महाभारत · अध्याय 7.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.22.1
भारद्वाजेन भग्नेषु पाण्डवेषु महामृधे ।
पाञ्चालेषु च सर्वेषु कश्चिदन्योऽभ्यवर्तत ॥ ७.२२.१ ॥
महायुद्धात भारद्वाजाने पांडव भग्न झाले आणि पांचाल सर्वजण विखुरले, तेव्हा कोणी दुसरा वीर मागे फिरून उभा राहिला का?
7.22.2
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा क्षत्रियाणां यशस्करीम् ।
असेवितां कापुरुषैः सेवितां पुरुषर्षभैः ॥ ७.२२.२ ॥
युद्धात आर्य निश्चय धारण करणे — जो क्षत्रियांना यश देतो, भ्याड लोक त्याचे पालन करत नाहीत, श्रेष्ठ पुरुष त्याचे सेवन करतात.
7.22.3
स हि वीरोन्नतः शूरो यो भग्नेषु निवर्तते ।
अहो नासीत्पुमान्कश्चिद्दृष्ट्वा द्रोणं व्यवस्थितम् ॥ ७.२२.३ ॥
पळणाऱ्यांमध्ये जो मागे वळून उभा राहतो, तोच खरा वीर आणि शूर. अरेरे! स्थिर उभ्या असलेल्या द्रोणाला पाहूनही कोणी पुरुष परत आला नाही.
7.22.4
जृम्भमाणमिव व्याघ्रं प्रभिन्नमिव कुञ्जरम् ।
त्यजन्तमाहवे प्राणान्सन्नद्धं चित्रयोधिनम् ॥ ७.२२.४ ॥
जांभई देणाऱ्या वाघासारखा, मदोन्मत्त हत्तीसारखा, युद्धात प्राण सोडण्यास सिद्ध, कवचधारी, विचित्र योद्ध्यासारखा.
7.22.5
महेष्वासं नरव्याघ्रं द्विषतां भयवर्धनम् ।
कृतज्ञं सत्यनिरतं दुर्योधनहितैषिणम् ॥ ७.२२.५ ॥
महान धनुर्धर, नरव्याघ्र, शत्रूंचे भय वाढवणारा, कृतज्ञ, सत्यनिष्ठ, दुर्योधनाचे हित इच्छिणारा.
7.22.6
भारद्वाजं तथाऽनीके दृष्ट्वा शूरमवस्थितम् ।
के शूराः सन्न्यवर्तन्त तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ७.२२.६ ॥
सैन्यात शूर भारद्वाजाला असा उभा राहिलेला पाहून कोणते वीर परत फिरले? संजया, ते मला सांग.
7.22.7
तान्दृष्ट्वा चलितान्सङ्ख्ये प्रणुन्नान्द्रोणसायकैः ।
पाञ्चालान्पाण्वान्मात्स्यान्सृञ्जयांश्चेदिकेकयान् ॥ ७.२२.७ ॥
युद्धात द्रोणाच्या बाणांनी आघात होऊन डळमळणाऱ्या पांचाल, पांडव, मत्स्य, सृंजय, चेदी आणि केकयांना पाहून—
7.22.8
द्रोणचापविमुक्तेन शरौघेणाशु हारिणा ।
सिन्धोरिव महौधेन हियमाणान्यथा प्लवान् ॥ ७.२२.८ ॥
द्रोणाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांच्या प्रवाहाने, नदीच्या महापुरात तराफे वाहून जावेत तसे—
7.22.9
कौरवाः सिंहनादेन नानावाद्यस्वनेन च ।
रथद्विपनरांश्चैव सर्वतः समवारयन् ॥ ७.२२.९ ॥
कौरवांनी सिंहनाद आणि नाना वाद्यांच्या निनादात रथ, हत्ती आणि योद्ध्यांना चहूकडून अडवले.
7.22.10
तान्पश्यन्सैन्यमध्यस्थो राजा स्वजनसम्वृतः ।
दुर्योधनोऽब्रवीत्कर्णं प्रहृष्टः प्रहसन्निव ॥ ७.२२.१० ॥
त्यांना पाहत सैन्याच्या मध्यभागी असलेला राजा दुर्योधन, स्वजनांनी वेढलेला, आनंदित होऊन जणू हसत कर्णाला म्हणाला.
7.22.11
पश्य राधेय पाञ्चालान्प्रणुन्नान्द्रोणसायकैः ।
सिंहेनेव मृगान्वन्यांस्त्रासितान्दृढधन्वना ॥ ७.२२.११ ॥
राधेया, द्रोणाच्या बाणांनी आघात झालेल्या पांचालांकडे पाहा. दृढधन्वा सिंहापासून भयभीत झालेल्या वन्य मृगांसारखे ते आहेत.
7.22.12
नैते जातु पुनर्युद्धमीहेयुरिति मे मतिः ।
यथा तु भग्ना द्रोणेन वातेनेव महाद्रुमाः ॥ ७.२२.१२ ॥
माझे मत आहे की हे पुन्हा कधी युद्धाची इच्छा करणार नाहीत. वाऱ्याने उन्मळलेल्या महावृक्षांप्रमाणे द्रोणाने यांना भग्न केले आहे.
7.22.13
अर्द्यमानाः शरैरेते रुक्मपुङ्खैर्महात्मना ।
पथा नैकेन गच्छन्ति घूर्णमानास्ततस्ततः ॥ ७.२२.१३ ॥
महात्म्याच्या सोन्याच्या पंखांच्या बाणांनी पीडित होऊन हे एकाच मार्गाने न जाता इकडे-तिकडे फिरत आहेत.
7.22.14
सन्निरुद्धाश्च कौरव्यैर्द्रोणेन च महात्मना ।
एतेऽन्ये मण्डलीभूताः पावकेनेव कुञ्जराः ॥ ७.२२.१४ ॥
कौरवांनी आणि महात्मा द्रोणांनी वेढलेले हे इतर, अग्नीने वेढलेल्या हत्तींप्रमाणे वर्तुळाकार होऊन उभे आहेत.
7.22.15
भ्रमरैरिव चाविष्टा द्रोणस्य निशितैः शरैः ।
अन्योन्यं समलीयन्त पलायनपरायणाः ॥ ७.२२.१५ ॥
द्रोणांच्या तीक्ष्ण बाणांनी भुंग्यांप्रमाणे वेढलेले, पळून जाण्यात गुंतलेले ते एकमेकांना चिकटून राहिले.
7.22.16
एष भीमो महाक्रोधी हीनः पाण्डवसृञ्जयैः ।
मदीयैरावृतो योधैः कर्ण नन्दयतीव माम् ॥ ७.२२.१६ ॥
कर्णा, पाण्डव आणि सृंजयांपासून वंचित झालेला हा महाक्रोधी भीम माझ्या योद्ध्यांनी वेढलेला आहे; ते मला आनंद देत असल्यासारखे वाटते.
7.22.17
व्यक्तं द्रोणमयं लोकमद्य पश्यति दुर्मतिः ।
निराशो जीवितान्नूनमद्य राज्याच्च पाण्डवः ॥ ७.२२.१७ ॥
हा दुर्मती पाण्डव आज द्रोणमय जग स्पष्टपणे पाहत आहे; निश्चितच आज तो आपल्या जीवनाविषयी आणि राज्याविषयी निराश झाला आहे.
7.22.18
नैष जातु महाबाहुर्जीवन्नाहवमुत्सृजेत् ।
न चेमान्पुरुषव्याघ्र सिंहनादान्सहिष्यति ॥ ७.२२.१८ ॥
हा महाबाहू जिवंत असताना कधीही युद्ध सोडणार नाही; हे पुरुषव्याघ्रा, या सिंहगर्जनाही तो सहन करणार नाही.
7.22.19
न चापि पाण्डवा युद्धे भज्येरन्निति मे मतिः ।
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः ॥ ७.२२.१९ ॥
युद्धात पाण्डवही भंग पावणार नाहीत असे माझे मत आहे. ते शूर, बलवान, अस्त्रविद्येत निपुण आणि युद्धमदाने उन्मत्त आहेत.
7.22.20
विषाग्निद्यूतसङ्क्लेशान्वनवासं च पाण्डवाः ।
स्मरमाणा न हास्यन्ति सङ्ग्राममिति मे मतिः ॥ ७.२२.२० ॥
विष, अग्नी, द्यूताचे क्लेश आणि वनवास आठवून पाण्डव युद्ध सोडणार नाहीत असे माझे मत आहे.
7.22.21
निवृत्तो हि महाबाहुरमितौजा वृकोदरः ।
वरान्वरान्हि कौन्तेयो रथोदारान्हनिष्यति ॥ ७.२२.२१ ॥
महाबाहू, अमित तेजस्वी वृकोदर (भीम) परत आला आहे. कुंतीपुत्र श्रेष्ठातील श्रेष्ठ उदार रथिकांचा वध करील.
7.22.22
असिना धनुषा शक्या हयैर्नागैर्नरै स्थैः ।
आयसेन च दण्डेन व्रातान्व्रातान्हनिष्यति ॥ ७.२२.२२ ॥
तलवार, धनुष्य, घोडेस्वार, हत्ती, पायदळ आणि रथी यांच्याकडून मारता येण्याजोग्या तुकड्यांना तो लोखंडी गदेने तुकड्यातुकड्याने ठार करील.
7.22.23
तमेनमनुवर्तन्ते सात्यकिप्रमुखा रथाः ।
पाञ्चालाः केकया मास्त्याः पाश्डवाश्च विशेषतः ॥ ७.२२.२३ ॥
सात्यकी प्रमुख रथी, पांचाल, केकय, मत्स्य आणि विशेषतः पाण्डव त्यालाच अनुसरत आहेत.
7.22.24
शूराश्च बलवन्तश्च विक्रान्ताश्च महारथाः ।
विनिघ्नन्तश्च भीमेन संरब्धेनाभिचोदिताः ॥ ७.२२.२४ ॥
शूर, बलवान, पराक्रमी महारथी, संतप्त भीमाने प्रेरित होऊन शत्रूंना मारीत पुढे सरत आहेत.
7.22.25
ते द्रोणमभिवर्तन्ते सर्वतः कुरुपुङ्गवाः ।
वृकोदरं परीप्सन्तः सूर्यमभ्रगणा इव ॥ ७.२२.२५ ॥
कुरुश्रेष्ठ वृकोदराचे (भीमाचे) रक्षण करू इच्छित, मेघसमूह सूर्याला वेढतात तसे, सर्व बाजूंनी द्रोणावर धावून जातात.
7.22.26
समरेषु तु निर्दिष्टाः पाण्डवाः कृष्णबान्धवाः ।
पाञ्चालाः केकया मात्स्याः पाण्डवेयाश्च सर्वशः ॥ ७.२२.२६ ॥
युद्धांत प्रसिद्ध पांडव, कृष्णाचे बांधव, पांचाल, केकय, मत्स्य आणि सर्व पांडवपुत्र.
7.22.27
शूराश्च बलवन्तश्च विक्रान्ताश्च महारथाः ।
हीमन्तः शत्रुमरणे निपुणाः पुण्यलक्षणाः ॥ ७.२२.२७ ॥
ते शूर, बलवान, पराक्रमी आणि महारथी आहेत; लज्जाशील, शत्रुसंहारात निपुण आणि शुभलक्षणांनी युक्त आहेत.
7.22.28
बहवः पार्थिवा राजंस्तेषां वशगता रणे ।
मावमंस्थाः पाण्डवांस्त्वं नारायणपुरोगमान् ॥ ७.२२.२८ ॥
हे राजा, त्यांच्या अधीन असलेले अनेक राजे युद्धात आहेत. नारायणाला (कृष्णाला) पुढे ठेवणाऱ्या पांडवांचा तू अवमान करू नकोस.
7.22.29
एकायनगता ह्येते पीडयेयुर्यतव्रतम् ।
अरक्षमाणं शलभा यथा दीपं मुमूर्षवः ॥ ७.२२.२९ ॥
एकाच आश्रयाला गेलेले हे, संरक्षण नसलेल्या, व्रतस्थ पुरुषाला पीडा देतील; मरण इच्छिणारे पतंग असुरक्षित दिव्यावर झेपावतात तसे.
7.22.30
असंशयं कृतास्त्राश्च पर्याप्ताश्चापि वारणे ।
अतिभारमहं मन्ये भारद्वाजे समाहितम् ॥ ७.२२.३० ॥
निःसंशय ते अस्त्रात निपुण आहेत आणि रक्षणातही समर्थ आहेत; तरीही भारद्वाजावर (द्रोणावर) ठेवलेला हा भार अति मोठा आहे असे मला वाटते.
7.22.31
ते शीघ्रमनुगच्छामो यत्र द्रोणो व्यवस्थितः ।
कोका इव महानागं मा वै हन्युर्यतव्रतम् ॥ ७.२२.३१ ॥
द्रोण जिथे उभे आहेत तिकडे त्यांनी त्वरित मागे गेले पाहिजे; बगळे जसे मोठ्या हत्तीला घेरतात, तसे संयमी व्रतधारी द्रोणांना त्यांनी मारू नये.
7.22.32
राधेयस्य वचः श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्ततः ।
भ्रातृभिः सहितो राजन्प्रायाद्द्रोणरथं प्रति ॥ ७.२२.३२ ॥
राधेयाचे (कर्णाचे) बोल ऐकून मग राजा दुर्योधन भावांसह, हे राजा, द्रोणाच्या रथाकडे निघाला.
7.22.33
तत्रारावो महानासीदेकं द्रोणं जिघांसताम् ।
पाण्डवानां निवृत्तानां नानावर्णैर्हयोत्तमैः ॥ ७.२२.३३ ॥
तेथे द्रोणांना एकट्यालाच मारू इच्छिणाऱ्या, परत फिरलेल्या पांडवांच्या विविध रंगांच्या उत्तम घोड्यांमुळे मोठा गोंधळ उडाला.