महाभारत · अध्याय 7.201
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.201.1
भीमसेनं समाकीर्णं दृष्ट्वाऽस्त्रेण धनञ्जयः ।
तेजसः प्रतिघातार्थं वारुणेन समावृणोत् ॥ ७.२०१.१ ॥
अर्जुन ने भीमसेन को चारों ओर से घिरा देखकर, उसके तेज का प्रतिकार करने के लिए वरुणास्त्र से उसे ढक दिया।
7.201.2
नालक्षयत तत्कश्चिद्वारुणास्त्रेण संवृतम् ।
अर्जुनस्य लघुत्वाच्च संवृतत्वाच्च तेजसः ॥ ७.२०१.२ ॥
अर्जुन के वरुणास्त्र से आच्छादित उस (भीमसेन) को कोई भी नहीं देख पाया, क्योंकि अर्जुन का (अस्त्र) हल्का था और तेज छिपा हुआ था।
7.201.3
साश्वसूतरथो भीमो द्रोणपुत्रास्त्रसंवृतः ।
अग्नावग्निरिव न्यस्तो ज्वालामाली सुदुर्दृशः ॥ ७.२०१.३ ॥
द्रोणपुत्र के अस्त्र से आच्छादित, अश्व, सारथि और रथ सहित भीम, अग्नि में रखी हुई अग्नि की तरह, ज्वालाओं की माला पहने हुए, अत्यंत दुर्दर्श हो गया।
7.201.4
यथा रात्रिक्षये राजञ्ज्योतीष्यस्तगिरिं प्रति ।
समापेतुस्तथा बाणा भीमसेनरथं प्रति ॥ ७.२०१.४ ॥
जैसे, हे राजन्, रात्रि के अंत में तारे अस्त होते पर्वत की ओर एकत्र हो जाते हैं, वैसे ही बाण भीमसेन के रथ की ओर एकत्र हो गए।
7.201.5
स हि भीमो रथश्चास्य हयाः सूतश्च मारिष ।
संवृता द्रोणपुत्रेण पावकान्तर्गताऽभवन् ॥ ७.२०१.५ ॥
हे मारिष, वह भीम, उसका रथ, उसके घोड़े और सारथि, द्रोणपुत्र द्वारा आच्छादित होकर, अग्नि के बीच गए हुए जैसे हो गए।
7.201.6
यथा जग्ध्वा जगत्कृत्स्नं समये सचराचरम् ।
गच्छेद्वह्निर्विभोरास्यं तथाऽस्त्रं भीममावृणोत् ॥ ७.२०१.६ ॥
जैसे समय आने पर अग्नि चराचर सहित समूचे जगत् को निगलकर प्रभु के मुख में चली जाती है, वैसे ही उस अस्त्र ने भीम को आच्छादित कर लिया।
7.201.7
सूर्यमग्निः प्रविष्टः स्याद्यथा चाग्निं दिवाकरः ।
तथा प्रविष्टं तत्तेजो न आज्ञायत पाण्डवः ॥ ७.२०१.७ ॥
जैसे सूर्य में अग्नि प्रवेश कर जाए या अग्नि में सूर्य प्रवेश कर जाए, वैसे ही उस प्रविष्ट हुए तेज को पाण्डव नहीं पहचान सके।
7.201.8
तदस्त्रं भीमहुङ्कारादपयाति पुनःपुनः ।
पुनः पुनस्तमायाति हुंकारात्तं विमुञ्चति।
ततो देवाः सगन्धर्वा भीमं दृष्ट्वा सुविस्मिताः ॥ ७.२०१.८ ॥
भीम की हुंकार से वह अस्त्र बार-बार लौट जाता है, फिर-फिर उसी ओर आता है; हुंकार से ही उसे वे छोड़ते हैं। तब देवता और गन्धर्व भीम को देखकर अत्यन्त विस्मित हुए।
7.201.9
विकीर्णमस्त्रं तद्दृष्ट्वा तथा भीमरथं प्रति ।
उदीर्यमाणं द्रौणिं च निष्प्रतिद्वन्द्वमाहवे ॥ ७.२०१.९ ॥
भीम के रथ की ओर बिखरे हुए उस अस्त्र को देखकर, और युद्ध में बिना प्रतिद्वन्द्वी के द्रोण-पुत्र को (अस्त्र छोड़ते) देखकर।
7.201.10
सर्वसैन्यं च पाण्डूनां न्यस्तशस्त्रमचेतनम् ।
युधिष्ठिरपुरोगांश्च विमुखांस्तान्महारथनान् ॥ ७.२०१.१० ॥
और पाण्डवों की पूरी सेना शस्त्र नीचे रखकर अचेत-सी हो गई; युधिष्ठिर के आगे चलनेवाले उन महारथियों को भी विमुख देखा गया।
7.201.11
अर्जुनो वासुदेवश्च त्वरमाणौ महाद्युती ।
अवप्लुत्य रथाद्वीरौ भीममाद्रवतां ततः ॥ ७.२०१.११ ॥
तब अर्जुन और वासुदेव, दोनों महातेजस्वी वीर, शीघ्रता करते हुए रथ से कूद पड़े और भीम की ओर दौड़ पड़े।
7.201.12
ततस्तद्द्रोणपुत्रस्य तेजोऽस्त्रबलसम्भवम् ।
विगाह्य तौ सुबलिनौ माययाऽविशतां तथा ॥ ७.२०१.१२ ॥
तब उन दोनों अत्यन्त बलवान वीरों ने द्रोण-पुत्र के उस अस्त्र-बल से उत्पन्न तेज में प्रवेश किया, और माया से इसी प्रकार भीतर घुस गए।
7.201.13
न्यस्तशस्त्रौ ततस्तौ तु नादहत्सोऽस्त्रजोऽनलः ।
वारुणास्त्रप्रयोगाच्च वीर्यवत्त्वाच्च कृष्णयोः ॥ ७.२०१.१३ ॥
शस्त्र रख देने पर भी उन दोनों को अस्त्र से उत्पन्न उस अग्नि ने नहीं जलाया, वरुणास्त्र के प्रयोग से और दोनों कृष्णों के पराक्रम से।
7.201.14
ततश्चकृषतुर्भीमं सर्वशस्त्रायुधानि च ।
नारायणास्त्रशान्त्यर्थं नरनारायणौ बलात् ॥ ७.२०१.१४ ॥
तब नर और नारायण ने नारायणास्त्र को शांत करने के लिए बलपूर्वक भीम को और सभी शस्त्र-आयुधों को खींच लिया।
7.201.15
आकृष्यमाणः कौन्तेयो नदत्येव महारवम् ।
वर्धते चैव तद्वोरं द्रौणेरस्त्रं सुदुर्जयम् ॥ ७.२०१.१५ ॥
खींचे जाते हुए कौंतेय (भीम) महा-गर्जन कर रहे थे, और द्रोण के पुत्र का वह घोर, अति-दुर्जेय अस्त्र बढ़ता जा रहा था।
7.201.16
तमब्रवीद्वासुदेवः किमिदं पाण्डुनन्दन ।
वार्यमाणोऽपि कौन्तेय यद्युद्वान्न निवर्तसे ॥ ७.२०१.१६ ॥
वासुदेव ने उससे कहा, 'हे पाण्डुनन्दन, यह क्या है? हे कौंतेय, मना किए जाने पर भी यदि तुम युद्ध से नहीं लौटते हो?'
7.201.17
यदि युद्वेन जेयाः स्युरिमे कौरवनन्दनाः ।
वयमप्यत्र युध्येम तथा चेमे नरर्षभाः ॥ ७.२०१.१७ ॥
यदि युद्ध से इन कौरवनन्दनों को जीता जा सकता, तो हम भी यहाँ युद्ध करते, और ये नरश्रेष्ठ भी इसी प्रकार (युद्ध करते)।
7.201.18
रथेभ्यस्त्ववतीर्णाः स्म सर्व एव हि तावकाः ।
तस्मात्त्वमपि कौन्तेय रथात्तूर्णमपाक्रम ॥ ७.२०१.१८ ॥
परन्तु तुम्हारे सभी सैनिक तो रथों से उतर चुके हैं। इसलिए हे कौंतेय, तुम भी शीघ्र ही रथ से उतर जाओ।
7.201.19
एवमुक्त्वा तु तं कृष्णो रथाद्भूमिमवर्तयत् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं क्रोधसंरक्तलोचनम् ॥ ७.२०१.१९ ॥
ऐसा कहकर कृष्ण ने उसे रथ से भूमि पर उतार दिया, जो हाथी की तरह लंबी साँसें ले रहा था और जिसकी आँखें क्रोध से लाल थीं।
7.201.20
यदाऽपकृष्टः स रथान्न्यासितश्चायुधं भुवि ।
ततो नारायणास्त्रं तत्प्रशान्तं शत्रुतापनम् ॥ ७.२०१.२० ॥
जब वह रथ से खींचकर उतारा गया और उसका शस्त्र भूमि पर रख दिया गया, तब शत्रुओं को संतप्त करने वाला वह नारायणास्त्र शांत हो गया।
7.201.21
तस्मिन्प्रशान्ते विधिना तेन तेजसि दुःसहे ।
बभूवुर्विमलाः सर्वा दिशः प्रदिश एव च ॥ ७.२०१.२१ ॥
उस दुःसह तेज के विधिपूर्वक शांत हो जाने पर सभी दिशाएँ और उपदिशाएँ निर्मल हो गईं।
7.201.22
प्रववुश्च शिवा वाताः प्रशान्ता मृगपक्षिणः ।
वाहनानि च हृष्टानि प्रशान्तेऽस्त्रे सुदुर्जये ॥ ७.२०१.२२ ॥
शुभ वायु बहने लगी, मृग और पक्षी शांत हो गए, और उस दुर्जेय अस्त्र के शांत होने पर वाहन प्रसन्न हो गए।
7.201.23
व्यपोढे च ततो घोरे तस्मिंस्तेजसि भारत ।
बभौ भीमो निशापाये धीमान्सूर्य इवोदितः ॥ ७.२०१.२३ ॥
हे भारत, फिर उस घोर तेज के हट जाने पर भीम बुद्धिमान सूर्य के समान शोभित हो उठे, जैसे रात्रि के अंत में उगा हो।
7.201.24
हतशेषं बलं तत्तु पाण्डवानामतिष्ठत ।
अस्त्रव्युपरमाद्वृष्टं तव पुत्रजिघांसया ॥ ७.२०१.२४ ॥
पाण्डवों की बची हुई वह सेना खड़ी रही; अस्त्र के रुक जाने से, जो आपके पुत्रों को मारने की इच्छा से बरसाया गया था।
7.201.25
व्यवस्थिते बले तस्मिन्नेस्त्रे प्रतिहते तथा ।
दुर्योधनो महाराज द्रोणपुत्रमथाब्रवीत् ॥ ७.२०१.२५ ॥
जब सेना व्यवस्थित हो गई और वह अस्त्र भी इसी प्रकार प्रतिहत हो गया, तब हे महाराज, दुर्योधन ने द्रोण के पुत्र से कहा।
7.201.26
अश्वत्थामन्पुनः शीघ्रमस्त्रमेतत्प्रयोजय ।
अवस्थिता हि पाञ्चालाः पुनरेते जयैषिणः ॥ ७.२०१.२६ ॥
हे अश्वत्थामा, फिर शीघ्र ही यह अस्त्र प्रयोग करो। ये पांचाल, जय की इच्छा रखने वाले, फिर से डटे हुए हैं।
7.201.27
अश्वत्थामा तथोक्तस्तु तव पुत्रेण मारिष ।
सुदीनमभिनिः श्वस्य राजानमिदमब्रवीत् ॥ ७.२०१.२७ ॥
हे मान्यवर, आपके पुत्र के ऐसा कहने पर अश्वत्थामा अत्यंत दीन होकर, गहरी साँस लेकर राजा से यह बोला।
7.201.28
नैतदावर्तते राजन्नस्त्रं द्विर्नोपपद्यते ।
आवृतं हि निवर्तेत प्रयोक्तारं न संशयः ॥ ७.२०१.२८ ॥
हे राजन्, यह अस्त्र लौटता नहीं, और दो बार प्रयोग नहीं हो सकता। परंतु यदि यह आवृत हो जाए, तो प्रयोक्ता पर ही लौट सकता है, इसमें संदेह नहीं।
7.201.29
एष चास्त्रप्रतीघातं वासुदेवः प्रयुक्तवान् ।
अस्य तु ह्येष वै दाता मानुषेषु न विद्यते ॥ ७.२०१.२९ ॥
और यह अस्त्र का प्रतिघात वासुदेव ने ही प्रयोग किया है। उनके समान दाता मनुष्यों में नहीं मिलता।
7.201.30
परावरज्ञो लोकानां न तदस्ति न वेत्ति यत् ।
तदेतदस्त्रं प्रशमं यातं कृष्णस्य मन्त्रितैः ॥ ७.२०१.३० ॥
वह, जो लोकों के परावर को जानता है, उसके लिए ऐसा कुछ नहीं जो न हो और न जानता हो। कृष्ण की मंत्रणाओं से यह अस्त्र शांत हो गया।
7.201.31
द्विविधो विहितः सङ्ख्ये वधः शस्त्रोर्जनाधिप ।
पराजयो वा मृत्युर्वा श्रेयान्मृत्युर्न निर्जयः ॥ ७.२०१.३१ ॥
हे जनाधिप, युद्ध में शस्त्रों से होने वाला वध दो प्रकार का विहित है। पराजय या मृत्यु; मृत्यु श्रेष्ठ है, विजय नहीं।
7.201.32
विजिताश्चारयो ह्योते शस्त्रोत्सर्गान्मृतोपमाः ॥ ७.२०१.३२ ॥
शस्त्र छोड़ने से ही ये शत्रु वास्तव में पराजित और मृतकों के समान हो गए हैं।
7.201.33
आचार्यपुत्र यद्येतद्द्विरस्त्रं न प्रयुज्यते ।
अन्यैर्गुरुघ्ना वध्यन्तामस्त्रैरस्त्रविदां वर ॥ ७.२०१.३३ ॥
हे आचार्यपुत्र, यदि यह दूसरा अस्त्र प्रयोग नहीं किया जाता, तो हे अस्त्रविदों में श्रेष्ठ, गुरुघाती दूसरों के अस्त्रों से मारे जाएँ।
7.201.34
त्वयि शस्त्राणि दिव्यानि त्र्यम्बके चामितौजसि ।
घ्नतैतान्सुमहावीर्य शात्रवान्युद्वकोविदः।
इच्छतो न हि ते मुच्येत्सङ्क्रुद्धो हि पुरन्दरः ॥ ७.२०१.३४ ॥
तुममें दिव्य शस्त्र हैं, और अमित तेजवाले त्र्यम्बक (शिव) में भी। हे महावीर्य, युद्धकुशल, इन शत्रुओं का वध करो। इच्छा करने वाले तुम्हारे (हाथ से) (यह अस्त्र) नहीं छूटेगा, क्रुद्ध पुरन्दर (इन्द्र) भी।
7.201.35
तस्मिन्नस्त्रे प्रतिहते द्रोणे चोपधिना हते ।
तथा दुर्योधनेनोक्तो द्रौणिः किमकरोत्पुनः ॥ ७.२०१.३५ ॥
उस अस्त्र के निष्फल होने और द्रोण के कपट से मारे जाने पर, दुर्योधन के ऐसा कहने पर द्रौणि ने फिर क्या किया?
7.201.36
दृष्ट्वा पार्थांश्च सङ्ग्रामे युद्धाय समुपस्थितान् ।
नारायणास्त्रनिर्मुक्तांश्चरतः पृतनामुखे ॥ ७.२०१.३६ ॥
युद्ध में युद्ध के लिए उपस्थित पार्थों (पृथा के पुत्रों) को देखकर, और सेना के अग्रभाग में नारायणास्त्र से मुक्त होकर विचरते हुए (उन्हें देखकर)।
7.201.37
जानन्पितुः स निधनं सिंहलाङ्गूलकेतनः ।
सक्रोधो भयमुत्सृज्य सोऽभिदुद्राव पार्षतम् ॥ ७.२०१.३७ ॥
अपने पिता की मृत्यु को जानकर, सिंह-पूँछ की ध्वजा वाला वह क्रोध से भर उठा, भय त्यागकर वह पार्षत पर टूट पड़ा।
7.201.38
अभिद्रुत्य च विंशत्या क्षुद्रकाणां नरर्षभ ।
पञ्चभिश्चातिवेगेन विव्याध पुरुषर्षभः ॥ ७.२०१.३८ ॥
हे नरश्रेष्ठ, बीस क्षुद्र योद्धाओं पर टूटकर उस पुरुषश्रेष्ठ ने अत्यंत वेग से पाँच (बाणों) से उन्हें बींध दिया।
7.201.39
धृष्टद्युम्नस्ततो राजञ्ज्वलन्तमिव पावकम् ।
द्रोणपुत्रं त्रिषष्ट्या तु राजन्विव्याध पत्रिणाम् ॥ ७.२०१.३९ ॥
फिर, हे राजन्, धृष्टद्युम्न ने जलती हुई अग्नि के समान द्रोणपुत्र को, हे राजन्, तिरसठ बाणों से बींध दिया।
7.201.40
सारथिं चास्य विंशत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ।
हयांश्च चतुरोऽविध्यच्चतुर्भिर्निशितैः शरैः ॥ ७.२०१.४० ॥
और उसके सारथि को पत्थर पर तेज किए हुए, स्वर्ण-पंखों वाले बीस बाणों से, तथा चार घोड़ों को चार तीखे बाणों से उसने बींध दिया।
7.201.41
विद्व्वा विद्वाऽनदद्द्रौणिं कम्पयन्निव मेदिनीम् ।
आददे सर्वलोकस्य प्राणानिव महारणे ॥ ७.२०१.४१ ॥
द्रोणपुत्र को बींधकर, बींधकर, पृथ्वी को कँपाते हुए वह गरजा, मानो महायुद्ध में समस्त लोकों के प्राण ले रहा हो।
7.201.42
पार्षतस्तु बली राजन्कृतास्त्रः कृतनिश्चयः ।
द्रौणिमेवाभिदुद्राव मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ७.२०१.४२ ॥
हे राजन्, बलवान् और अस्त्र-कुशल पार्षत ने दृढ़ निश्चय कर द्रोणपुत्र पर ही धावा बोल दिया, मानो मृत्यु को लौटाकर।
7.201.43
ततो बाणमयं वर्षं द्रोणपुत्रस्य मूर्धनि ।
अवासृजदमेयात्मा पाञ्चाल्यो रथिनांवरः ॥ ७.२०१.४३ ॥
तब अमेय आत्मा वाले, रथियों में श्रेष्ठ पाञ्चाल्य ने द्रोणपुत्र के सिर पर बाणों की वर्षा कर दी।
7.201.44
तं द्रौणिः समरे क्रुद्धं छादयामास पत्रिभिः ।
विव्याध चैनं दशभिः पितुर्वधमनुस्मरन् ॥ ७.२०१.४४ ॥
युद्ध में क्रुद्ध उस पाञ्चाल्य को द्रोणपुत्र ने बाणों से ढक दिया, और पिता के वध का स्मरण करते हुए उसे दस बाणों से घायल किया।
7.201.45
द्वाभ्यां च सुविसृष्टाभ्यां क्षुराभ्यां ध्वजकार्मुके ।
छित्त्वा पाञ्चालराजस्य द्रौणिरन्यैः समार्दयत् ॥ ७.२०१.४५ ॥
दो सुचारु रूप से छोड़े गए क्षुर बाणों से द्रोणपुत्र ने पाञ्चाल राजा की ध्वजा और धनुष काट दिए, और अन्य बाणों से उसे पीड़ित किया।
7.201.46
व्यश्वसूतरथं चैनं द्रौणिश्चक्रे महाहावे ।
तस्य चानुचरान्सर्वान्क्रुद्धः प्राद्रावयच्छरैः ॥ ७.२०१.४६ ॥
महायुद्ध में द्रोणपुत्र ने उसे अश्वों और सारथि से रहित रथ वाला बना दिया, और क्रुद्ध होकर बाणों से उसके सभी अनुचरों को भगा दिया।
7.201.47
ततः प्रदुद्रुवे सैन्यं पाञ्चालानां विशाम्पते ।
सम्भ्रान्तरूपमार्तं च न परस्परमैक्षत ॥ ७.२०१.४७ ॥
तब हे प्रजापति, पाञ्चालों की सेना भाग निकली; वह भ्रांत और पीड़ित होकर एक-दूसरे की ओर देख भी नहीं रही थी।
7.201.48
दृष्ट्वा तु विमुखान्योधान्धृष्टद्युम्नं च पीडितम् ।
शैनेयोऽचोदयत्तूर्णं रथं द्रौणिरथं प्रति ॥ ७.२०१.४८ ॥
योद्धाओं को विमुख और धृष्टद्युम्न को पीड़ित देखकर शैनेय (सात्यकि) ने शीघ्र ही अपने रथ को द्रोणपुत्र के रथ की ओर हाँक दिया।
7.201.49
अष्टभिर्निशितैर्बाणैरश्वत्थामानमार्दयत् ।
विंशत्या पुनराहत्य नानारूपैरमर्षणः।
विव्याध च तथा सूतं चतुर्भिश्चतुरो हयान् ॥ ७.२०१.४९ ॥
उसने आठ तीखे बाणों से अश्वत्थामा को पीड़ित किया। फिर बीस बाणों से प्रहार करके, असहिष्णु होकर, नाना रूपों वाले बाणों से उसे बींधा। उसी प्रकार सारथि को चार बाणों से और चार घोड़ों को भी बींधा।
7.201.50
धनुर्ध्वजं संयत्तश्चिच्छेद कृतहस्तवत् ।
स साश्वं व्यधमच्चापि रथं हेमपरिष्कृतम्।
हृदि विव्याध समरे त्रिंशता सायकैर्भृशम् ॥ ७.२०१.५० ॥
सावधान होकर उसने कुशल हाथ वाले की भाँति उसका धनुष और ध्वज काट डाला। उसने घोड़े सहित रथ को भी नष्ट कर दिया, जो सोने से सजा था। युद्ध में तीस सायकों से उसकी छाती में अत्यन्त गहरा प्रहार किया।
7.201.51
एवं स पीडितो राजन्नश्वत्थामा महाबालः ।
शरजालैः परिवृतः कर्तव्यं नान्वपद्यत ॥ ७.२०१.५१ ॥
हे राजन्, इस प्रकार पीड़ित होकर महाबली अश्वत्थामा बाणों के जाल से घिर गया और उसे अपना कर्तव्य सूझ नहीं पड़ा।
7.201.52
एवं गते गुरोः पुत्रे तव पुत्रो महारथः ।
कृपकर्णादिभिः सार्धं शरैः सात्वतमावृणोत् ॥ ७.२०१.५२ ॥
इस प्रकार गुरु के पुत्र की ऐसी दशा हो जाने पर, आपके महारथी पुत्र ने कृप, कर्ण आदि के साथ बाणों से सात्वत को ढक दिया।
7.201.53
दुर्योधनस्तु विंशत्या कृपः शारद्वतस्त्रिभिः ।
कृतवर्माऽथ दशभिः कर्णः पञ्चाशता शरैः ॥ ७.२०१.५३ ॥
दुर्योधन ने बीस बाणों से, कृप शारद्वत ने तीन से, फिर कृतवर्मा ने दस से, और कर्ण ने पचास बाणों से।
7.201.54
दुःशासनः शतेनैव वृषसेनश्च सप्तभिः ।
सात्यकिं विव्यधुस्तूर्णं समन्तान्निशितैः शरैः ॥ ७.२०१.५४ ॥
दुःशासन ने सौ बाणों से, और वृषसेन ने सात से, शीघ्र ही चारों ओर से तीखे बाणों से सात्यकि को बींध डाला।
7.201.55
ततः स सात्यकी राजन्सर्वानेव महारथान् ।
विरथान्विमुखांश्चैव क्षणेनैवाकरोन्नृप ॥ ७.२०१.५५ ॥
तब सात्यकि ने, हे राजन्, सभी महारथियों को क्षणभर में ही रथहीन और विमुख कर दिया।
7.201.56
अश्वत्थामा तु सम्प्राप्य चेतनां भरतर्षभ ।
चिन्तयामास दुःखार्तो निःश्वसंश्च पुनःपुनः ॥ ७.२०१.५६ ॥
परन्तु अश्वत्थामा, हे भरतश्रेष्ठ, चेतना वापस पाकर दुःख से पीड़ित होकर बार-बार लंबी साँस लेते हुए सोचने लगा।
7.201.57
अथो रथान्तरं द्रौणिः समारुह्य परन्तपः ।
सात्यकिं वारयामास किरञ्शरशतान्बहून् ॥ ७.२०१.५७ ॥
तब परन्तप द्रोणपुत्र दूसरे रथ पर चढ़कर सैकड़ों बाण बरसाते हुए सात्यकि को रोकने लगा।
7.201.58
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य भारद्वाजसुतं रणे ।
विरथं विमुखं चैव पुनश्चक्रे महारथः ॥ ७.२०१.५८ ॥
युद्ध में भारद्वाज के पुत्र को अपनी ओर झपटते देखकर उस महारथी ने उसे फिर से रथहीन और विमुख कर दिया।
7.201.59
ततस्ते पाण्डवा राजन्दृष्ट्वा सात्यकिविक्रमम् ।
शङ्खशब्दान्भृशं चक्रुः सिंहनादांश्च नेदिरे ॥ ७.२०१.५९ ॥
तब हे राजन्, पाण्डवों ने सात्यकि का पराक्रम देखकर ज़ोर से शंख बजाए और सिंहनाद किए।
7.201.60
एवं तं विरथं कृत्वा सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
जघान वृषसेनस्य त्रिसाहस्रान्महारथान् ॥ ७.२०१.६० ॥
इस प्रकार उसे रथहीन करके सत्यपराक्रमी सात्यकि ने वृषसेन के तीन हज़ार महारथियों को मार डाला।
7.201.61
अयुतं दन्तिनां सार्धं कृपस्य निजघान सः ।
पञ्चायुतानि चाश्वानां शकुनेर्निजघान ह ॥ ७.२०१.६१ ॥
उसने कृप के दस हज़ार हाथियों के साथ उन्हें मार गिराया, और शकुनि के पचास हज़ार घोड़ों को भी मार डाला।
7.201.62
ततो द्रौणिर्महाराज रथमारुह्य वीर्यवान् ।
सात्यकिं प्रति सङ्क्रुद्धः प्रययौ तद्वधेप्सया। ॥ ७.२०१.६२ ॥
तब हे महाराज, वीर द्रौणि रथ पर सवार हुए और क्रोध में भरकर सात्यकि की ओर उसके वध की इच्छा से बढ़े।
7.201.63
पुनस्तमागतं दृष्ट्वा शनेयो निशितैः शरैः ।
अदारयत्क्रुरतरैः पुनःपुनररिन्दम ॥ ७.२०१.६३ ॥
उसे फिर से आते देखकर शैनेय ने तीखे बाणों से उसे बार-बार बेध दिया, हे शत्रुदमन।
7.201.64
सोऽतिविद्धो महेष्वासो नानालिङ्गैरमर्षणः ।
युयुधानेन वै द्रौणिः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२०१.६४ ॥
यह अत्यंत विद्ध हुआ महाधनुर्धर, अमर्ष से भरा द्रौणि, युयुधान के नाना प्रकार के बाणों से, हँसते हुए यह वचन बोला।
7.201.65
शैनेयाब्युपपत्तिं ते जानाम्याचार्यघातिनि ।
न चैनं त्रास्यसि मया ग्रस्तमात्मानमेव च ॥ ७.२०१.६५ ॥
हे आचार्यघाती, मैं जानता हूँ कि तेरा सहारा शैनेय है; पर मेरे द्वारा ग्रस्त इसे और स्वयं तुझे भी तू नहीं बचा पाएगा।
7.201.66
शपेत्मनाऽहं शैनेय सत्येन तपसा तथा ।
अहत्वा सर्वपाञ्चालान्यदि शान्तिमहं लभे ॥ ७.२०१.६६ ॥
हे शैनेय, मैं अपने आप की, सत्य की और तप की शपथ लेता हूँ कि यदि मैं सभी पांचालों को मारे बिना शांति पाऊँ।
7.201.67
यद्बलं पाण्डवेयानां वृष्णीनामपि यद्बलम् ।
क्रियतां सर्वमेवेह निहनिष्यामि सोमकान् ॥ ७.२०१.६७ ॥
पाण्डवों का जो बल है और वृष्णियों का भी जो बल है, वह सब यहाँ कर लिया जाए; मैं सोमकों का वध कर डालूँगा।
7.201.68
एवमुक्त्वाऽर्करम्याभं सुतीक्ष्णं तं शरोत्तमम् ।
व्यसृजत्सात्वते द्रौणिर्वज्रं वृत्रे यथा हरिः ॥ ७.२०१.६८ ॥
ऐसा कहकर द्रोणपुत्र ने सूर्य-किरणों के समान चमकते, अत्यंत तीखे उस श्रेष्ठ बाण को सात्वत (सात्यकि) पर छोड़ा, जैसे इन्द्र ने वृत्र पर वज्र छोड़ा था।
7.201.69
स तं निर्भिद्य तेनास्तः सायकः शरावरम् ।
विवेश वसुधां भित्त्वा श्वसन्बिलमिवोरगः ॥ ७.२०१.६९ ॥
वह बाण उस (ढाल) को भेदकर, उसी से चलाया गया, ढाल को भी बींधता हुआ, धरती को चीरकर भीतर घुस गया, जैसे साँप फुफकारता हुआ बिल में घुस जाता है।
7.201.70
स भिन्नकवचः शूरस्तोत्रार्दित इव द्विपः ।
विमुच्य सशरं चापं भूरिव्रणपरिस्रवः ॥ ७.२०१.७० ॥
कवच भिद जाने से वह शूरवीर अंकुश से पीड़ित हाथी के समान हो गया; बाण सहित धनुष छोड़कर, अनेक घावों से बहते हुए।
7.201.71
सीदन्रुधिरसिक्तश्च रथोपस्थ उपाविशत् ।
सूतेनापहृतस्तूर्णं द्रोणपुत्राद्रथान्तरम् ॥ ७.२०१.७१ ॥
रक्त से लथपथ, थककर वह रथ के आसन पर बैठ गया; सारथी ने शीघ्र ही उसे द्रोणपुत्र के सामने से दूसरे रथ पर हटा ले गया।
7.201.72
अथान्येन सुपुङ्खेन शरेणानतपर्वणा ।
आजघान भ्रवोर्मध्ये धृष्टद्युम्नं परन्तपः ॥ ७.२०१.७२ ॥
तब परन्तप (शत्रुओं को तपाने वाले) ने एक दूसरे सुंदर पंखोंवाले, मुड़े हुए जोड़वाले बाण से धृष्टद्युम्न की भौंहों के बीच प्रहार किया।
7.201.73
स पूर्वमतिविद्धश्च भृशं पस्चाच्च पीडितः ।
ससदाथ च पाञ्चाल्यो व्यपाश्रयत च ध्वजम् ॥ ७.२०१.७३ ॥
वह पहले अत्यधिक बिंधा हुआ था और फिर बाद में भी बहुत पीड़ित हुआ; तब पाञ्चाल राजकुमार बैठ गया और ध्वजदंड का सहारा लेने लगा।
7.201.74
तं नागमिव सिंहेन दृष्ट्वा राजञ्शरार्दितम् ।
जवेनाभ्यद्रवञ्छूराः पञ्च पाण्डवतो रथाः ॥ ७.२०१.७४ ॥
हे राजन्, जैसे सिंह से पीड़ित हाथी को देखकर वैसे ही उसे बाणों से पीड़ित देखकर पाण्डवों के पाँच शूर रथी वेग से उसकी ओर दौड़ पड़े।
7.201.75
किरीटी भीमसेनश्च वृद्वक्षत्रश्च पौरवः ।
युवराजश्च चेदीनां मालवश्च सुदर्शनः ॥ ७.२०१.७५ ॥
किरीटी (अर्जुन), भीमसेन, पौरव वृद्धक्षत्र, चेदियों का युवराज, और मालव सुदर्शन।
7.201.76
एते हाहाकृताः सर्वे प्रगृहीतशरासनाः ।
वीरं द्रौणायनिं वीराः सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ७.२०१.७६ ॥
ये सभी हाहाकार करते हुए, धनुष उठाए हुए, वीर द्रौणायनि को चारों ओर से घेर बैठे।
7.201.77
ते विंशतिपदे यत्ता गुरुपुत्रममर्षणम् ।
पञ्चभिः पञ्चभिर्बाणैरभ्यघ्नन्सर्वतः समम् ॥ ७.२०१.७७ ॥
वे बीस पग की दूरी पर तैयार होकर, क्रोधी गुरुपुत्र को पाँच-पाँच बाणों से चारों ओर से एक साथ प्रहार करने लगे।
7.201.78
आशीविषाभैर्विंशत्या पञ्चभिस्तु शितैः शरैः ।
चिच्छेद युगपद्द्रौणिः पञ्चविंशतिसायकान् ॥ ७.२०१.७८ ॥
द्रौणि ने विषधर सर्पों के समान बीस और पाँच तीखे बाणों से एक साथ पच्चीस बाण काट डाले।
7.201.79
सप्तभिस्तु शितैर्बाणैः पौरवं द्रौणिरार्दयत् ।
मालवं त्रिभिरेकेन पार्थं ष़ड्भिर्वृकोदरम्। ॥ ७.२०१.७९ ॥
सात तीखे बाणों से द्रोण-पुत्र ने पौरव को पीड़ित किया। मालव को तीन से, पार्थ को एक से, और वृकोदर को छह से।
7.201.80
ततस्ते विव्यधुः सर्वे द्रौणिं राजन्महारथाः ।
युगपच्च पृथक्चैव रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ ७.२०१.८० ॥
फिर उन सभी महारथियों ने द्रोण-पुत्र को बेधा, हे राजन्, एक साथ भी और अलग-अलग भी, स्वर्ण-पंख वाले, शिला पर तेज किए बाणों से।
7.201.81
युवराजश्च विंशत्या द्रौणिं विव्याध पत्रिभिः ।
पार्थश्च पुनरष्टाभिस्तथा सर्वे त्रिभिस्त्रिभिः ॥ ७.२०१.८१ ॥
युवराज ने बीस बाणों से द्रोण-पुत्र को बेधा, और पार्थ ने फिर आठ से, तथा सभी ने तीन-तीन से।
7.201.82
ततोऽर्जुनं षड्भिरथाजघान ।
द्रौणायनिर्दशभिर्वासुदेवम्।
भीमं दशार्धैर्युवारजं चतुर्भि- ॥ ७.२०१.८२ ॥
फिर द्रोण-पुत्र ने अर्जुन को छह से मारा, वासुदेव को दस से, भीम को पाँच से, और युवराज को चार से।
7.201.83
र्द्वाभ्यां द्वाभ्यां मालवं पौरवं च ।
सूतं विद्व्वाः भीमसेनस्य षड्भि…
र्द्वाभ्यां विद्व्वा कार्मुकं च ध्वजं च ।
पुनः पार्थं शरवर्षेण विद्व्वा
द्रौणिर्घोरं सिंहनादं ननाद ॥ ७.२०१.८३ ॥
दो-दो से मालव और पौरव को, और भीमसेन के सारथी को छह से बेधकर, फिर दो से धनुष और ध्वज को बेधकर, द्रोण-पुत्र ने पार्थ को बाणवर्षा से बेधा और भयंकर सिंहनाद किया।
7.201.84
तस्यास्यतस्तान्निशितान्पीतधारा… ।
न्द्रौणेः शरान्पृष्ठतश्चाग्रतश्च।
धरा वियद्द्यौः प्रदिशो दिशश्च ।
च्छन्ना बाणैरभवन्धोररूपैः ॥ ७.२०१.८४ ॥
उसके द्वारा छोड़े जाते हुए, द्रोणपुत्र के पीछे और आगे से चलाए गए उन तीखे, सुनहरी धार वाले बाणों… से पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग, दिशाएँ और उप-दिशाएँ भयंकर रूप वाले बाणों से ढक गईं।
7.201.85
आसन्नस्य स्वरथं तीव्रतेजाः ।
सुदर्शनस्येन्द्रकेतुप्रकाशौ।
भुजौ शिरश्चेन्द्रसमानवीर्य… ।
स्त्रिभिः शरैर्युगपत्सञ्चकर्त ॥ ७.२०१.८५ ॥
अपने रथ के निकट स्थित, प्रचंड तेजस्वी सुदर्शन (अर्जुन) की दो भुजाएँ, जो इंद्रध्वज के समान चमकती थीं, तथा इंद्र के समान पराक्रमी सिर… तीन बाणों से एक साथ उसने काट डाले।
7.201.86
स पौरवं रथशक्त्या निहत्य ।
च्छित्त्वा रथं तिलशश्चास्य बाणैः।
छित्त्वा च बाहू वरचन्दनाक्तौ ।
भल्लेन कायाच्छिर उच्चकर्त ॥ ७.२०१.८६ ॥
उसने रथ-शक्ति से पौरव को मारकर, बाणों से उसके रथ को तिल-तिल कर काट डाला, फिर उत्तम चंदन से लेपे गए दोनों बाहु काटे और भल्ल से शरीर से सिर काट डाला।
7.201.87
युवानमिन्दीवरदामवर्णं ।
चेदिप्रभुं युवराजं प्रसह्य।
बाणैस्त्वरावाञ्ज्वलिताग्निकल्पै… ।
र्विद्व्वा प्रादान्मृत्येव साश्वसूतम् ॥ ७.२०१.८७ ॥
युवा, नील कमल की माला के समान श्यामवर्ण वाले, चेदिराज के युवराज को बलपूर्वक जलती अग्नि के समान तीव्र बाणों से… बींधकर, मृत्यु की भाँति घोड़ों और सारथी सहित उसे मार गिराया।
7.201.88
मालवं पौरवं चैव युवराजं च चेदिपम् ।
दृष्ट्वा समक्षं निहतं द्रोणपुत्रोण पाण्डवः।
भीमसेनो महाबाहुः क्रोधमाहारयत्परम् ॥ ७.२०१.८८ ॥
मालव, पौरव, युवराज और चेदिराज को द्रोणपुत्र द्वारा अपनी आँखों के सामने मारा गया देखकर, महाबाहु पाण्डव भीमसेन ने परम क्रोध धारण किया।
7.201.89
ततः शरशतैस्तीक्ष्णैः सङ्क्रुद्धाशीविषोपमैः ।
छादयामास समरे द्रोणपुत्रं परन्तपः ॥ ७.२०१.८९ ॥
तब क्रोधित सर्पों के समान तीखे सैकड़ों बाणों से उस शत्रुतापक ने युद्ध में द्रोणपुत्र को ढक दिया।
7.201.90
ततो द्रौणिर्महातेजाः शरवर्षं निहत्य तम् ।
विव्याध निशितैर्बाणैर्भीमसेनममर्षणः ॥ ७.२०१.९० ॥
तब महातेजस्वी और असहिष्णु द्रोणपुत्र ने उस बाणवर्षा को नष्ट करके तीखे बाणों से भीमसेन को बींध दिया।
7.201.91
ततो भीमो महाबाहुद्रौणेर्युधि महाबलः ।
क्षुरप्रेण धनुश्छित्त्वा द्रौणिं विव्याध पत्रिणा ॥ ७.२०१.९१ ॥
तब महाबाहु और महाबली भीम ने युद्ध में क्षुरप्र से द्रोणपुत्र का धनुष काटकर बाण से द्रोणपुत्र को बींध दिया।
7.201.92
तदपास्य धनुश्छिन्नं द्रोणपुत्रो महामनाः ।
अन्यत्कार्मुकमादाय भीमं विव्याध पत्रिभिः ॥ ७.२०१.९२ ॥
तब उस कटे हुए धनुष को फेंककर महामनस्वी द्रोणपुत्र ने दूसरा धनुष लेकर भीम को बाणों से बींध दिया।
7.201.93
तौ द्रौणिभीमौ समरे पराक्रान्तौ महाबलौ ।
अवर्षतां शरवर्षं वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ ॥ ७.२०१.९३ ॥
युद्ध में पराक्रमी और महाबली वे दोनों द्रोणपुत्र और भीम, जल बरसाते दो मेघों की तरह बाणवर्षा करने लगे।
7.201.94
भीमनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः ।
द्रौणिं सञ्छादयामासुर्घनौघा इव भास्करम् ॥ ७.२०१.९४ ॥
भीम के नाम से चिह्नित, सोने के पंखों वाले, पत्थर पर तेज किए गए बाण द्रोणपुत्र को ऐसे ढक गए जैसे घने मेघ सूर्य को ढक लेते हैं।
7.201.95
तथैव द्रौणिनिर्मुक्तैर्भीमः सन्नतपर्वभिः ।
अवाकीर्यत स क्षिप्रं शरैः शतसहस्रशः ॥ ७.२०१.९५ ॥
उसी प्रकार द्रौणि के छोड़े हुए झुके हुए पर्वों वाले बाणों से भीम तुरन्त सैकड़ों-हज़ारों बाणों से ढक गए।
7.201.96
स च्छाद्यमानः समरे द्रौणिना रणशालिना ।
न विव्यथे महाराज तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.२०१.९६ ॥
हे महाराज, रणकुशल द्रौणि से समरभूमि में ढके जाने पर भी वे व्यथित नहीं हुए; वह मानो अद्भुत था।
7.201.97
ततो भीमो महाबाहुः कार्तस्वरविभूषितान् ।
नाराचान्दश सम्प्रैषीद्यमदण्डनिभाञ्छितान् ॥ ७.२०१.९७ ॥
तब महाबाहु भीम ने स्वर्ण से सजे, यमदण्ड के समान तीखे दस नाराच बाण छोड़े।
7.201.98
ते जत्रुदेशमासाद्य द्रोणपुत्रस्य मारिष ।
निर्भिद्य विविशुस्तूर्णं वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ७.२०१.९८ ॥
हे माननीय, वे द्रोणपुत्र के जत्रु-प्रदेश तक पहुँचकर उसे भेदते हुए शीघ्र उसी प्रकार घुस गए जैसे सर्प वल्मीक में घुसते हैं।
7.201.99
सोऽतिविद्धो भृशं द्रौणिः पाण्डवेन महात्मना ।
ध्वजयष्टिं समासाद्य न्यमीलयत लोचने ॥ ७.२०१.९९ ॥
महात्मा पाण्डव से अत्यन्त बिंधा हुआ वह द्रौणि ध्वजदण्ड को पकड़कर अपनी आँखें बंद कर बैठा।
7.201.100
स मुहूर्तात्पुनः संज्ञां लब्ध्वा द्रौणिर्नराधिप ।
क्रोधं परममातस्थौ समरे रुधिरोक्षितः ॥ ७.२०१.१०० ॥
हे नराधिप, एक मुहूर्त बाद द्रौणि ने चेतना पुनः प्राप्त की और रक्त से सिक्त होकर समरभूमि में परम क्रोध धारण किया।
7.201.101
दृढं सोऽभिहतस्तेन पाण्डवेन महात्मना ।
वेगं चक्रे महाबाहुर्भीमसेनरथं प्रति ॥ ७.२०१.१०१ ॥
महात्मा पाण्डव द्वारा अत्यन्त घायल किए जाने पर उस महाबाहु ने भीमसेन के रथ की ओर वेग से धावा किया।
7.201.102
तत आकर्णपूर्णानां शराणां तिग्मतेजसाम् ।
शतमाशीविषाभानां प्रेषयामास भारत ॥ ७.२०१.१०२ ॥
तब हे भारत, उसने कान तक खींचे गए तेजस्वी विषधर सर्पों के समान सौ बाण छोड़े।
7.201.103
भीमोऽपि समरश्लाघी तस्य वीर्यमचिन्तयत् ।
तूर्णं प्रासृजदुग्राणि शरवर्षाणि पाण्डवः ॥ ७.२०१.१०३ ॥
युद्ध में गर्व करने वाले भीम ने भी उसके पराक्रम का विचार किया और तुरंत पाण्डव ने भयंकर बाणवर्षा छोड़ी।
7.201.104
ततो द्रौणिर्महाराज च्छित्त्वाऽस्य विशिखैर्धनुः ।
आजघानोरसि क्रुद्धः पाण्डवं निशितैः शरैः ॥ ७.२०१.१०४ ॥
तब हे महाराज, क्रुद्ध द्रोणपुत्र ने अपने बाणों से उसका धनुष काटकर तीखे बाणों से पाण्डव की छाती पर प्रहार किया।
7.201.105
ततोऽन्यद्धनुरादाय भीमसेनो ह्यमर्षणः ।
विव्याध निशितैर्बाणैर्द्रौणिं पञ्चभिराहवे ॥ ७.२०१.१०५ ॥
तब असहिष्णु भीमसेन ने दूसरा धनुष उठाकर युद्ध में पाँच तीखे बाणों से द्रोणपुत्र को बींध दिया।
7.201.106
जीमूताविव घर्मान्ते तौ शरौघप्रवर्षिणौ ।
अन्योन्यक्रोधताम्राक्षौ छादयामासतुर्युधि ॥ ७.२०१.१०६ ॥
ग्रीष्म के अंत में दो मेघों के समान बाणों की धारा बरसाते हुए, परस्पर क्रोध से लाल नेत्रों वाले वे दोनों युद्ध में छा गए।
7.201.107
तलशब्दैस्ततो घोरैस्त्रासयन्तौ परस्परम् ।
अयुध्येतां सुसंरब्धौ कृतप्रतिकृतैषिणौ ॥ ७.२०१.१०७ ॥
फिर भयानक ताल-ध्वनियों से एक-दूसरे को भयभीत करते हुए, अत्यंत क्रुद्ध होकर, प्रत्युत्तर का प्रतिशोध चाहते हुए वे दोनों लड़ने लगे।
7.201.108
ततो विष्फार्य सुमहच्चापं रुक्मविभूषितम् ।
भीमं प्रैक्षत स द्रौणिः शरानस्यन्तमन्तिकात्।
शरद्यहर्मध्यगतो द्रीप्तार्चिरिव भास्करः ॥ ७.२०१.१०८ ॥
फिर उसने अपने स्वर्णभूषित विशाल धनुष को खींचकर भीम की ओर देखा; वह द्रोणपुत्र, शरद् ऋतु के मध्याह्न में दीप्त किरणों वाले सूर्य के समान, निकट से बाण छोड़ रहा था।
7.201.109
आददनास्य विशिखान्सन्दधानस्य चाशुगान् ।
विकर्षतो मुञ्चतश्च नान्तरं ददृशुर्जनाः ॥ ७.२०१.१०९ ॥
उसके बाणों को लेते, उन्हें धनुष पर चढ़ाते, खींचते और छोड़ते समय लोगों को कोई अंतराल नहीं दिखा।
7.201.110
अलातचक्रप्रतिमं तस्य मण्डलमायुधम् ।
द्रौणेरासीन्महाराज बाणान्विसृजतस्तदा ॥ ७.२०१.११० ॥
हे महाराज, उस समय बाण छोड़ते हुए द्रोणपुत्र का धनुष अलात-चक्र के समान वृत्ताकार घूमता हुआ प्रतीत हो रहा था।
7.201.111
धनुश्च्युताः शरास्तस्य शतशोऽथ सहस्रशः ।
आकाशे प्रत्यदृश्यन्त शलभानामिवायतीः ॥ ७.२०१.१११ ॥
उसके धनुष से छूटे सैकड़ों और हज़ारों बाण आकाश में ऐसे दिखाई दिए जैसे टिड्डियों की लंबी पंक्तियाँ।
7.201.112
ते तु द्रौणिविनिर्मुक्ताः शरा हेमविभूषिताः ।
अजस्रमन्वकीर्यन्त घोरा भीमरथं प्रति ॥ ७.२०१.११२ ॥
द्रोणपुत्र द्वारा छोड़े गए वे स्वर्णभूषित भयानक बाण निरंतर भीम के रथ की ओर बरसते रहे।
7.201.113
तत्राद्भुतकमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम् ।
बलं वीर्यं प्रभावं च व्यवसायं च भारत ॥ ७.२०१.११३ ॥
वहाँ हमने भीमसेन का अद्भुत पराक्रम देखा, उसका बल, वीर्य, प्रभाव और दृढ़ संकल्प, हे भरतवंशी।
7.201.114
तां स मेघादिवोद्भूतां बाणवृष्टिं समन्ततः ।
जलवृष्टिं महाघोरां तपान्त इव चिन्तयन् ॥ ७.२०१.११४ ॥
मेघ से उठी उस बाणों की वर्षा को, जो चारों ओर फैली थी और जल-वृष्टि के समान अत्यंत भयानक थी, वह ग्रीष्म के अंत की भाँति सोचता हुआ (देखता रहा)।
7.201.115
द्रोणपुत्रवधप्रेप्सुर्भीमो भीमपराक्रमः ।
अमुञ्चच्छरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहकः ॥ ७.२०१.११५ ॥
द्रोणपुत्र के वध की इच्छा रखनेवाले, भयानक पराक्रमी भीम ने वर्षा ऋतु के मेघ की भाँति बाणों की वर्षा छोड़ी।
7.201.116
तद्रुक्मपृष्टं भीमस्य धनुर्घारं महारणे ।
विकृष्यमाणं विबभौ शक्रचापमिवापरम् ॥ ७.२०१.११६ ॥
महायुद्ध में भीम का वह सुनहरी पीठवाला भयानक धनुष, खींचा जाता हुआ, दूसरे इंद्रधनुष की भाँति चमक उठा।
7.201.117
तस्माच्छराः प्रादुरासञ्छतशोऽथ सहस्रशः ।
सञ्छादयन्तः समरे द्रौणिमाहवशोभिनम् ॥ ७.२०१.११७ ॥
उस (धनुष) से सैकड़ों और फिर हज़ारों बाण प्रकट हुए, जो युद्ध में रणशोभी द्रोणपुत्र को ढँक रहे थे।
7.201.118
तयोर्विसृजतोरेवं शरजालानि मारिष ।
वायुरप्यन्तरा राजन्नाशक्नोत्प्रतिसर्पितुम् ॥ ७.२०१.११८ ॥
हे आर्य, उन दोनों के इस प्रकार बाणजाल छोड़ते रहने पर, हे राजन्, वायु भी उनके बीच से होकर बहने में समर्थ न हो सका।
7.201.119
तथा द्रौणिर्महाराज शरान्हेमविभूषितान् ।
तैलधौतान्प्रसन्नाग्रान्प्राहिणोद्वधकाङ्क्षया ॥ ७.२०१.११९ ॥
इसी प्रकार, हे महाराज, द्रौणि ने सोने से सजे, तेल से धुले और चमकदार अग्रभाग वाले बाण वध की इच्छा से छोड़े।
7.201.120
तानन्तरिक्षे विशिखैस्त्रिधैकैकमशातयत् ।
विशेषयन्द्रोणसुतं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.२०१.१२० ॥
उसने आकाश में उन बाणों में से प्रत्येक को विशिखों से तीन-तीन टुकड़ों में काट डाला, और द्रोणपुत्र से कहा, 'ठहर, ठहर!'
7.201.121
पुनश्च शरवर्षाणि घोराण्युग्राणि पाण्डवः ।
व्यसृजद्बलवानक्रुद्धो द्रोणपुत्रवधेप्सया ॥ ७.२०१.१२१ ॥
फिर पाण्डुपुत्र ने बलवान होकर, क्रोध न होने पर भी, द्रोणपुत्र के वध की इच्छा से भयानक और उग्र बाणों की वर्षा फिर से छोड़ी।
7.201.122
ततोऽस्त्रमायया तूर्णं शरवृष्टिं निवार्य ताम् ।
धनुश्चिच्छेद भीमस्य द्रोणपुत्रो महास्त्रवित्।
शरैश्चैनं सुबहुभिः क्रुद्धः सङ्ख्ये पराभिनत् ॥ ७.२०१.१२२ ॥
तब द्रोणपुत्र, महान अस्त्रों का ज्ञाता, अस्त्र-माया से शीघ्र ही उस बाण-वर्षा को रोककर भीम का धनुष काट डाला, और क्रुद्ध होकर युद्ध में उसे बहुत बाणों से घायल कर दिया।
7.201.123
स छिन्नधन्वा बलवान्रथशक्तिं सुदारुणाम् ।
वेगेनाविध्य चिक्षेप द्रोणपुत्ररथं प्रति ॥ ७.२०१.१२३ ॥
धनुष टूट जाने पर भी बलवान भीम ने अत्यंत भयानक रथ-शक्ति को वेग से घुमाकर द्रोणपुत्र के रथ की ओर फेंका।
7.201.124
तामापतन्तीं सहसा महोल्काभां शितैः शरैः ।
चिच्छेद समरे द्रौणिर्दर्शयन्पाणिलाघवम् ॥ ७.२०१.१२४ ॥
उस महान उल्का-सी चमकती, अचानक आती हुई शक्ति को द्रोणपुत्र ने तीखे बाणों से युद्ध में काट डाला, अपने हाथ की कुशलता दिखाते हुए।
7.201.125
एतस्मिन्नन्तरे भीमो दृढमादाय कार्मुकम् ।
द्रौणिं विव्याध विशिखैः स्मयमानो वृकोदरः ॥ ७.२०१.१२५ ॥
इसी बीच भीम ने दृढ़ता से धनुष उठाकर मुस्कुराते हुए द्रोणपुत्र को बाणों से बींध दिया।
7.201.126
ततो द्रौणिर्महाराज भीमसेनस्य सारथिम् ।
ललाटे दारयामास शरेणानतपर्वणा ॥ ७.२०१.१२६ ॥
तब हे महाराज, द्रोणपुत्र ने भीमसेन के सारथी के माथे में झुकी गाँठ वाले बाण से प्रहार किया।
7.201.127
सोऽतिविद्धो बलवता द्रोणपुत्रेण सारथिः ।
व्यामोहमगमद्राजन्रश्मीनुत्सृज्य वाजिनां ॥ ७.२०१.१२७ ॥
बलवान द्रोणपुत्र के बाण से अत्यधिक घायल होकर वह सारथी मोहित हो गया, हे राजन, और घोड़ों की लगामें छोड़ दीं।
7.201.128
ततोऽश्वाः प्राद्रवंस्तूर्णं मोहिते रथसारथौ ।
भीमसेनस्य राजेनद्र् पश्यतां सर्वधन्विनाम् ॥ ७.२०१.१२८ ॥
तब सारथी के मोहित होते ही घोड़े तुरंत भाग निकले, हे राजेन्द्र, भीमसेन के सभी धनुर्धरों के देखते हुए।
7.201.129
तं दृष्ट्वा प्रद्रुतैरश्वैरपकृष्टं रणाजिरात् ।
दध्मौ प्रमुदितः शङ्खं बृहन्तमपराजितः ॥ ७.२०१.१२९ ॥
उसे युद्धभूमि से भागते घोड़ों द्वारा खींचे जाते देखकर अपराजित वीर ने प्रसन्न होकर विशाल शंख बजाया।
7.201.130
ततः सर्वे च पाञ्चाला भीमसेनश्च पाण्डवः ।
धृष्टद्युम्नरथं त्यक्त्वा भीताः सम्प्राद्रवन्दिशः ॥ ७.२०१.१३० ॥
तब सभी पाञ्चाल और पाण्डुपुत्र भीमसेन भयभीत होकर धृष्टद्युम्न का रथ छोड़कर चारों दिशाओं में भाग गए।
7.201.131
तान्प्रभग्नांस्ततो द्रौणिः पृष्ठतो विकिरञ्शरान् ।
अभ्यवर्तत वेगेन कालयन्पाण्डुवाहिनीम् ॥ ७.२०१.१३१ ॥
तब द्रोण के पुत्र ने पीछे से बाणों की वर्षा करते हुए उन भागे हुए सैनिकों पर वेग से धावा किया और पाण्डवों की सेना का संहार करने लगा।
7.201.132
ते वध्यमानाः समरे द्रोणपुत्रेण पार्थिवाः ।
द्रोणपुत्रभयाद्राजन्दिशः सर्वाश्च भेजिरे ॥ ७.२०१.१३२ ॥
हे राजन्! द्रोण के पुत्र के हाथों युद्ध में मारे जाते हुए वे राजा द्रोण के पुत्र के भय से सभी दिशाओं की ओर भाग गए।