મહાભારત · અધ્યાય 7.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.203.1
तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते तत्र सञ्जय ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वन्नतः परम् ॥ ७.२०३.१ ॥
સંજય, એ અતિરથી દ્રોણ હણાયા પછી મારા પક્ષના અને પાંડવો પછી શું કર્યું?
7.203.2
तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै ।
कौरवेषु च भग्नेषु कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ॥ ७.२०३.२ ॥
એ અતિરથી દ્રોણ પૃષતના પુત્ર દ્વારા હણાયા અને કૌરવો ભગ્ન થયા ત્યારે કુંતીપુત્ર ધનંજય...
7.203.3
दृष्ट्वा सुमहदाश्चर्यमात्मनो विजयावहम् ।
मुनिं स्निग्धाम्बुदाभासं वेदव्यासमकल्मषम्।
यदृच्छयाऽऽगतं व्यासं पप्रच्छ भरतर्षभ ॥ ७.२०३.३ ॥
પોતાને વિજય અપાવનારું મહાન આશ્ચર્ય જોઈને, લીસા મેઘ જેવી આભાવાળા, નિર્મળ મુનિ વેદવ્યાસને, જે સંયોગવશ આવ્યા હતા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, (અર્જુને) પૂછ્યું.
7.203.4
सङ्ग्रामे न्यहनं शत्रूञ्शरौघैर्विमलैरहम् ।
अग्रतो लक्षये यान्तं पुरुषं पावकप्रभम् ॥ ७.२०३.४ ॥
યુદ્ધમાં મેં ઉજ્જવળ બાણોની ધારાથી શત્રુઓને હણ્યા. મારી આગળ અગ્નિ જેવી પ્રભાવાળો એક પુરુષ જતો હું જોઉં છું.
7.203.5
ज्वलन्तं शूलमुद्यम्य यां दिशं प्रतिपद्यते ।
तस्यां दिशि विदीर्यन्ते शत्रवो मे महामुने ॥ ७.२०३.५ ॥
ઝળહળતો શૂળ ઉગામીને તે જે દિશા તરફ જાય છે, હે મહામુનિ, તે દિશામાં મારા શત્રુઓ છિન્નભિન્ન થાય છે.
7.203.6
तेन भग्नानरीन्सर्वान्मद्भग्नान्मन्यते जनः ।
तेन भग्नानि सैन्यानि पृष्ठतोऽनुव्रजाम्यहम् ॥ ७.२०३.६ ॥
એણે હરાવેલા બધા શત્રુઓને લોકો મારા વડે હરાવાયેલા માને છે. એના વડે ભાંગેલાં સૈન્યોની પાછળ હું ચાલું છું.
7.203.7
भगवंस्तन्ममाचक्ष्व को वै स पुरुषोत्तमः ।
शूलपाणिर्मया दृष्टस्तेजसा सूर्यसन्निभः ॥ ७.२०३.७ ॥
હે ભગવન્, મને કહો કે તે પુરુષોત્તમ કોણ હતા; ત્રિશૂલધારી, તેજમાં સૂર્ય સમાન, જેમને મેં જોયા.
7.203.8
न पद्भ्यां स्पृशते भूमिं न च शूलं विमुञ्चति ।
शूलाच्छूलसहस्राणि निष्पेतुस्तस्य तेजसा ॥ ७.२०३.८ ॥
તે પગથી ભૂમિને સ્પર્શતો નથી, અને ત્રિશૂળ છોડતો નથી; તેના તેજથી ત્રિશૂળમાંથી હજારો ત્રિશૂળ નીકળ્યાં.
7.203.9
प्रजापतीनां प्रथमं तैजसं पुरुषं प्रभुम् ।
भुवनं भूर्भुवं देवं तेजसां प्रवरं प्रभुम् ॥ ७.२०३.९ ॥
પ્રજાપતિઓમાં પ્રથમ, તેજોમય પુરુષ, પ્રભુ, ભુવન, ભૂર્ભુવઃ દેવ, તેજોમાં શ્રેષ્ઠ પ્રભુ.
7.203.10
ईशानं वरदं पार्थ दृष्टवानसि शङ्करम् ।
तं गच्छ शरणं देवं वरदं भुवनेश्वरम् ॥ ७.२०३.१० ॥
હે પાર્થ, તેં ઈશાન, વરદાતા શંકરને જોયા છે; તે વરદાતા, ભુવનેશ્વર દેવને શરણે જા.
7.203.11
महादेवं महात्मानमीशानं जटिलं विभुम् ।
त्र्यक्षं महाभुजं रुद्रं शिखिनं चीवराससम् ॥ ७.२०३.११ ॥
મહાદેવ, મહાત્મા, ઈશાન, જટાધારી, વિભુ, ત્રિનેત્ર, મહાબાહુ, રુદ્ર, શિખાધારી, વલ્કલવસ્ત્રધારી.
7.203.12
महादेवं हरं स्थाणुं वरदं भुवनेश्वरम् ।
जगत्प्रधानमजितं जगत्प्रीतिमधीश्वरम् ॥ ७.२०३.१२ ॥
મહાદેવ, હર, સ્થાણુ, વરદાતા, ભુવનેશ્વર, જગતમાં પ્રધાન, અજિત, જગતના પ્રિય, પરમેશ્વર.
7.203.13
जगद्योनिं जगद्बीजं जयिनं जगतो गतिम् ।
विश्वात्मानं विश्वसृजं विश्वमूर्तिं यशस्विनम् ॥ ७.२०३.१३ ॥
જગતની યોનિ, જગતનું બીજ, વિજયી, જગતની ગતિ, વિશ્વાત્મા, વિશ્વના સર્જક, વિશ્વમૂર્તિ અને યશસ્વી એવા તેમને (પ્રણામ).
7.203.14
विश्वेश्वरं विश्वनरं कर्मणामीश्वरं प्रभुम् ।
शंभुं स्वयंभुं भूतेशं भूतभव्यभवोद्भवम् ॥ ७.२०३.१४ ॥
વિશ્વેશ્વર, વિશ્વનર, કર્મોના ઈશ્વર, પ્રભુ, શંભુ, સ્વયંભૂ, ભૂતેશ, ભૂત-ભવ્ય-ભવનો ઉદ્ભવ એવા તેમને (પ્રણામ).
7.203.15
योगं योगेश्वरं सर्वं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् ।
सर्वश्रेष्ठं जगच्छ्रेष्ठं वरिष्ठं परमेष्ठिनम् ॥ ७.२०३.१५ ॥
યોગ, યોગેશ્વર, સર્વ, સર્વલોકેશ્વરોના ઈશ્વર, સર્વશ્રેષ્ઠ, જગતમાં શ્રેષ્ઠ, વરિષ્ઠ અને પરમેષ્ઠી એવા તેમને (પ્રણામ).
7.203.16
लोकत्रयविधातारमेकं लोकत्रयाश्रयम् ।
शुद्धात्मानं भवं भीमं शशाङ्ककृतशेखरम् ॥ ७.२०३.१६ ॥
ત્રણ લોકના વિધાતા, એક, ત્રણ લોકના આશ્રય, શુદ્ધ આત્મા, ભવ, ભીમ અને માથે ચંદ્ર ધારણ કરનાર એવા તેમને (પ્રણામ).
7.203.17
शाश्वतं भूधरं देवं सर्ववागीश्वरेश्वरम् ।
सुदुर्जयं जगन्नाथं जन्ममृत्युजरातिगम् ॥ ७.२०३.१७ ॥
શાશ્વત, ભૂધર, દેવ, સર્વવાણીના ઈશ્વરોના ઈશ્વર, દુર્જય, જગન્નાથ અને જન્મ, મૃત્યુ તથા જરાથી પર એવા તેમને (પ્રણામ).
7.203.18
ज्ञानात्मानं ज्ञानगम्यं ज्ञानश्रेष्ठं सुदुर्विदम् ।
दातारं चैव भक्तानां प्रसादविहितान्वरान् ॥ ७.२०३.१८ ॥
જ્ઞાનસ્વરૂપ, જ્ઞાનથી પ્રાપ્ય, જ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ, અતિ દુર્વિદ્ધ અને ભક્તોને કૃપાથી વર આપનાર એવા તેમને (પ્રણામ).
7.203.19
तस्य पारिषदा दिव्या रूपैर्नानाविधैर्विभोः ।
वामना जटिला मुण्डा हस्वग्रीवा महोदराः ॥ ७.२०३.१९ ॥
તે વિભુના દિવ્ય પાર્ષદો અનેક રૂપોવાળા હતા — કોઈ વામન, કોઈ જટાધારી, કોઈ મુંડિત મસ્તકવાળા, કોઈ ટૂંકી ગરદનવાળા, કોઈ મોટા પેટવાળા.
7.203.20
महाकाया महोत्साहा महाकर्णास्तथाऽपरे ।
आननैर्विकृतैः पादैः पार्थ वेषैश्च वैकृतैः ॥ ७.२०३.२० ॥
કેટલાક વિશાળ શરીરવાળા અને મહોત્સાહી; કેટલાક મોટા કાનવાળા; હે પાર્થ, બીજા વિકૃત મુખ, વિકૃત પગ અને વિકૃત વેશવાળા હતા.
7.203.21
ईदृशैः स महादेवः पूज्यमानो महेश्वरः ।
स शिवस्तात तेजस्वी प्रसादाद्याति तेऽग्रतः ॥ ७.२०३.२१ ॥
આવા લોકોથી પૂજાતા મહાદેવ મહેશ્વર, તે તેજસ્વી શિવ, હે તાત, તારી કૃપાથી તારી આગળ ચાલે છે.
7.203.22
तस्मिन्घोरे सदा पार्थ सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
द्रौणिकर्णकृपैर्गुप्तां महेष्वासैः प्रहारिभिः ॥ ७.२०३.२२ ॥
હે પાર્થ, તે ભયંકર, સદા રોમાંચક યુદ્ધમાં દ્રૌણિ, કર્ણ અને કૃપ જેવા મહાન ધનુર્ધરો તથા પ્રહારકર્તાઓ દ્વારા તે સેના સુરક્ષિત હતી.
7.203.23
कस्तां सेनां तदा पार्थ मनसाऽपि प्रधर्षयेत् ।
ऋते देवान्महेष्वासाद्बहुरूपान्महेश्वरात् ॥ ७.२०३.२३ ॥
હે પાર્થ, તે સેના પર મનથી પણ કોણ આક્રમણ કરી શકે — તે મહાધનુર્ધર, બહુરૂપી દેવ મહેશ્વર સિવાય?
7.203.24
स्थातुमुत्सहते कश्चिन्न तस्मिन्नग्रतः स्थिते ।
न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ ७.२०३.२४ ॥
તેની સામે ઊભા રહેવાનું કોઈ સાહસ કરતું નથી; કારણ કે ત્રણે લોકમાં તેની બરાબરીનો કોઈ પ્રાણી નથી.
7.203.25
गन्धेनापि हि सङ्ग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः ।
विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च ॥ ७.२०३.२५ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા તેની સુગંધથી પણ શત્રુઓ બેભાન થઈ, મોટાભાગે હણાઈ, ધ્રૂજીને પડી જાય છે.
7.203.26
तस्मै नमस्तु कुर्वन्तो देवास्तिष्ठन्ति वै दिवि ।
ये चान्ये मानवा लोके ये च स्वर्गजितो नराः ॥ ७.२०३.२६ ॥
તેને નમસ્કાર કરતા દેવો સ્વર્ગમાં રહે છે; અને લોકના અન્ય મનુષ્યો, તથા સ્વર્ગ જીતનારા મનુષ્યો પણ.
7.203.27
ये भक्ता वरदं देव शिवं रुद्रमुमापतिम् ।
अनन्यभावेन सदा सर्वेशं समुपासते ॥ ७.२०३.२७ ॥
વરદાતા દેવ શિવ, રુદ્ર, ઉમાપતિ, સર્વેશ્વરની સદા અનન્ય ભાવે ઉપાસના કરનારા ભક્તો.
7.203.28
सङ्ग्रामेषु जयं प्राप्य पालयन्ति महीमिमाम् ।
इह लोके सुखं प्राप्य ते यान्ति परमां गतिम् ॥ ७.२०३.२८ ॥
યુદ્ધોમાં વિજય મેળવી તેઓ આ પૃથ્વીનું પાલન કરે છે; આ લોકમાં સુખ મેળવી તેઓ પરમ ગતિ પામે છે.
7.203.29
नमस्कुरुष्व कौन्तेय तस्मै शान्ताय वै सदा ।
रुद्राय शितिकण्ठाय कनिष्ठाय सुवर्चसे ॥ ७.२०३.२९ ॥
હે કૌંતેય, તેને સદા નમસ્કાર કર — જે શાંત, રુદ્ર, નીલકંઠ, સૌથી નાના (બાળ), તેજસ્વી છે.
7.203.30
कपर्दिने करालाय हर्यक्षवरदाय च ।
याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शङ्कराय च ॥ ७.२०३.३० ॥
જટાધારી, ભયંકર, હર્યક્ષ (પિંગલ નેત્ર) ને વર આપનાર, યામ્ય, અવ્યક્ત કેશવાળા, સદાચારી, શંકરને પણ.
7.203.31
काम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च ॥ ७.२०३.३१ ॥
જે કામ્ય, હરિનેત્ર, સ્થાણુ અને પુરુષ છે, તેમને પણ (નમસ્કાર).
7.203.32
नमो वृक्षाय सेनान्ये मध्यमाय नमोनमः ।
हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तारणाय च।
भास्कारय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे ॥ ७.२०३.३२ ॥
વૃક્ષને, સેનાનીને, મધ્યમને નમસ્કાર, નમસ્કાર. હરિકેશને, મુંડને, કૃશને, ઉત્તારણને, ભાસ્કરને, સુતીર્થને, દેવદેવને, વેગવાનને (નમસ્કાર).
7.203.33
बहुरूपाय सर्वाय प्रियाय प्रियवाससे ।
उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे ॥ ७.२०३.३३ ॥
બહુરૂપ, સર્વ, પ્રિય, પ્રિયવસ્ત્રધારી, ઉષ્ણીષધારી, સુવક્ત્ર, સહસ્રાક્ષ, મીઢુષ એવા તેમને (નમસ્કાર).
7.203.34
गिरिशाय प्रशान्ताय पतये चीरवाससे ।
हिरण्यबाहवे राजन्नुग्राय पतये दिशाम् ॥ ७.२०३.३४ ॥
ગિરીશ, પ્રશાંત, પતિ, ચીરવસ્ત્રધારી, હિરણ્યબાહુ, હે રાજન્, ઉગ્ર, દિશાઓના પતિ એવા તેમને (નમસ્કાર).
7.203.35
पर्जन्यपतये चैव भूतानां पतये नमः ।
वृक्षाणां पतये चैव गवां च पतये नमः ॥ ७.२०३.३५ ॥
પર્જન્યપતિને અને ભૂતોના પતિને નમસ્કાર. વૃક્ષોના પતિને અને ગાયોના પતિને નમસ્કાર.
7.203.36
वृक्षैरावृतकायाय सेनान्ये मध्यमाय च ।
स्रुवहस्ताय देवाय धन्विने भार्गवाय च ॥ ७.२०३.३६ ॥
વૃક્ષોથી આવૃત શરીરવાળાને, સેનાનીને, મધ્યમને, હાથમાં સ્રુવ ધરનાર દેવને, ધનુર્ધારી અને ભાર્ગવને (નમસ્કાર).
7.203.37
बहुरूपाय विश्वस्य पतये मुञ्चवाससे ।
सहस्रशिरसे चैव सहस्रचरणाय च।
सहस्रबाहवे चैव सहस्रवदनाय च ॥ ७.२०३.३७ ॥
અનેક રૂપવાળા, વિશ્વના સ્વામી, મુંજ ઘાસનાં વસ્ત્ર ધારણ કરનાર, જેમને હજાર મસ્તક, હજાર ચરણ, હજાર બાહુ અને હજાર મુખ છે, તેમને (નમસ્કાર).
7.203.38
शरणं गच्छ कौन्तेय वरदं भुवनेश्वरम् ।
उमापतिं विरूपाक्षं दक्षयज्ञनिबर्हणम् ॥ ७.२०३.३८ ॥
હે કૌંતેય, વરદાતા, ભુવનેશ્વર, ઉમાપતિ, વિરૂપાક્ષ, દક્ષયજ્ઞનો નાશ કરનાર એમને શરણે જા.
7.203.39
प्रजानां पतिमव्यग्रं भूतानां पतिमव्ययम् ।
कपर्दिनं वृषावर्तं वृषनाभं वृषध्वजम् ॥ ७.२०३.३९ ॥
પ્રજાઓના સ્વામી, અચળ, ભૂતોના અવ્યય સ્વામી, જટાધારી, વૃષભની જેમ ફરનારા, વૃષનાભિ અને વૃષધ્વજ.
7.203.40
वृषदर्पं वृषपतिं वृषशृङ्गं वृषर्षभम् ।
वृषाङ्गं वृषभोदारं वृषभं वृषभेक्षणम् ॥ ७.२०३.४० ॥
વૃષભ જેવા ગર્વિષ્ઠ, વૃષભોના સ્વામી, વૃષભશૃંગ, શ્રેષ્ઠ વૃષભ, વૃષભાંગ, વૃષભ જેવા ઉદાર, વૃષભ અને વૃષભેક્ષણ.
7.203.41
वृषायुधं वृषशरं वृषभूतं वृषेश्वरम् ।
महोदरं महाकायं द्वीपिचर्मनिवासिनम् ॥ ७.२०३.४१ ॥
વૃષભ જેમનું આયુધ છે, વૃષભ જેમનો બાણ છે, વૃષભરૂપ ધારણ કરનાર, વૃષભોના ઈશ્વર, મહોદર, મહાકાય, વાઘચર્મમાં વસનાર.
7.203.42
लोकेशं वरदं पुण्यं ब्रह्मण्यं ब्राह्मणप्रियम् ।
त्रिशूलपाणिं वरदं खङ्गचर्मधरं प्रभुम् ॥ ७.२०३.४२ ॥
લોકેશ, વરદાતા, પવિત્ર, બ્રહ્મણ્ય, બ્રાહ્મણોને પ્રિય, ત્રિશૂલપાણિ, વરદાતા, ખડ્ગ અને ઢાલ ધારણ કરનાર, પ્રભુ.
7.203.43
पिनाकिनं खङ्घधरं लोकानां पतिमीश्वरम् ।
प्रपद्ये शरणं देवं शरण्यं चीरवाससम् ॥ ७.२०३.४३ ॥
પિનાક ધનુષ્ય ધારણ કરનાર, ખડ્ગધારી, લોકોના પતિ, ઈશ્વર દેવને હું શરણે જાઉં છું; જે શરણ્ય છે, ચીર વસ્ત્ર ધારણ કરનાર.
7.203.44
नमस्तस्मै सुरेशाय गणानां पतये नमः ।
सुवाससे नमस्तुभ्यं सुव्रताय सुधन्विने ॥ ७.२०३.४४ ॥
તે સુરેશ્વરને નમસ્કાર; ગણોના પતિને નમસ્કાર. સુંદર વસ્ત્ર ધારણ કરનાર તમને નમસ્કાર; સુવ્રત અને સુધન્વી તમને નમસ્કાર.
7.203.45
धनुर्धराय देवाय प्रियधन्वाय धन्विने ।
धन्वन्तराय धनुषे धन्वाचार्याय ते नमः ॥ ७.२०३.४५ ॥
ધનુર્ધર દેવને નમસ્કાર; પ્રિય ધનુષ્યવાળા ધનુર્ધરને નમસ્કાર. ધન્વંતરિ, ધનુષ્ય, ધનુર્વિદ્યાના આચાર્ય તમને નમસ્કાર.
7.203.46
उग्रायुधाय देवाय नमः सुरवराय च ।
नमोस्तु बहुरूपाय नमोस्तु बहुधन्विने ॥ ७.२०३.४६ ॥
ઉગ્ર આયુધવાળા દેવને નમસ્કાર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠને નમસ્કાર. બહુરૂપને નમસ્કાર હો; બહુ ધનુષ્યવાળાને નમસ્કાર હો.
7.203.47
नमोस्तु स्थाणवे नित्यं नमस्तस्मै तपस्विने ।
नमोस्तु त्रिपुरघ्नाय भगघ्नाय च वै नमः। ॥ ७.२०३.४७ ॥
સ્થાણુને સદા નમસ્કાર હો; તે તપસ્વીને નમસ્કાર હો. ત્રિપુરનો નાશ કરનારને નમસ્કાર હો, અને ભગનો નાશ કરનારને પણ નમસ્કાર હો.
7.203.48
वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः ।
मातॄणां पतये चैव गणानां पतये नमः ॥ ७.२०३.४८ ॥
વનસ્પતિઓના પતિને નમસ્કાર; મનુષ્યોના પતિને નમસ્કાર. માતૃકાઓના પતિને પણ નમસ્કાર, અને ગણોના પતિને નમસ્કાર.
7.203.49
गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ।
अपां च पतये नित्यं देवानां पतये नमः ॥ ७.२०३.४९ ॥
ગાયોના સ્વામીને, યજ્ઞોના સ્વામીને સદા નમસ્કાર. જળોના સ્વામીને અને દેવોના સ્વામીને સદા નમસ્કાર.
7.203.50
पूष्णो दन्तविनाशाय त्र्यक्षाय वरदाय च ।
नीलकण्ठाय पिङ्गाय स्वर्णकेशाय वै नमः ॥ ७.२०३.५० ॥
પૂષનાના દાંત તોડનારને, ત્ર્યંબકને, વરદાતાને નમસ્કાર. નીલકંઠને, પિંગલ વર્ણવાળાને, સ્વર્ણકેશવાળાને નમસ્કાર.
7.203.51
कर्माणि यानि दिव्यानि महादेवस्य धीमतः ।
तानि ते कीर्तयिष्यामि तथाप्रज्ञं यथाश्रुतम् ॥ ७.२०३.५१ ॥
ધીમાન મહાદેવનાં જે દિવ્ય કર્મો છે, તે મેં સાંભળ્યા મુજબ તને વર્ણવીશ, જોકે મારી સમજ પૂરી નથી.
7.203.52
न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न राक्षसाः ।
सुखमेधन्ति कुपिते तस्मिन्नपि गुरागताः ॥ ७.२०३.५२ ॥
તે કોપે ભરાય ત્યારે જગતમાં દેવો, અસુરો, ગંધર્વો કે રાક્ષસો સુખે વધતા નથી, ભલે તેઓ ગુરુ પાસે આવ્યા હોય.
7.203.53
दक्षस्य यजमानस्य विधिवत्संभृतं पुरा ।
विव्याध कुपितो यज्ञं निर्दयस्त्वभवत्तदा।
धनुषा बाणमुत्सृज्य सघोषं विननाद च ॥ ७.२०३.५३ ॥
પૂર્વે દક્ષ યજમાનનો વિધિપૂર્વક તૈયાર કરાયેલો યજ્ઞ, કોપે ભરાઈ, નિર્દય બનીને, ધનુષથી બાણ છોડીને વીંધી નાખ્યો; ઘોષ સાથે ગર્જના કરી.
7.203.54
तेन शर्म कुतः शान्तिं लेभिरे स्म सुरास्तदा ।
विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे ॥ ७.२०३.५४ ॥
તેથી દેવોને ક્યાંથી શરણ અને શાંતિ મળે? ત્યારે યજ્ઞ અચાનક વિખેરાઈ ભાગ્યો, અને મહેશ્વર કોપે ભરાયા.
7.203.55
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः ।
बभूवुर्वशगाः पार्थ निपेतुश्च सुरासुराः ॥ ७.२०३.५५ ॥
તે ધનુષ્યની પ્રત્યંચાના ઘોષથી સર્વ લોક વ્યાકુળ થયા; હે પાર્થ, તેઓ વશ થયા, અને દેવ તથા અસુરો પડ્યા.
7.203.56
आपश्चुक्षुभिरे सर्वाश्चकम्पे च वसुन्धरा ।
पर्वताश्च व्यशीर्यन्त दिशो नागाश्च मोहिताः ॥ ७.२०३.५६ ॥
સર્વ જળ ક્ષુબ્ધ થયાં; પૃથ્વી કંપી ઊઠી; પર્વતો તૂટી પડ્યા; દિશાઓ અને હાથીઓ મોહિત થયા.
7.203.57
अन्धेन तमसा लोका न प्राकाशन्त संवृताः ।
जघ्निवान्सह सूर्येण सर्वेषां ज्योतिषां प्रभाः ॥ ७.२०३.५७ ॥
અંધકારથી ઢંકાયેલા લોક પ્રકાશ્યા નહીં; સૂર્ય સાથે તેણે સર્વ જ્યોતિઓની પ્રભાને હણી નાખી.
7.203.58
चुक्षुभुर्भयभीताश्च शान्तिं चक्रुस्तथैव च ।
ऋषयः सर्वभूतानामात्मनश्च सुखैषिणः ॥ ७.२०३.५८ ॥
ભયથી ભયભીત થઈ તેઓ ક્ષુબ્ધ થયા અને શાંતિ શોધી; તેમજ સર્વ પ્રાણીઓના અને પોતાના સુખની ઇચ્છા રાખનારા ઋષિઓ પણ.
7.203.59
पूषाणमभ्यद्रवत शङ्करः प्रहसन्निव ।
पुरोडाशं भक्षयतो दशनान्वै व्यशातयत् ॥ ७.२०३.५९ ॥
શંકર હસતા હોય તેમ પૂષન તરફ દોડ્યા; પુરોડાશ ખાતા તેના દાંત તોડી નાખ્યા.
7.203.60
ततो निश्चक्रमुर्देवा वेपमाना भयार्दिताः ॥ ७.२०३.६० ॥
ત્યારે ભયથી પીડિત અને કંપતા દેવો બહાર નીકળ્યા.
7.203.61
पुनश्च सन्दधे दीप्तान्देवानां निशिताञ्शरान् ।
सधूमान्सस्फुलिङ्गांश्च विद्युत्तोयदसन्निभान् ॥ ७.२०३.६१ ॥
પછી તેણે દેવોના તેજસ્વી, તીક્ષ્ણ બાણો ચઢાવ્યા; તે ધુમાડા અને તણખાવાળા હતા અને વીજળીવાળા મેઘ જેવા હતા.
7.203.62
तं दृष्ट्वा तु सुराः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम् ।
रुद्रस्य यज्ञभागं च विशिष्टं ते त्वकल्पयन् ॥ ७.२०३.६२ ॥
તે જોઈને સર્વ દેવોએ મહેશ્વરને પ્રણામ કર્યા અને રુદ્ર માટે યજ્ઞમાં એક વિશેષ ભાગ નક્કી કર્યો.
7.203.63
भयेन त्रिदशा राजञ्छरणं च प्रपेदिरे ।
तेन चैवातिकोपेन स यज्ञः सन्धितस्तदा।
भग्नाश्चापि सुरा आसन्भीताश्चाद्यापि तं प्रति ॥ ७.२०३.६३ ॥
હે રાજન, ભયથી દેવો તેને શરણે ગયા. તે અતિ ક્રોધથી ત્યારે તે યજ્ઞ ભેદાયો; દેવો ભગ્ન થયા અને આજે પણ તેમના પ્રત્યે ભયભીત છે.
7.203.64
असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवतां दिवि ।
आयसं राजतं चैव सौवर्णं परमं महत् ॥ ७.२०३.६४ ॥
સ્વર્ગમાં પરાક્રમી અસુરોના ત્રણ નગર હતા — એક લોખંડનું, એક ચાંદીનું અને એક પરમ મહાન સોનાનું.
7.203.65
सौवर्णं कमलाक्षस्य तारकाक्षस्य राजतम् ।
तृतीयं तु पुरं तेषां विद्युन्मालिन आयसम्।
न शक्तस्तानि मघवान्भेत्तुं सर्वायुधैरपि ॥ ७.२०३.६५ ॥
કમલાક્ષનું નગર સોનાનું, તારકાક્ષનું ચાંદીનું; ત્રીજું વિદ્યુન્માળીનું, લોખંડનું હતું. સર્વ આયુધોથી પણ મઘવાન ઇન્દ્ર તેમને ભેદી શક્યા નહીં.
7.203.66
अथ सर्वे सुरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः ।
ते तमूचुर्महात्मानं सर्वे देवाः सवासवाः ॥ ७.२०३.६६ ॥
ત્યારે પીડિત સર્વ દેવો રુદ્રને શરણે ગયા. વાસવ સહિત તે સર્વ દેવો તે મહાત્માને બોલ્યા.
7.203.67
ब्रह्मदत्तवरा ह्येते घोरास्त्रिपुरवासिनः ।
पीडयन्त्यधिकं लोकं यस्मात्ते वरदर्पिताः ॥ ७.२०३.६७ ॥
બ્રહ્માના વરદાન પામેલા આ ભયંકર ત્રિપુરવાસીઓ વરના ગર્વથી જગતને અતિશય પીડે છે.
7.203.68
त्वदृते देवदेवेश नान्यः शक्तः कथञ्चन ।
हन्तुं दैत्यान्महादेव जहि तांस्त्वं सुरद्विपः ॥ ७.२०३.६८ ॥
હે દેવદેવેશ, તારા સિવાય બીજો કોઈ પણ રીતે આ દૈત્યોને હણવા સમર્થ નથી. હે મહાદેવ, દેવોમાં ગજરાજ, તું જ તેમનો સંહાર કર.
7.203.69
रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु ।
निपातयिष्यसे चैतानसुरान्भुवनेश्वर ॥ ७.२०३.६९ ॥
હે રુદ્ર, બધાં કર્મોમાં આ પશુઓ ભયંકર થશે. હે ભુવનેશ્વર, તું આ અસુરોને પાડી નાખશે.
7.203.70
स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा देवानां हितकाम्यया ।
गन्धमादनविन्ध्यौ च कृत्वा वंशध्वजौ हरः ॥ ७.२०३.७० ॥
એમ કહેવાયેલા તેમણે 'ભલે' કહીને, દેવોના હિતની ઇચ્છાથી, હરે ગંધમાદન અને વિંધ્યને ધનુષ્યદંડની ધ્વજા બનાવ્યા.
7.203.71
पृथ्वीं ससागरवनां रथं कृत्वा तु शङ्करः ।
अक्षं कृत्वा तु नागेन्द्रं शेषं नाम त्रिलोचनः ॥ ७.२०३.७१ ॥
સમુદ્રો અને વનો સહિતની પૃથ્વીને રથ બનાવીને, નાગેન્દ્ર શેષ નામના નાગને ધરી બનાવીને, ત્રિલોચન શંકરે —
7.203.72
चक्रे कृत्वा तु चन्द्रार्कौ देवदेवः पिनाकधृत् ।
अणी कृत्वैलपत्रं च पुष्पदन्तं च त्र्यम्बकः ॥ ७.२०३.७२ ॥
ચંદ્ર-સૂર્યને ચક્રો બનાવીને, દેવોના દેવ પિનાકધારીએ; ઐલપત્ર અને પુષ્પદંતને અગ્રભાગ બનાવીને, ત્ર્યંબકે —
7.203.73
यूपं कृत्वा तु मलयमवनाहं च तक्षकम् ॥ ७.२०३.७३ ॥
મલયને યૂપ બનાવીને, અવનાહ અને તક્ષકને પણ.
7.203.74
योक्त्राङ्गानि च सत्वानि कृत्वा शर्वः प्रतापवान् ।
वेदान्कृत्वाऽथ चतुरश्चतुरश्वान्महेश्वरः ॥ ७.२०३.७४ ॥
યોક્ત્રના અંગો અને પ્રાણીઓ બનાવીને પ્રતાપી શર્વ; પછી વેદોને ચાર-ચાર ઘોડા બનાવીને મહેશ્વર.
7.203.75
उपदेवान्खलीनांश्च कृत्वा लोकत्रयेश्वरः ।
गायत्रीं प्रग्रहं कृत्वा सावित्रीं च महेश्वरः ॥ ७.२०३.७५ ॥
ઉપદેવો અને લગામો બનાવીને ત્રિલોકેશ્વર; ગાયત્રીને લગામ બનાવીને, સાવિત્રીને પણ મહેશ્વર.
7.203.76
कृत्वोंकारं प्रतोदं च ब्रह्माणं चैव सारथिम् ।
गाण्डीवं मन्दरं कृत्वा गुणं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ ७.२०३.७६ ॥
ઓંકારને ચાબુક અને બ્રહ્માને સારથિ બનાવીને; ગાંડીવને મંદર અને દોરીને વાસુકિ બનાવીને.
7.203.77
विष्णुं शरोत्तमं कृत्वा शल्यमग्निं तथैव च ।
वायुं कृत्वाऽथ वाजाभ्यां पुङ्खे वैवस्वतं यमम् ॥ ७.२०३.७७ ॥
વિષ્ણુને ઉત્તમ બાણ બનાવીને, શલ્ય (અણી) અગ્નિ બનાવીને; વાયુને પાંખો બનાવીને, પુંખમાં વૈવસ્વત યમને.
7.203.78
विद्युत्कृत्वाऽथ निश्राणं मेरुं कृत्वाऽथ वै ध्वजम् ।
आरुह्य स रथं दिव्यं सर्वदेवमयं शिवः ॥ ७.२०३.७८ ॥
વીજળીને ધાર કાઢવાનો પથ્થર અને મેરુને ધ્વજ બનાવીને; પછી સર્વદેવમય એ દિવ્ય રથ પર ચડ્યા શિવ.
7.203.79
त्रिपुरस्य वधार्थाय स्थाणुः प्रहरतां वरः ।
असुराणामन्तकरः श्रीमानतुलविक्रमः ॥ ७.२०३.७९ ॥
ત્રિપુરના વધ માટે સ્થાણુ, પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, અસુરોનો અંત કરનારા, તેજસ્વી અને અતુલ્ય પરાક્રમી.
7.203.80
स्तूयमानः सुरैः पार्थ ऋषिभिश्च तपोधनैः ।
स्थानं माहेश्वरं कृत्वा दिव्यमप्रतिमं प्रभुः।
अतिष्ठत्स्थाणुभूतः स सहस्रं परिवत्सरान् ॥ ७.२०३.८० ॥
દેવો અને તપોધન ઋષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામેલા, હે પાર્થ, પ્રભુએ માહેશ્વર સ્થાન બનાવીને, દિવ્ય અને અપ્રતિમ એવા તેમાં સ્થાણુ બનીને હજાર વર્ષ સુધી સ્થિર ઊભા રહ્યા.
7.203.81
यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षे पुराणि च ।
त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तदा तानि बिभेद सः ॥ ७.२०३.८१ ॥
જ્યારે આકાશમાં એકસાથે જોડાયેલાં ત્રણ નગરો હતાં, ત્યારે તેમણે ત્રણ ગાંઠ અને ત્રણ ફાળવાળા બાણથી તેમને વીંધી નાખ્યાં.
7.203.82
पुराणि न च तं शेकुर्दानवाः प्रतिवीक्षितुम् ।
शरं कालाग्निसंयुक्तं विष्णुसोमसमायुतम् ॥ ७.२०३.८२ ॥
દાનવો તે નગરોને અને તેને પણ બરાબર જોઈ શક્યા નહીં; તે બાણ કાલાગ્નિથી યુક્ત અને વિષ્ણુ તથા સોમથી સંયુક્ત હતું.
7.203.83
पुराणि दग्धवन्तं तं देवी याता प्रवीक्षितुम् ।
देव्याः स्वयंवरे वृत्तं शृणुष्वान्यद्धनञ्जय ॥ ७.२०३.८३ ॥
નગરોને બાળનાર તેમને જોવા દેવી ગયાં. હે ધનંજય, દેવીના સ્વયંવરમાં બનેલો બીજો વૃત્તાંત સાંભળ.
7.203.84
बालमङ्कगतं कृत्वा स्वयं पञ्चशिखं पुनः ।
उमा जिज्ञासमाना वै कोयमित्यब्रवीत्सुरान् ॥ ७.२०३.८४ ॥
પાંચ શિખાવાળા બાળકને પોતે ખોળામાં રાખીને ઉમાએ જાણવાની ઇચ્છાથી દેવોને પૂછ્યું, 'આ કોણ છે?'
7.203.85
असूयतश्च शक्रस्य वज्रेण प्रहरिष्यतः ।
बाहुं सवज्रं तं तस्य क्रुद्धस्यास्तम्भयत्प्रभुः।
प्रहस्य भगवांस्तूर्णं सर्वलोकेश्वरो विभुः ॥ ७.२०३.८५ ॥
ईर्ष्याथी वज्रथी પ્રહાર કરવા તૈયાર શક્રના, વજ્ર સહિતના બાહુને, ક્રોધિત એવા તેના, સર્વલોકેશ્વર સર્વવ્યાપી પ્રભુએ હસીને તરત જ સ્તંભિત કરી દીધો.
7.203.86
ततः स स्तम्भितभुजः शक्रो देवगणैर्वृतः ।
जगाम ससुरस्तूर्णं ब्रह्माणं प्रभुमव्ययम् ॥ ७.२०३.८६ ॥
ત્યારે સ્તંભિત બાહુવાળો શક્ર, દેવગણોથી ઘેરાયેલો, દેવો સાથે તરત અવ્યય પ્રભુ બ્રહ્મા પાસે ગયો.
7.203.87
ते तं प्रणम्य शिरसा प्रोचुः प्राञ्जलयस्तदा ॥ ७.२०३.८७ ॥
ત્યારે તેઓએ તેમને મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કર્યા અને હાથ જોડીને કહ્યું.
7.203.88
किमप्यङ्कगतं ब्रह्मन्पार्वत्या भूतमद्भुतम् ।
बालरूपधरं दृष्ट्वा नास्माभिरभिलक्षितः ॥ ७.२०३.८८ ॥
હે બ્રહ્મા! પાર્વતીના ખોળામાં બેઠેલા, બાળકનું રૂપ ધારણ કરેલા કોઈ અદ્ભુત જીવને અમે જોયો, પણ અમે તેને ઓળખી શક્યા નહીં.
7.203.89
तस्मात्त्वां प्रष्टुमिच्छामो निर्जिता येन वै वयम् ।
अयुध्यता हि बालेन लीलया सपुरंदराः ॥ ७.२०३.८९ ॥
તેથી, યુદ્ધ કર્યા વિના રમતમાં પુરંદર સહિત અમને જે બાળકે જીત્યા, તે કોણ છે તે અમે તમને પૂછવા ઇચ્છીએ છીએ.
7.203.90
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ।
ध्यात्वा स शंभुं भगवान्बालं चामिततेजसम्।
उवाच भगवान्ब्रह्मा शक्रादींश्च सुरोत्तमान् ॥ ७.२०३.९० ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ બ્રહ્માએ શંભુનું અને અમિત તેજસ્વી તે બાળકનું ધ્યાન કરીને ઇન્દ્ર આદિ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓને કહ્યું.
7.203.91
चराचरस्य जगतः प्रभुः स भगवान्हरः ।
तस्मात्परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति महेश्वरात् ॥ ७.२०३.९१ ॥
ચરાચર જગતના પ્રભુ તે ભગવાન હર છે. તે મહેશ્વરથી શ્રેષ્ઠ બીજું કંઈ નથી.
7.203.92
यो दृष्टो ह्युमया सार्धं युष्माभिरमितद्युतिः ।
स पार्वत्याः कृते शर्वः कृतवान्बालरूपताम् ॥ ७.२०३.९२ ॥
અમિત તેજવાળા જેમને તમે ઉમા સાથે જોયા હતા, તે શર્વે પાર્વતી માટે બાળસ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.
7.203.93
ते मया सहिता यूयं प्रापद्यध्वं तमेव हि ।
स एष भगवान्देवः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ॥ ७.२०३.९३ ॥
તમે સૌ મારી સાથે તેમનું જ શરણ લો. તે ભગવાન દેવ, સર્વલોકના ઈશ્વર અને પ્રભુ છે.
7.203.94
न सम्बबुधिरे चैनं देवास्तं भुवनेश्वरम् ।
सप्रजापतयः सर्वे बालार्कसदृशप्रभम् ॥ ७.२०३.९४ ॥
દેવોએ તે ભુવનેશ્વરને ઓળખ્યા નહિ. પ્રજાપતિઓ સહિત સૌએ તેમને બાલસૂર્ય જેવા તેજસ્વી જોયા.
7.203.95
अथाभ्येत्य ततो ब्रह्मा दृष्ट्वा स च महेश्वरम् ।
अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तं पितामहः ॥ ७.२०३.९५ ॥
પછી બ્રહ્મા પાસે આવ્યા અને મહેશ્વરને જોયા. આ શ્રેષ્ઠ છે એમ જાણી પિતામહે તેમને વંદન કર્યા.
7.203.96
ब्रह्मोवाच ।
त्वं यज्ञो भुनस्यास्य त्वं गतिस्त्वं परायणम्।
त्वं भवस्त्वं महादेवस्त्वं धाम परमं पदम् ॥ ७.२०३.९६ ॥
આપ જ આ ભુવનના યજ્ઞ છો. આપ જ ગતિ, આપ જ પરમ આશ્રય છો. આપ જ ભવ, આપ જ મહાદેવ, આપ જ પરમ ધામ અને પરમ પદ છો.
7.203.97
त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ७.२०३.९७ ॥
તમે આ સમગ્ર જગત, સ્થાવર અને જંગમ, વ્યાપ્ત કર્યું છે.
7.203.98
भगवन्भूतभव्येश लोकनाथ जगत्पते ।
प्रसादं कुरु शक्रस्य त्वया क्रोधार्दितस्य वै ॥ ७.२०३.९८ ॥
હે ભગવાન, ભૂત-ભવિષ્યના ઈશ, લોકનાથ, જગત્પતિ! તમારા ક્રોધથી પીડિત શક્ર પર કૃપા કરો.
7.203.99
पद्मयोनिवचः श्रुत्वा ततः प्रीतो महेश्वरः ।
प्रसादाभिमुखो भूत्वा अट्टहासमथाकरोत् ॥ ७.२०३.९९ ॥
પદ્મયોનિ બ્રહ્માના વચન સાંભળી મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા; કૃપા તરફ ઝૂકીને તેમણે અટ્ટહાસ્ય કર્યું.
7.203.100
ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुराः ।
अभवच्च पुनर्बाहुर्यथाप्रकृति वज्रिणः ॥ ७.२०३.१०० ॥
પછી દેવોએ ઉમા અને રુદ્રને પ્રસન્ન કર્યા; વજ્રધારીનો બાહુ ફરી પોતાની મૂળ સ્થિતિમાં આવ્યો.
7.203.101
तेषां प्रसन्नो भगवान्सपत्नीको वृषध्वजः ।
देवानां त्रिदशश्रेष्ठो दक्षयज्ञविनाशनः ॥ ७.२०३.१०१ ॥
તેમના પર પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન વૃષધ્વજ, પત્ની સહિત; દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, દક્ષયજ્ઞનો વિનાશક.
7.203.102
स वै रुद्रः स च शिवः सोऽग्निः सर्वश्च सर्ववित् ।
स चेन्द्रश्चैव वायुश्च सोऽश्विनौ च स विद्युतः ॥ ७.२०३.१०२ ॥
તે જ રુદ્ર, તે જ શિવ, તે જ અગ્નિ, તે જ સર્વ અને સર્વજ્ઞ; તે જ ઇન્દ્ર, તે જ વાયુ, તે જ બે અશ્વિનીકુમાર, તે જ વીજળી.
7.203.103
स भवः स च पर्जन्यो महादेवः सनातनः ।
स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश्च सः ॥ ७.२०३.१०३ ॥
તે જ ભવ છે, તે જ પર્જન્ય છે; તે સનાતન મહાદેવ છે. તે જ ચંદ્ર, તે જ ઈશાન; તે જ સૂર્ય અને વરુણ પણ છે.
7.203.104
स कालः सोऽन्तको मृत्युः स यमो रात्र्यहानि तु ।
मासार्धमासा ऋतवः सन्ध्ये संवत्सरश्च सः ॥ ७.२०३.१०४ ॥
તે જ કાળ છે, તે જ અંતક અને મૃત્યુ છે; તે જ યમ છે, રાત્રિઓ અને દિવસો પણ તે જ. માસ, પક્ષ, ઋતુઓ, સંધ્યાઓ અને સંવત્સર પણ તે જ છે.
7.203.105
धाता च स विधाता च विश्वात्मा विश्वकर्मकृत् ।
सर्वामां देवतानां च धारयत्यवपुर्वपुः ॥ ७.२०३.१०५ ॥
તે જ ધાતા છે, તે જ વિધાતા છે; વિશ્વાત્મા અને વિશ્વકર્મનો કર્તા છે. બધા દેવોને તે જ ધારણ કરે છે; રૂપરહિત હોવા છતાં તે રૂપ ધારણ કરે છે.
7.203.106
सर्वदेवैः स्तुतो देवः सैकधा बहुधा च सः ।
शतधा सहस्रधा चैव भूयः शतसहस्रधाः ॥ ७.२०३.१०६ ॥
બધા દેવોથી સ્તુતિ પામેલા તે દેવ એકરૂપ પણ છે અને અનેકરૂપ પણ છે. સેંકડો, હજારો અને ફરીથી લાખો રૂપોમાં પણ તે જ છે.
7.203.107
द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः ।
घोरा चान्या शिवा चान्या ते तनू बहुधा पुनः ॥ ७.२०३.१०७ ॥
તે દેવને બે તનુ છે એમ વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણો જાણે છે—એક ઘોર અને બીજી શિવ. તે બંને રૂપો ફરી અનેક પ્રકારનાં છે.
7.203.108
घोरा तु यातुधानस्य सोऽग्निर्विष्णुः स भास्करः ।
सौम्यातु पुनरेवास्य आपो ज्योतींषि चन्द्रमाः ॥ ७.२०३.१०८ ॥
ઘોર રૂપ યાતુધાનોનું છે; તે જ અગ્નિ છે, તે જ વિષ્ણુ છે, તે જ સૂર્ય છે. સૌમ્ય રૂપ ફરી તેનું જ છે—જળ, જ્યોતિઓ અને ચંદ્ર પણ તે જ છે.
7.203.109
वेदाः साङ्गोपनिषदः पुराणाध्यात्मनिश्चयाः ।
यदत्र परमं गुह्यं स वै देवो महेश्वरः
ईदृशश्च महादेवो भूयांश्च भगवानजः। ॥ ७.२०३.१०९ ॥
અંગો અને ઉપનિષદો સહિત વેદો, પુરાણો અને અધ્યાત્મના નિશ્ચયો—અહીંનું જે પરમ ગુહ્ય છે, તે જ દેવ મહેશ્વર છે. એવા મહાદેવ વધુ મહાન, અજન્મા ભગવાન છે.
7.203.110
न हि सर्वे मया शक्या वक्तुं भगवतो गुणाः ।
अपि वर्षसहस्रेण सततं पाण्डुनन्दन।
सर्वैर्ग्रहैर्गृहीतान्वै सर्वपापसमन्वितान् ॥ ७.२०३.११० ॥
હે પાંડુનંદન, ભગવાનના બધા ગુણો હું સંપૂર્ણપણે કહી શકું નહીં, હજાર વર્ષ સતત કહું તોપણ. બધા ગ્રહોથી ગ્રસ્ત અને બધાં પાપોથી યુક્ત—.
7.203.112
स मोचयति सुप्रीतः शरण्यः शरणागतान् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं वित्तं कामांश्च पुष्कलान् ॥ ७.२०३.११२ ॥
તે શરણ્ય અત્યંત પ્રસન્ન થઈને શરણાગતોને મુક્ત કરે છે; દીર્ધાયુ, આરોગ્ય, ઐશ્વર્ય, ધન અને પુષ્કળ કામનાઓ આપે છે.
7.203.113
स ददाति मनुष्येभ्यः स चैवाक्षिपते पुनः ।
सेन्द्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते ॥ ७.२०३.११३ ॥
તે મનુષ્યોને આપે છે અને તે જ ફરી છીનવી પણ લે છે; ઇન્દ્ર વગેરે દેવોમાં પણ તેનું જ ઐશ્વર્ય કહેવાય છે.
7.203.114
स चैव वेत्ति लोकेषु मनुष्याणां शुभाशुभे ।
ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्वरश्च स उच्यते ॥ ७.२०३.११४ ॥
તે જ લોકોમાં મનુષ્યોના શુભ-અશુભ જાણે છે; ઐશ્વર્યને કારણે કામનાઓનો ઈશ્વર પણ તે જ કહેવાય છે.
7.203.115
महेश्वरश्च महतां भूतानामीश्वरश्च सः ।
बहुभिर्बहुधा रूपैर्विश्वं व्याप्नोति वै जगत् ॥ ७.२०३.११५ ॥
તે મહેશ્વર છે, મહાન પુરુષો અને સર્વ ભૂતોનો ઈશ્વર છે; તે અનેક રૂપો દ્વારા, અનેક રીતે ખરેખર વિશ્વ અને જગતને વ્યાપે છે.
7.203.116
तस्य देवस्य यद्वक्त्रं समुद्रे तदधिष्ठितम् ।
वडवामुखेति विख्यातं पिबत्तोयमयं हविः ॥ ७.२०३.११६ ॥
તે દેવનું જે મુખ સમુદ્રમાં સ્થિત છે, તે વડવામુખ નામે પ્રસિદ્ધ છે; તે જળમય હવિ પીએ છે.
7.203.117
एष चैव श्मशानेषु देवो वसति नित्यशः ।
यजन्त्येनं जनास्तत्र वीरस्थान इतीश्वरम् ॥ ७.२०३.११७ ॥
આ દેવ સદા સ્મશાનોમાં પણ વસે છે; ત્યાં લોકો આ ઈશ્વરને વીરસ્થાન નામે પૂજે છે.
7.203.118
अस्य दीप्तानि रूपाणि घोराणि च बहूनि च ।
लोके यान्यस्य पूज्यन्ते मनुष्याः प्रवदन्ति च ॥ ७.२०३.११८ ॥
તેમના તેજસ્વી અને ભયંકર અનેક રૂપો છે; જગતમાં મનુષ્યો જે રૂપોની પૂજા કરે છે અને જેની ચર્ચા કરે છે.
7.203.119
नामधेयानि लोकेषु बहून्यस्य यथार्थवत् ।
निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्कर्मणस्तथा ॥ ७.२०३.११९ ॥
લોકોમાં તેમના અનેક નામો છે; તેમના મહત્ત્વને કારણે અને કર્મના વિભુત્વને કારણે તે યથાર્થ રીતે સમજાવાય છે.
7.203.120
वेदे चास्य समाम्नातं शतरुद्रियमुत्तमम् ।
नाम्ना चानन्तरुद्रेति ह्युपस्थानं महात्मनः ॥ ७.२०३.१२० ॥
વેદમાં તેમનું ઉત્તમ શતરુદ્રીય સંકલિત છે; નામથી તે મહાત્માનું ઉપસ્થાન 'અનંતરુદ્ર' કહેવાય છે.
7.203.121
स कामानां प्रभुर्देवो ये दिव्या ये च मानुषाः ।
स विभुः स प्रभुर्देवोविश्वं व्याप्नोति वै महत् ॥ ७.२०३.१२१ ॥
તે દેવ જ કામનાઓના સ્વામી છે; જે દિવ્ય છે અને જે મનુષ્ય છે તેના પણ તે જ પ્રભુ છે; તે સર્વવ્યાપી પ્રભુ દેવ નિશ્ચે આ મહાન વિશ્વને વ્યાપે છે.
7.203.122
ज्येष्ठं भूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा मनुयस्तथा ।
प्रथमो ह्येष देवानां मुखादस्यानलोऽभवत् ॥ ७.२०३.१२२ ॥
બ્રાહ્મણો અને મનુના વંશજો તેમને જ્યેષ્ઠ ભૂત કહે છે. દેવોમાં આ પ્રથમ છે; તેમના મુખમાંથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો.
7.203.123
सर्वथा यत्पशून्पाति तैश्च यद्रमते पुनः ।
तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्पशुपतिः स्मृतः ॥ ७.२०३.१२३ ॥
જે સર્વ રીતે પશુઓનું રક્ષણ કરે છે, તેમની સાથે ફરી આનંદ માણે છે અને તેમનો અધિપતિ છે, તેથી તે પશુપતિ તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.124
दिव्यं च ब्रह्मचर्येण लिङ्गमस्य यथास्थितम् ।
महयत्येष लोकांश्च महेश्वर इति स्मृतः ॥ ७.२०३.१२४ ॥
બ્રહ્મચર્યથી તેમનું દિવ્ય લિંગ યથાસ્થિત રહે છે. તે લોકોનું સન્માન કરે છે, તેથી તે મહેશ્વર તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.125
ऋषयश्चैव देवाश्च गन्धर्वाप्यरसस्तथा ।
लिङ्गमस्यार्चयन्ति स्म तच्चाप्यूर्ध्वं समास्थितम् ॥ ७.२०३.१२५ ॥
ઋષિઓ, દેવો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓએ પણ તેમના લિંગની પૂજા કરી; એ લિંગ ઊર્ધ્વમુખે સ્થિર છે.
7.203.126
पूज्यमाने ततस्तस्मिन्मोदते स महेश्वरः ।
सुखी प्रीतश्च भवति प्रहृष्टश्चैव शङ्करः ॥ ७.२०३.१२६ ॥
તે લિંગની પૂજા થતાં મહેશ્વર આનંદ પામે છે. તે શંકર સુખી, પ્રસન્ન અને હર્ષિત થાય છે.
7.203.127
यदस्य बहुधा रूपं भूतभव्यभवस्थितम् ।
स्थावरं जङ्गमं चैव बहुरूपस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१२७ ॥
તેમનું જે અનેક પ્રકારનું રૂપ ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનમાં સ્થિત છે, સ્થાવર અને જંગમ પણ તેઓ જ છે; તેથી તે બહુરૂપ તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.128
एकाक्षो जाज्वलन्नास्ते सर्वतोक्षिमयोऽपि वा ।
क्रोधाद्यश्चाविशल्लोकांस्तस्मात्सर्व इति स्मृतः ॥ ७.२०३.१२८ ॥
તે એકાક્ષ થઈ પ્રજ્વલિત રહે છે; અથવા ચારે બાજુ નેત્રોથી ભરેલો છે. ક્રોધથી જે લોકોમાં પ્રવેશ્યો, તેથી તે 'સર્વ' કહેવાય છે.
7.203.129
धूम्ररूपं च यत्तस्य धूर्जटिस्तेन चोच्यते ।
विश्वे देवाश्च यत्तस्मिन्विश्वरूपस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१२९ ॥
તેના ધૂમ્રરૂપને કારણે તેને 'ધૂર્જટિ' કહેવાય છે. વિશ્વદેવો તેનામાં હોવાથી તે 'વિશ્વરૂપ' તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.130
तिस्रो देवीर्यदा चैव भजते भुवनेश्वरः ।
द्यामपः पृथिवीं चैव त्र्यम्बकश्च ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३० ॥
ભુવનેશ્વર જ્યારે ત્રણ દેવીઓ—દ્યુલોક, જળ અને પૃથ્વી—નો આશ્રય લે છે, ત્યારે તે 'ત્र्यંબક' તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.131
समेधयति यन्नित्यं सर्वार्थान्सर्वकर्मसु ।
शिवमिच्छन्मनुष्याणां तस्मादेष शिवः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३१ ॥
જે સર્વ કર્મોમાં સર્વ પ્રયોજનોને સદા વધારે છે, અને મનુષ્યોનું કલ્યાણ ઇચ્છે છે, તેથી તે 'શિવ' તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.132
सहस्राक्षोऽयुताक्षो वा सर्वतोक्षिमयोऽपि वा ।
यच्च विश्वं महत्पाति महादेवस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३२ ॥
તે સહસ્રાક્ષ, અયુતાક્ષ, અથવા ચારે બાજુ નેત્રોથી ભરેલો છે. આ મહાન વિશ્વનું જે રક્ષણ કરે છે, તેથી તે 'મહાદેવ' તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.133
महत्पूर्वं स्थितो यच्च प्राणोत्पत्तिस्थितश्च यत् ।
स्थितलिङ्गश्च यन्नित्यं तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः ॥ ७.२०३.१३३ ॥
જે મહત્-તત્ત્વ પૂર્વે સ્થિત છે, પ્રાણની ઉત્પત્તિ અને સ્થિતિમાં અધિષ્ઠિત છે, અને જે સદા સ્થિર લિંગરૂપ છે, તેથી તે 'સ્થાણુ' તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.134
सूर्याचन्द्रमसोर्लोके प्रकाशन्ते रुचश्च याः ।
ताः केशसंज्ञितास्त्र्यक्षे व्योमकेशस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३४ ॥
જગતમાં સૂર્ય અને ચંદ્રના જે પ્રકાશકિરણો ચમકે છે, તેમને 'કેશ' કહેવામાં આવે છે; તેથી ત્ર્યક્ષને 'વ્યોમકેશ' તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.
7.203.135
भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जगदशेषतः ।
भव एव ततो यस्माद्भूतभव्यभवोद्भवः ॥ ७.२०३.१३५ ॥
ભૂત, ભવ્ય અને ભવિષ્ય, આ સમસ્ત જગત પૂર્ણપણે ભવ જ છે; તેથી તે 'ભૂતભવ્યભવોદ્ભવ' કહેવાય છે.
7.203.136
कपिः श्रेष्ठ इति प्रोक्तो धर्मश्च वृष उच्यते ।
स देवदेवो भगवान्कीर्त्यतेऽतो वृषाकपिः ॥ ७.२०३.१३६ ॥
'કપિ' શ્રેષ્ઠ કહેવાયું છે, અને ધર્મને 'વૃષ' કહેવામાં આવે છે; એ દેવોના દેવ ભગવાન કીર્તિત થાય છે, તેથી તે 'વૃષાકપિ' છે.
7.203.137
ब्रह्माणमिन्द्रं वरुणं यमं धनदमेव च ।
निगृह्य हरते यस्मात्तस्माद्वर इति स्मृतः ॥ ७.२०३.१३७ ॥
બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, વરુણ, યમ અને ધનદ (કુબેર)ને પણ વશ કરીને જે હરે છે, તેથી તે 'વર' તરીકે સ્મરાય છે.
7.203.138
निमीलिताभ्यां नेत्राभ्यां बलाद्देवो महेश्वरः ।
ललाटे नेत्रमसृजत्तेन त्र्यक्षः स उच्यते ॥ ७.२०३.१३८ ॥
મહેશ્વર દેવે પોતાની બંને આંખો બળપૂર્વક બંધ કરીને કપાળ પર એક નેત્ર સર્જ્યું; તેથી તે 'ત્ર્યક્ષ' (ત્રણ નેત્રવાળા) કહેવાય છે.
7.203.139
विषमस्थः शरीरेषु समश्च प्राणिनामिह ।
स वायुर्विषमस्थेषु प्राणोऽपानः शरीरिषु ॥ ७.२०३.१३९ ॥
અહીં પ્રાણીઓનાં શરીરોમાં જે વાયુ વિષમ સ્થિતિમાં અને સમ સ્થિતિમાં પણ રહે છે, તે જ વિષમસ્થિત દેહધારીઓમાં પ્રાણ અને અપાન છે.
7.203.140
पूजयेद्विग्रहं यस्तु लिङ्गं चापि महात्मनः ।
लिङ्गं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते ॥ ७.२०३.१४० ॥
જે મહાત્માની મૂર્તિ અને લિંગની પૂજા કરે છે, નિત્ય લિંગની પૂજા કરનાર મહાન શ્રી પામે છે.
7.203.141
ऊरुभ्यामर्धमाग्नेयं सोमोऽर्धं च शिवा तनुः ।
आत्मनोऽर्धं तथा चाग्निः सोमोर्धं पुनरुच्यते ॥ ७.२०३.१४१ ॥
જાંઘોથી અર્ધું અગ્નિનું, અર્ધું સોમનું; શિવનું શુભ શરીર પણ એવું જ. પોતાના આત્માનો અર્ધો ભાગ અગ્નિ; સોમનો અર્ધો ભાગ ફરી કહેવાય છે.
7.203.142
तैजसी महती दीप्ता देवेभ्योऽस्य शिवा तनुः ।
भास्वती मानुषेष्वस्य तनुर्घोराऽग्निरुच्यते ॥ ७.२०३.१४२ ॥
દેવો માટે તેમનું શુભ શરીર તેજોમય, મહાન અને દીપ્ત છે; મનુષ્યોમાં તેમનું શરીર પ્રકાશમાન છે; તેમનું ઘોર શરીર અગ્નિ કહેવાય છે.
7.203.143
ब्रह्मचर्यं चरत्येष शिवा याऽस्य तनुस्तया ।
याऽस्य घोरतरा मूर्तिः सर्वानत्ति तयेश्वरः ॥ ७.२०३.१४३ ॥
આ બ્રહ્મચર્ય પાળે છે—જે શુભ શરીરથી; અને તેમની અતિ ઘોર મૂર્તિથી ઈશ્વર સૌને ખાઈ જાય છે.
7.203.144
यन्निर्दहति यत्तीक्ष्णो यदुग्रो यत्प्रतापवान् ।
मांसशोणितमज्जादो यत्ततो रुद्र उच्यते ॥ ७.२०३.१४४ ॥
જે સંપૂર્ણ બાળે છે, જે તીક્ષ્ણ છે, જે ઉગ્ર છે, જે પ્રતાપવાન છે, જે માંસ-રક્ત-મજ્જા ખાય છે—તેથી તે રુદ્ર કહેવાય છે.
7.203.145
एष देवो महादेवो योऽसौ पार्थ तवाग्रतः ।
सङ्ग्रामे शास्त्रवान्निघ्नंस्त्वया दृष्टः पिनाकधृत ॥ ७.२०३.१४५ ॥
આ જ મહાદેવ છે; હે પાર્થ, તારી સામે યુદ્ધમાં શસ્ત્રધારી થઈને સંહાર કરતા, પિનાક ધારણ કરનાર તે દેવ તારા વડે જોવાયા હતા.
7.203.146
सिन्धुराजवधार्थाय प्रतिज्ञाते त्वयाऽनघ ।
कृष्णेन दर्शितः स्वप्ने यस्तु शैलेन्द्रमूर्धनि ॥ ७.२०३.१४६ ॥
હે નિષ્પાપ, સિંધુરાજના વધ માટે તેં પ્રતિજ્ઞા કરી ત્યારે, પર્વતરાજના શિખર પર રહેલા તેમને કૃષ્ણે સ્વપ્નમાં તને દર્શાવ્યા હતા.
7.203.147
एष वै भगवान्देवः सङ्ग्रामे याति तेऽग्रतः ।
येन दत्तानि तेऽस्त्राणि यैस्त्वया दानवा हताः ॥ ७.२०३.१४७ ॥
યુદ્ધમાં તારી આગળ ચાલે છે એ ભગવાન દેવ છે; જેમણે તને અસ્ત્રો આપ્યા અને જેનાથી તેં દાનવોનો સંહાર કર્યો.
7.203.148
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
देवदेवस्य ते पार्थ व्याख्यातं शतरुद्रियम्। ॥ ७.२०३.१४८ ॥
હે પાર્થ, આ કલ્યાણકારી, યશ આપનારું, આયુષ્ય આપનારું, પુણ્યદાયી અને વેદોને અનુરૂપ છે; દેવદેવનું શતરુદ્રીય તને સમજાવ્યું છે.
7.203.149
सर्वार्थसाधनं पुण्यं सर्वकिल्बिषनाशनम् ।
सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखभयापहम् ॥ ७.२०३.१४९ ॥
આ બધા હેતુ સિદ્ધ કરનારું, પુણ્યદાયી, બધાં પાપોનો નાશ કરનારું, બધાં દોષોને શમાવનારું અને બધાં દુઃખ તથા ભય હરનારું છે.
7.203.150
चतुर्विधमिदं स्तोत्रं यः शृणोति नरः सदा ।
विजित्य शत्रून्सर्वान्स रुद्रलोके महीयते ॥ ७.२०३.१५० ॥
આ ચાર પ્રકારનું સ્તોત્ર જે મનુષ્ય સદા સાંભળે છે, તે બધા શત્રુઓને જીતીને રુદ્રલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
7.203.151
चरितं महात्मनो नित्यं साङ्ग्रामिकमिदं स्मृतम् ।
पठन्वै शतरुद्रीयं शृण्वंश्च सततोत्थितः ॥ ७.२०३.१५१ ॥
મહાત્માનું આ ચરિત્ર સદા યુદ્ધસંબંધી ગણાય છે; જે શતરુદ્રીય પઠે છે અને સતત ઊઠીને તે સાંભળે છે.
7.203.152
भक्तो विश्वेश्वरं देवं मानुषेषु च यः सदा ।
वरान्कामान्स लभते प्रसन्ने त्र्यम्बके नरः ॥ ७.२०३.१५२ ॥
મનુષ્યોમાં જે સદા વિશ્વેશ્વર દેવનો ભક્ત છે, ત્ર્યંબક પ્રસન્ન થાય ત્યારે તે મનુષ્ય વરદાન અને મનોકામનાઓ પામે છે.
7.203.153
गच्छ युध्यस्व कौन्तेय न तवास्ति पराजयः ।
गस्य मन्त्री च गोप्ता च पार्श्वस्थो हि जनार्दनः ॥ ७.२०३.१५३ ॥
જા, હે કૌન્તેય, યુદ્ધ કર; તારી હાર નથી, કારણ કે મંત્રી અને રક્ષક જનાર્દન તારી બાજુમાં ઊભા છે.
7.203.154
एवमुक्त्वाऽर्जुनं सङ्ख्ये पराशरसुतस्तदा ।
जगाम भरतश्रेष्ठ यथागतमरिन्दम ॥ ७.२०३.१५४ ॥
આ પ્રમાણે યુદ્ધમાં અર્જુનને કહીને પરાશરપુત્ર ત્યારે જેમ આવ્યા હતા તેમ જ ચાલ્યા ગયા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હે અરિન્દમ.
7.203.155
एतदाख्याय वै सूतो राज्ञः सर्वं तु सञ्जयः ।
प्रयातः शिबिरायैव द्रष्टुं कर्णस्य वैशसम् ॥ ७.२०३.१५५ ॥
આ બધું રાજાને કહીને સૂત સંજય કર્ણનો વધ જોવા શિબિર તરફ ચાલ્યો ગયો.
7.203.156
युद्धं कृत्वा महद्धोरं पञ्चाहानि महाबलः ।
ब्राह्मणो निहतो राजन्ब्रह्मलोकमवाप्तवान् ॥ ७.२०३.१५६ ॥
પાંચ દિવસ મહા ભયંકર યુદ્ધ કરીને, હે રાજન, તે મહાબલી બ્રાહ્મણ મરાયો અને બ્રહ્મલોક પામ્યો.
7.203.157
स्वधीते यत्फलं वेदे तदस्मिन्नपि पर्वणि ।
क्षत्रियाणामभीरूणां युक्तमत्र महद्यशः ॥ ७.२०३.१५७ ॥
વેદનો સારી રીતે અભ્યાસ કરવાથી જે ફળ મળે છે, તે જ આ પર્વમાં પણ છે; નિર્ભય ક્ષત્રિયોને અહીં મહાન યશ યોગ્ય છે.
7.203.158
य इदं पठते पर्व शृणुयाद्वाऽपि नित्यशः ।
स मुच्यते महापापैः कृतैर्घोरैश्च कर्मभिः ॥ ७.२०३.१५८ ॥
જે આ પર્વ નિત્ય વાંચે છે અથવા સાંભળે છે, તે કરેલાં ઘોર કર્મો અને મહાપાપોથી મુક્ત થાય છે.
7.203.159
यज्ञावाप्तिर्ब्राह्मणस्येह नित्यं ।
घोरे युद्धे क्षत्रियाणां यशश्च।
शेषौ वर्णौ काममिष्टं लभेते ।
पुत्रान्पौत्रान्नित्यमिष्टांस्तथैव ॥ ७.२०३.१५९ ॥
અહીં બ્રાહ્મણને સદા યજ્ઞફળ મળે છે; ઘોર યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોને યશ મળે છે. બાકીના વર્ણો ઇચ્છિત વસ્તુઓ મેળવે છે; અને એ જ રીતે પ્રિય પુત્રો અને પૌત્રો પણ સદા મેળવે છે.