानीं तिष्ठ दुर्बुद्धे न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ७.१९३.४१ ॥
ท่านผู้ไร้จารีต ไร้ความละอาย ผู้เป็นญาติของพราหมณ์ ผู้เลิศในหมู่ผู้ถือศัสตรา บัดนี้จงยืนอยู่ ท่านผู้มีใจชั่ว ท่านจะไม่รอดชีวิตพ้นจากข้าไปได้
7.193.42
यस्यार्थे शस्त्रमादाय यमपेक्ष्य च जीवसि ।
स चाद्य पतितः शेते पृष्टेनावेदितस्तवः ॥ ७.१९३.४२ ॥
ผู้ที่ท่านหยิบอาวุธขึ้นมาเพื่อเขา และยังมีชีวิตอยู่ด้วยการจ้องมองพระยม บัดนี้เขาล้มลงนอนแล้ว นี่คือสิ่งที่ถูกประกาศให้ท่านทราบเมื่อท่านถาม
7.193.43
स वै च निहतः शेते तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
धर्मराजस्य तद्वाक्यं नाभिशङ्कितुमर्हसि ॥ ७.१९३.४३ ॥
บุตรของท่านผู้มีปัญญาทึบนั้นถูกฆ่าแล้วนอนอยู่ ท่านไม่ควรสงสัยในถ้อยคำของพระราชาแห่งธรรม
7.193.44
एवमुक्तस्ततो द्रोणो भीमेनोत्सृज्य तद्वनुः ।
सन्न्यासाय शरीरस्य योक्ष्यमाणः स वै द्विजः।
सर्वाण्यस्त्राणि धर्मात्मा हातुकामोऽभ्यभापत ॥ ७.१९३.४४ ॥
เมื่อภีมะกล่าวดังนี้ โทรณะจึงวางคันธนูนั้นลง พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งผู้นั้นกำลังจะเข้าสู่โยคะเพื่อสละร่างกาย ผู้มีจิตประกอบด้วยธรรม และปรารถนาจะวางอาวุธทั้งปวง จึงกล่าวขึ้น
7.193.45
कर्णं दुर्योधनं राजंस्त्वरमाणः पराक्रमम् ।
कर्णकर्ण महेष्वास कृप दुर्योधनेति च ॥ ७.१९३.४५ ॥
ข้าแต่พระราชา โทรณะรีบร้องเรียกกรรณผู้กล้าหาญและทุรโยธน์ว่า กรรณ กรรณ ผู้ทรงธนูผู้ยิ่งใหญ่ กฤปะ ทุรโยธน์
7.193.46
सङ्ग्रामे क्रियतां यत्नो ब्रवीम्येष पुनःपुनः ।
पाण्डवेभ्यः शिवं वोस्तु शस्त्रमभ्युत्सृजाम्यहम्।
इति तत्र महाराज प्राक्रोशद्द्रौणिमेव च ॥ ७.१९३.४६ ॥
จงพยายามในสงครามเถิด ข้าขอกล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่า ขอให้ปาณฑพทั้งหลายจงมีความสวัสดี ข้าวางอาวุธลงแล้ว ข้าแต่มหาราช ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว ท่านก็ร้องเรียกบุตรของโทรณะด้วยเช่นกัน
7.193.47
उत्सृज्य च रणे शस्त्रं रथोपस्थे निविश्य च ।
अभयं सर्वभूतानां प्रददौ योगमीयिवान् ॥ ७.१९३.४७ ॥
วางอาวุธลงในสนามรบ นั่งลงบนพื้นรถศึก ประทานความไม่มีภัยแก่สรรพสัตว์ทั้งปวง แล้วเข้าสู่โยคะ
7.193.48
तस्य तच्छिद्रनाज्ञाय धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
सशरं तद्वनुर्घोरं सन्न्यस्याथ रथे ततः।
खङ्गी रथादवप्लुत्य सहसा द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.१९३.४८ ॥
ธฤษฏทยุมนะผู้มีอานุภาพ เห็นช่องว่างของโทรณะ จึงวางคันธนูอันน่าสะพรึงกลัวพร้อมลูกศรไว้บนรถศึก แล้วกระโดดลงจากรถพร้อมดาบ รีบพุ่งเข้าหาโทรณะ
7.193.49
प्रद्रुते त्वथ द्रोणाय धृष्टद्युम्ने महारथे ।
हाहाकृतानि भूतानि मानुषाणीतराणि च ॥ ७.१९३.४९ ॥
เมื่อธฤษฏทยุมนะผู้เป็นมหารถีพุ่งเข้าหาโทรณะ มนุษย์และสรรพสัตว์อื่นทั้งหลายต่างร้องครวญว่า ฮา ฮา
7.193.50
द्रोणं तथागतं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवशं गतम् ।
हाहाकारं भृशं चक्रुरहो धिगिति चाबुवन् ॥ ७.१९३.५० ॥
เมื่อเห็นโทรณะตกอยู่ในอำนาจของธฤษฏทยุมนะเช่นนั้น ทุกคนต่างร้องครวญเสียงดังว่า ฮา และกล่าวว่า โอ น่าอดสูยิ่งนัก
7.193.51
द्रोणोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्य परमं साङ्ख्यमास्थितः ।
तथोक्त्वा योगमास्थाय ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५१ ॥
แม้โทรณะก็วางอาวุธลง ตั้งมั่นในสางขยะอันสูงสุด ครั้นกล่าวเช่นนั้นแล้วและตั้งมั่นในโยคะ ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ก็กลายเป็นดุจแสงสว่าง
7.193.52
पुराणं पुरुषं विष्णुं जगाम मनसा परम् ।
मुखं किञ्चित्समुन्नाम्य विष्टब्योरस्तथाग्रतः ॥ ७.१९३.५२ ॥
ในใจ ท่านไปถึงปุรุษะโบราณ คือพระวิษณุผู้สูงสุด เงยหน้าขึ้นเล็กน้อย แอ่นอกไปข้างหน้า แล้วคงอยู่เช่นนั้น
7.193.53
निमीलिताक्षः सत्वस्थो निक्षिप्य हृदि धारणाम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५३ ॥
หลับตา ตั้งมั่นในสัตตวะ ตั้งสมาธิไว้ในหัวใจ ท่องโอม พยางค์เดียวคือพรหมัน ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ก็กลายเป็นดุจแสงสว่าง
7.193.54
स्मरित्वा देवदेवेशमक्षरं परमं प्रभुम् ।
दिवमाक्रामदाचार्यः साक्षात्सद्भिर्दुराक्रमाम् ॥ ७.१९३.५४ ॥
ระลึกถึงเทพแห่งเทพ ผู้เป็นใหญ่สูงสุดผู้ไม่เสื่อมสลาย ท่านอาจารย์ได้ขึ้นสู่สวรรค์ ซึ่งแม้ผู้ดีทั้งหลายก็ยากจะไปถึงได้โดยตรง
7.193.55
मूर्धानं तस्य निर्भिद्य ज्योती राजन्महात्मनः ।
जगाम परमं स्थानं देहं न्यस्य रथोत्तमे ॥ ७.१९३.५५ ॥
ข้าแต่พระราชา แสงของมหาตมาผู้นั้นทะลุผ่านกระหม่อมของท่านออกไป ไปยังที่สูงสุด ทิ้งร่างไว้บนรถศึกอันประเสริฐ
7.193.56
द्वौ सूर्याविति नो बुद्धिरासीत्तस्मिंस्तथागते ।
एकरूपमिवाभासीज्योतिर्भिः पूरितं नभः ॥ ७.१९३.५६ ॥
เมื่อท่านจากไปเช่นนั้น พวกเราคิดว่ามีดวงอาทิตย์สองดวง ท้องฟ้าที่เต็มไปด้วยแสงดูประหนึ่งมีรูปเดียวกัน
7.193.57
समपद्यत चोल्काभं द्रोणस्य निधने तदा ।
निमेषमात्रेण च तज्ज्योतिरन्तरधीयत ॥ ७.१९३.५७ ॥
ในเวลาที่โทรณะสิ้นชีพ แสงนั้นปรากฏดุจอุกกาบาต และในชั่วขณะเดียว แสงนั้นก็มลายหายไป
7.193.58
आसीत्किलकिलाशब्दः प्रहृष्टानां दिवौकसाम् ।
ब्रह्मलोकगते द्रोणे धृष्टद्युम्ने च मोहिते ॥ ७.१९३.५८ ॥
เมื่อโทรณะเสด็จสู่พรหมโลก และธฤษฏทยุมนะหลงงงงวย ก็เกิดเสียงโห่ร้องด้วยความยินดีของเหล่าเทพ
7.193.59
वयमेव तदाऽद्राक्ष्म पञ्च मानुषयोनयः ।
योगयुक्तं महात्मानं गच्छन्तं परमां गतिम् ॥ ७.१९३.५९ ॥
ในเวลานั้น เราทั้งห้าซึ่งเกิดเป็นมนุษย์ได้เห็นเพียงลำพัง มหาตมาผู้ประกอบด้วยโยคะกำลังไปสู่ที่หมายอันสูงสุด
7.193.60
अहं धनञ्जयः पार्थः कृपः शारद्वतो द्विजः ।
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ॥ ७.१९३.६० ॥
ข้าคือธนัญชัย ปารถะ กฤปะผู้เป็นพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง บุตรของศารทวัต วาสุเทพผู้เป็นวารษณัย และปาณฑพผู้เป็นบุตรของธรรม
7.193.61
अन्ये तु सर्वे नापश्यन्भारद्वाजस्य धीमतः ।
महिमानं महाराज योगयुक्तस्य गच्छतः।
ब्रह्मलोकं महद्दिव्यं देवगुह्यं हि तत्परम् ॥ ७.१९३.६१ ॥
ส่วนคนอื่นทั้งหมดมองไม่เห็นความยิ่งใหญ่ของบุตรแห่งภารัทวาชผู้มีปัญญา ข้าแต่มหาราช ขณะที่เขาเดินทางด้วยโยคะไปสู่พรหมโลกอันยิ่งใหญ่และศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งเป็นความลับสูงสุดของเทวดา
7.193.62
गतिं परमिकां प्राप्तमजानन्तो नृयोनयः ।
नापश्यन्गच्छमानं हि तं सार्धमृषिपुङ्गवैः।
आचार्यं योगमास्थाय ब्रह्मलोकमरिन्दमम् ॥ ७.१९३.६२ ॥
มนุษย์ที่เกิดเป็นคนไม่รู้ว่าเขาได้บรรลุภาวะสูงสุดนั้นแล้ว จึงไม่เห็นเขาเดินทางไปพร้อมกับฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด เขาเข้าสู่โยคะในฐานะอาจารย์ มุ่งไปสู่พรหมโลก ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู
7.193.63
वितुन्नाङ्गं शरव्रातैरन्यस्तायुधमसृक्क्षरम् ।
विकृष्य पार्षतः खङ्गं क्रोधामर्षवशं गतः।
दृश्यमानः सर्वभूतैः केशपक्षे परामृशत् ॥ ७.१९३.६३ ॥
ปารษตเห็นร่างของเขาถูกลูกศรนับร้อยเจาะทะลุ อาวุธของเขาถูกทิ้งลง เลือดไหลออกมา จึงชักดาบออกมาด้วยความโกรธและความเดือดดาล ต่อหน้าสรรพสัตว์ทั้งปวง เขาคว้าผมของอาจารย์แล้วลากออกมา
7.193.64
तस्य मूर्धानमालम्ब्य गतसत्वस्य देहिनः ।
किञ्चिदब्रुवतः कायाद्विचकर्तासिना शिरः ॥ ७.१९३.६४ ॥
เขาจับศีรษะของผู้ที่ชีวิตได้ดับไปแล้วและไม่กล่าวคำใดอีก แล้วตัดศีรษะออกจากร่างด้วยดาบ
7.193.65
हर्षेण महता महता युक्तो भारद्वाजे निपातिते ।
सिंहनादरवं चक्रे भ्रामयन्खङ्गमाहवे ॥ ७.१९३.६५ ॥
เมื่อภารัทวาชถูกล้มลง เขาเต็มไปด้วยความปีติยินดีอย่างยิ่ง จึงเหวี่ยงดาบไปมาและคำรามดุจสิงโตในการรบ
7.193.66
आकर्णपलितः श्यामो वयसाऽशीतिपञ्चकः ।
त्वत्कृते व्यचरत्सङ्ख्ये स तु षोडशवर्षवत् ॥ ७.१९३.६६ ॥
ผมหงอกจรดใบหู ผิวคล้ำ อายุแปดสิบห้าปี แต่เพื่อท่าน เขาเคลื่อนไหวในสนามรบดุจคนอายุสิบหกปี
7.193.67
उक्तवाश्च महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
जीवन्तमानयाचार्यं मा वधीर्द्रुपदात्मज ॥ ७.१९३.६७ ॥
และพระธนัญชัย บุตรแห่งกุนตี ผู้มีแขนทรงพลัง ได้กล่าวว่า "บุตรแห่งทรุปท จงนำอาจารย์มาทั้งยังมีชีวิต อย่าฆ่าเขาเลย"
7.193.68
न हन्तव्यो न हन्तव्य इति ते सैनिकाश्च ह ।
उत्क्रोशन्नर्जुनश्चैव सानुक्रोशस्तमाव्रजत् ॥ ७.१९३.६८ ॥
"ห้ามฆ่า ห้ามฆ่า" เหล่าทหารต่างร้องเตือน และอรชุนก็ร้องขึ้นด้วยความเมตตา แล้วพุ่งเข้าไปหาเขา
7.193.69
क्रोशमानेऽर्जुने चैव पार्थिवेषु च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नोऽवधीद्द्रोणं रथतल्पे नरर्षभम् ॥ ७.१९३.६९ ॥
ขณะที่อรชุนและเหล่ากษัตริย์ร้องห้ามอยู่รอบด้าน ธฤษฏทยุมน์ก็สังหารโทรณะ บุรุษผู้ประเสริฐ ขณะที่เขานอนอยู่บนเตียงของรถศึก
7.193.70
शोणितेन परिक्लिन्नो रथाद्भूमिमथापतत् ।
लोहिताङ्ग इवादित्यो दुर्धर्षः समपद्यत ॥ ७.१९३.७० ॥
เปรอะไปด้วยเลือด เขาตกจากรถศึกลงสู่พื้นดิน ดุจดวงอาทิตย์ที่มีรัศมีแดง ผู้ที่ไม่มีใครจะต้านทานได้ก็ดับลง
7.193.71
एवं तं निहतं सङ्ख्ये ददृशे सैनिको जनः ।
धृष्टद्युम्नस्तु तद्राजन्भारद्वाजशिरोऽहरत् ॥ ७.१९३.७१ ॥
เมื่อทหารเห็นเขาถูกฆ่าตายในการรบเช่นนั้น ข้าแต่พระราชา ธฤษฏทยุมน์ได้ตัดศีรษะของภารัทวาชออก
7.193.72
तावकानां महेष्वासः प्रमुखे तत्समाक्षिपत् ।
ते तु दृष्ट्वा शिरो राजन्भारद्वाजस्य तावकाः ॥ ७.१९३.७२ ॥
วีรบุรุษผู้ทรงธนูของฝ่ายท่านได้เหวี่ยงศีรษะนั้นไปข้างหน้า และข้าแต่พระราชา เมื่อพวกของท่านเห็นศีรษะของภารัทวาช
7.193.73
पलायनकृतोत्साहा दुद्रुवः सर्वतोदिशम् ।
द्रोणस्तु दिवमास्थाय नक्षत्रपथमाविशत् ॥ ७.१९३.७३ ॥
พวกเขาที่มีความกล้าเพียงเพื่อหนี ต่างวิ่งกระจัดกระจายไปทุกทิศทาง ส่วนโทรณะขึ้นสู่ท้องฟ้า แล้วเข้าสู่วิถีแห่งดวงดาว
7.193.74
अहमेव तदाऽद्राक्षं द्रोणस्य निधनं नृप ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्मस्य सत्यवत्याः सुतस्य च ॥ ७.१९३.७४ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าเพียงผู้เดียวที่ได้เห็นการสิ้นชีวิตของโทรณะในครั้งนั้น ด้วยพระคุณของฤๅษี ของพระกฤษณะ และของบุตรแห่งสัตยวดี
7.193.75
विधूमामिह संयान्तीमुल्कां प्रज्वलितामिव ।
अपश्याम दिवं स्तब्ध्वा गच्छन्तं तं महाद्युतिम् ॥ ७.१९३.७५ ॥
เราเห็นเขาพุ่งขึ้นไปในที่นี้ ดุจอุกกาบาตที่ลุกโชนโดยไม่มีควัน เราเฝ้ามองบุรุษผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่นั้นขึ้นสู่ท้องฟ้า โดยยืนนิ่งอยู่
7.193.76
हते द्रोणे निरुत्साहाः कुरुपाण्डवसृञ्जयाः ।
अभ्यद्रवन्महावेगास्ततः सैन्यं व्यदीर्यत ॥ ७.१९३.७६ ॥
เมื่อโทรณะถูกฆ่า เหล่ากุรุ ปาณฑพ และสฤญชัยก็หมดกำลังใจ จากนั้นทั้งหมดก็พุ่งไปข้างหน้าด้วยความเร็วอย่างยิ่ง และกองทัพก็แตกกระจายออก
7.193.77
निहता हतभूयिष्ठाः सङ्ग्रामे निशितैः शरैः ।
तावका निहते द्रोणे गतासव इवाभवन् ॥ ७.१९३.७७ ॥
เมื่อโทรณะถูกฆ่า พวกของท่านส่วนใหญ่ถูกลูกศรคมฆ่าตายในสนามรบ และที่เหลือก็ประดุจไร้ชีวิต
7.193.78
पराजयमथावाप्य परत्र च महद्भयम् ।
उभयेनैव ते हीना व्यनिन्दन्मतिमात्मनः ॥ ७.१९३.७८ ॥
ได้รับความพ่ายแพ้และความหวาดกลัวอันยิ่งใหญ่ในโลกหน้า พวกเขาสูญเสียทั้งสองอย่าง จึงตำหนิปัญญาของตนเอง
7.193.79
अन्विच्छन्तः शरीरं तु भारद्वाजस्य पार्थिवाः ।
नान्वगच्छन्महाराज कबन्धायुतसङ्कुले ॥ ७.१९३.७९ ॥
ข้าแต่มหาราช กษัตริย์ทั้งหลายค้นหาร่างของภารัทวาช (โทรณะ) แต่ไม่พบในสนามรบที่เต็มไปด้วยร่างไร้ศีรษะนับหมื่น
7.193.80
पतिते त्वथ संरब्धे सेनायां तत्र भारत ।
उदिष्ठन्कबन्धानां सहस्राण्येकविंशतिः ॥ ७.१९३.८० ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อทหารผู้โกรธเกรี้ยวของกองทัพล้มลงที่นั่น ร่างไร้ศีรษะนับพันเจ็ดพันก็ลุกขึ้นยืน
7.193.81
शोणितेन परिक्लिन्ना रणभूमिश्च भारत ।
लोहितार्द्र इवादित्यो दुर्दर्शश्चाभवत्तदा ॥ ७.१९३.८१ ॥
และสนามรบที่ชุ่มไปด้วยโลหิต ข้าแต่ภรตวงศ์ ในขณะนั้นยากจะมองดู ดุจพระอาทิตย์ที่ชุ่มด้วยโลหิต
7.193.82
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा परत्र च महद्यशः ।
बाणशङ्खरवांश्चक्रुः सिंहनादांश्च पुष्कलान् ॥ ७.१९३.८२ ॥
ฝ่ายปาณฑพ เมื่อได้ชัยชนะและเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ก็ทำเสียงธนู เสียงสังข์ และเสียงสิงโตคำรามอย่างมากมาย
7.193.83
भीमसेनस्ततो राजन्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
वरूथिन्यामनृत्येतां परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.१९३.८३ ॥
ครั้งนั้น ข้าแต่พระราชา ภีมเสนและธฤษฏทยุมน์ บุตรของปฤษตะ ได้เต้นรำกลางกองทัพ โอบกอดกันและกัน
7.193.84
अब्रवीच्च तदा भीमः पार्षतं शत्रुतापनम् ।
भूयोऽहं त्वां परिष्वज्य परिवक्ष्यामि पार्षत।
सूतपुत्रे हते पापे धार्तराष्ट्रे च संयुगे ॥ ७.१९३.८४ ॥
ครั้งนั้น ภีมะได้กล่าวแก่บุตรของปฤษตะ ผู้ทำให้ศัตรูหวาดหวั่นว่า ข้าแต่ปารษตะ เมื่อบุตรของสูตะผู้ชั่วร้ายและบุตรของธฤตราษฎร์ถูกสังหารในการรบแล้ว ข้าจะโอบกอดท่านอีกครั้ง
7.193.85
एतावदुक्त्वा भीमस्तु हर्षेण महता युतः ।
बाहुशब्देन पृथिवीं कम्पयामास पाण्डवः ॥ ७.१९३.८५ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ภีมะ ปาณฑพ เปี่ยมด้วยความยินดียิ่งนัก ได้ทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือนด้วยเสียงแขนของตน
7.193.86
तस्य शब्देन वित्रस्ताः प्राद्रवंस्तावका युधि ।
क्षत्रधर्मं समुत्सृज्य पलायनपरायणाः ॥ ७.१९३.८६ ॥
ไพร่พลของท่านต่างหวาดกลัวเสียงนั้น หนีไปในการรบ ละทิ้งธรรมของกษัตริย์ มุ่งแต่การหนีเท่านั้น
7.193.87
पाण्डवास्तु जयं लब्धा हृष्टा ह्यासन्विशाम्पते ।
अरिक्षयं च सङ्ग्रामे तेन ते सुखमाप्नुवन् ॥ ७.१९३.८७ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ฝ่ายปาณฑพได้ชัยชนะจึงปีติยินดี และเพราะศัตรูถูกทำลายในสงคราม พวกเขาจึงได้รับความสุข