મહાભારત · અધ્યાય 7.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.2.1
हतं भीष्ममथाधिरथिर्विदित्वा ।
भिन्नां नावं वारिधावत्यगाधे।
सोदर्यवद्व्यसनात्सूतपुत्रः ।
संतारयिष्यंस्तव पुत्रस्य सेनाम् ॥ ७.२.१ ॥
ભીષ્મ હણાયા છે એમ જાણીને સૂતપુત્ર કર્ણ, અગાધ સમુદ્રમાં તૂટેલી નાવ જેવી આપત્તિમાં પડેલી તમારા પુત્રની સેનાને ભાઈની જેમ પાર ઉતારવા આગળ વધ્યો.
7.2.2
श्रुत्वा तु कर्णः पुरुषेन्द्रमच्युतं ।
निपातितं शान्तनवं महारथम्।
अथोपयायात्सहसारिकर्षणो ।
धनुर्धराणां प्रवरस्तदा नृप ॥ ७.२.२ ॥
શંતનુના પુત્ર, મહારથી ભીષ્મ પડી ગયા છે એમ સાંભળીને, ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુઓને પીડનાર કર્ણ તરત ત્યાં આવ્યો, હે રાજન્.
7.2.3
हते तु रथसत्तमे परैर्निमज्जतीं नावमिवार्णवे कुरून् ।
पितेव पुत्रांस्त्वरितोऽभ्ययात्ततः सन्तारयिष्यंस्तव पुत्रस्य सेनाम् ॥ ७.२.३ ॥
રથશ્રેષ્ઠ હણાયા પછી, શત્રુઓથી સમુદ્રમાં ડૂબતી નાવ જેવા ડૂબતા કૌરવો તરફ, પિતા પુત્રો તરફ દોડે તેમ, કર્ણ ઉતાવળે આવ્યો, તમારા પુત્રની સેનાને પાર ઉતારવા.
7.2.4
सम्मृज्य दिव्यं धनुराततज्यं स रामदत्तं रिपुसङ्घहन्ता ।
बाणांश्च कालानलवायुकल्पानुल्लालयन्वाक्यमिदं बभाषे।
यस्मिन्धृतिर्बुद्धिपराक्रमौजः सत्यं स्मृतिर्वीरगुणाश्च सर्वे ।
अस्त्राणि दिव्यान्यथ संनतिह्रीः प्रिया च वागनसूया च भीष्मे ॥ ७.२.४ ॥
શત્રુસમૂહોનો સંહાર કરનાર કર્ણે, પરશુરામે આપેલું દિવ્ય ધનુષ્ય લૂછીને, પણછ ચઢાવીને, કાળ, અગ્નિ અને વાયુ જેવા બાણોને ફેરવતાં આ વચન કહ્યું: જેનામાં ધૈર્ય, બુદ્ધિ, પરાક્રમ, ઓજ, સત્ય, સ્મૃતિ અને સર્વ વીરગુણો, દિવ્ય અસ્ત્રો, વિનય, લજ્જા, પ્રિય વાણી અને અસૂયારહિત વાણી હતાં, એ ભીષ્મ (હવે નથી).
7.2.5
सदा कृतज्ञे द्विजशत्रुघातके सनातनं चन्द्रमसीव लक्ष्मीः ।
स चेत्प्रशान्तः परवीरहन्ता मन्ये हतानेव च सर्ववीरान् ॥ ७.२.५ ॥
જે સદા કૃતજ્ઞ અને બ્રાહ્મણોના શત્રુઓનો સંહારક છે, ચંદ્રમાં જેમ શાશ્વત લક્ષ્મી છે, તે જો હવે શાંત થયો હોય, તો હું માનું છું કે શત્રુવીરોનો હંતા પણ બધા વીરો સાથે માર્યો ગયો છે.
7.2.6
नेह ध्रुवं किङ्चन जातु विद्यते। लोके ह्यस्मिन्कर्मणोऽनित्ययोगात् ।
सूर्योदये को हि विमुक्तसङ्शयो भावं कुर्वीतार्यमहाव्रते हते ॥ ७.२.६ ॥
આ જગતમાં કંઈ પણ નિશ્ચિત નથી, કારણ કે કર્મના સંયોગો અનિત્ય છે. સૂર્યોદયે, આર્યના મહાવ્રતમાં હત થયેલાની બાબતમાં સંશયરહિત થઈ કોણ ભાવ ધારણ કરી શકે?
7.2.7
वसुप्रभावे वसुवीर्यसंभवे गते वसूनेव वसुंधराधिपे ।
वसूनि पुत्रांश्च वसुंधरां तथा कुरूंश्च शोचध्वमिमां च वाहिनीम् ॥ ७.२.७ ॥
હે વસુ જેવા પ્રભાવવાળા, વસુઓના પરાક્રમથી જન્મેલા, વસુ સમાન ભૂપતિ ગયા પછી, વસુઓ માટે, પુત્રો માટે, પૃથ્વી માટે, તેમજ કુરુઓ અને આ સેના માટે શોક કરો.
7.2.8
महाप्रभावे वरदे निपातिते लोकेश्वरे शास्तरि चामितौजसि ।
पराजितेषु भरतेषु दुर्मनाः कर्णो भृशं न्यश्वसदश्रु वर्तयन् ॥ ७.२.८ ॥
મહાપ્રભાવી, વરદાતા, લોકેશ્વર અને અમિત ઓજસ્વી શાસક પડ્યા, અને ભરતો પરાજિત થયા, ત્યારે દુઃખી કર્ણે આંસુ વહાવતાં અત્યંત ઊંડો નિસાસો નાખ્યો.
7.2.9
इदं च राधेयवचो निशम्य सुताश्च राजंस्तव सैनिकाश्च ह ।
परस्परं चुक्रुशुरार्तिजं मुहुस्तदाश्रु नेत्रैर्मुमुचुश्च शब्दवत् ॥ ७.२.९ ॥
હે રાજન, રાધેયના આ વચનો સાંભળીને તમારા પુત્રો અને સૈનિકો એકબીજા તરફ પીડાથી ચીસો પાડવા લાગ્યા; ત્યારે વારંવાર નેત્રોમાંથી આંસુ વહાવતાં અવાજ સાથે રડ્યા.
7.2.10
प्रवर्तमाने तु पुनर्महाहवे विगाह्यमानासु चमूषु पार्थिवैः ।
अथाब्रवीद्धर्षकरं तदा वचो रथर्पभान्सर्वमहारथर्षभः ॥ ७.२.१० ॥
મહાયુદ્ધ ફરી ચાલતું હતું, રાજાઓની સેનાઓ તેમાં પ્રવેશતી હતી, ત્યારે સર્વ મહારથીઓમાં શ્રેષ્ઠ તેમણે રથશ્રેષ્ઠોને હર્ષ આપતાં વચનો કહ્યાં.
7.2.11
जगत्यनित्ये सततं प्रधावति प्रचिन्तयन्नस्थिरमद्य लक्षये ।
भवत्सु तिष्ठत्स्विह पातितो मृधे निरिप्रकाशः कुरुपुङ्गवः कथम् ॥ ७.२.११ ॥
આ અનિત્ય જગતમાં સર્વ સતત દોડતું રહે છે એવો વિચાર કરતાં આજે હું આ અસ્થિરતા જોઉં છું. તમે સૌ અહીં ઊભા હોવા છતાં યુદ્ધમાં પડીને તેજહીન થયેલો કુરુશ્રેષ્ઠ કેવી રીતે?
7.2.12
निपातिते शान्तनवे महारथे दिवाकरे भूतलमास्थिते यथा ।
न पार्थिवाः सोढुमलं धनंजयं गिरिप्रवोढारमिवानिलं द्रुमाः ॥ ७.२.१२ ॥
સૂર્ય ભૂમિ પર પડ્યો હોય તેમ શાંતનુના પુત્ર મહારથી પડી ગયા ત્યારે રાજાઓ ધનંજયને સહન કરી શક્યા નહીં; પર્વતોને હલાવતા પવનને વૃક્ષો સહન ન કરી શકે તેમ.
7.2.13
हतप्रधानं त्विदमार्तरूपं परैर्हतोत्साहमनाथमद्य वै ।
मर्या कुख्णां परिपाल्यमाहवे बलं यथा तेन महात्मना तथा ॥ ७.२.१३ ॥
પ્રધાન હણાઈ જતાં આ સેના આર્ત દશામાં છે; શત્રુઓએ તેનો ઉત્સાહ હણી લીધો છે, આજે તે અનાથ બની છે. તે મહાત્માએ યુદ્ધમાં જેમ એનું રક્ષણ કર્યું હતું, તેમ…
7.2.14
समाहिते चात्मनि भारमीदृशं जगत्तथाऽनित्यमिदं च लक्षये ।
निपातितं चाहवशौण्डमाहखे कथं नु कुर्यामहमीदृशे भयम् ॥ ७.२.१४ ॥
મન પર આવો ભાર રાખીને, આ જગતને આ રીતે અનિત્ય જોતાં, અને યુદ્ધમાં શૌર્યથી અભિમાની તેને પડેલો જોઈને, આવા ભયમાં હું શું કરું?
7.2.15
अहं तु तान्कुरुवृषभानजिह्मगैः प्रवेशयन्यमसदनं चरन्रणे ।
यशः परं जगति विभाव्य वर्तिता परैर्हतो भुवि शयिताथवा पुनः ॥ ७.२.१५ ॥
હું રણમાં વિચરીને તે કુરુશ્રેષ્ઠોને સીધા બાણોથી યમસદનમાં મોકલીશ. જગતમાં પરમ યશ વિચારીને, અથવા શત્રુઓથી હણાઈને પૃથ્વી પર સૂઈ જઈશ.
7.2.16
युधिष्ठिरो धृतिमतिसत्यसत्ववान् वृकोदरो गजशततुल्यविक्रमः ।
तथार्जुनस्त्रिदशवरात्मजो युवा न तद्बलं सुजयमिहामरैरपि ॥ ७.२.१६ ॥
ધૈર્ય, બુદ્ધિ, સત્ય અને બળથી યુક્ત યુધિષ્ઠિર; સો હાથીઓ સમાન પરાક્રમી વૃકોદર; દેવશ્રેષ્ઠ ઇન્દ્રના યુવાન પુત્ર અર્જુન — તેમની સેનાને અહીં દેવો પણ સહેલાઈથી જીતી શકતા નથી.
7.2.17
यमौ रणे यत्र यमोपमौ बले ससात्यकिर्यत्र च देवकीसुतः ।
न तद्बलं कापुरुषोऽभ्युपेयिवान्निवर्तते भृत्युमुखादिवासुभृत् ॥ ७.२.१७ ॥
રણમાં યમ સમાન બે ભાઈઓ અને સાત્યકિ સાથે દેવકીપુત્ર (કૃષ્ણ) જે સેનામાં છે, ત્યાં કાયર જાય તો તે મૃત્યુના મુખમાંથી પાછા ફરતા જીવની જેમ પાછો વળે છે.
7.2.18
तपोऽभ्युदीर्णं तपसैव बाध्यते बलं बलेनैव तथा मनस्विभिः ।
मनश्च मे शत्रुनिवारणे ध्रुं स्वरक्षणे चाचलवद्व्यवस्थितम् ॥ ७.२.१८ ॥
અતિ ઉગ્ર તપને તપથી જ દબાવી શકાય; બળને બળથી જ દબાવી શકાય; તેમ જ મનસ્વીઓ દ્વારા. મારું મન શત્રુને રોકવામાં અને સ્વરક્ષણમાં પર્વતની જેમ દૃઢ સ્થિર છે.
7.2.19
एवं चैषां बाधमानः प्रभावं गत्वैवाहं ताञ्जयाम्यद्य सूत ।
मित्रद्रोहो मर्षणीयो न मेऽयं भग्ने सैन्ये यः समेयात्स मित्रम् ॥ ७.२.१९ ॥
આ રીતે તેમના પ્રભાવને દબાવતાં, હું જઈને આજે તેમને જીતીશ, હે સૂત. મિત્રદ્રોહ મારાથી સહી શકાય તેમ નથી; સેના ભાંગી પડે ત્યારે જે મારી પાસે આવે તે મિત્ર છે.
7.2.20
कर्तास्म्येतत्सत्पुरुषार्यकर्म त्यक्त्वा प्राणाननुयास्यामि भीष्मम् ।
सर्वान्सङ्ख्ये शत्रुशङ्घान्हनिष्ये हतस्तैर्वा वीरलोकं प्रपत्स्ये ॥ ७.२.२० ॥
સત્પુરુષો અને આર્યોને યોગ્ય એવું આ કર્મ હું કરીશ. પ્રાણ ત્યજીને ભીષ્મની પાછળ જઈશ. યુદ્ધમાં સર્વ શત્રુસમૂહોનો વધ કરીશ, અથવા તેમના દ્વારા હણાઈને વીરલોક પામીશ.
7.2.21
संप्राक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे पराहते पौरुषे धार्तराष्ट्रे ।
मया कृत्यमिति जानामि सूत तस्माद्राज्ञस्त्वद्य शत्रून्विजेष्ये ॥ ७.२.२१ ॥
સ્ત્રીઓ અને બાળકો રડતાં મોટેથી વિલાપ કરી રહ્યાં છે; ધાર્તરાષ્ટ્રોનું પૌરુષ પરાજિત થયું છે. હે સૂત, આ મારું કર્તવ્ય છે એમ હું જાણું છું; તેથી આજે રાજાના શત્રુઓને હું જીતીશ.
7.2.22
कुरून्रक्षन्पाण्डुपुत्राञ्जिघांसंस्त्यक्त्वा प्राणान्घोररूपे रणेऽस्मिन् ।
सर्वान्सङ्ख्ये शत्रुसङ्घान्निहत्य दास्याम्यहं धर्म… ॥ ७.२.२२ ॥
કુરુઓનું રક્ષણ કરતાં, પાંડુપુત્રોને મારવાની ઇચ્છાથી, આ ઘોર રણમાં પ્રાણ ત્યજીને, યુદ્ધમાં સર્વ શત્રુસમૂહોનો સંહાર કરીને હું ધર્મ…
7.2.23
निबध्यतां मे कवचं विचित्रं हैमं शुभ्रं मणिरत्नावभासि ।
शिरस्त्राणं चार्कसमानभासं धनुः शरांश्चाग्निविपाहिकल्पान् ॥ ७.२.२३ ॥
મારું વિચિત્ર, સોનાનું, તેજસ્વી કવચ બાંધવામાં આવે, જે મણિ અને રત્નોથી ઝળહળે છે; સૂર્ય સમાન તેજસ્વી શિરસ્ત્રાણ, ધનુષ્ય અને અગ્નિ તથા ઝેરી સર્પો જેવા બાણ (તૈયાર થાય).
7.2.24
उपासङ्गान्पोडश योजयन्तु धनूम्पि दिव्यानि तथाऽऽहरन्तु ।
असींश्च शक्तीश्च गदाश्च गुर्वीः शङ्खं च जाम्बूनदचित्रनालम् ॥ ७.२.२४ ॥
સોળ ભાથાં બંધાવો, દિવ્ય ધનુષ્યો લાવો; તલવારો, શક્તિઓ અને ભારે ગદાઓ લાવો; અને જાંબૂનદ સોનાની વિચિત્ર દાંડીવાળો શંખ પણ લાવો.
7.2.25
इमां रौक्मीं नागकक्ष्यां विचित्रां ध्वजं जैत्रं दिव्यमिन्दीवराङ्कम् ।
श्लक्ष्णैर्वस्त्रैर्विप्रमृज्यानयन्तु चित्रां मालां चारुबद्धां सलाजाम् ॥ ७.२.२५ ॥
આ સોનેરી નાગકક્ષ્યા, વિચિત્ર વિજયધ્વજ, નીલકમળના ચિહ્નવાળો દિવ્ય ધ્વજ કોમળ વસ્ત્રોથી લૂછીને લાવો; સુંદર બાંધેલી ચિત્રમાળા અને લાજા પણ લાવો.
7.2.26
अश्वानग्र्यान्पाण्डुराभ्रप्रकाशान् पुष्टान्स्नातान्मन्त्रपूताभिरद्भिः ।
तप्तैर्भाण्डैः काञ्चनैरभ्युपेतान् शीघ्राञ्शीघ्रं सूतपुत्रानयस्व ॥ ७.२.२६ ॥
સફેદ વાદળો જેવા તેજસ્વી, પુષ્ટ, મંત્રપૂત જળે સ્નાન કરાવેલા, તપેલા સોનાના પાત્રોથી સજાવેલા શ્રેષ્ઠ અશ્વોને, હે સૂતપુત્રો, ઝડપથી ઝડપથી લાવો.
7.2.27
रथं चाग्र्यं हेममालावनद्धं रत्नैश्चित्रं सूर्यचन्द्रप्रकाशैः ।
द्रव्यैर्युक्तं सम्प्रहारोपपन्नैर्बाहैर्युक्तं तूर्णमावर्तयस्व ॥ ७.२.२७ ॥
સોનેરી માળાઓથી બાંધેલો શ્રેષ્ઠ રથ, રત્નોથી વિચિત્ર, સૂર્ય-ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી, યુદ્ધ-સામગ્રીથી યુક્ત, વાહન-પશુઓથી જોડેલો રથ ઝડપથી ફેરવીને લાવો.
7.2.28
चित्राणि चापानि च वेगवन्ति ज्याश्चोत्तमाः सन्नहनोपपन्नाः ।
तूणांश्च पूर्णान्महतः शराणामासाद्य गात्रावरणानि चैव ॥ ७.२.२८ ॥
વિચિત્ર ધનુષ્યો, વેગવાન ઉત્તમ પણછો, કવચથી સજ્જ, મોટા બાણોથી ભરેલા ભાથા અને શરીર-કવચ લાવીને.
7.2.29
प्रायात्रिकं चानयताशु सर्वं पूर्णं कान्त्या वीरकांस्यां च हैमम् ।
आनीय मालामवबध्य चाङ्गे प्रवादयन्त्वाशु जयाय भेरीः ॥ ७.२.२९ ॥
પ્રયાણની બધી સામગ્રી જલદી લાવો; તેજથી ભરેલાં વીર કાંસા અને સોનાનાં સાધનો, માળા પહેરાવી શરીર પર બાંધીને; વિજય માટે ભેરીઓ તરત વગાડો.
7.2.30
प्रयाहि मूताशु यतः किरीटी वृकोदरो धर्मसुतो यमौ च ।
तान्वा हनिष्यामि समेत्य सङ्ख्ये भीष्मो यथैष्यामि हतो द्विषद्भिः ॥ ७.२.३० ॥
સારથિ, જ્યાં કિરીટી, વૃકોદર, ધર્મપુત્ર અને બે યમજ છે ત્યાં ઝડપથી રથ ચલાવ; યુદ્ધમાં તેમને મળીને મારીશ, અથવા ભીષ્મની જેમ શત્રુઓથી હણાઈને જઈશ.
7.2.31
यस्मिन्राजा सत्यधृतिर्युधिष्ठिरः समास्थितो भीमसेनार्जुनौ च ।
वासुदेवः सात्यकिः सृंजयाश्च मन्ये बलं तदजय्यं महीपैः ॥ ७.२.३१ ॥
સત્યધૃતિ રાજા યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન અને અર્જુન, વાસુદેવ, સાત્યકિ અને સૃંજયો જે સેનામાં સ્થિત છે, તે સેના રાજાઓથી અજેય છે એમ હું માનું છું.
7.2.32
तं चेन्मृत्युः सर्वहरोऽभिरक्षेत्सदाऽप्रमत्तः समरे किरीटिनम् ।
तथापि हन्तास्मि समेत्य सङ्ख्ये यास्यामि वा भीष्ममुखो यमाय ॥ ७.२.३२ ॥
સર્વ હરનાર મૃત્યુ પણ યુદ્ધમાં સદા સાવધ રહીને કિરીટીની રક્ષા કરે, તોય હું તેને મળીને મારીશ; અથવા ભીષ્મને આગળ રાખીને યમ પાસે જઈશ.
7.2.33
न त्वेवाहं न गमिष्यामि तेषां मध्ये शराणां तत्र चाहं ब्रवीमि ।
मित्रद्रुहो दुर्बलभक्तयो ये पापात्मानो न ममैते सहायाः ॥ ७.२.३३ ॥
પરંતુ હું તેમના બાણોની વચ્ચે જઈશ નહીં; ત્યાં હું કહું છું—મિત્રદ્રોહી, નબળી ભક્તિવાળા અને પાપી લોકો મારા સહાયક નથી.
7.2.34
समृद्धिमन्तं रथमुत्तमं दृढं सकूबरं हेमपरिष्कृतं शुभम् ।
पताकिनं वातजवैर्हयोत्तमैर्युक्तं समास्थाय ययौ जयाय ॥ ७.२.३४ ॥
સમૃદ્ધ, ઉત્તમ, દૃઢ, કૂબરવાળા, સોનાથી શણગારેલા, શુભ, ધ્વજાવાળા રથ પર, વાયુ જેવા વેગવાન ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડીને ચઢીને તે વિજય માટે ગયો.
7.2.35
सम्पूज्यमानः कुरुभिर्महात्मा रथर्षभो देवगणैर्यथेन्द्रः ।
ययौ तदायोधनमुग्रधन्वा यत्रावसानं भरतर्षभस्य ॥ ७.२.३५ ॥
કુરુઓ દ્વારા સન્માનિત, મહાત્મા, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઉગ્ર ધનુર્ધર તે દેવગણો દ્વારા પૂજિત ઇન્દ્રની જેમ તે રણભૂમિ તરફ ગયો; જ્યાં ભરતશ્રેષ્ઠનો અંત થવાનો હતો.
7.2.36
वरूथिना महता सध्वजेन सुवर्णमुक्तामणिरत्नमालिना ।
सदश्वयुक्तेन रथेन कर्णो मेघस्वनेनार्क इवामितौजाः ॥ ७.२.३६ ॥
મોટા છત્ર અને ધ્વજાવાળા, સોના-મોતી-મણિ-રત્નોની માળાઓથી શણગારેલા, ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલા રથ પર મેઘગર્જના જેવો અવાજ કરતો કર્ણ અમિત તેજસ્વી સૂર્યની જેમ ગયો.
7.2.37
हुताशनाभः स हुताशनप्रभे शुभः शुभे वै स्वरथे धनुर्धरः ।
स्थितो रराजाधिरथिर्महारथः स्वयं विमाने सुरराडिवास्थितः ॥ ७.२.३७ ॥
અગ્નિ જેવો ઝળહળતો, અગ્નિપ્રભાવાળા શુભ રથ પર, પોતાના રથ પર ધનુર્ધર બનીને ઊભેલો અધિરથપુત્ર મહારથી વિમાનમાં સ્વયં ઊભેલા દેવરાજની જેમ શોભ્યો.