महाभारत · अध्याय 7.198
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.198.1
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा नोचुस्तत्र महारथाः ।
अप्रियं वा प्रियं वाऽपि महाराज धनञ्जयम् ॥ ७.१९८.१ ॥
हे महाराजा, अर्जुनाचे बोल ऐकून तेथील महारथी, ते अप्रिय असोत वा प्रिय, धनंजयाला काहीच बोलले नाहीत.
7.198.2
ततः क्रुद्धो महाबाहुर्भीमसेनोऽभ्यभाषत ।
कुत्सयन्निव कौन्तेयमर्जुनं भरतर्षभ ॥ ७.१९८.२ ॥
मग क्रोधित झालेला महाबाहू भीमसेन, कौंतेय अर्जुनाची निंदा करावी तसे त्याला म्हणाला — हे भरतर्षभा!
7.198.3
मुनिर्यथाऽरण्यगतो भाषते धर्मसंहितम् ।
न्यस्तदण्डो यथा पार्थं ब्राह्मणः संशितव्रतः ॥ ७.१९८.३ ॥
अरण्यात गेलेला मुनी दंड टाकून जसा धर्मयुक्त बोलतो, तसा कठोरव्रती ब्राह्मण पार्थाशी बोलतो.
7.198.4
क्षतत्राता क्षताज्जीवन्क्षन्ता स्त्रीष्वपि साधुषु ।
क्षत्रियः क्षितिमाप्नोति क्षिप्रं धर्मं यशः श्रियः ॥ ७.१९८.४ ॥
क्षतापासून रक्षण करणारा, क्षताने जगणारा, स्त्रिया आणि साधूंप्रतीही क्षमाशील असा क्षत्रिय लवकरच पृथ्वी, धर्म, यश व श्री प्राप्त करतो.
7.198.5
स भवान्क्षत्रियगुणैर्युक्तः सर्वैः कुलोद्वहः ।
अविपश्चिद्यथा वाचं व्याहरन्नाद्य शोभसे ॥ ७.१९८.५ ॥
तुम्ही, सर्व क्षत्रियगुणांनी युक्त आणि कुलाचा भार वाहणारे असूनही, अविवेकी माणसाप्रमाणे बोलत आज शोभत नाही.
7.198.6
पराक्रमस्ते कौन्तेय शक्रस्येव शचीपतेः ।
न चातिवर्तसे धर्मं वेलामिव महोदधिः ॥ ७.१९८.६ ॥
हे कौंतेया! तुझा पराक्रम शचीपती इंद्रासारखा आहे. महासागर जसा किनारा ओलांडत नाही, तसा तू धर्माचे उल्लंघन करत नाहीस.
7.198.7
न पूजयेत्त्वां कोन्वद्य यत्त्रयोदशवार्षिकम् ।
अमर्षं पृष्ठतः कृत्वा धर्ममेवाभिकाङ्क्षसे ॥ ७.१९८.७ ॥
तेरा वर्षांचा वनवास भोगलेल्या तुला आज कोण मान देणार नाही? क्रोध मागे टाकून तू केवळ धर्माचीच इच्छा करतोस.
7.198.8
दिष्ट्या तात मनस्तेऽद्य स्वधर्ममनुवर्तते ।
आनृशंस्ये च ते दिष्ट्या बुद्धिः सततमच्युत ॥ ७.१९८.८ ॥
सुदैवाने, वत्सा, आज तुझे मन आपल्या स्वधर्माचे अनुसरण करते. सुदैवाने तुझी बुद्धी सदैव अनुकंपेत स्थिर आहे, हे अच्युता.
7.198.9
यत्तु धर्मप्रवृत्तस्य हृतं राज्यमधर्मतः ।
द्रौपदी च परामृष्टा सभामानीय शत्रुभिः ॥ ७.१९८.९ ॥
धर्मात रत असलेल्या तुझे राज्य अधर्माने हरण केले गेले; आणि शत्रूंनी द्रौपदीला सभेत आणून तिचा अपमान केला.
7.198.10
वनं प्रव्राजिताश्चास्म वल्कलाजिनवाससः ।
अनर्हमाणास्तं भावं त्रयोदश समाः परैः ॥ ७.१९८.१० ॥
आम्हांला वनात हाकलण्यात आले; वल्कल आणि मृगाजिन परिधान करून, त्या स्थितीस अयोग्य असताना, शत्रूंमुळे तेरा वर्षे.
7.198.11
बहूनि क्षाम्य शत्रूणां सत्यधर्मरता वयम् ।
तथा तन्मर्षयित्वा तु यथा ते उत्पथे स्थिताः ॥ ७.१९८.११ ॥
शत्रूंचे अनेक अपराध आम्ही क्षमिले; सत्य आणि धर्मात रत असलेले आम्ही, ते कुमार्गावर उभे असतानाही सहन केले.
7.198.12
एतान्यमर्षस्थानानि मर्षितानि त्वयाऽघन ।
क्षत्रधर्मप्रसक्तेन सर्वमेतदनुष्ठितम् ॥ ७.१९८.१२ ॥
हे निष्पाप, क्षत्रधर्मात गुंतलेल्या तुझ्याकडून हे सर्व क्रोधस्थाने सहन केली गेली; हे सर्व तू पाळलेस.
7.198.13
तमधर्ममपाकृष्टं स्मृत्वाऽद्य सहितस्त्वया ।
सानुबन्धान्हनिष्यामि क्षुद्रान्राज्यहरानहम् ॥ ७.१९८.१३ ॥
ज्या अधर्माने आम्हाला ओढून नेले होते ते आज आठवून, तुमच्यासह, त्यांच्या अनुयायांसह त्या क्षुद्र राज्यापहारकांना मी ठार करीन.
7.198.14
त्वया हि कथितं पूर्वं युद्धायाभ्यागता वयम् ।
घटामहे यथाशक्ति त्वं तु नोऽद्य जुगुप्ससे ॥ ७.१९८.१४ ॥
तुम्ही पूर्वी म्हणाला होता की आम्ही युद्धासाठी आलो आहोत; आम्ही आमच्या शक्तीनुसार प्रयत्न करतो, पण आज तुम्ही आमचा तिरस्कार करता.
7.198.15
स्वधर्मं नेच्छसे ज्ञातुं वृथा वचनमेव ते ।
भयार्दितानामस्माकं वाचा मर्माणि कृन्तसि ॥ ७.१९८.१५ ॥
तुला स्वधर्म जाणून घ्यायचा नाही; तुझे बोलणे व्यर्थ आहे. भयाने पीडित अशा आमच्या मर्मस्थानांवर तू वाणीने घाव घालतोस.
7.198.16
वपन्व्रणे क्षारमिव क्षतानां शत्रुकर्शन ।
विदीर्यते मे हृदयं त्वया वाक्शल्यपीडितम् ॥ ७.१९८.१६ ॥
हे शत्रुकर्षका, जखमांवर मीठ चोळल्याप्रमाणे, जखमी झालेल्या आमच्यावर तुझ्या वाणीरूपी शल्यांनी पीडित होऊन माझे हृदय फुटत आहे.
7.198.17
अधर्ममेन विपुलं धार्मिकः सन्न बुध्यसे ।
यत्त्वमात्मानमस्मांश्च प्रशंस्यान्न प्रशंससि ॥ ७.१९८.१७ ॥
धार्मिक असूनही तू या प्रचंड अधर्माला ओळखत नाहीस; स्वतःची आणि आमची स्तुती करण्यास योग्य असूनही तू स्तुती करीत नाहीस.
7.198.18
वासुदेवे स्थिते चापि द्रोणपुत्रं प्रशंससि ।
यः कलां षोडशीं पूर्णां धनञ्जय न तेऽर्हति ॥ ७.१९८.१८ ॥
वासुदेव उपस्थित असतानाही तू द्रोणपुत्राची स्तुती करतोस; हे धनंजया, तो तुझ्या सोळाव्या पूर्ण कलेलाही योग्य नाही.
7.198.19
स्वयमेवात्मनो दोषान्ब्रुवाणः किं न लज्जसे ॥ ७.१९८.१९ ॥
स्वतःचे दोषच सांगत असताना तुला लाज का वाटत नाही?
7.198.20
मम नागायुतं पार्थ बलं बाह्वोर्विधीयते ।
दारयेयं महीं क्रोधाद्विकिरेयं च पर्वतान् ॥ ७.१९८.२० ॥
हे पार्था! माझ्या बाहूंमध्ये दहा हजार हत्तींचे बल आहे. क्रोधाने मी पृथ्वी फोडू शकतो आणि पर्वत विखरून टाकू शकतो.
7.198.21
आविध्यैतां गदां गुर्वी भीमां काञ्चनमालिनीम् ।
गिरिप्रकाशान्क्षितिजान्भञ्जेयमनिलो यथा ॥ ७.१९८.२१ ॥
सोन्याच्या माळांनी सजलेली ही जड, भयंकर गदा फिरवून, पर्वतासारखे, भूमीतून उगवलेले वृक्ष वाऱ्यासारखे मी मोडून टाकीन.
7.198.22
द्रावयेयं शरैश्चापि सेन्द्रान्देवान्समागतान् ।
सराक्षसगणान्पार्थ सासुरोरगमानवान् ॥ ७.१९८.२२ ॥
हे पार्था! बाणांनी इंद्रासह जमलेल्या देवांनाही, राक्षसगणांना, असुर, नाग आणि मानवांनाही मी पळवून लावू शकतो.
7.198.23
स त्वमेवंविधं जानन्भ्रातरं मां नरर्षभ ।
द्रोणपुत्राद्भयं कर्तुं नार्हस्यमितविक्रम ॥ ७.१९८.२३ ॥
हे नरश्रेष्ठा! हे अमितपराक्रमी! असा भाऊ जो मी, त्याला ओळखूनही तू द्रोणपुत्रापासून भय बाळगू नकोस.
7.198.24
अथवा तिष्ठ बीभत्सो सह सर्वैः सहोदरैः ।
अहमेनं गदापाणिर्जेष्याम्येको महाहवे ॥ ७.१९८.२४ ॥
किंवा, हे बीभत्सा! तू आपल्या सर्व सहोदरांसह उभा राहा. हातात गदा घेऊन मी एकटाच त्या महायुद्धात त्याला जिंकीन.
7.198.25
ततः पाञ्चालराजस्य पुत्रः पार्थमथाब्रवीत् ।
सङ्क्रुद्धमिव नर्दन्तं हिरण्यकशिपुर्हरिम् ॥ ७.१९८.२५ ॥
तेव्हा पांचालराजाचा पुत्र पार्थाला म्हणाला, जसा क्रोधाने गर्जणाऱ्या सिंहाशी हिरण्यकशिपू बोलतो.
7.198.26
बीभत्सो विप्रकर्माणि विहितानि मनीषिभिः ।
याजनाध्यापने दानं यथा यज्ञप्रतिग्रहौ ॥ ७.१९८.२६ ॥
हे बीभत्सा, विद्वानांनी ब्राह्मणांची कर्मे विहित केली आहेत: यजन, अध्यापन, दान आणि यज्ञदान स्वीकारणे.
7.198.27
षष्ठमध्ययनं नाम तेषां कस्मिन्प्रतिष्ठितः ।
हतो द्रोणो मया ह्येवं किं मां पार्थ विगर्हसे ॥ ७.१९८.२७ ॥
त्यांपैकी सहावे अध्ययन नावाचे कर्म कशावर प्रतिष्ठित आहे? अशा प्रकारे माझ्याकडून द्रोण मारला गेला; हे पार्था, तू मला का निंदतोस?
7.198.28
अपक्रान्तः स्वधर्माच्च क्षात्रधर्मं व्यपाश्रितः ।
अधर्मेण हतस्तस्मादस्त्रेण क्षुद्रकर्मकृत् ॥ ७.१९८.२८ ॥
स्वधर्मापासून च्युत होऊन, क्षात्रधर्माचा आश्रय घेऊन तो अधर्माने मारला गेला; म्हणून शस्त्राने नीच कर्म करणारा (मारला गेला).
7.198.29
तथा मायां प्रयुञ्जानमसह्यं ब्राह्मणब्रुवम् ।
प्रतिमायी निहन्याद्यो न युक्तं पार्थ तत्र किम् ॥ ७.१९८.२९ ॥
त्याचप्रमाणे माया वापरणाऱ्या, असह्य, ब्राह्मण म्हणवून घेणाऱ्याला, मायेला मायेने प्रत्युत्तर देणाऱ्याने मारले, तर हे पार्था, त्यात अयोग्य काय?
7.198.30
तस्मिंस्तथा मया शस्ते यदि द्रौणायनी रुषा ।
कुरुते भैरवं नादं तत्र किं मम हीयते ॥ ७.१९८.३० ॥
अशा प्रकारे माझ्याकडून तो (द्रोण) प्रहार केला गेला, आणि द्रोणपुत्र क्रोधाने भयंकर गर्जना करतो, तर त्यात माझे काय कमी होते?
7.198.31
न चाद्भुतमिदं मन्ये यद्द्रौणिश्चात्र गर्जति ।
घातयिष्यति कौरव्यान्परित्रातुमशक्नुवन् ॥ ७.१९८.३१ ॥
द्रोणपुत्र येथे गर्जना करतो यात मला काही आश्चर्य वाटत नाही; कौरवांचे रक्षण करण्यास असमर्थ असल्याने तो त्यांना मरणास लावील.
7.198.32
यच्च मां धार्मिको भूत्वा ब्रवीषि गुरुघातिनम् ।
तदर्थमहमुत्पन्नः पाञ्चाल्यस्य सुतोऽनलात् ॥ ७.१९८.३२ ॥
तू धार्मिक होऊन मला गुरुघातक म्हणतोस; त्याचसाठी मी पांचाल राजाचा पुत्र म्हणून अग्नीपासून जन्मलो आहे.
7.198.33
यस्य कार्यमकार्यं वा युध्यतः स्यात्समं रणे ।
तं कथं ब्राह्मणं ब्रूयाः क्षत्रियं वा धनञ्जय ॥ ७.१९८.३३ ॥
हे धनंजया, युद्धात लढणाऱ्याचे कार्य आणि अकार्य समान असेल तर त्याला तू ब्राह्मण म्हणावे की क्षत्रिय, कसे म्हणशील?
7.198.34
यो ह्यनस्त्रविदो हन्याद्ब्रह्मास्त्रैः क्रोधमूर्च्छितः ।
सर्वोपायैर्न स कथं वध्यः पुरुषसत्तम ॥ ७.१९८.३४ ॥
अस्त्रविद्या न जाणणाऱ्याला क्रोधाने मूर्च्छित होऊन ब्रह्मास्त्रांनी मारणारा, हे पुरुषोत्तमा, सर्व उपायांनी वधार्ह का नाही?
7.198.35
विशेषात्पितृहन्ता मे न स वध्यः कथं मया ।
योऽयं पापः सुदुर्मेधा बान्धवान्युधि जघ्निवान्।
तस्य विप्रब्रुववधे कथं पापं भवेन्मम ॥ ७.१९८.३५ ॥
विशेषतः माझ्या पित्याच्या वधकर्त्याला मी कसा मारणार नाही? हा पापी, अतिमूर्ख युद्धात बांधवांना मारून बसला आहे; ब्राह्मण म्हटल्या जाणाऱ्याच्या वधात मला पाप कसे लागेल?
7.198.36
विधर्मिणं धर्मविद्भिः प्रोक्तं तेषां विषोपमम् ।
जानन्धर्मार्थतत्त्वज्ञ किं मामर्जुन गर्हसे ॥ ७.१९८.३६ ॥
धर्मज्ञांनी ज्याला विषासमान व धर्मत्यागी म्हटले आहे, त्या मला, धर्म-अर्थाचे तत्त्व जाणणाऱ्या अर्जुना, तू का निंदतोस?
7.198.37
नृशंसः स मयाऽऽक्रम्य रथ एव निपातितः ।
तन्मामनिन्द्यं बीभत्सो किमर्थं नाभिनन्दसे ॥ ७.१९८.३७ ॥
क्रूर तो माझ्याकडून आक्रमण होऊन रथातच पाडला गेला. मग हे बीभत्सू, निर्दोष अशा मला तू का अभिनंदन करत नाहीस?
7.198.38
कालानलसमं पार्थ ज्वलार्कविषोपमम् ।
भीमं द्रोणशिरश्छिन्नं न प्रशंससि मे कथम् ॥ ७.१९८.३८ ॥
हे पार्था, कालाग्नीसारखे, प्रज्वलित सूर्य आणि विषासारखे भयंकर द्रोणाचे मस्तक छेदले गेले. मग तू माझी प्रशंसा का करत नाहीस?
7.198.39
योऽसौ ममैव नान्यस्य बान्धवान्युधि जघ्निवान् ।
छित्त्वाऽपि तस्य मूर्धानं नैवास्मि विगतज्वरेः ॥ ७.१९८.३९ ॥
युद्धात ज्याने माझ्याच बांधवांना मारले, त्याचे मस्तक तोडूनही मी शोकरहित झालो नाही.
7.198.40
तच्च मे कृन्तते मर्म यन्न तस्य शिरो मया ।
निषादविषये क्षिप्तं जयद्रथशिरो यथा ॥ ७.१९८.४० ॥
माझ्याकडून त्याचे मस्तक निषाद देशात जयद्रथाच्या मस्तकासारखे फेकले गेले नाही, हे माझे मर्म कापते.
7.198.41
अथावधश्च शत्रूणामधर्मः श्रूयतेऽर्जुन ।
क्षत्रियस्य हि धर्मोऽयं हन्याद्धन्येत वा पुनः ॥ ७.१९८.४१ ॥
आणि हे अर्जुना, शत्रूंचा वध अधर्म असल्याचे ऐकले जाते; परंतु क्षत्रियाचा धर्म हाच आहे की त्याने मारावे किंवा मरावे.
7.198.42
स शत्रुर्निहतः सङ्ख्ये मया धर्मेण पाण्डव ।
यथा त्वया हतः शूरो भगदत्तः पितुः सखा ॥ ७.१९८.४२ ॥
हे पांडवा, त्या शत्रूला मी युद्धात धर्माने मारले, जसे तू पित्याचा मित्र असलेल्या शूर भगदत्ताला मारलेस.
7.198.43
पितामहं रणे हत्वा मन्यसे धर्ममात्मनः ।
मया शत्रौ हते कस्मात्पापे धर्मं न मन्यसे ॥ ७.१९८.४३ ॥
युद्धात पितामहांना मारून तू त्याला आपला धर्म मानतोस. मी शत्रूला मारले तेव्हा, हे पापी, तू त्याला धर्म का मानत नाहीस?
7.198.44
सम्बन्धावनतं पार्थ न मां त्वं वक्तुमर्हसि ।
स्वगात्रकृतसोपानं निषण्णमिव दन्तिनम् ॥ ७.१९८.४४ ॥
हे पार्था, नात्याने नमलेल्या माझ्याशी तू असे बोलणे योग्य नाही; स्वतःच्या अवयवांनीच पायऱ्या करून बसलेल्या हत्तीसारखे.
7.198.45
क्षमामि ते सर्वमेव वाग्व्यतिक्रममर्जुन ।
द्रौपद्या द्रौपदेयानां कृते नान्येन हेतुना ॥ ७.१९८.४५ ॥
हे अर्जुना, तुझ्या बोलण्यातील सर्व उल्लंघने मी क्षमा करतो; पण ते मी द्रौपदीसाठी आणि द्रौपदीच्या पुत्रांसाठी केले, दुसऱ्या कोणत्या कारणासाठी नाही.
7.198.46
कुलक्रमागतं वैरं ममाचार्येण विश्रुतम् ।
तथा जानात्ययं लोको न यूयं पाण्डुनन्दनाः ॥ ७.१९८.४६ ॥
कुलपरंपरेने आलेले माझे वैर आचार्यांमुळे प्रसिद्ध आहे; हे जग ते जाणते, पण तुम्ही पांडुपुत्र जाणत नाही.
7.198.47
नानृती पाण्डवो ज्येष्ठो नाहं वाऽधार्मिकोऽर्जुन ।
न क्षत्रिय इति प्राहुर्यो न हन्ति रणाजिरे ॥ ७.१९८.४७ ॥
हे अर्जुना, पांडवांतील ज्येष्ठ खोटे बोलत नाही, मीही अधार्मिक नाही; जो रणांगणात मारत नाही त्याला क्षत्रिय म्हणत नाहीत.
7.198.48
पितरं वा गुरुं वाऽपि जिघांसु पुत्रशिष्ययोः ।
जिह्मेन वाऽप्यजिह्मेन हन्यादेवाविचारयन् ॥ ७.१९८.४८ ॥
पुत्र किंवा शिष्याला मारण्याची इच्छा करणारा, मग तो पिता असो वा गुरू, वक्र किंवा सरळ मार्गाने, विचार न करता मारावा.
7.198.49
इत्युक्तं ब्रह्मणा पूर्वं क्षत्रियाणां द्विषद्वधे ।
तस्माच्छिष्येण निहतः शत्रुर्मे ब्राह्मणब्रुवः ॥ ७.१९८.४९ ॥
पूर्वी ब्रह्मदेवाने क्षत्रियांना शत्रुवधाविषयी असेच सांगितले होते. म्हणून ब्राह्मणासारखे बोलणारा माझा शत्रू शिष्याकडून मारला गेला.
7.198.50
यः क्षत्रियसुतो हन्यात्पितरं वा गुरुं च वा ।
अनिष्टं क्षत्रियो हन्यात्स वै क्षत्रिय उच्यते।
शिष्यद्रोही हतः पापो युध्यस्व विजयस्तव ॥ ७.१९८.५० ॥
क्षत्रियपुत्र जर पिता किंवा गुरूचा वध करील, किंवा एखादा क्षत्रिय अनिष्ट करणाऱ्याचा वध करील, तोच खरा क्षत्रिय म्हटला जातो. शिष्यद्रोही पापी मारला गेला. युद्ध कर, तुला विजय मिळो.