മഹാഭാരതം · അധ്യായം 7.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.193.1
सात्वतस्य तु तत्कर्म दृष्ट्वा दुर्योधनादयः ।
शैनेयं सर्वतः क्रुद्धा वारयामासुरञ्जसा ॥ ७.१९३.१ ॥
സാത്വതന്റെ ആ പ്രവൃത്തി കണ്ട് ദുര്യോധനൻ മുതലായവർ കോപിച്ച് ചുറ്റുപാടുനിന്നും ശൈനേയനെ ഉടൻ തടഞ്ഞു.
7.193.2
कृपकर्णौ च समरे पुत्राश्च तव मारिष ।
शैनेयं त्वरयाऽभ्येत्य विनिघ्नन्निशितैः शरैः ॥ ७.१९३.२ ॥
മാരിഷാ, യുദ്ധത്തിൽ കൃപനും കർണ്ണനും നിന്റെ പുത്രന്മാരും വേഗത്തിൽ ശൈനേയനെ സമീപിച്ച് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവനെ പ്രഹരിച്ചു.
7.193.3
युधिष्ठिरस्ततो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
भीमसेनश्च बलवान्सात्यकिं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.३ ॥
അനന്തരം രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനും മാദ്രിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരായ പാണ്ഡവരും ബലവാനായ ഭീമസേനനും സാത്യകിയെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് സംരക്ഷിച്ചു.
7.193.4
कर्णश्च शरवर्षेण गौतमश्च महारथः ।
दुर्योधनादयस्ते च शैनेयं पर्यवारयन् ॥ ७.१९३.४ ॥
കർണ്ണനും ശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞ മഹാരഥനായ ഗൗതമനും (കൃപൻ) ദുര്യോധനാദികളും ശൈനേയനെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് തടഞ്ഞു.
7.193.5
तां वृष्टिं सहसा राजन्नुत्थितां घोररूपिणीम् ।
वारयामास शैनेयो योधयंस्तान्महारथान् ॥ ७.१९३.५ ॥
രാജാവേ, പെട്ടെന്ന് ഉയർന്ന ആ ഭീകരമായ ശരവർഷത്തെ ശൈനേയൻ തടുത്തു; ആ മഹാരഥന്മാരോട് പോരാടിക്കൊണ്ട്.
7.193.6
तेषामस्त्राणि दिव्यानि संहितानि महात्मनाम् ।
वारयामास विधिवद्दिव्यैरस्त्रैर्महामृधे ॥ ७.१९३.६ ॥
ആ മഹാത്മാക്കളുടെ സംഹിതമായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളെ, മഹായുദ്ധത്തിൽ, ചട്ടപ്രകാരം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളാൽ ശൈനേയൻ തടുത്തു.
7.193.7
क्रूरमायोधनं जज्ञे तस्मिन्राजसमागमे ।
रुद्रस्येव हि क्रुद्धस्य निघ्नतस्तान्पशून्पुरा ॥ ७.१९३.७ ॥
ആ രാജസമാഗമത്തിൽ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി; പണ്ട് കോപിച്ച രുദ്രൻ പശുക്കളെ സംഹരിച്ചതുപോലെ.
7.193.8
हस्तानामुत्तमाङ्गानां कार्मुकाणां च भारत ।
छत्राणां चापविद्धानां चामराणां च सञ्चयैः।
राशयः स्म व्यदृश्यन्त तत्रतत्र रणाजिरे ॥ ७.१९३.८ ॥
ഭാരതാ, ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പലയിടത്തും കൈകളും തലകളും വില്ലുകളും വീണ കുടകളും ചാമരങ്ങളും കൂമ്പാരങ്ങളായി കാണപ്പെട്ടു.
7.193.9
भग्नचक्रै रथैश्चापि पातितैश्च महाध्वजैः ।
सादिभिश्च हतैः शूरैः सङ्कीर्णा वसुधाऽभवत् ॥ ७.१९३.९ ॥
തകർന്ന ചക്രങ്ങളുള്ള രഥങ്ങളാലും വീണ മഹാധ്വജങ്ങളാലും കൊല്ലപ്പെട്ട അശ്വാരൂഢ വീരന്മാരാലും ഭൂമി നിറഞ്ഞു.
7.193.10
बाणपातनिकृत्तास्तु योधास्ते कुरुसत्तम ।
चेष्टन्तो विविधाश्चेष्टा व्यदृश्यन्त महाहवे ॥ ७.१९३.१० ॥
കുരുശ്രേഷ്ഠാ, അമ്പുകളേറ്റ് മുറിഞ്ഞ ആ യോദ്ധാക്കൾ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ പിടഞ്ഞ് പലവിധ ചേഷ്ടകൾ കാണിക്കുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.
7.193.11
वर्तमाने तथा युद्धे घोरे देवासुरोपमे ।
अब्रवीत्क्षत्रियांस्तत्र धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ७.१९३.११ ॥
ദേവാസുരയുദ്ധം പോലുള്ള ആ ഘോരയുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരൻ അവിടെ ക്ഷത്രിയരോട് പറഞ്ഞു.
7.193.12
अभिद्रवत संयत्ताः कुम्भयोनिं महारथाः ।
एषो हि पार्पतो वीरो भारद्वाजेन सङ्गतः ॥ ७.१९३.१२ ॥
മഹാരഥന്മാരേ, സന്നദ്ധരായി കുംഭയോനിയായ ദ്രോണരെ ആക്രമിക്കുക; ഇതാ വീരനായ പാർത്ഥൻ ഭരദ്വാജപുത്രനോടു പൊരുതുന്നു.
7.193.13
घटते च यथाशक्ति भारद्वाजस्य नाशने ।
यादृशानि हि रूपाणि दृश्यन्तेऽस्य महारणे ॥ ७.१९३.१३ ॥
ഭാരദ്വാജനെ (ദ്രോണനെ) നശിപ്പിക്കുവാൻ അവൻ തന്റെ ശക്തിക്കൊത്ത് പരിശ്രമിക്കുന്നു; ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ അത്തരം രൂപങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
7.193.14
अद्य द्रोणं रणे क्रुद्धो घातयिष्यति पार्पतः ।
ते यूयं सहिता भूत्वा युध्यध्वं कुम्भसम्भवम्। ॥ ७.१९३.१४ ॥
ഇന്ന് കോപിച്ച പാർഷതൻ (ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ) യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനെ വധിപ്പിക്കും; നിങ്ങളെല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് കുംഭസംഭവനോട് യുദ്ധം ചെയ്യുവിൻ.
7.193.15
युधिष्ठिरसमाज्ञप्ताः सृञ्जयानां महारथाः ।
अभ्यद्रवन्त संयत्ता भारद्वाजजिघांसवः ॥ ७.१९३.१५ ॥
യുധിഷ്ഠിരന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഒരുങ്ങിയ സൃഞ്ജയരുടെ മഹാരഥന്മാർ ഭാരദ്വാജനെ കൊല്ലുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് കുതിച്ചു.
7.193.16
तान्समापततः सर्वान्भारद्वाजो महारथः ।
अभ्यवर्तत वेगेन मर्तव्यमिति निश्चितः ॥ ७.१९३.१६ ॥
അവരെല്ലാവരും തന്റെ നേർക്ക് പാഞ്ഞടുക്കുന്നത് കണ്ട മഹാരഥൻ ഭാരദ്വാജൻ, "മരിക്കേണ്ടതാണ്" എന്നു നിശ്ചയിച്ച് വേഗത്തിൽ അവർക്കുനേരെ തിരിഞ്ഞു.
7.193.17
प्रयाते सत्यसन्धे तु समकम्पत मेदिनी ।
ववुर्वाताः सनिर्घातास्त्रासयाना वरूथिनीम् ॥ ७.१९३.१७ ॥
സത്യസന്ധൻ മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ ഭൂമി മുഴുവൻ വിറച്ചു; ഇടിമുഴക്കത്തോടെ കാറ്റുകൾ വീശി സേനയെ ഭയപ്പെടുത്തി.
7.193.18
पपात महती चोल्का आदित्यान्निश्चरन्त्युत ।
दीपयन्ती उभे सेने शंसन्तीव महद्भयम् ॥ ७.१९३.१८ ॥
സൂര്യനിൽനിന്ന് ഒരു വലിയ ഉൽക്ക വീണു; അത് ഇരു സേനകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ച് വലിയ ഭയത്തെ അറിയിക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
7.193.19
जज्वलुश्चैव शस्त्राणि भारद्वाजस्य मारिष ।
रथाः स्वनन्ति चात्यर्थं हयाश्चाश्रूण्यवासृजन् ॥ ७.१९३.१९ ॥
ഓ മാരിഷ! ഭാരദ്വാജന്റെ (ദ്രോണന്റെ) ആയുധങ്ങൾ ജ്വലിച്ചു; രഥങ്ങൾ അത്യധികം ശബ്ദിച്ചു; കുതിരകൾ കണ്ണീർ പൊഴിച്ചു.
7.193.20
हतौजा इव चाप्यासीद्भारद्वाजो महारथः ।
प्रास्फुरन्नयनं चास्य वामबाहुस्तथैव च ॥ ७.१९३.२० ॥
ഭാരദ്വാജനായ (ദ്രോണൻ) മഹാരഥൻ ബലഹീനനെപ്പോലെയായി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണും ഇടതുകൈയും അതുപോലെ തുടിച്ചു.
7.193.21
विमनाश्चाभवद्युद्धे दृष्ट्वा पार्षतमग्रतः ॥ ७.१९३.२१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ തനിക്ക് മുന്നിൽ പാർഷതനെ (ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ) കണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് വിഷണ്ണമായി.
7.193.22
ऋषीणां ब्रह्मवादानां स्वर्गस्य गमनं प्रति ।
सुयुद्धेन ततः प्राणानुत्स्रष्टुमुपचक्रमे ॥ ७.१९३.२२ ॥
ബ്രഹ്മവാദികളായ ഋഷിമാരെപ്പോലെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുവാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ, നല്ല യുദ്ധത്തിലൂടെ, പിന്നെ അദ്ദേഹം പ്രാണൻ ത്യജിക്കാൻ ഒരുങ്ങി.
7.193.23
ततश्चतुर्दिशं सैन्यैर्द्रुपदस्याभिसंवृतः ।
निर्दहन्क्षत्रियव्रातान्द्रोणः पर्यचरद्रणे ॥ ७.१९३.२३ ॥
പിന്നീട് ദ്രുപദന്റെ സൈന്യങ്ങളാൽ നാലുദിക്കിലും ചുറ്റപ്പെട്ട ദ്രോണൻ ക്ഷത്രിയസംഘങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
7.193.24
हत्वा विंशतिसाहस्रान्क्षत्रियानरिमर्दनः ।
दशायुतानि करिणामवधीद्विशिखैः शितैः ॥ ७.१९३.२४ ॥
ശത്രുമർദ്ദകനായ അദ്ദേഹം ഇരുപതിനായിരം ക്ഷത്രിയരെ വധിച്ചു; മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ പത്തു ആയിരം തവണ പതിനായിരം ആനകളെ വധിച്ചു.
7.193.25
सोऽतिष्ठदाहवे यत्तो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ।
क्षत्रियाणामभावाय ब्राह्ममस्त्रं समास्थितः ॥ ७.१९३.२५ ॥
അവൻ യുദ്ധത്തിൽ സന്നദ്ധനായി നിന്നു, പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, ക്ഷത്രിയരുടെ നാശത്തിനായി ബ്രാഹ്മാസ്ത്രം ഏന്തി.
7.193.26
पाञ्चाल्यं विरथं भीमो हतसर्वायुधं बली ।
सुविपण्णं महात्मानं त्वरमाणः समभ्ययात् ॥ ७.१९३.२६ ॥
ബലവാനായ ഭീമൻ, രഥമില്ലാത്തവനും ആയുധങ്ങളെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടവനും അത്യന്തം ദുഃഖിതനുമായ ആ മഹാത്മാവായ പാഞ്ചാല്യനെ സമീപിക്കാൻ ത്വരയോടെ പോയി.
7.193.27
ततः स्वरथमारोप्य पाञ्चाल्यमरिमर्दनः ।
अब्रवीदभिसम्प्रेक्ष्य द्रोणमस्यन्तमन्तिकात् ॥ ७.१९३.२७ ॥
അപ്പോൾ ശത്രുമർദ്ദനനായ ഭീമൻ പാഞ്ചാല്യനെ സ്വന്തം രഥത്തിൽ കയറ്റി, അടുത്തുനിന്ന് അമ്പെയ്യുന്ന ദ്രോണനെ നോക്കി പറഞ്ഞു.
7.193.28
न त्वदन्य इहाचार्यं योद्धुमुत्सहते पुमान् ।
त्वरस्व प्राग्वधायैव त्वयि भारः समाहितः ॥ ७.१९३.२८ ॥
ഇവിടെ നിന്നെ കൂടാതെ മറ്റാരും ആചാര്യനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ധൈര്യപ്പെടില്ല. വധിക്കാൻ നേരത്തെ ത്വരപ്പെടുക; ഭാരം നിന്റെ മേൽ വെച്ചിരിക്കുന്നു.
7.193.29
स तथोक्तो महाबाहुः सर्वभारसहं धनुः ।
अभिपत्याददे क्षिप्रमायुधप्रवरं दृढम् ॥ ७.१९३.२९ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട മഹാബാഹു എല്ലാ ഭാരവും വഹിക്കാൻ കഴിവുള്ള, ആയുധങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠവും ദൃഢവുമായ വില്ല് വേഗത്തിൽ സമീപിച്ച് എടുത്തു.
7.193.30
संरब्धश्च शरानस्यन्द्रोणं दुर्वारणं रणे ।
विवारयिपुराचार्यं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.१९३.३० ॥
കോപിതനായ ഭീമൻ, യുദ്ധത്തിൽ തടയാനാവാത്ത ദ്രോണനെ തടയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അമ്പുകൾ എയ്ത് ആചാര്യനെ ശരവർഷം കൊണ്ട് മൂടി.
7.193.31
तौ न्यवारयतां श्रेष्ठौ संरब्धौ रणशोभिनौ ।
उदीरयेतां ब्राह्माणि दिव्यान्यस्त्राण्यनेकशः ॥ ७.१९३.३१ ॥
ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ വീരന്മാരും, കോപിച്ചവരും, രണശോഭയണിഞ്ഞവരുമായി, പരസ്പരം തടുത്തു; പലതവണ ദിവ്യമായ ബ്രാഹ്മാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.
7.193.32
स महास्त्रैर्महाराज द्रोणमाच्छादयद्रणे ।
निहत्य सर्वाण्यस्त्राणि भारद्वाजस्य पार्षतः ॥ ७.१९३.३२ ॥
മഹാരാജാവേ, അവൻ രണത്തിൽ മഹാസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട് ദ്രോണനെ മറച്ചു; ഭാരദ്വാജന്റെ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളെയും നശിപ്പിച്ച പാർഷതൻ അവനായിരുന്നു.
7.193.33
स वसातीञ्शिवींस्चैव वाह्लीकान्कौरवानपि ।
रक्षिष्यमाणान्सङ्ग्रामे द्रोणं व्यधमदच्युतः ॥ ७.१९३.३३ ॥
ആ അച്യുതൻ വസാതികളെയും ശിബികളെയും വാഹ്ലീകരെയും കൗരവരെയും — യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനെ രക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നവരെ — വീഴ്ത്തി.
7.193.34
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्गभस्तिभिरिवांशुमान् ।
वभौ प्रच्छादयन्नाशाः शरजालैः समन्ततः ॥ ७.१९३.३४ ॥
രാജാവേ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു; ശരജാലങ്ങൾകൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളെയും നാലുപാടും മറച്ചുകൊണ്ട്.
7.193.35
तस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा विद्ध्वा चैनं शिलीमुखैः ।
मर्माण्यभ्यहनद्भूयः स व्यथां परमामगात् ॥ ७.१९३.३५ ॥
ദ്രോണൻ അവന്റെ വില്ല് മുറിച്ച്, ശിലീമുഖങ്ങളാൽ അവനെ തുളച്ച്, വീണ്ടും മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രഹരിച്ചു; അവൻ അത്യന്തം വേദന അനുഭവിച്ചു.
7.193.36
ततो भीमो दृढक्रोधो द्रोणस्याश्लिष्य तं रथम् ।
शनकैरिव राजेन्द्र द्रोणं वचनमब्रवीत् ॥ ७.१९३.३६ ॥
അപ്പോൾ ദൃഢക്രോധനായ ഭീമൻ ദ്രോണന്റെ ആ രഥത്തെ സമീപിച്ച്, രാജേന്ദ്രാ, പതുക്കെ ദ്രോണനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
7.193.37
यदि नाम न युध्येरञ्शिक्षिता ब्रह्मबन्धवः ।
स्वकर्मभिरसन्तुष्टा न स्म क्षत्रं क्षयं व्रजेत् ॥ ७.१९३.३७ ॥
പരിശീലനം ലഭിച്ച ബ്രാഹ്മണബന്ധുക്കൾ യുദ്ധം ചെയ്യാതിരുന്നെങ്കിലും, സ്വകർമ്മങ്ങളിൽ തൃപ്തരാകാതിരുന്നെങ്കിലും ക്ഷത്രിയവർഗ്ഗം നശിക്കുമായിരുന്നില്ല.
7.193.38
अहिंसां सर्वभूतेषु धर्मं ज्यायस्तरं विदुः ।
तस्य च ब्राह्मणो मूलं भवांश्च ब्रह्मवित्तमः ॥ ७.१९३.३८ ॥
സർവഭൂതങ്ങളോടുമുള്ള അഹിംസയെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ ധർമ്മമായി അവർ അറിയുന്നു; അതിന്റെ മൂലം ബ്രാഹ്മണനാണ്, നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ഉത്തമനാണ്.
7.193.39
श्वपाकवन्म्लेच्छगणान्हत्वा चान्यान्पृथग्विधान् ।
भरन्ति हि सुतान्दारांस्तद्वदज्ञानमोहिताः ॥ ७.१९३.३९ ॥
ശ്വപാകന്മാരെപ്പോലെ മ്ലേച്ഛഗണങ്ങളെയും മറ്റു പലതരക്കാരെയും കൊന്നിട്ടും, അജ്ഞാനമോഹിതരായി അവർ പുത്രന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും പോറ്റുന്നു.
7.193.40
अज्ञानान्मूढवद्ब्रह्मन्पुत्रदारधनेप्सया ।
एकस्यार्थे बहून्हत्वा पुत्रस्याधर्मविद्यया।
स्वकर्मस्थान्विकर्मस्थो न व्यपत्रपसे कथम् ॥ ७.१९३.४० ॥
അജ്ഞാനത്താൽ മൂഢനെപ്പോലെ, ബ്രാഹ്മണാ, പുത്ര-ഭാര്യാ-ധനങ്ങളെ ആഗ്രഹിച്ച്, ഒരാൾക്കുവേണ്ടി പലരെയും കൊന്ന്, അധർമ്മവിദ്യയാൽ, സ്വകർമ്മത്തിൽ നിൽക്കുന്നവരുടെ മേൽ വികർമ്മത്തിൽ നിൽക്കുന്ന നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ലജ്ജിക്കുന്നില്ല?
7.193.41
आचारहीन निर्लज्ज ब्रह्मवन्धो वरायुध ।
इदानीं तिष्ठ दुर्बुद्धे न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥ ७.१९३.४१ ॥
ആചാരഹീനനും നിർലജ്ജനും ബ്രാഹ്മണബന്ധുവും വരായുധനുമായവനേ! ഇപ്പോൾ നിൽക്കൂ, ദുർബുദ്ധേ; എന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് ജീവനോടെ നീ മോചിതനാവില്ല.
7.193.42
यस्यार्थे शस्त्रमादाय यमपेक्ष्य च जीवसि ।
स चाद्य पतितः शेते पृष्टेनावेदितस्तवः ॥ ७.१९३.४२ ॥
ആർക്കുവേണ്ടി ആയുധമെടുത്ത്, യമനെ പരിഗണിച്ച് നീ ജീവിക്കുന്നുവോ, അവൻ ഇന്ന് വീണുകിടക്കുന്നു — ചോദിച്ചപ്പോൾ നിനക്കിത് അറിയിക്കപ്പെട്ടു.
7.193.43
स वै च निहतः शेते तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
धर्मराजस्य तद्वाक्यं नाभिशङ्कितुमर्हसि ॥ ७.१९३.४३ ॥
ആ മന്ദബുദ്ധിയായ നിന്റെ പുത്രൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ധർമ്മരാജന്റെ ആ വാക്കിൽ നീ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല.
7.193.44
एवमुक्तस्ततो द्रोणो भीमेनोत्सृज्य तद्वनुः ।
सन्न्यासाय शरीरस्य योक्ष्यमाणः स वै द्विजः।
सर्वाण्यस्त्राणि धर्मात्मा हातुकामोऽभ्यभापत ॥ ७.१९३.४४ ॥
ഭീമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദ്രോണൻ ആ വില്ല് താഴെവെച്ചു. ശരീരത്യാഗത്തിനായി യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടാനിരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണൻ, ധർമ്മാത്മാവായി, എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
7.193.45
कर्णं दुर्योधनं राजंस्त्वरमाणः पराक्रमम् ।
कर्णकर्ण महेष्वास कृप दुर्योधनेति च ॥ ७.१९३.४५ ॥
രാജാവേ, തിടുക്കത്തിൽ, പരാക്രമിയായ കർണ്ണനെ — കർണ്ണ കർണ്ണ, മഹാധനുർധരാ, കൃപാ, ദുര്യോധനാ എന്നു വിളിച്ചു.
7.193.46
सङ्ग्रामे क्रियतां यत्नो ब्रवीम्येष पुनःपुनः ।
पाण्डवेभ्यः शिवं वोस्तु शस्त्रमभ्युत्सृजाम्यहम्।
इति तत्र महाराज प्राक्रोशद्द्रौणिमेव च ॥ ७.१९३.४६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പരിശ്രമിക്കൂ എന്ന് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നു. പാണ്ഡവർക്ക് ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ. ഞാൻ ആയുധം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാരാജാവേ, അവിടെവെച്ച് ദ്രൗണിയെയും വിളിച്ചു.
7.193.47
उत्सृज्य च रणे शस्त्रं रथोपस्थे निविश्य च ।
अभयं सर्वभूतानां प्रददौ योगमीयिवान् ॥ ७.१९३.४७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ച്, രഥത്തട്ടിൽ ഇരുന്ന്, എല്ലാ ജീവികൾക്കും അഭയം നൽകി, യോഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
7.193.48
तस्य तच्छिद्रनाज्ञाय धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
सशरं तद्वनुर्घोरं सन्न्यस्याथ रथे ततः।
खङ्गी रथादवप्लुत्य सहसा द्रोणमभ्ययात् ॥ ७.१९३.४८ ॥
അവന്റെ ആ വിടവ് മനസ്സിലാക്കിയ പ്രതാപവാനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ആ ഭയങ്കരമായ വില്ലും ശരവും രഥത്തിൽ വച്ചു, വാളുമായി രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി പെട്ടെന്ന് ദ്രോണനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞു.
7.193.49
प्रद्रुते त्वथ द्रोणाय धृष्टद्युम्ने महारथे ।
हाहाकृतानि भूतानि मानुषाणीतराणि च ॥ ७.१९३.४९ ॥
മഹാരഥനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രോണനെ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞപ്പോൾ, മനുഷ്യരും മറ്റു ജീവികളും 'അയ്യോ! അയ്യോ!' എന്ന് നിലവിളിച്ചു.
7.193.50
द्रोणं तथागतं दृष्ट्वा धृष्टद्युम्नवशं गतम् ।
हाहाकारं भृशं चक्रुरहो धिगिति चाबुवन् ॥ ७.१९३.५० ॥
ദ്രോണൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ വശത്തായതു കണ്ട് ജനങ്ങൾ വലിയ ഹാഹാകാരം മുഴക്കി, 'അയ്യോ! ധിക്ക്!' എന്നു പറഞ്ഞു.
7.193.51
द्रोणोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्य परमं साङ्ख्यमास्थितः ।
तथोक्त्वा योगमास्थाय ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५१ ॥
ദ്രോണനും ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പരമ സാംഖ്യത്തെ ആശ്രയിച്ചു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് യോഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ആ മഹാതപസ്വി ജ്യോതിർമയനായി.
7.193.52
पुराणं पुरुषं विष्णुं जगाम मनसा परम् ।
मुखं किञ्चित्समुन्नाम्य विष्टब्योरस्तथाग्रतः ॥ ७.१९३.५२ ॥
അദ്ദേഹം മനസ്സുകൊണ്ട് പുരാതനപുരുഷനായ പരമവിഷ്ണുവിനെ പ്രാപിച്ചു; മുഖം അല്പം ഉയർത്തി, മാർപ്പ് മുന്നോട്ടു വച്ച് നിലകൊണ്ടു.
7.193.53
निमीलिताक्षः सत्वस्थो निक्षिप्य हृदि धारणाम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ज्योतिर्भूतो महातपाः ॥ ७.१९३.५३ ॥
കണ്ണുകൾ അടച്ച്, സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ഹൃദയത്തിൽ ധാരണ ഉറപ്പിച്ച്, 'ഓം' എന്ന ഏകാക്ഷര ബ്രഹ്മത്തെ ജപിച്ച് ആ മഹാതപസ്വി ജ്യോതിർമയനായി.
7.193.54
स्मरित्वा देवदेवेशमक्षरं परमं प्रभुम् ।
दिवमाक्रामदाचार्यः साक्षात्सद्भिर्दुराक्रमाम् ॥ ७.१९३.५४ ॥
ദേവദേവനും പരമനുമായ അക്ഷര പ്രഭുവിനെ ഓർമ്മിച്ച്, സജ്ജനങ്ങൾക്കുപോലും നേരിട്ട് എത്താനാവാത്ത സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആചാര്യൻ (ദ്രോണൻ) കയറി.
7.193.55
मूर्धानं तस्य निर्भिद्य ज्योती राजन्महात्मनः ।
जगाम परमं स्थानं देहं न्यस्य रथोत्तमे ॥ ७.१९३.५५ ॥
രാജാവേ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ പ്രകാശം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിരസ്സു പിളർന്ന് ഉത്തമരഥത്തിൽ ദേഹം വെച്ച് പരമസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.
7.193.56
द्वौ सूर्याविति नो बुद्धिरासीत्तस्मिंस्तथागते ।
एकरूपमिवाभासीज्योतिर्भिः पूरितं नभः ॥ ७.१९३.५६ ॥
അദ്ദേഹം അങ്ങനെ പോയപ്പോൾ അവിടെ രണ്ട് സൂര്യന്മാരുണ്ടെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് തോന്നി; പ്രകാശങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആകാശം ഒരേ രൂപമായി തോന്നി.
7.193.57
समपद्यत चोल्काभं द्रोणस्य निधने तदा ।
निमेषमात्रेण च तज्ज्योतिरन्तरधीयत ॥ ७.१९३.५७ ॥
ദ്രോണന്റെ നിര്യാണസമയത്ത് അത് ഉൽക്കപോലെ പ്രത്യക്ഷമായി; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ആ പ്രകാശം മറഞ്ഞു.
7.193.58
आसीत्किलकिलाशब्दः प्रहृष्टानां दिवौकसाम् ।
ब्रह्मलोकगते द्रोणे धृष्टद्युम्ने च मोहिते ॥ ७.१९३.५८ ॥
ദ്രോണൻ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയപ്പോഴും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ മോഹിതനായപ്പോഴും സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാരുടെ കിലകിലാ ശബ്ദം ഉണ്ടായി.
7.193.59
वयमेव तदाऽद्राक्ष्म पञ्च मानुषयोनयः ।
योगयुक्तं महात्मानं गच्छन्तं परमां गतिम् ॥ ७.१९३.५९ ॥
അപ്പോൾ മനുഷ്യജന്മമുള്ള ഞങ്ങൾ അഞ്ചുപേർ മാത്രമാണ് യോഗയുക്തനായ ആ മഹാത്മാവ് പരമഗതിയിലേക്ക് പോകുന്നത് കണ്ടത്.
7.193.60
अहं धनञ्जयः पार्थः कृपः शारद्वतो द्विजः ।
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो धर्मपुत्रश्च पाण्डवः ॥ ७.१९३.६० ॥
ഞാൻ, ധനഞ്ജയൻ, പാർത്ഥൻ, ശാരദ്വതനായ ദ്വിജൻ കൃപൻ, വാസുദേവൻ, വാർഷ്ണേയൻ, ധർമ്മപുത്രനായ പാണ്ഡവൻ.
7.193.61
अन्ये तु सर्वे नापश्यन्भारद्वाजस्य धीमतः ।
महिमानं महाराज योगयुक्तस्य गच्छतः।
ब्रह्मलोकं महद्दिव्यं देवगुह्यं हि तत्परम् ॥ ७.१९३.६१ ॥
എന്നാൽ മറ്റെല്ലാവരും, മഹാരാജാവേ, യോഗയുക്തനായി മഹത്തായ ദിവ്യ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയ ബുദ്ധിമാനായ ഭാരദ്വാജന്റെ (ദ്രോണന്റെ) മഹിമ കണ്ടില്ല; അത് ദേവന്മാരുടെ പരമരഹസ്യമാണ്.
7.193.62
गतिं परमिकां प्राप्तमजानन्तो नृयोनयः ।
नापश्यन्गच्छमानं हि तं सार्धमृषिपुङ्गवैः।
आचार्यं योगमास्थाय ब्रह्मलोकमरिन्दमम् ॥ ७.१९३.६२ ॥
ആ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നത് മനുഷ്യജന്മരായവർ അറിഞ്ഞില്ല; ശ്രേഷ്ഠ മുനിമാരോടൊപ്പം യോഗം സ്വീകരിച്ച് ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോകുന്ന ആചാര്യനെ അവർ കണ്ടില്ല, അരിന്ദമാ.
7.193.63
वितुन्नाङ्गं शरव्रातैरन्यस्तायुधमसृक्क्षरम् ।
विकृष्य पार्षतः खङ्गं क्रोधामर्षवशं गतः।
दृश्यमानः सर्वभूतैः केशपक्षे परामृशत् ॥ ७.१९३.६३ ॥
അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്താൽ ശരീരം മുറിഞ്ഞവനും, ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞവനും, രക്തമൊഴുകുന്നവനുമായ അവനെ കണ്ട്, കോപവും അസഹിഷ്ണുതയും വശപ്പെട്ട പാർഷതൻ (ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ) വാൾ വലിച്ചൂരി, സർവഭൂതങ്ങളും കാൺകെ അവന്റെ മുടിയിൽ പിടിച്ചു.
7.193.64
तस्य मूर्धानमालम्ब्य गतसत्वस्य देहिनः ।
किञ्चिदब्रुवतः कायाद्विचकर्तासिना शिरः ॥ ७.१९३.६४ ॥
അവന്റെ തല പിടിച്ചുകൊണ്ട്, ജീവൻ പോയവനും ഒന്നും പറയാത്തവനുമായ അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വാൾ കൊണ്ട് തല വെട്ടിയെടുത്തു.
7.193.65
हर्षेण महता महता युक्तो भारद्वाजे निपातिते ।
सिंहनादरवं चक्रे भ्रामयन्खङ्गमाहवे ॥ ७.१९३.६५ ॥
ഭാരദ്വാജൻ വീണുപോയപ്പോൾ മഹാ സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞ്, വാൾ ചുഴറ്റിക്കൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ സിംഹനാദം മുഴക്കി.
7.193.66
आकर्णपलितः श्यामो वयसाऽशीतिपञ्चकः ।
त्वत्कृते व्यचरत्सङ्ख्ये स तु षोडशवर्षवत् ॥ ७.१९३.६६ ॥
ചെവി വരെ നരച്ച, കറുത്ത നിറമുള്ള, എൺപത്തഞ്ചു വയസ്സുള്ളവൻ അവൻ; നിനക്കുവേണ്ടി യുദ്ധത്തിൽ പതിനാറു വയസ്സുകാരനെപ്പോലെ സഞ്ചരിച്ചു.
7.193.67
उक्तवाश्च महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।
जीवन्तमानयाचार्यं मा वधीर्द्रुपदात्मज ॥ ७.१९३.६७ ॥
മഹാബാഹുവായ കുന്തീപുത്രൻ ധനഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: 'ദ്രുപദപുത്രാ, ആചാര്യനെ ജീവനോടെ കൊണ്ടുവരൂ; അവനെ വധിക്കരുത്.'
7.193.68
न हन्तव्यो न हन्तव्य इति ते सैनिकाश्च ह ।
उत्क्रोशन्नर्जुनश्चैव सानुक्रोशस्तमाव्रजत् ॥ ७.१९३.६८ ॥
'കൊല്ലരുത്, കൊല്ലരുത്' എന്ന് സൈനികർ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു; കരുണ നിറഞ്ഞ അർജുനനും വിളിച്ചുകൊണ്ട് അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
7.193.69
क्रोशमानेऽर्जुने चैव पार्थिवेषु च सर्वशः ।
धृष्टद्युम्नोऽवधीद्द्रोणं रथतल्पे नरर्षभम् ॥ ७.१९३.६९ ॥
അർജുനനും രാജാക്കന്മാരും എല്ലായിടത്തും വിളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, രഥശയ്യയിൽ കിടന്ന നരശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണനെ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ വധിച്ചു.
7.193.70
शोणितेन परिक्लिन्नो रथाद्भूमिमथापतत् ।
लोहिताङ्ग इवादित्यो दुर्धर्षः समपद्यत ॥ ७.१९३.७० ॥
രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന അവൻ രഥത്തിൽനിന്ന് നിലത്തേക്ക് വീണു; ചുവന്ന അവയവങ്ങളുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെ ദുർദ്ധർഷനായി.
7.193.71
एवं तं निहतं सङ्ख्ये ददृशे सैनिको जनः ।
धृष्टद्युम्नस्तु तद्राजन्भारद्वाजशिरोऽहरत् ॥ ७.१९३.७१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അവൻ ഇങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടതു പടയാളികൾ കണ്ടു; ഹേ രാജാവേ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ഭാരദ്വാജന്റെ ശിരസ്സറുത്തു.
7.193.72
तावकानां महेष्वासः प्रमुखे तत्समाक्षिपत् ।
ते तु दृष्ट्वा शिरो राजन्भारद्वाजस्य तावकाः ॥ ७.१९३.७२ ॥
നിങ്ങളുടെ മഹാധനുർധരൻ അത് മുന്നിലേക്ക് എറിഞ്ഞു; ഹേ രാജാവേ, ഭാരദ്വാജന്റെ ശിരസ്സു കണ്ട നിങ്ങളുടെ ആളുകൾ—
7.193.73
पलायनकृतोत्साहा दुद्रुवः सर्वतोदिशम् ।
द्रोणस्तु दिवमास्थाय नक्षत्रपथमाविशत् ॥ ७.१९३.७३ ॥
ഓടിപ്പോകാൻ ഉത്സാഹിച്ച് അവർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി; ദ്രോണനോ സ്വർഗത്തിലേറി നക്ഷത്രപഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
7.193.74
अहमेव तदाऽद्राक्षं द्रोणस्य निधनं नृप ।
ऋषेः प्रसादात्कृष्मस्य सत्यवत्याः सुतस्य च ॥ ७.१९३.७४ ॥
ഹേ രാജാവേ, അപ്പോൾ ഞാൻ തന്നെയാണ് ദ്രോണന്റെ മരണം കണ്ടത് — ഋഷിയുടെ അനുഗ്രഹത്താലും, കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും, സത്യവതിയുടെ പുത്രന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും.
7.193.75
विधूमामिह संयान्तीमुल्कां प्रज्वलितामिव ।
अपश्याम दिवं स्तब्ध्वा गच्छन्तं तं महाद्युतिम् ॥ ७.१९३.७५ ॥
പുകയില്ലാതെ ജ്വലിക്കുന്ന ഉൽക്കപോലെ ആകാശത്തിലേക്കു പോകുന്ന അവനെ ഞങ്ങൾ കണ്ടു; സ്തബ്ധരായി നിന്ന് ആ മഹാതേജസ്വി ആകാശത്തിൽ പോകുന്നത് ഞങ്ങൾ നോക്കിനിന്നു.
7.193.76
हते द्रोणे निरुत्साहाः कुरुपाण्डवसृञ्जयाः ।
अभ्यद्रवन्महावेगास्ततः सैन्यं व्यदीर्यत ॥ ७.१९३.७६ ॥
ദ്രോണൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും സൃഞ്ജയരും ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ടു; പിന്നെ മഹാവേഗത്തോടെ പാഞ്ഞടുത്തു, സൈന്യം ചിതറിപ്പോയി.
7.193.77
निहता हतभूयिष्ठाः सङ्ग्रामे निशितैः शरैः ।
तावका निहते द्रोणे गतासव इवाभवन् ॥ ७.१९३.७७ ॥
ദ്രോണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ യുദ്ധത്തിൽ ഏറെയും കൊല്ലപ്പെട്ട നിങ്ങളുടെ സൈനികർ പ്രാണനില്ലാത്തവരെപ്പോലെയായി.
7.193.78
पराजयमथावाप्य परत्र च महद्भयम् ।
उभयेनैव ते हीना व्यनिन्दन्मतिमात्मनः ॥ ७.१९३.७८ ॥
പരാജയം നേടി, പരലോകത്തും വലിയ ഭയം നേടി, രണ്ടിൽനിന്നും വഞ്ചിതരായവർ സ്വന്തം ബുദ്ധിയെ തന്നെ നിന്ദിച്ചു.
7.193.79
अन्विच्छन्तः शरीरं तु भारद्वाजस्य पार्थिवाः ।
नान्वगच्छन्महाराज कबन्धायुतसङ्कुले ॥ ७.१९३.७९ ॥
ഭാരദ്വാജന്റെ (ദ്രോണന്റെ) ശരീരം അന്വേഷിച്ച രാജാക്കന്മാർക്ക്, മഹാരാജാവേ, പതിനായിരക്കണക്കിന് തലയറ്റ ഉടലുകൾ നിറഞ്ഞ ആ രണഭൂമിയിൽ അത് കണ്ടെത്താനായില്ല.
7.193.80
पतिते त्वथ संरब्धे सेनायां तत्र भारत ।
उदिष्ठन्कबन्धानां सहस्राण्येकविंशतिः ॥ ७.१९३.८० ॥
പിന്നെ, ഭാരതാ, സേനയിലെ രോഷാകുലരായ യോദ്ധാക്കൾ വീണപ്പോൾ, അവിടെ ഇരുപത്തൊന്നായിരം തലയറ്റ ഉടലുകൾ എഴുന്നേറ്റു.
7.193.81
शोणितेन परिक्लिन्ना रणभूमिश्च भारत ।
लोहितार्द्र इवादित्यो दुर्दर्शश्चाभवत्तदा ॥ ७.१९३.८१ ॥
ഭാരതാ, രക്തത്താൽ നനഞ്ഞ രണഭൂമി അപ്പോൾ രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ സൂര്യനെപ്പോലെ നോക്കാനാകാത്തതായി.
7.193.82
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा परत्र च महद्यशः ।
बाणशङ्खरवांश्चक्रुः सिंहनादांश्च पुष्कलान् ॥ ७.१९३.८२ ॥
പാണ്ഡവരാകട്ടെ വിജയം നേടി, പരലോകത്തും വലിയ യശസ്സ് നേടി, അമ്പുകളുടെയും ശംഖുകളുടെയും നാദവും ധാരാളം സിംഹനാദങ്ങളും മുഴക്കി.
7.193.83
भीमसेनस्ततो राजन्धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
वरूथिन्यामनृत्येतां परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.१९३.८३ ॥
രാജാവേ, അനന്തരം ഭീമസേനനും പൃഷതന്റെ പുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും സേനയുടെ നടുവിൽ പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് നൃത്തം ചെയ്തു.
7.193.84
अब्रवीच्च तदा भीमः पार्षतं शत्रुतापनम् ।
भूयोऽहं त्वां परिष्वज्य परिवक्ष्यामि पार्षत।
सूतपुत्रे हते पापे धार्तराष्ट्रे च संयुगे ॥ ७.१९३.८४ ॥
അപ്പോൾ ഭീമൻ ശത്രുക്കളെ ചുട്ടെരിക്കുന്ന പൃഷതപുത്രനോട് പറഞ്ഞു: "പാർഷതാ, പാപിയായ സൂതപുത്രനും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനും യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടശേഷം ഞാൻ നിന്നെ വീണ്ടും ആലിംഗനം ചെയ്യും."
7.193.85
एतावदुक्त्वा भीमस्तु हर्षेण महता युतः ।
बाहुशब्देन पृथिवीं कम्पयामास पाण्डवः ॥ ७.१९३.८५ ॥
ഇത്രയും പറഞ്ഞശേഷം, മഹാ സന്തോഷത്താൽ നിറഞ്ഞ പാണ്ഡവൻ ഭീമൻ തന്റെ ഭുജങ്ങളുടെ ശബ്ദംകൊണ്ട് ഭൂമിയെ വിറപ്പിച്ചു.
7.193.86
तस्य शब्देन वित्रस्ताः प्राद्रवंस्तावका युधि ।
क्षत्रधर्मं समुत्सृज्य पलायनपरायणाः ॥ ७.१९३.८६ ॥
അവന്റെ ശബ്ദത്താൽ ഭയന്നുവിറച്ച നിങ്ങളുടെ വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷത്രിയധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടിപ്പോയി.
7.193.87
पाण्डवास्तु जयं लब्धा हृष्टा ह्यासन्विशाम्पते ।
अरिक्षयं च सङ्ग्रामे तेन ते सुखमाप्नुवन् ॥ ७.१९३.८७ ॥
ജനാധിപതേ, പാണ്ഡവർ വിജയം നേടി സന്തോഷിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളുടെ നാശത്താൽ അവർ സുഖം പ്രാപിച്ചു.