ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.203.1
तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते तत्र सञ्जय ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वन्नतः परम् ॥ ७.२०३.१ ॥
ਸੰਜਯ, ਉਸ ਅਤਿਰਥੀ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਦੇ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ?
7.203.2
तस्मिन्नतिरथे द्रोणे निहते पार्षतेन वै ।
कौरवेषु च भग्नेषु कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ॥ ७.२०३.२ ॥
ਉਸ ਅਤਿਰਥੀ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਉੱਤੇ, ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜਯ...
7.203.3
दृष्ट्वा सुमहदाश्चर्यमात्मनो विजयावहम् ।
मुनिं स्निग्धाम्बुदाभासं वेदव्यासमकल्मषम्।
यदृच्छयाऽऽगतं व्यासं पप्रच्छ भरतर्षभ ॥ ७.२०३.३ ॥
ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਿਕਨੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਮਲ ਮੁਨੀ ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
7.203.4
सङ्ग्रामे न्यहनं शत्रूञ्शरौघैर्विमलैरहम् ।
अग्रतो लक्षये यान्तं पुरुषं पावकप्रभम् ॥ ७.२०३.४ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਚਮਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
7.203.5
ज्वलन्तं शूलमुद्यम्य यां दिशं प्रतिपद्यते ।
तस्यां दिशि विदीर्यन्ते शत्रवो मे महामुने ॥ ७.२०३.५ ॥
ਬਲਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਜਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
7.203.6
तेन भग्नानरीन्सर्वान्मद्भग्नान्मन्यते जनः ।
तेन भग्नानि सैन्यानि पृष्ठतोऽनुव्रजाम्यहम् ॥ ७.२०३.६ ॥
ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾਏ ਗਏ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹਰਾਏ ਗਏ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਭੰਗ ਕੀਤੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੈਂ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ।
7.203.7
भगवंस्तन्ममाचक्ष्व को वै स पुरुषोत्तमः ।
शूलपाणिर्मया दृष्टस्तेजसा सूर्यसन्निभः ॥ ७.२०३.७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕੌਣ ਸੀ; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ।
7.203.8
न पद्भ्यां स्पृशते भूमिं न च शूलं विमुञ्चति ।
शूलाच्छूलसहस्राणि निष्पेतुस्तस्य तेजसा ॥ ७.२०३.८ ॥
ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਿਕਲੇ।
7.203.9
प्रजापतीनां प्रथमं तैजसं पुरुषं प्रभुम् ।
भुवनं भूर्भुवं देवं तेजसां प्रवरं प्रभुम् ॥ ७.२०३.९ ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਤੇਜੋਮਈ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਭੂ, ਭੁਵਨ, ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਦੇਵ, ਤੇਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ।
7.203.10
ईशानं वरदं पार्थ दृष्टवानसि शङ्करम् ।
तं गच्छ शरणं देवं वरदं भुवनेश्वरम् ॥ ७.२०३.१० ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੂੰ ਈਸ਼ਾਨ, ਵਰਦਾਤਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਵਰਦਾਤਾ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ।
7.203.11
महादेवं महात्मानमीशानं जटिलं विभुम् ।
त्र्यक्षं महाभुजं रुद्रं शिखिनं चीवराससम् ॥ ७.२०३.११ ॥
ਮਹਾਦੇਵ, ਮਹਾਤਮਾ, ਈਸ਼ਾਨ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਵਿਭੂ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਰੁਦਰ, ਸ਼ਿਖਾਧਾਰੀ, ਵਲਕਲ ਵਸਤਰਧਾਰੀ।
7.203.12
महादेवं हरं स्थाणुं वरदं भुवनेश्वरम् ।
जगत्प्रधानमजितं जगत्प्रीतिमधीश्वरम् ॥ ७.२०३.१२ ॥
ਮਹਾਦੇਵ, ਹਰ, ਸਥਾਣੂ, ਵਰਦਾਤਾ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਅਜਿਤ, ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ।
7.203.13
जगद्योनिं जगद्बीजं जयिनं जगतो गतिम् ।
विश्वात्मानं विश्वसृजं विश्वमूर्तिं यशस्विनम् ॥ ७.२०३.१३ ॥
ਜਗਤ ਦੀ ਯੋਨੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਬੀਜ, ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਜਗਤ ਦੀ ਗਤੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਪ੍ਰਣਾਮ)।
7.203.14
विश्वेश्वरं विश्वनरं कर्मणामीश्वरं प्रभुम् ।
शंभुं स्वयंभुं भूतेशं भूतभव्यभवोद्भवम् ॥ ७.२०३.१४ ॥
ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼ਵਨਰ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਸਵੈਂਭੂ, ਭੂਤੇਸ਼, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ-ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਉਦਭਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਪ੍ਰਣਾਮ)।
7.203.15
योगं योगेश्वरं सर्वं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् ।
सर्वश्रेष्ठं जगच्छ्रेष्ठं वरिष्ठं परमेष्ठिनम् ॥ ७.२०३.१५ ॥
ਯੋਗ, ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਸਰਬੋਤਮ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਰਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਪ੍ਰਣਾਮ)।
7.203.16
लोकत्रयविधातारमेकं लोकत्रयाश्रयम् ।
शुद्धात्मानं भवं भीमं शशाङ्ककृतशेखरम् ॥ ७.२०३.१६ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਇੱਕ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ, ਭਵ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਪ੍ਰਣਾਮ)।
7.203.17
शाश्वतं भूधरं देवं सर्ववागीश्वरेश्वरम् ।
सुदुर्जयं जगन्नाथं जन्ममृत्युजरातिगम् ॥ ७.२०३.१७ ॥
ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਭੂਧਰ, ਦੇਵ, ਸਰਬ-ਵਾਣੀ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਦੁਰਜਯ, ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਅਤੇ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਪ੍ਰਣਾਮ)।
7.203.18
ज्ञानात्मानं ज्ञानगम्यं ज्ञानश्रेष्ठं सुदुर्विदम् ।
दातारं चैव भक्तानां प्रसादविहितान्वरान् ॥ ७.२०३.१८ ॥
ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਏ ਜਾਣ ਯੋਗ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤਿ ਦੁਰਵਿਦ, ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (ਪ੍ਰਣਾਮ)।
7.203.19
तस्य पारिषदा दिव्या रूपैर्नानाविधैर्विभोः ।
वामना जटिला मुण्डा हस्वग्रीवा महोदराः ॥ ७.२०३.१९ ॥
ਉਸ ਵਿਭੂ ਦੇ ਦਿਵ ਪਾਰਸ਼ਦ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ — ਕੋਈ ਵਾਮਨ, ਕੋਈ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੋਈ ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਕੋਈ ਛੋਟੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ, ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲਾ।
7.203.20
महाकाया महोत्साहा महाकर्णास्तथाऽपरे ।
आननैर्विकृतैः पादैः पार्थ वेषैश्च वैकृतैः ॥ ७.२०३.२० ॥
ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਉਤਸ਼ਾਹੀ; ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਹੋਰ ਵਿਗੜੇ ਮੂੰਹ, ਵਿਗੜੇ ਪੈਰ ਅਤੇ ਵਿਗੜੇ ਵੇਸ਼ ਵਾਲੇ।
7.203.21
ईदृशैः स महादेवः पूज्यमानो महेश्वरः ।
स शिवस्तात तेजस्वी प्रसादाद्याति तेऽग्रतः ॥ ७.२०३.२१ ॥
ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਿਵ, ਹੇ ਤਾਤ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
7.203.22
तस्मिन्घोरे सदा पार्थ सङ्ग्रामे रोमहर्षणे ।
द्रौणिकर्णकृपैर्गुप्तां महेष्वासैः प्रहारिभिः ॥ ७.२०३.२२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ, ਸਦਾ ਰੋਮਾਂਚਕਾਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਦ੍ਰੌਣਿ, ਕਰਨ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਸੈਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ।
7.203.23
कस्तां सेनां तदा पार्थ मनसाऽपि प्रधर्षयेत् ।
ऋते देवान्महेष्वासाद्बहुरूपान्महेश्वरात् ॥ ७.२०३.२३ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਸ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੌਣ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ — ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ, ਬਹੁਰੂਪ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ?
7.203.24
स्थातुमुत्सहते कश्चिन्न तस्मिन्नग्रतः स्थिते ।
न हि भूतं समं तेन त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ ७.२०३.२४ ॥
ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
7.203.25
गन्धेनापि हि सङ्ग्रामे तस्य क्रुद्धस्य शत्रवः ।
विसंज्ञा हतभूयिष्ठा वेपन्ति च पतन्ति च ॥ ७.२०३.२५ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਉਸਦੀ ਗੰਧ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ, ਬਹੁਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਕੰਬਦੇ ਅਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
7.203.26
तस्मै नमस्तु कुर्वन्तो देवास्तिष्ठन्ति वै दिवि ।
ये चान्ये मानवा लोके ये च स्वर्गजितो नराः ॥ ७.२०३.२६ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ।
7.203.27
ये भक्ता वरदं देव शिवं रुद्रमुमापतिम् ।
अनन्यभावेन सदा सर्वेशं समुपासते ॥ ७.२०३.२७ ॥
ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ, ਰੁਦਰ, ਉਮਾਪਤੀ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਦਾ ਅਨੰਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ।
7.203.28
सङ्ग्रामेषु जयं प्राप्य पालयन्ति महीमिमाम् ।
इह लोके सुखं प्राप्य ते यान्ति परमां गतिम् ॥ ७.२०३.२८ ॥
ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
7.203.29
नमस्कुरुष्व कौन्तेय तस्मै शान्ताय वै सदा ।
रुद्राय शितिकण्ठाय कनिष्ठाय सुवर्चसे ॥ ७.२०३.२९ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ — ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਰੁਦਰ, ਨੀਲਕੰਠ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ (ਬਾਲਕ), ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ।
7.203.30
कपर्दिने करालाय हर्यक्षवरदाय च ।
याम्यायाव्यक्तकेशाय सद्वृत्ते शङ्कराय च ॥ ७.२०३.३० ॥
ਜਟਾਧਾਰੀ, ਭਿਆਨਕ, ਹਰਯਕਸ਼ (ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰ) ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਯਾਮਯ, ਅਵਿਅਕਤ ਕੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਦਾਚਾਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੀ।
7.203.31
काम्याय हरिनेत्राय स्थाणवे पुरुषाय च ॥ ७.२०३.३१ ॥
ਜੋ ਕਾਮਨਾਯੋਗ, ਹਰਿਨੇਤਰ, ਸਥਾਣੂ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਨਮਸਕਾਰ).
7.203.32
नमो वृक्षाय सेनान्ये मध्यमाय नमोनमः ।
हरिकेशाय मुण्डाय कृशायोत्तारणाय च।
भास्कारय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे ॥ ७.२०३.३२ ॥
ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ, ਮਧ੍ਯਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮਸਕਾਰ। ਹਰਿਕੇਸ਼, ਮੁੰਡ, ਕ੍ਰਿਸ਼, ਉਤਾਰਣ, ਭਾਸਕਰ, ਸੁਤੀਰਥ, ਦੇਵਦੇਵ, ਵੇਗਵਾਨ ਨੂੰ (ਨਮਸਕਾਰ)।
7.203.33
बहुरूपाय सर्वाय प्रियाय प्रियवाससे ।
उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे ॥ ७.२०३.३३ ॥
ਬਹੁਰੂਪ, ਸਰਬ, ਪ੍ਰਿਯ, ਪ੍ਰਿਯਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਉਸ਼੍ਣੀਸ਼ੀ, ਸੁਵਕਤ੍ਰ, ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਮੀਢੁਸ਼ ਨੂੰ (ਨਮਸਕਾਰ).
7.203.34
गिरिशाय प्रशान्ताय पतये चीरवाससे ।
हिरण्यबाहवे राजन्नुग्राय पतये दिशाम् ॥ ७.२०३.३४ ॥
ਗਿਰੀਸ਼, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ, ਪਤੀ, ਚੀਰਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਹਿਰਣ੍ਯਬਾਹੂ, ਹੇ ਰਾਜਨ੍, ਉਗ੍ਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ (ਨਮਸਕਾਰ).
7.203.35
पर्जन्यपतये चैव भूतानां पतये नमः ।
वृक्षाणां पतये चैव गवां च पतये नमः ॥ ७.२०३.३५ ॥
ਪਰਜਨ੍ਯ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
7.203.36
वृक्षैरावृतकायाय सेनान्ये मध्यमाय च ।
स्रुवहस्ताय देवाय धन्विने भार्गवाय च ॥ ७.२०३.३६ ॥
ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ, ਮਧ੍ਯਮ ਨੂੰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੁਵ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ (ਨਮਸਕਾਰ).
7.203.37
बहुरूपाय विश्वस्य पतये मुञ्चवाससे ।
सहस्रशिरसे चैव सहस्रचरणाय च।
सहस्रबाहवे चैव सहस्रवदनाय च ॥ ७.२०३.३७ ॥
ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੂੰਜ ਘਾਹ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੱਖ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ (ਨਮਸਕਾਰ)।
7.203.38
शरणं गच्छ कौन्तेय वरदं भुवनेश्वरम् ।
उमापतिं विरूपाक्षं दक्षयज्ञनिबर्हणम् ॥ ७.२०३.३८ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਵਰਦਾਤਾ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਉਮਾਪਤੀ, ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਓ।
7.203.39
प्रजानां पतिमव्यग्रं भूतानां पतिमव्ययम् ।
कपर्दिनं वृषावर्तं वृषनाभं वृषध्वजम् ॥ ७.२०३.३९ ॥
ਪਰਜਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਅਚੱਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸੁਆਮੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਨਾਭਿ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ।
7.203.40
वृषदर्पं वृषपतिं वृषशृङ्गं वृषर्षभम् ।
वृषाङ्गं वृषभोदारं वृषभं वृषभेक्षणम् ॥ ७.२०३.४० ॥
ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਹੰਕਾਰੀ, ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਸ਼ਿੰਗ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਲਦ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਂਗ, ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਉਦਾਰ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭੇਕ੍ਸ਼ਣ।
7.203.41
वृषायुधं वृषशरं वृषभूतं वृषेश्वरम् ।
महोदरं महाकायं द्वीपिचर्मनिवासिनम् ॥ ७.२०३.४१ ॥
ਬਲਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਬਲਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੀਰ ਹੈ, ਬਲਦ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਮਹੋਦਰ, ਮਹਾਕਾਯ, ਚੀਤੇ ਦੀ ਖੱਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
7.203.42
लोकेशं वरदं पुण्यं ब्रह्मण्यं ब्राह्मणप्रियम् ।
त्रिशूलपाणिं वरदं खङ्गचर्मधरं प्रभुम् ॥ ७.२०३.४२ ॥
ਲੋਕੇਸ਼, ਵਰਦਾਤਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਵਰਦਾਤਾ, ਖੜਗ ਅਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ।
7.203.43
पिनाकिनं खङ्घधरं लोकानां पतिमीश्वरम् ।
प्रपद्ये शरणं देवं शरण्यं चीरवाससम् ॥ ७.२०३.४३ ॥
ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਖੜਗ ਧਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਚੀਰ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ।
7.203.44
नमस्तस्मै सुरेशाय गणानां पतये नमः ।
सुवाससे नमस्तुभ्यं सुव्रताय सुधन्विने ॥ ७.२०३.४४ ॥
ਉਸ ਸੁਰੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਗਣਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੁੰਦਰ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸੁਵ੍ਰਤ, ਸੁਧੰਨਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
7.203.45
धनुर्धराय देवाय प्रियधन्वाय धन्विने ।
धन्वन्तराय धनुषे धन्वाचार्याय ते नमः ॥ ७.२०३.४५ ॥
ਧਨੁਖਧਾਰੀ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪ੍ਰਿਯ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਧਨੁਰਧਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਧਨ੍ਵੰਤਰੀ, ਧਨੁਸ਼, ਧਨੁਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
7.203.46
उग्रायुधाय देवाय नमः सुरवराय च ।
नमोस्तु बहुरूपाय नमोस्तु बहुधन्विने ॥ ७.२०३.४६ ॥
ਉਗਰ ਆਯੁਧ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬਹੁਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਬਹੁਤ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।
7.203.47
नमोस्तु स्थाणवे नित्यं नमस्तस्मै तपस्विने ।
नमोस्तु त्रिपुरघ्नाय भगघ्नाय च वै नमः। ॥ ७.२०३.४७ ॥
ਸਥਾਣੂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਭਗ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।
7.203.48
वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः ।
मातॄणां पतये चैव गणानां पतये नमः ॥ ७.२०३.४८ ॥
ਬਨਸਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
7.203.49
गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ।
अपां च पतये नित्यं देवानां पतये नमः ॥ ७.२०३.४९ ॥
ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ, ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਲਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ।
7.203.50
पूष्णो दन्तविनाशाय त्र्यक्षाय वरदाय च ।
नीलकण्ठाय पिङ्गाय स्वर्णकेशाय वै नमः ॥ ७.२०३.५० ॥
ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਨੂੰ, ਵਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨੀਲਕੰਠ ਨੂੰ, ਪਿੰਗਲ ਵਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
7.203.51
कर्माणि यानि दिव्यानि महादेवस्य धीमतः ।
तानि ते कीर्तयिष्यामि तथाप्रज्ञं यथाश्रुतम् ॥ ७.२०३.५१ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ।
7.203.52
न सुरा नासुरा लोके न गन्धर्वा न राक्षसाः ।
सुखमेधन्ति कुपिते तस्मिन्नपि गुरागताः ॥ ७.२०३.५२ ॥
ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੁਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਏ ਹੋਣ।
7.203.53
दक्षस्य यजमानस्य विधिवत्संभृतं पुरा ।
विव्याध कुपितो यज्ञं निर्दयस्त्वभवत्तदा।
धनुषा बाणमुत्सृज्य सघोषं विननाद च ॥ ७.२०३.५३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਯੱਗ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਦਈ ਬਣ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ।
7.203.54
तेन शर्म कुतः शान्तिं लेभिरे स्म सुरास्तदा ।
विद्रुते सहसा यज्ञे कुपिते च महेश्वरे ॥ ७.२०३.५४ ॥
ਉਸ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ? ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੱਗ ਅਚਾਨਕ ਖਿੰਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ।
7.203.55
तेन ज्यातलघोषेण सर्वे लोकाः समाकुलाः ।
बभूवुर्वशगाः पार्थ निपेतुश्च सुरासुराः ॥ ७.२०३.५५ ॥
ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਂਤ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਡਿੱਗ ਪਏ।
7.203.56
आपश्चुक्षुभिरे सर्वाश्चकम्पे च वसुन्धरा ।
पर्वताश्च व्यशीर्यन्त दिशो नागाश्च मोहिताः ॥ ७.२०३.५६ ॥
ਸਾਰੇ ਜਲ ਹਿਲ ਗਏ; ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ; ਪਰਬਤ ਟੁੱਟ ਗਏ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।
7.203.57
अन्धेन तमसा लोका न प्राकाशन्त संवृताः ।
जघ्निवान्सह सूर्येण सर्वेषां ज्योतिषां प्रभाः ॥ ७.२०३.५७ ॥
ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋਰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾ ਹੋਏ; ਸੂਰਜ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
7.203.58
चुक्षुभुर्भयभीताश्च शान्तिं चक्रुस्तथैव च ।
ऋषयः सर्वभूतानामात्मनश्च सुखैषिणः ॥ ७.२०३.५८ ॥
ਭੈ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲੋੜੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ।
7.203.59
पूषाणमभ्यद्रवत शङ्करः प्रहसन्निव ।
पुरोडाशं भक्षयतो दशनान्वै व्यशातयत् ॥ ७.२०३.५९ ॥
ਸ਼ੰਕਰ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਪੂਸ਼ਨ ਵੱਲ ਦੌੜੇ; ਪੁਰੋਡਾਸ਼ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ।
7.203.60
ततो निश्चक्रमुर्देवा वेपमाना भयार्दिताः ॥ ७.२०३.६० ॥
ਫਿਰ ਭੈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਕੰਬਦੇ ਦੇਵਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ।
7.203.61
पुनश्च सन्दधे दीप्तान्देवानां निशिताञ्शरान् ।
सधूमान्सस्फुलिङ्गांश्च विद्युत्तोयदसन्निभान् ॥ ७.२०३.६१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਮਕਦੇ, ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾਏ; ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ।
7.203.62
तं दृष्ट्वा तु सुराः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम् ।
रुद्रस्य यज्ञभागं च विशिष्टं ते त्वकल्पयन् ॥ ७.२०३.६२ ॥
ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੁਦਰ ਲਈ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਗ ਠਹਿਰਾਇਆ।
7.203.63
भयेन त्रिदशा राजञ्छरणं च प्रपेदिरे ।
तेन चैवातिकोपेन स यज्ञः सन्धितस्तदा।
भग्नाश्चापि सुरा आसन्भीताश्चाद्यापि तं प्रति ॥ ७.२०३.६३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਡਰ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਉਸ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਯੱਗ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ; ਦੇਵਤੇ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ।
7.203.64
असुराणां पुराण्यासंस्त्रीणि वीर्यवतां दिवि ।
आयसं राजतं चैव सौवर्णं परमं महत् ॥ ७.२०३.६४ ॥
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਸਨ — ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦਾ, ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਮ ਮਹਾਨ ਸੋਨੇ ਦਾ।
7.203.65
सौवर्णं कमलाक्षस्य तारकाक्षस्य राजतम् ।
तृतीयं तु पुरं तेषां विद्युन्मालिन आयसम्।
न शक्तस्तानि मघवान्भेत्तुं सर्वायुधैरपि ॥ ७.२०३.६५ ॥
ਕਮਲਾਕਸ਼ ਦਾ ਨਗਰ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਤਾਰਕਾਕਸ਼ ਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸੀ; ਤੀਜਾ ਵਿਦਯੁਨਮਾਲੀ ਦਾ, ਲੋਹੇ ਦਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਘਵਾਨ ਇੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਨਾ ਸਕੇ।
7.203.66
अथ सर्वे सुरा रुद्रं जग्मुः शरणमर्दिताः ।
ते तमूचुर्महात्मानं सर्वे देवाः सवासवाः ॥ ७.२०३.६६ ॥
ਫਿਰ ਪੀੜਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਰੁਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਵਾਸਵ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
7.203.67
ब्रह्मदत्तवरा ह्येते घोरास्त्रिपुरवासिनः ।
पीडयन्त्यधिकं लोकं यस्मात्ते वरदर्पिताः ॥ ७.२०३.६७ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤ੍ਰਿਪੁਰਵਾਸੀ ਵਰਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
7.203.68
त्वदृते देवदेवेश नान्यः शक्तः कथञ्चन ।
हन्तुं दैत्यान्महादेव जहि तांस्त्वं सुरद्विपः ॥ ७.२०३.६८ ॥
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਜਰਾਜ, ਤੂੰ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ।
7.203.69
रुद्र रौद्रा भविष्यन्ति पशवः सर्वकर्मसु ।
निपातयिष्यसे चैतानसुरान्भुवनेश्वर ॥ ७.२०३.६९ ॥
ਹੇ ਰੁਦਰ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦੇਵੇਂਗਾ।
7.203.70
स तथोक्तस्तथेत्युक्त्वा देवानां हितकाम्यया ।
गन्धमादनविन्ध्यौ च कृत्वा वंशध्वजौ हरः ॥ ७.२०३.७० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ 'ਤਥਾਸਤੁ' ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿੰਧਿਆ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼-ਦੰਡ ਦੀਆਂ ਧੁਜਾਵਾਂ ਬਣਾਇਆ — ਉਸ ਹਰ ਨੇ।
7.203.71
पृथ्वीं ससागरवनां रथं कृत्वा तु शङ्करः ।
अक्षं कृत्वा तु नागेन्द्रं शेषं नाम त्रिलोचनः ॥ ७.२०३.७१ ॥
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਥ ਬਣਾ ਕੇ, ਨਾਗਰਾਜ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਧੁਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ —
7.203.72
चक्रे कृत्वा तु चन्द्रार्कौ देवदेवः पिनाकधृत् ।
अणी कृत्वैलपत्रं च पुष्पदन्तं च त्र्यम्बकः ॥ ७.२०३.७२ ॥
ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਹੀਏ ਬਣਾ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਨੇ; ਐਲਪੱਤਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਬਣਾ ਕੇ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਨੇ —
7.203.73
यूपं कृत्वा तु मलयमवनाहं च तक्षकम् ॥ ७.२०३.७३ ॥
ਮਲਯ ਨੂੰ ਯੂਪ ਬਣਾ ਕੇ, ਅਵਨਾਹ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੀ।
7.203.74
योक्त्राङ्गानि च सत्वानि कृत्वा शर्वः प्रतापवान् ।
वेदान्कृत्वाऽथ चतुरश्चतुरश्वान्महेश्वरः ॥ ७.२०३.७४ ॥
ਜੋਤ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਜੀਵ ਬਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸ਼ਰਵ; ਫਿਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਬਣਾ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।
7.203.75
उपदेवान्खलीनांश्च कृत्वा लोकत्रयेश्वरः ।
गायत्रीं प्रग्रहं कृत्वा सावित्रीं च महेश्वरः ॥ ७.२०३.७५ ॥
ਉਪਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਲਗਾਮਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਵਰ; ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵਾਗਡੋਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।
7.203.76
कृत्वोंकारं प्रतोदं च ब्रह्माणं चैव सारथिम् ।
गाण्डीवं मन्दरं कृत्वा गुणं कृत्वा तु वासुकिम् ॥ ७.२०३.७६ ॥
ਓਂਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਬੁਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਾਰਥੀ ਬਣਾ ਕੇ; ਗਾਂਡੀਵ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਤਾਰ ਨੂੰ ਵਾਸੁਕੀ ਬਣਾ ਕੇ।
7.203.77
विष्णुं शरोत्तमं कृत्वा शल्यमग्निं तथैव च ।
वायुं कृत्वाऽथ वाजाभ्यां पुङ्खे वैवस्वतं यमम् ॥ ७.२०३.७७ ॥
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਬਣਾ ਕੇ, ਸ਼ਲ੍ਯ (ਫਲ) ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਬਣਾ ਕੇ; ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਬਣਾ ਕੇ, ਪੁੰਖ ਵਿੱਚ ਵੈਵਸਵਤ ਯਮ ਨੂੰ।
7.203.78
विद्युत्कृत्वाऽथ निश्राणं मेरुं कृत्वाऽथ वै ध्वजम् ।
आरुह्य स रथं दिव्यं सर्वदेवमयं शिवः ॥ ७.२०३.७८ ॥
ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਣ ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਧਵਜ ਬਣਾ ਕੇ; ਫਿਰ ਸਰਵਦੇਵਮਯ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ।
7.203.79
त्रिपुरस्य वधार्थाय स्थाणुः प्रहरतां वरः ।
असुराणामन्तकरः श्रीमानतुलविक्रमः ॥ ७.२०३.७९ ॥
ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਸਥਾਣੂ, ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ।
7.203.80
स्तूयमानः सुरैः पार्थ ऋषिभिश्च तपोधनैः ।
स्थानं माहेश्वरं कृत्वा दिव्यमप्रतिमं प्रभुः।
अतिष्ठत्स्थाणुभूतः स सहस्रं परिवत्सरान् ॥ ७.२०३.८० ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਤਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਸਥਾਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਣੂ ਹੋ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
7.203.81
यदा त्रीणि समेतानि अन्तरिक्षे पुराणि च ।
त्रिपर्वणा त्रिशल्येन तदा तानि बिभेद सः ॥ ७.२०३.८१ ॥
ਜਦੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਨਗਰ ਸਨ, ਤਦ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਗੰਢਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
7.203.82
पुराणि न च तं शेकुर्दानवाः प्रतिवीक्षितुम् ।
शरं कालाग्निसंयुक्तं विष्णुसोमसमायुतम् ॥ ७.२०३.८२ ॥
ਦਾਨਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੋਏ; ਉਹ ਤੀਰ ਕਾਲਾਗਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
7.203.83
पुराणि दग्धवन्तं तं देवी याता प्रवीक्षितुम् ।
देव्याः स्वयंवरे वृत्तं शृणुष्वान्यद्धनञ्जय ॥ ७.२०३.८३ ॥
ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਦੇਵੀ ਗਈ। ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਵੈਂਵਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਸੁਣ।
7.203.84
बालमङ्कगतं कृत्वा स्वयं पञ्चशिखं पुनः ।
उमा जिज्ञासमाना वै कोयमित्यब्रवीत्सुरान् ॥ ७.२०३.८४ ॥
ਪੰਜ ਸਿਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਮਾ ਨੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ?'
7.203.85
असूयतश्च शक्रस्य वज्रेण प्रहरिष्यतः ।
बाहुं सवज्रं तं तस्य क्रुद्धस्यास्तम्भयत्प्रभुः।
प्रहस्य भगवांस्तूर्णं सर्वलोकेश्वरो विभुः ॥ ७.२०३.८५ ॥
ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਜ੍ਰ ਸਹਿਤ ਬਾਂਹ ਨੂੰ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਉਸ ਦੀ, ਸਰਬਲੋਕੇਸ਼ਵਰ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਜੜ ਦਿੱਤਾ।
7.203.86
ततः स स्तम्भितभुजः शक्रो देवगणैर्वृतः ।
जगाम ससुरस्तूर्णं ब्रह्माणं प्रभुमव्ययम् ॥ ७.२०३.८६ ॥
ਫਿਰ ਬਾਂਹ ਜੜੀ ਹੋਈ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਅਵਿਅਯ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਿਆ।
7.203.87
ते तं प्रणम्य शिरसा प्रोचुः प्राञ्जलयस्तदा ॥ ७.२०३.८७ ॥
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ।
7.203.88
किमप्यङ्कगतं ब्रह्मन्पार्वत्या भूतमद्भुतम् ।
बालरूपधरं दृष्ट्वा नास्माभिरभिलक्षितः ॥ ७.२०३.८८ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਜੀਵ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।
7.203.89
तस्मात्त्वां प्रष्टुमिच्छामो निर्जिता येन वै वयम् ।
अयुध्यता हि बालेन लीलया सपुरंदराः ॥ ७.२०३.८९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਲੜੇ ਖੇਡ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ।
7.203.90
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ।
ध्यात्वा स शंभुं भगवान्बालं चामिततेजसम्।
उवाच भगवान्ब्रह्मा शक्रादींश्च सुरोत्तमान् ॥ ७.२०३.९० ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਵੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.203.91
चराचरस्य जगतः प्रभुः स भगवान्हरः ।
तस्मात्परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति महेश्वरात् ॥ ७.२०३.९१ ॥
ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਹੈ। ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
7.203.92
यो दृष्टो ह्युमया सार्धं युष्माभिरमितद्युतिः ।
स पार्वत्याः कृते शर्वः कृतवान्बालरूपताम् ॥ ७.२०३.९२ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਉਮਾ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਹੀ ਪਾਰਵਤੀ ਲਈ ਬਾਲਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।
7.203.93
ते मया सहिता यूयं प्रापद्यध्वं तमेव हि ।
स एष भगवान्देवः सर्वलोकेश्वरः प्रभुः ॥ ७.२०३.९३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਓ। ਉਹੀ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।
7.203.94
न सम्बबुधिरे चैनं देवास्तं भुवनेश्वरम् ।
सप्रजापतयः सर्वे बालार्कसदृशप्रभम् ॥ ७.२०३.९४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਵੇਖਿਆ।
7.203.95
अथाभ्येत्य ततो ब्रह्मा दृष्ट्वा स च महेश्वरम् ।
अयं श्रेष्ठ इति ज्ञात्वा ववन्दे तं पितामहः ॥ ७.२०३.९५ ॥
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇੜੇ ਆਏ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
7.203.96
ब्रह्मोवाच ।
त्वं यज्ञो भुनस्यास्य त्वं गतिस्त्वं परायणम्।
त्वं भवस्त्वं महादेवस्त्वं धाम परमं पदम् ॥ ७.२०३.९६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਭੁਵਨ ਦੇ ਯੱਗ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਗਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਭਵ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਦ ਹੋ।
7.203.97
त्वया सर्वमिदं व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ७.२०३.९७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ, ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ, ਨੂੰ ਵਿਆਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
7.203.98
भगवन्भूतभव्येश लोकनाथ जगत्पते ।
प्रसादं कुरु शक्रस्य त्वया क्रोधार्दितस्य वै ॥ ७.२०३.९८ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ! ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸ਼ਕ੍ਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।
7.203.99
पद्मयोनिवचः श्रुत्वा ततः प्रीतो महेश्वरः ।
प्रसादाभिमुखो भूत्वा अट्टहासमथाकरोत् ॥ ७.२०३.९९ ॥
ਪਦਮਯੋਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਕਿਰਪਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉੱਚੀ ਹੱਸੇ।
7.203.100
ततः प्रसादयामासुरुमां रुद्रं च ते सुराः ।
अभवच्च पुनर्बाहुर्यथाप्रकृति वज्रिणः ॥ ७.२०३.१०० ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸਹਿਜ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।
7.203.101
तेषां प्रसन्नो भगवान्सपत्नीको वृषध्वजः ।
देवानां त्रिदशश्रेष्ठो दक्षयज्ञविनाशनः ॥ ७.२०३.१०१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ, ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦਕ੍ਸ਼ਯੱਗ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ।
7.203.102
स वै रुद्रः स च शिवः सोऽग्निः सर्वश्च सर्ववित् ।
स चेन्द्रश्चैव वायुश्च सोऽश्विनौ च स विद्युतः ॥ ७.२०३.१०२ ॥
ਉਹੀ ਰੁਦਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵ ਅਤੇ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਹਨ, ਉਹੀ ਬਿਜਲੀ ਹੈ।
7.203.103
स भवः स च पर्जन्यो महादेवः सनातनः ।
स चन्द्रमाः स चेशानः स सूर्यो वरुणश्च सः ॥ ७.२०३.१०३ ॥
ਉਹੀ ਭਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਜਨਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ। ਉਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਈਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਹੈ।
7.203.104
स कालः सोऽन्तको मृत्युः स यमो रात्र्यहानि तु ।
मासार्धमासा ऋतवः सन्ध्ये संवत्सरश्च सः ॥ ७.२०३.१०४ ॥
ਉਹੀ ਕਾਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਅੰਤਕ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤੂ ਹੈ; ਉਹੀ ਯਮ ਹੈ, ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਦਿਨ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ। ਮਹੀਨੇ, ਪੱਖ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸੰਵਤਸਰ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ।
7.203.105
धाता च स विधाता च विश्वात्मा विश्वकर्मकृत् ।
सर्वामां देवतानां च धारयत्यवपुर्वपुः ॥ ७.२०३.१०५ ॥
ਉਹ ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਰੂਪਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।
7.203.106
सर्वदेवैः स्तुतो देवः सैकधा बहुधा च सः ।
शतधा सहस्रधा चैव भूयः शतसहस्रधाः ॥ ७.२०३.१०६ ॥
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਤਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉਹ ਦੇਵ ਇਕ-ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁ-ਰੂਪ ਵੀ। ਸੈਂਕੜੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੱਖਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
7.203.107
द्वे तनू तस्य देवस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः ।
घोरा चान्या शिवा चान्या ते तनू बहुधा पुनः ॥ ७.२०३.१०७ ॥
ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਤਨੂ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਘੋਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਿਵ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤਨੂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ।
7.203.108
घोरा तु यातुधानस्य सोऽग्निर्विष्णुः स भास्करः ।
सौम्यातु पुनरेवास्य आपो ज्योतींषि चन्द्रमाः ॥ ७.२०३.१०८ ॥
ਘੋਰ ਰੂਪ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਸੌਮਿਆ ਰੂਪ ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਹੀ ਹੈ—ਜਲ, ਜੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
7.203.109
वेदाः साङ्गोपनिषदः पुराणाध्यात्मनिश्चयाः ।
यदत्र परमं गुह्यं स वै देवो महेश्वरः
ईदृशश्च महादेवो भूयांश्च भगवानजः। ॥ ७.२०३.१०९ ॥
ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ—ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਗੁਹਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮਹਾਦੇਵ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹਾਨ, ਅਜਨਮਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈ।
7.203.110
न हि सर्वे मया शक्या वक्तुं भगवतो गुणाः ।
अपि वर्षसहस्रेण सततं पाण्डुनन्दन।
सर्वैर्ग्रहैर्गृहीतान्वै सर्वपापसमन्वितान् ॥ ७.२०३.११० ॥
ਹੇ ਪਾਂਡੁਨੰਦਨ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਕਹਾਂ ਤਾਂ ਵੀ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ—।
7.203.112
स मोचयति सुप्रीतः शरण्यः शरणागतान् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं वित्तं कामांश्च पुष्कलान् ॥ ७.२०३.११२ ॥
ਉਹ ਸ਼ਰਣ-ਦਾਤਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਣਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਆਰੋਗਤਾ, ਐਸ਼ਵਰਜ, ਧਨ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
7.203.113
स ददाति मनुष्येभ्यः स चैवाक्षिपते पुनः ।
सेन्द्रादिषु च देवेषु तस्य चैश्वर्यमुच्यते ॥ ७.२०३.११३ ॥
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਫਿਰ ਖੋਹ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.114
स चैव वेत्ति लोकेषु मनुष्याणां शुभाशुभे ।
ऐश्वर्याच्चैव कामानामीश्वरश्च स उच्यते ॥ ७.२०३.११४ ॥
ਉਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਐਸ਼ਵਰਜ ਕਾਰਨ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ ਉਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.115
महेश्वरश्च महतां भूतानामीश्वरश्च सः ।
बहुभिर्बहुधा रूपैर्विश्वं व्याप्नोति वै जगत् ॥ ७.२०३.११५ ॥
ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਮਹਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
7.203.116
तस्य देवस्य यद्वक्त्रं समुद्रे तदधिष्ठितम् ।
वडवामुखेति विख्यातं पिबत्तोयमयं हविः ॥ ७.२०३.११६ ॥
ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਜੋ ਮੁਖ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਵਡਵਾਮੁਖ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਜਲਮਈ ਹਵਿਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।
7.203.117
एष चैव श्मशानेषु देवो वसति नित्यशः ।
यजन्त्येनं जनास्तत्र वीरस्थान इतीश्वरम् ॥ ७.२०३.११७ ॥
ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਇਸ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵੀਰਸਥਾਨ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
7.203.118
अस्य दीप्तानि रूपाणि घोराणि च बहूनि च ।
लोके यान्यस्य पूज्यन्ते मनुष्याः प्रवदन्ति च ॥ ७.२०३.११८ ॥
ਇਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
7.203.119
नामधेयानि लोकेषु बहून्यस्य यथार्थवत् ।
निरुच्यन्ते महत्त्वाच्च विभुत्वात्कर्मणस्तथा ॥ ७.२०३.११९ ॥
ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਾਰਨ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
7.203.120
वेदे चास्य समाम्नातं शतरुद्रियमुत्तमम् ।
नाम्ना चानन्तरुद्रेति ह्युपस्थानं महात्मनः ॥ ७.२०३.१२० ॥
ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਰਜ ਹੈ; ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਉਪਸਥਾਨ 'ਅਨੰਤਰੁਦ੍ਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.121
स कामानां प्रभुर्देवो ये दिव्या ये च मानुषाः ।
स विभुः स प्रभुर्देवोविश्वं व्याप्नोति वै महत् ॥ ७.२०३.१२१ ॥
ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਜੋ ਦਿਵ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਿਆਪਦਾ ਹੈ।
7.203.122
ज्येष्ठं भूतं वदन्त्येनं ब्राह्मणा मनुयस्तथा ।
प्रथमो ह्येष देवानां मुखादस्यानलोऽभवत् ॥ ७.२०३.१२२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਠ ਭੂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
7.203.123
सर्वथा यत्पशून्पाति तैश्च यद्रमते पुनः ।
तेषामधिपतिर्यच्च तस्मात्पशुपतिः स्मृतः ॥ ७.२०३.१२३ ॥
ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.124
दिव्यं च ब्रह्मचर्येण लिङ्गमस्य यथास्थितम् ।
महयत्येष लोकांश्च महेश्वर इति स्मृतः ॥ ७.२०३.१२४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਵਯ ਲਿੰਗ ਯਥਾਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.125
ऋषयश्चैव देवाश्च गन्धर्वाप्यरसस्तथा ।
लिङ्गमस्यार्चयन्ति स्म तच्चाप्यूर्ध्वं समास्थितम् ॥ ७.२०३.१२५ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਲਿੰਗ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਸਥਿਰ ਹੈ।
7.203.126
पूज्यमाने ततस्तस्मिन्मोदते स महेश्वरः ।
सुखी प्रीतश्च भवति प्रहृष्टश्चैव शङ्करः ॥ ७.२०३.१२६ ॥
ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਸੁਖੀ, ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਹਰਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
7.203.127
यदस्य बहुधा रूपं भूतभव्यभवस्थितम् ।
स्थावरं जङ्गमं चैव बहुरूपस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१२७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁਰੂਪ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.128
एकाक्षो जाज्वलन्नास्ते सर्वतोक्षिमयोऽपि वा ।
क्रोधाद्यश्चाविशल्लोकांस्तस्मात्सर्व इति स्मृतः ॥ ७.२०३.१२८ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਸਰਵ' ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.129
धूम्ररूपं च यत्तस्य धूर्जटिस्तेन चोच्यते ।
विश्वे देवाश्च यत्तस्मिन्विश्वरूपस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१२९ ॥
ਉਸ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ 'ਧੂਰਜਟਿ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.130
तिस्रो देवीर्यदा चैव भजते भुवनेश्वरः ।
द्यामपः पृथिवीं चैव त्र्यम्बकश्च ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३० ॥
ਜਦੋਂ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ—ਦਿਊਲੋਕ, ਜਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ—ਨੂੰ ਸੇਵਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ 'ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.131
समेधयति यन्नित्यं सर्वार्थान्सर्वकर्मसु ।
शिवमिच्छन्मनुष्याणां तस्मादेष शिवः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३१ ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ 'ਸ਼ਿਵ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.132
सहस्राक्षोऽयुताक्षो वा सर्वतोक्षिमयोऽपि वा ।
यच्च विश्वं महत्पाति महादेवस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३२ ॥
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਮਹਾਦੇਵ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.133
महत्पूर्वं स्थितो यच्च प्राणोत्पत्तिस्थितश्च यत् ।
स्थितलिङ्गश्च यन्नित्यं तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः ॥ ७.२०३.१३३ ॥
ਜੋ ਮਹਤ-ਤੱਤਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਸਥਿਰ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਸਥਾਣੂ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.134
सूर्याचन्द्रमसोर्लोके प्रकाशन्ते रुचश्च याः ।
ताः केशसंज्ञितास्त्र्यक्षे व्योमकेशस्ततः स्मृतः ॥ ७.२०३.१३४ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਨਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੇਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਯਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ 'ਵਿਓਮਕੇਸ਼' ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.135
भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जगदशेषतः ।
भव एव ततो यस्माद्भूतभव्यभवोद्भवः ॥ ७.२०३.१३५ ॥
ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ-ਯੋਗ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵੋਦ੍ਭਵ' ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7.203.136
कपिः श्रेष्ठ इति प्रोक्तो धर्मश्च वृष उच्यते ।
स देवदेवो भगवान्कीर्त्यतेऽतो वृषाकपिः ॥ ७.२०३.१३६ ॥
'ਕਪਿ' ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ 'ਵ੍ਰਿਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਉਸਤਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ' ਹਨ।
7.203.137
ब्रह्माणमिन्द्रं वरुणं यमं धनदमेव च ।
निगृह्य हरते यस्मात्तस्माद्वर इति स्मृतः ॥ ७.२०३.१३७ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਯਮ ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਜੋ ਹਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਵਰ' ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7.203.138
निमीलिताभ्यां नेत्राभ्यां बलाद्देवो महेश्वरः ।
ललाटे नेत्रमसृजत्तेन त्र्यक्षः स उच्यते ॥ ७.२०३.१३८ ॥
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨੇਤਰ ਰਚਿਆ; ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ 'ਤ੍ਰਯਕ੍ਸ਼' ਕਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
7.203.139
विषमस्थः शरीरेषु समश्च प्राणिनामिह ।
स वायुर्विषमस्थेषु प्राणोऽपानः शरीरिषु ॥ ७.२०३.१३९ ॥
ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਯੂ ਵਿਸ਼ਮ ਅਤੇ ਸਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਮ-ਸਥਿਤ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਹੈ।
7.203.140
पूजयेद्विग्रहं यस्तु लिङ्गं चापि महात्मनः ।
लिङ्गं पूजयिता नित्यं महतीं श्रियमश्नुते ॥ ७.२०३.१४० ॥
ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿੱਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7.203.141
ऊरुभ्यामर्धमाग्नेयं सोमोऽर्धं च शिवा तनुः ।
आत्मनोऽर्धं तथा चाग्निः सोमोर्धं पुनरुच्यते ॥ ७.२०३.१४१ ॥
ਪੱਟਾਂ ਵਲੋਂ ਅੱਧਾ ਅਗਨੀ ਦਾ, ਅੱਧਾ ਸੋਮ ਦਾ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਰੀਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਸੋਮ ਦਾ ਅੱਧਾ ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.142
तैजसी महती दीप्ता देवेभ्योऽस्य शिवा तनुः ।
भास्वती मानुषेष्वस्य तनुर्घोराऽग्निरुच्यते ॥ ७.२०३.१४२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸਰੀਰ ਤੇਜੋਮਈ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦੀਪਤ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਘੋਰ ਸਰੀਰ ਅਗਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.143
ब्रह्मचर्यं चरत्येष शिवा याऽस्य तनुस्तया ।
याऽस्य घोरतरा मूर्तिः सर्वानत्ति तयेश्वरः ॥ ७.२०३.१४३ ॥
ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਸ਼ੁਭ ਸਰੀਰ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਤਿ ਘੋਰ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਈਸ਼ਵਰ ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.144
यन्निर्दहति यत्तीक्ष्णो यदुग्रो यत्प्रतापवान् ।
मांसशोणितमज्जादो यत्ततो रुद्र उच्यते ॥ ७.२०३.१४४ ॥
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਖਣ ਹੈ, ਜੋ ਉਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਸ-ਲਹੂ-ਮਿੱਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰੁਦਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7.203.145
एष देवो महादेवो योऽसौ पार्थ तवाग्रतः ।
सङ्ग्रामे शास्त्रवान्निघ्नंस्त्वया दृष्टः पिनाकधृत ॥ ७.२०३.१४५ ॥
ਇਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
7.203.146
सिन्धुराजवधार्थाय प्रतिज्ञाते त्वयाऽनघ ।
कृष्णेन दर्शितः स्वप्ने यस्तु शैलेन्द्रमूर्धनि ॥ ७.२०३.१४६ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸਿੰਧੂਰਾਜ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪਰਬਤਰਾਜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ।
7.203.147
एष वै भगवान्देवः सङ्ग्रामे याति तेऽग्रतः ।
येन दत्तानि तेऽस्त्राणि यैस्त्वया दानवा हताः ॥ ७.२०३.१४७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਸਤਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ।
7.203.148
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च सम्मितम् ।
देवदेवस्य ते पार्थ व्याख्यातं शतरुद्रियम्। ॥ ७.२०३.१४८ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਸ਼ੁਭ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਉਮਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
7.203.149
सर्वार्थसाधनं पुण्यं सर्वकिल्बिषनाशनम् ।
सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखभयापहम् ॥ ७.२०३.१४९ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
7.203.150
चतुर्विधमिदं स्तोत्रं यः शृणोति नरः सदा ।
विजित्य शत्रून्सर्वान्स रुद्रलोके महीयते ॥ ७.२०३.१५० ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
7.203.151
चरितं महात्मनो नित्यं साङ्ग्रामिकमिदं स्मृतम् ।
पठन्वै शतरुद्रीयं शृण्वंश्च सततोत्थितः ॥ ७.२०३.१५१ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
7.203.152
भक्तो विश्वेश्वरं देवं मानुषेषु च यः सदा ।
वरान्कामान्स लभते प्रसन्ने त्र्यम्बके नरः ॥ ७.२०३.१५२ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਰ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
7.203.153
गच्छ युध्यस्व कौन्तेय न तवास्ति पराजयः ।
गस्य मन्त्री च गोप्ता च पार्श्वस्थो हि जनार्दनः ॥ ७.२०३.१५३ ॥
ਜਾ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਯੁੱਧ ਕਰ; ਤੇਰੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਜਨਾਰਦਨ ਤੇਰੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
7.203.154
एवमुक्त्वाऽर्जुनं सङ्ख्ये पराशरसुतस्तदा ।
जगाम भरतश्रेष्ठ यथागतमरिन्दम ॥ ७.२०३.१५४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਦੋਂ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ।
7.203.155
एतदाख्याय वै सूतो राज्ञः सर्वं तु सञ्जयः ।
प्रयातः शिबिरायैव द्रष्टुं कर्णस्य वैशसम् ॥ ७.२०३.१५५ ॥
ਇਹ ਸਭ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਸੂਤ ਸੰਜਯ ਕਰਨ ਦਾ ਵਧ ਵੇਖਣ ਲਈ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
7.203.156
युद्धं कृत्वा महद्धोरं पञ्चाहानि महाबलः ।
ब्राह्मणो निहतो राजन्ब्रह्मलोकमवाप्तवान् ॥ ७.२०३.१५६ ॥
ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।
7.203.157
स्वधीते यत्फलं वेदे तदस्मिन्नपि पर्वणि ।
क्षत्रियाणामभीरूणां युक्तमत्र महद्यशः ॥ ७.२०३.१५७ ॥
ਵੇਦ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ; ਨਿਰਭੈ ਕਸ਼ੱਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਯਸ਼ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ।
7.203.158
य इदं पठते पर्व शृणुयाद्वाऽपि नित्यशः ।
स मुच्यते महापापैः कृतैर्घोरैश्च कर्मभिः ॥ ७.२०३.१५८ ॥
ਜੋ ਇਸ ਪਰਵ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.203.159
यज्ञावाप्तिर्ब्राह्मणस्येह नित्यं ।
घोरे युद्धे क्षत्रियाणां यशश्च।
शेषौ वर्णौ काममिष्टं लभेते ।
पुत्रान्पौत्रान्नित्यमिष्टांस्तथैव ॥ ७.२०३.१५९ ॥
ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਦਾ ਯਗਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਵਰਣ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਵੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।