महाभारत · अध्याय 7.196
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.196.1
छद्मना निहतं श्रुत्वा पितरं पापकर्मणा ।
बाष्पेणापूर्यत द्रौणी रोषेण च नरर्षभ ॥ ७.१९६.१ ॥
पापकर्म्याने कपटाने मारल्या गेलेल्या पित्याचे ऐकून, हे नरश्रेष्ठा, द्रौणी अश्रू आणि रोषाने भरून गेला.
7.196.2
तस्य क्रुद्धस्य राजेन्द्र वपुर्दीप्तमदृश्यत ।
अन्तकस्येव भूतानि जिहीर्षोः कालपर्यये ॥ ७.१९६.२ ॥
हे राजेंद्रा, क्रुद्ध झालेले त्याचे तेजस्वी शरीर असे दिसले जणू कालाच्या अंती प्राणिमात्रांचे हरण करू इच्छिणारा अंतकच.
7.196.3
अश्रूपुर्णे ततो नेत्रे व्यपमृज्य पुनः पुनः ।
उवाच कोपान्निःश्वस्य दुर्योधनमिदं वचः ॥ ७.१९६.३ ॥
मग अश्रूंनी भरलेले डोळे वारंवार पुसून, रोषाने निःश्वास सोडून त्याने दुर्योधनाला हे वचन सांगितले.
7.196.4
पिता मम यथा क्षुद्रैर्न्यस्तशस्त्रो निपातितः ।
धर्मध्वजवता पापं कृतं तद्विदितं मम।
अनार्यं सुनृशंसं च धर्मपुत्रस्य मे श्रुतम् ॥ ७.१९६.४ ॥
माझे पिता शस्त्रे खाली ठेवलेले असताना नीच लोकांनी त्यांना पाडले; धर्मध्वज धारण करणाऱ्याने केलेले ते पाप मला ठाऊक आहे. धर्मपुत्राचे अनार्य आणि अत्यंत क्रूर कृत्य मी ऐकले आहे.
7.196.5
युद्धेष्वपि प्रवृत्तानां ध्रुवं जयपराजयौ ।
द्वयमेतद्भवेद्राजन्वधस्तत्र प्रशस्यते ॥ ७.१९६.५ ॥
युद्धांत प्रवृत्त झालेल्यांना निश्चितपणे जय आणि पराजय हे दोन्ही घडतात; हे राजा, तेथे वध प्रशंसिला जातो.
7.196.6
न्यायवृत्तो वधो यस्तु संङ्ग्रामे युध्यतो भवेत् ।
न स दुःखाय भवति तथा दृष्टो हि स द्विजैः ॥ ७.१९६.६ ॥
युद्धात लढताना न्यायाने घडणारा वध दुःखाला कारण होत नाही; द्विजांनीही असेच पाहिले आहे.
7.196.7
गतः स वीरलोकाय पिता मम न संशयः ।
न शोच्यः पुरुषव्याघ्र यस्तदा निधनं गतः ॥ ७.१९६.७ ॥
माझे पिता वीरलोकाला गेले, यात संशय नाही. हे पुरुषव्याघ्रा, त्या वेळी मृत्यू पावलेल्याबद्दल शोक करू नये.
7.196.8
यत्तु धर्मप्रवृतः सन्केशग्रहणमाप्तवान् ।
पश्यतां सर्वसैन्यानां तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ७.१९६.८ ॥
परंतु धर्मात स्थित असतानाही सर्व सैन्यांच्या देखत त्याचे केस धरले गेले, हे माझे मर्म कापते.
7.196.9
मयि जीवति यत्तातः केशग्रहमवाप्तवान् ।
कथमन्ये करिष्यन्ति पुत्रेभ्यः पुत्रिणः स्पृहाम् ॥ ७.१९६.९ ॥
मी जिवंत असताना वडिलांचे केस धरले गेले; मग इतर पुत्रवान पिता पुत्रांकडून अपेक्षा कशी करतील?
7.196.10
कामात्क्रोधादविज्ञानाद्वर्षाद्बाल्येन वा पुनः ।
विधर्मकाणि कुर्वन्ति तथा परिभवन्ति च ॥ ७.१९६.१० ॥
काम, क्रोध, अज्ञान, वय किंवा बाल्यामुळे माणसे पुन्हा अधर्म करतात आणि अपमानही करतात.
7.196.11
तदिदं पार्षतेनेह महदाधर्मिकं कृतम् ।
अवज्ञाय च मां नूनं नृशंसेन दुरात्मना ॥ ७.१९६.११ ॥
येथे पार्षताने हे महान अधर्माचे कृत्य केले; माझा अवमान करून निश्चितच त्या क्रूर, दुरात्म्याने हे केले.
7.196.12
तस्यानुबन्धं द्रष्टाऽसौ धृष्टद्युम्नः सुदारुणम् ।
अकार्यं परमं कृत्वा मिथ्यावादी च पाण्डवः ॥ ७.१९६.१२ ॥
त्याचे परिणाम पाहूनही तो धृष्टद्युम्न अत्यंत भयंकर आहे; परम अकार्य करून आणि पाण्डव हा खोटा बोलणारा आहे.
7.196.13
यो ह्यसौ छद्मनाऽऽचार्यं शस्त्रं सन्न्यासयत्तदा ।
तस्याद्य धर्मराजस्य भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ७.१९६.१३ ॥
त्या वेळी कपटाने आचार्यांना शस्त्र टाकायला लावणाऱ्याचे रक्त, आज धर्मराजाची ही भूमी पिईल.
7.196.14
शपे सत्येन कौरव्य इष्टापूर्तेन चैव ह ।
अहत्वा सर्वपाञ्चालाञ्जीवेयं न कथञ्चन ॥ ७.१९६.१४ ॥
हे कौरव्या, सत्य आणि इष्टापूर्त पुण्याची शपथ घेतो—सर्व पांचालांना मारल्याशिवाय मी कोणत्याही प्रकारे जिवंत राहणार नाही.
7.196.15
सर्वोपायैर्यतिष्यामि पाञ्चालानामहं वधे ।
धृष्टद्युम्नं च समरे हन्ताऽहं पापकारिणम् ॥ ७.१९६.१५ ॥
पांचालांचा वध करण्यासाठी सर्व उपायांनी मी प्रयत्न करीन; रणांगणात त्या पापी धृष्टद्युम्नाला मीच मारीन.
7.196.16
कर्मणा येन तेनेह मृदुना दारुणेन च ।
पाञ्चालानां वधं कृत्वा शान्तिं लब्धास्मि कौरव ॥ ७.१९६.१६ ॥
हे कौरवा, येथे मृदू किंवा दारुण जे कर्म करून असो, पांचालांचा वध करून मी शांती मिळवीन.
7.196.17
यदर्थं पुरुषव्याघ्र पुत्रानिच्छन्ति मानवाः ।
प्रेत्य चेह च सम्प्राप्तात्त्रायन्ते महतो भयात् ॥ ७.१९६.१७ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, मानव ज्या हेतूने पुत्रांची इच्छा करतात—मृत्यूनंतर आणि येथेही प्राप्त झाल्यावर ते मोठ्या भयापासून वाचवतात.
7.196.18
पित्रा तु मम साऽवस्था प्राप्ता निर्बन्धुना यथा ।
मयि शैलप्रतीकाशे पुत्रे शिष्ये च जीवति ॥ ७.१९६.१८ ॥
माझ्या पित्यावर बांधवहीनासारखी ती अवस्था ओढवली आहे—पर्वतासमान मी, पुत्र आणि शिष्य जिवंत असतानाही.
7.196.19
धिङ्ममास्त्राणि दिव्यानि धिग्बाहू धिक्पराक्रमम् ।
यं स्म द्रोणः सुतं प्राप्य केशग्रहमवाप्तवान् ॥ ७.१९६.१९ ॥
माझ्या दिव्य अस्त्रांना धिक्कार, माझ्या बाहूंना धिक्कार, माझ्या पराक्रमाला धिक्कार. ज्या कारणाने द्रोणाने पुत्राला प्राप्त करून त्याचे केस धरण्याची अवहेलना सोसली.
7.196.20
स तथाहं करिष्यासि यथा भरतसत्तम ।
परलोकगतस्यापि भविष्याम्यनृणः पितुः ॥ ७.१९६.२० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, मी तसेच करीन की परलोकी गेलेल्या पित्यांच्या ऋणातूनही मी मुक्त होईन.
7.196.21
आर्येण हि न वक्तव्या कदाचित्स्तुतिरात्मनः ।
पितुर्वधममृष्यंस्तु वक्ष्याम्यद्येह पौरुषम् ॥ ७.१९६.२१ ॥
आर्याने कधीही स्वतःची स्तुती करू नये; परंतु पित्याचा वध सहन न होऊन मी आज येथे माझे पौरुष सांगेन.
7.196.22
अद्य पश्यन्तु मे वीर्यं पाण्डवाः सजनार्दनाः ।
मृद्गतः सर्वसैन्यानि युगान्तमिव कुर्वतः ॥ ७.१९६.२२ ॥
आज पांडव जनार्दनासह माझे वीर्य पाहोत; सर्व सैन्यांना चिरडून युगान्तासारखे करणाऱ्या मला.
7.196.23
न हि देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ।
अद्य शक्ता रणे जेतुं रथस्थं मां नरर्षभाः ॥ ७.१९६.२३ ॥
हे नरश्रेष्ठांनो, आज रथात उभ्या असलेल्या मला युद्धात जिंकण्यास देव, गंधर्व, असुर किंवा राक्षस समर्थ नाहीत.
7.196.24
मदन्यो नास्ति लोकेऽस्मिन्नर्जुनाद्वाऽस्त्रवित्क्वचित् ।
अहं हि ज्वलतां मध्ये मयूखानामिवांशुमान्।
प्रयोक्ता देवसृष्टानामस्त्राणां पृतनागतः ॥ ७.१९६.२४ ॥
या जगात माझ्याशिवाय, अर्जुनाशिवाय, दुसरा कोणी अस्त्रज्ञ कुठेही नाही. प्रज्वलित किरणांमधील सूर्याप्रमाणे, सैन्यात प्रवेश करून देवनिर्मित अस्त्रांचा प्रयोग करणारा मी आहे.
7.196.25
भृशमिष्वसनादद्य मत्प्रयुक्ता महाहवे ।
दर्शयन्तः शरा वीर्यं प्रमथिष्यन्ति पाण्डवान् ॥ ७.१९६.२५ ॥
आज माझ्या धनुष्यातून मी सोडलेले बाण महायुद्धात आपला पराक्रम दाखवत पाण्डवांना अत्यंत चिरडून टाकतील.
7.196.26
अद्य सर्वा दिशो राजन्धाराभिरिव सङ्कुलाः ।
आवृताः पत्रिभिस्तीक्ष्णैर्द्रष्टारो मामकैरिह ॥ ७.१९६.२६ ॥
हे राजा! आज सर्व दिशा धारांप्रमाणे तीक्ष्ण बाणांनी भरलेल्या व आच्छादलेल्या असतील; येथे माझे लोक ते पाहणारे होतील.
7.196.27
विकिरञ्छरजालानि सर्वतो भैरवस्वनान् ।
शत्रून्निपातयिष्यामि महावात इव द्रुमान् ॥ ७.१९६.२७ ॥
सर्वत्र भयंकर आवाज करणारी बाणांची जाळी पसरवून, महावारा झाडे पाडतो तसे मी शत्रूंना पाडीन.
7.196.28
न हि जानाति बीभत्सुस्तदस्त्रं न जनार्दनः ।
न भीमसेनो न यमौ न च राजा युधिष्ठिरः ॥ ७.१९६.२८ ॥
खरोखर बीभत्सु (अर्जुन) ते अस्त्र जाणत नाही; जनार्दनही जाणत नाही, भीमसेनही नाही, दोन यमजही नाहीत, राजा युधिष्ठिरही नाही.
7.196.29
न पार्षतो दुरात्माऽसौ न शिखण्डी न सात्यकिः ।
यदिदं मयि कौरव्य सकल्यं सनिवर्तनम् ॥ ७.१९६.२९ ॥
तो दुरात्मा पार्षत (धृष्टद्युम्न) जाणत नाही, शिखंडीही नाही, सात्यकीही नाही — हे कौरव्या, माझ्यातील हे त्याच्या संपूर्णतेसह व परतीसह त्यांना माहीत नाही.
7.196.30
नारायणाय मे पित्रा प्रणम्य विधिपूर्वकम् ।
उपहारः पुरा दत्तो ब्रह्मरूप उपस्थितः ॥ ७.१९६.३० ॥
पूर्वी माझ्या पित्याने विधिपूर्वक नारायणाला नमस्कार करून, ब्रह्मरूपाने उपस्थित झालेल्यास हा उपहार दिला होता.
7.196.31
तं स्वयं प्रतिगृह्याथ भगवान्स वरं ददौ ।
वव्रे पिता मे परममस्त्रं नारायणं ततः ॥ ७.१९६.३१ ॥
त्यांनी स्वतः ते स्वीकारले आणि भगवानांनी वर दिला. मग माझ्या पित्याने परम अस्त्र नारायणाची निवड केली.
7.196.32
अथैनमब्रवीद्राजन्भागवान्देवसत्तमः ।
भविता त्वत्समो नान्यः कश्चिद्युधि नरः क्वचित् ॥ ७.१९६.३२ ॥
तेव्हा हे राजा, देवांमध्ये श्रेष्ठ भगवान त्यांना म्हणाले: युद्धात तुझ्याबरोबरीचा दुसरा कोणी माणूस कधीच होणार नाही.
7.196.33
न त्विदं सहसा ब्रह्मन्प्रयोक्तव्यं कथञ्चन ।
न ह्येतदस्त्रमन्यत्र वधाच्छत्रोर्निवर्तते ॥ ७.१९६.३३ ॥
पण हे ब्राह्मणा, हे कधीही घाईने वापरू नये; कारण हे अस्त्र शत्रूच्या वधाशिवाय इतर कशावरही परत येत नाही.
7.196.34
न चैतच्छक्यते जेतुं को न वध्येत वै प्रभो ।
अवध्यमपि हन्याद्वि तस्मान्नैतत्प्रयोजयेत् ॥ ७.१९६.३४ ॥
याला जिंकता येत नाही; हे प्रभो, याने कोण मारला जाणार नाही? जो अवध्य आहे त्यालाही हे मारू शकते; म्हणून हे वापरू नये.
7.196.35
अथ सङ्ख्ये रथस्यैव शस्त्राणां च विसर्जनम् ।
प्रयाचनं च शत्रूणां गमनं शरणस्य च ॥ ७.१९६.३५ ॥
मग, युद्धात रथातून उतरणे, शस्त्रे टाकणे, शत्रूंना याचना करणे आणि शरणागतीसाठी जाणे.
7.196.36
एते प्रशमने योगा महास्त्रस्य परन्तप ।
सर्वथा पीडितो हिंस्यादवध्यान्पीडयन्रणे ॥ ७.१९६.३६ ॥
हे शत्रुतापना, महाअस्त्र शांत करण्याचे हे उपाय आहेत. पूर्णपणे पीडित असलेला युद्धात अवध्यांनाही पीडित करून मारू शकतो.
7.196.37
तज्जग्राह पिता मह्यमब्रवीच्चैव स प्रभुः ।
त्वं वधिष्यसि सर्वाणि शस्त्रवर्षाण्यनेकशः।
अनेनास्त्रेण सङ्ग्रामे तेजसा च ज्वलिष्यसि ॥ ७.१९६.३७ ॥
पित्याने ते स्वीकारले; तो प्रभु मला म्हणाला: या अस्त्राने युद्धात तू अनेक प्रकारे सर्व शस्त्रवर्षाव करशील आणि तेजाने प्रज्वलित होशील.
7.196.38
एवमुक्त्वा स भगवान्दिवमाचक्रमे प्रभुः ।
एतन्नारायणादस्त्रं तत्प्राप्तं पितृबन्धुना ॥ ७.१९६.३८ ॥
असे बोलून तो भगवान प्रभु स्वर्गाकडे निघून गेला. हे अस्त्र नारायणाकडून प्राप्त झाले होते; ते माझ्या पित्याच्या बंधूने मिळवले होते.
7.196.39
तेनाहं पाण्डवांश्चैव पाञ्चालान्मात्स्यकेकयान् ।
विद्रावयिष्यामि रणे शचीपतिरिवासुरान् ॥ ७.१९६.३९ ॥
त्याने मी युद्धात पांडवांना, पांचालांना, मत्स्यांना आणि केकयांना पळवून लावीन—जसे शचीपती इंद्र असुरांना पळवतो.
7.196.40
यथायथाऽहमिच्छेयं तथा भूत्वा शरा मम ।
निपतेयुः सपत्नेषु विक्रमत्स्वपि भारत ॥ ७.१९६.४० ॥
मी जसे इच्छीन तसेच माझे बाण होवोत; हे भारता, पराक्रमाने लढणाऱ्या शत्रूंवरही ते पडोत.
7.196.41
यथेष्टमश्मवर्षेण प्रवर्षिष्ये रणे स्थितः ।
अयोमुखैश्च विहगैर्द्रावयिष्ये महारथान् ॥ ७.१९६.४१ ॥
युद्धात उभा राहून इच्छेनुसार दगडांचा वर्षाव करीन; लोखंडी तोंडाच्या बाणरूपी पक्ष्यांनी महारथींना पळवून लावीन.
7.196.42
परश्वथांश्च निशितानुत्स्रक्ष्येऽहमसंशयम् ॥ ७.१९६.४२ ॥
आणि तीक्ष्ण परशूही मी निःसंशय सोडीन.
7.196.43
सोऽहं नारायणास्त्रेण महता शत्रुतापनः ।
शत्रून्विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान् ॥ ७.१९६.४३ ॥
शत्रूंना संतप्त करणारा मी महान नारायणास्त्राने पांडवांना तुच्छ करून शत्रूंचा नाश करीन.
7.196.44
मित्रब्रह्मगुरुद्रोही जाल्मकः सुविगर्हितः ।
पाञ्चालापशदश्चाद्य न मे जीवन्विमोक्ष्यते ॥ ७.१९६.४४ ॥
मित्र, ब्राह्मण व गुरू यांचा द्रोही, नीच आणि अत्यंत निंदित असा पांचालांतील अधम आज माझ्या हातून जिवंत सुटणार नाही.
7.196.45
तच्छ्रुत्वा द्रोणपुत्रस्य पर्यवर्तत वाहिनी ।
ततः सर्वे महाशङ्खान्दध्मुः पुरुषसत्तमाः।
भेरीश्चाभ्यहनन्हृष्टा डिण्डिभांश्च सहस्रशः ॥ ७.१९६.४५ ॥
ते ऐकून द्रोणपुत्राचे सैन्य मागे वळले. तेव्हा सर्व श्रेष्ठ पुरुषांनी महाशंख फुंकले आणि आनंदाने हजारो भेरी व डिंडिम वाजवले.
7.196.46
तथा ननाद वसुधा खुरनेमिप्रपीडिता ।
स शब्दस्तुमुलः खं द्यां पृथिवीं च व्यनादयत् ॥ ७.१९६.४६ ॥
खुरांनी व चक्राच्या कडांनी पीडित झालेली पृथ्वी अशी गर्जली. त्या तुमुल ध्वनीने आकाश, स्वर्ग आणि पृथ्वी दुमदुमून गेली.
7.196.47
तं शब्दं पाण्डवाः श्रुत्वा पर्जन्यनिनदोपमम् ।
समेत्य रथिनां श्रेष्ठाः सहिताश्चाप्यमन्त्रयन् ॥ ७.१९६.४७ ॥
मेघगर्जनेसारखा तो शब्द ऐकून रथिकांत श्रेष्ठ असलेले पांडव एकत्र जमून विचारविनिमय करू लागले.
7.196.48
तथोक्त्वा द्रोणपुत्रस्तु वार्युपस्पृश्य भारत ।
प्रादुश्चकार तद्दिव्यमस्त्रं नारायणं तदा ॥ ७.१९६.४८ ॥
हे भारता, असे बोलून द्रोणपुत्राने पाण्याने आचमन करून तेव्हा ते दिव्य नारायणास्त्र प्रकट केले.