महाभारत · अध्याय 7.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.23.1
सर्वेषामेव मे ब्रूहि रथचिह्वानि सञ्जय ।
ये द्रोणमभ्यवर्तन्त क्रुद्धा भीमपुरोगमाः।
तान्यहं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण पृथक्पृथक् ॥ ७.२३.१ ॥
संजया, भीमाला पुढे करून क्रुद्ध होऊन द्रोणावर चालून आलेल्या सर्वांची रथचिन्हे मला एकेक करून सविस्तर सांग.
7.23.2
दूयते मे मनस्तात द्रोणं प्रति परन्तपम् ।
श्रुत्वा भीष्मस्य निधनं तद्वदेतद्भविष्यति ॥ ७.२३.२ ॥
बाळा, शत्रूंना पीडा देणाऱ्या द्रोणासाठी माझे मन व्यथित होत आहे. भीष्माचा मृत्यू ऐकून ते कसे घडले ते सांग.
7.23.3
ऋक्षवर्णैर्हयैर्दृष्ट्वा व्यायच्छन्तं वृकोदरम् ।
रजताश्वस्ततः शूरः शैनेयः सन्न्यवर्तत ॥ ७.२३.३ ॥
अस्वलासारख्या रंगाच्या घोड्यांसह पुढे सरसावणाऱ्या वृकोदराला (भीमाला) पाहून, रुपेरी घोड्यांचा शूर शैनेय (सात्यकी) मागे वळला.
7.23.4
सारङ्गाश्वो युधामन्युः स्वयं प्रत्वरयन्हयान् ।
पर्यवर्तत दुर्धर्षः क्रुद्धो द्रोणरथं प्रति ॥ ७.२३.४ ॥
हरणाच्या रंगाच्या घोड्यांचा युधामन्यू स्वतः घोडे वेगाने हाकत, अजेय आणि क्रुद्ध होऊन द्रोणाच्या रथाकडे वळला.
7.23.5
पारावतसवर्णैस्तु हेमभाण्डैर्महाजवैः ।
पाञ्चालराजस्य सुतो धृष्टद्युम्नो न्यवर्तत ॥ ७.२३.५ ॥
कबुतराच्या रंगाच्या, सोन्याच्या साजाच्या अतिवेगवान घोड्यांसह पांचाळराजाचा पुत्र धृष्टद्युम्न मागे वळला.
7.23.6
पितरं तु परिप्रेप्सुः क्षत्रधर्मा यतव्रतः ।
सिद्धिं चास्य परां काङ्क्षञ्शोणाश्वः सन्न्यवर्तत ॥ ७.२३.६ ॥
पित्याचे रक्षण करू इच्छिणारा, क्षत्रियधर्म पाळणारा, व्रतात दृढ असलेला, त्याची परम सिद्धी इच्छिणारा, लाल घोड्यांचा शोणाश्व मागे वळला.
7.23.7
पद्मपत्रनिभांश्चाश्वान्मल्लिकाक्षान्स्वलङ्कृतान् ।
शैखण्डिः क्षत्रदेवस्तु स्वयं प्रत्वरयन्ययौ ॥ ७.२३.७ ॥
पद्मपत्रासारखे आणि मल्लिकेसारखे चिन्ह असलेले, सुंदर सजवलेले घोडे घेऊन शैखंडी आणि क्षत्रदेव स्वतः त्वरेने पुढे गेले.
7.23.8
दर्शनीयास्तु काम्भोजाः शुकपत्रपरिच्छदाः ।
वहन्तो नकुलं शीघ्रं तावकानाभिदुद्रुवुः ॥ ७.२३.८ ॥
पाहण्यास सुंदर असलेले कांबोज घोडे, पोपटाच्या पंखांसारख्या आच्छादनांनी सजलेले, नकुलाला वाहून नेत तुमच्या सैनिकांवर वेगाने धावले.
7.23.9
कृष्णास्तु मेघसङ्काशा अवहन्नुत्तमौजसम् ।
दुर्धर्षायाभिसन्धाय क्रुद्धं युद्धाय भारत ॥ ७.२३.९ ॥
मेघांसारखे काळे घोडे उत्तमौजसाला वाहून नेत होते; हे भारता, अजेय असलेला तो क्रोधाने युद्धासाठी निश्चयाने पुढे गेला.
7.23.10
तथा तित्तिरिकल्माषा हया वातसमा जवे ।
अवहंस्तुमुले युद्धे सहदेवमुदायुधम् ॥ ७.२३.१० ॥
तसेच तित्तिरीच्या ठिपक्यांसारखे, वाऱ्यासारख्या वेगाचे घोडे भयंकर युद्धात शस्त्र उगारलेल्या सहदेवाला वाहून नेत होते.
7.23.11
दन्तवर्णास्तु राजानं कालवाला युधिष्ठिरम् ।
भीमवेगा नरव्याघ्रमवहन्वातरंहसः ॥ ७.२३.११ ॥
हस्तिदंतासारख्या रंगाचे, काळ्या शेपटीचे, भयंकर वेगाचे, वाऱ्यासारखे वेगवान घोडे नरव्याघ्र राजा युधिष्ठिराला वाहून नेत होते.
7.23.12
हेमोत्तमप्रतिच्छन्नैर्हयैर्वातसमैर्जवे ।
अभ्यवर्तन्त सैन्यानि सर्वाण्येव युधिष्ठिरम् ॥ ७.२३.१२ ॥
सोन्याच्या उत्तम आच्छादनांनी झाकलेल्या, वाऱ्यासारख्या वेगाच्या घोड्यांसह सर्व सैन्ये युधिष्ठिराकडे पुढे सरसावली.
7.23.13
राज्ञस्त्वनन्तरो राजा पाञ्चाल्यो द्रुपदोऽभवत् ।
जातरूपमयच्छत्रः सर्वैस्तैरभिरक्षितः ॥ ७.२३.१३ ॥
राजानंतर पांचाल राजा द्रुपद झाला; त्याचे छत्र सोन्याचे होते; त्या सर्वांनी त्याचे रक्षण केले.
7.23.14
ललामैर्हरिभिर्युक्तः सर्वशब्दक्षमैर्युधि ।
राज्ञं मध्ये महेष्वासः शान्तभीरभ्यवर्तत ॥ ७.२३.१४ ॥
युद्धात सर्व आवाज सहन करणाऱ्या सुशोभित हरि घोड्यांनी जुंपलेला महाधनुर्धर शांतभी राजांच्या मध्यभागी पुढे सरसावला.
7.23.15
तं विराटोऽन्वयाच्छीघ्रं सह सर्वैर्महारथैः ।
केकयाश्च सिखण्डी च धृष्टकेतुस्तथैव च।
स्वैः स्वैः सैन्यैः परिवृता मात्स्यराजानमन्वयुः ॥ ७.२३.१५ ॥
विराटाने लगेच सर्व महारथींसह त्याचा पाठलाग केला; केकय, शिखंडी आणि धृष्टकेतूही आपापल्या सैन्यांनी वेढलेले होऊन मत्स्यराजाच्या मागे गेले.
7.23.16
तं तु पाटलिपुष्पाणां समवर्णा हयोत्तमाः ।
वहमाना व्यराजन्त मास्त्यस्यामित्रघातिनः ॥ ७.२३.१६ ॥
त्याला वाहून नेणारे पाटलीच्या फुलांसारख्या रंगाचे उत्तम घोडे चमकले; ते मत्स्यराजाच्या शत्रूंचा नाश करणारे होते.
7.23.17
हरिद्रासमवर्णास्तु जवना हेममालिनः ।
पुत्रं विराटराजस्य सत्वरं समुदावहन् ॥ ७.२३.१७ ॥
हळदीसारख्या रंगाचे, सोन्याच्या माळा घातलेले वेगवान घोडे विराटराजाच्या पुत्राला त्वरेने वाहून नेत होते.
7.23.18
इन्द्रगोपकवर्णैश्च भ्रातरः पञ्च केकयाः ।
जातरूपसमाभासाः सर्वे लोहितकध्वजाः ॥ ७.२३.१८ ॥
इंद्रगोप कीटकासारख्या रंगाचे, सोन्यासारखे तेजस्वी, लाल ध्वज असलेले पाच केकय बंधू.
7.23.19
ते हेममालिनः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः ।
वर्षन्त इव जीमूताः प्रत्यदृश्यन्त दंशिताः ॥ ७.२३.१९ ॥
सोन्याच्या माळा घातलेले, युद्धनिपुण ते सर्व शूर कवच धारण करून वर्षाव करणाऱ्या मेघांसारखे दिसू लागले.
7.23.20
आमपात्रनिकाशास्तु पाञ्चाल्यममितौजसम् ।
दत्तास्तुम्बुरुणा दिव्याः शिखण्डिनमुदावहन् ॥ ७.२३.२० ॥
कच्च्या मातीच्या भांड्यासारख्या रंगाचे, तुंबुरूने दिलेले दिव्य घोडे अमित तेजस्वी पांचाल्य शिखंडीला वाहून नेत होते.
7.23.21
तथा द्वादशसाहस्राः पाञ्चालानां महारथाः ।
तेषां तु षट्सहस्राणि ये शिखण्डिनमन्वयुः ॥ ७.२३.२१ ॥
तसेच पांचालांचे बारा हजार महारथी होते; त्यांपैकी सहा हजार शिखंडीच्या मागे गेले.
7.23.22
पुत्रं तु शिशुपालस्य नरसिंहस्य मारिष ।
आक्रीडन्तो वहन्ति स्म सारङ्गशबला हयाः ॥ ७.२३.२२ ॥
हे मारिष, नरसिंह शिशुपालाच्या पुत्राला हरणासारखे ठिपक्यांचे घोडे खेळत वाहून नेत होते.
7.23.23
धृष्टकेतुस्तु चेदीनामृषभोऽतिबलोदितः ।
काम्भोजैः शबलैरश्वैरभ्यवर्तत दुर्जयः ॥ ७.२३.२३ ॥
चेदींचा वृषभ, अति बलाने उदयास आलेला धृष्टकेतू, चित्रविचित्र कांबोज घोड्यांसह अजेय होऊन पुढे सरसावला.
7.23.24
बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं सुकुमारं हयोत्तमाः ।
पलालधूमसङ्काशाः सैन्धवाः शीघ्रमावहन् ॥ ७.२३.२४ ॥
कैकेय बृहत्क्षत्राला, सुकुमार वीराला, गवताच्या धुरासारख्या रंगाचे उत्तम सैंधव घोडे वेगाने वाहून नेत होते.
7.23.25
मल्लिकाक्षाः पद्मवर्णा बाह्लिजाताः स्वलङ्कृताः ।
शूरं शिखण्डिनः पुत्रमृक्षदेवमुदावहन् ॥ ७.२३.२५ ॥
मोगऱ्याच्या फुलासारखे डोळे, कमळासारख्या रंगाचे, बाह्लिक देशात जन्मलेले, सुंदर सजवलेले घोडे शूर शिखंडीचा पुत्र ऋक्षदेव यास वाहून नेत होते.
7.23.26
रुक्मभाण्डप्रतिच्छन्नाः कौशेयसदृशा हयाः ।
क्षमावन्तोऽवहन्सङ्ख्ये सेनाबिन्दुमरिन्दमम् ॥ ७.२३.२६ ॥
सोन्याच्या साजाने झाकलेले, रेशमासारखे, संयमी घोडे युद्धात शत्रुदमन सेनाबिन्दूला वाहून नेत होते.
7.23.27
युवानमवहन्युद्धे क्रौञ्चवर्णा हयोत्तमाः ।
काश्यस्याभिभुवः पुत्रं सुकुमारं महारथम् ॥ ७.२३.२७ ॥
क्रौंच पक्ष्याच्या रंगाचे उत्तम घोडे युद्धात काश्याचा पुत्र, अभिभूचा पुत्र, कोमल महारथी तरुणाला वाहून नेत होते.
7.23.28
श्वेतास्तु प्रतिविन्ध्यन्तं कृष्णग्रीवा मनोजवाः ।
यन्तुः प्रेष्यकरा राजन्राजपुत्रमुदावहन् ॥ ७.२३.२८ ॥
पांढरे आणि काळ्या मानेचे, मनासारखे वेगवान, सारथ्याच्या आज्ञेत असलेले घोडे हे राजा, राजपुत्र प्रतिविन्ध्याला वाहून नेत होते.
7.23.29
सुतसोमं तु योधाग्र्यं भीमपुत्रं महाबलम् ।
माषपुष्पसवर्णास्तमवहन्वाजिनो रणे ॥ ७.२३.२९ ॥
योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ, महाबली भीमाचा पुत्र सुतसोम याला उडीद फुलाच्या रंगाचे घोडे युद्धात वाहून नेत होते.
7.23.30
सहस्रसोमप्रतिमो बभूव पुरे कुरूणामुदयेन्दुनाम्नि ।
तस्मिञ्जातः सोमसंक्रन्दमध्ये यस्मात्तस्मात्सुतसोमोऽभवत्सः ॥ ७.२३.३० ॥
कुरूंच्या उदयेन्दु नावाच्या नगरात तो हजार सोमांसमान झाला. सोमाच्या गोंधळाच्या मध्ये त्याचा जन्म झाला म्हणून तो सुतसोम झाला.
7.23.31
नाकुलिं तु शतानीकं शालपुष्पनिभा हयाः ।
आदित्यतरुणप्रख्याः श्लाघनीयमुदावहन् ॥ ७.२३.३१ ॥
नकुलाचा पुत्र शतानीक याला शालपुष्पासारखे, उगवत्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी घोडे प्रशंसनीयरीत्या वाहून नेत होते.
7.23.32
काञ्चनापिहितैर्योक्त्रैर्मयूरग्रीवसन्निभाः ।
द्रौपदेयं नरव्याघ्रं श्रुतकर्माणमाहवे ॥ ७.२३.३२ ॥
सोन्याने मढवलेल्या लगामांसह, मोराच्या मानेसारखे घोडे रणांगणात द्रौपदीचा पुत्र, नरव्याघ्र श्रुतकर्मा याला वाहत होते.
7.23.33
श्रुतकीर्तिं श्रुतनिधिं द्रौपदेयं हयोत्तमाः ।
ऊहुः पार्थसमं युद्धे चाषपत्रनिभा हयाः ॥ ७.२३.३३ ॥
श्रुतकीर्ती, श्रुतनिधी द्रौपदीच्या पुत्राला, युद्धात पार्थाइतके, चाष पक्ष्याच्या पंखांसारखे उत्तम घोडे वाहून नेत होते.
7.23.34
यमाहुरध्यर्धगुणं कृष्णात्पार्थाच्च संयुगे ।
अभिमन्युं पिशङ्गास्तं कुमारमवहन्रणे ॥ ७.२३.३४ ॥
कृष्ण आणि पार्थ यांच्यापेक्षा दीडपट गुणवान म्हणतात त्या अभिमन्यु कुमाराला, पिंगट रंगाच्या घोड्यांनी रणांगणात वाहून नेले.
7.23.35
एकस्तु धार्तराष्ट्रेभ्यः पाण्डवान्यः समाश्रितः ।
तं बृहन्तो महाकाया युयुत्सुमवहन्रणे।
ये तु पुष्करसारस्य तुल्यवर्णा हयोत्तमाः ॥ ७.२३.३५ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांपासून वेगळा होऊन पांडवांचा आश्रय घेतलेल्या एकमेव युयुत्सूला, पुष्करसार पक्ष्याच्या रंगाचे, विशालदेही उत्तम घोडे रणांगणात वाहत होते.
7.23.36
पलालकाण्डवर्णास्तु वार्धक्षेमिं तरस्विनम् ।
ऊहुः सुतुमुले युद्धे हया हृष्टाः स्वलङ्कृताः ॥ ७.२३.३६ ॥
पेंढ्याच्या दांड्याच्या रंगाचे, आनंदी आणि उत्तम सजवलेले घोडे भीषण रणकोलाहलात वेगवान वार्धक्षेमीला वाहत होते.
7.23.37
कुमारं शितिपादास्तु रुक्मचित्रैरुरश्छदैः ।
सौचित्तिमवहद्युद्धे यन्तुः प्रेष्यकरा हयाः ॥ ७.२३.३७ ॥
काळ्या पायांचे घोडे, सोन्याने व विचित्र नक्षीने सजवलेली उरच्छदे घालून, युद्धात सारथ्याच्या आज्ञेचे पालन करत सौचित्तीला वाहून नेत होते.
7.23.38
रुक्मपीठावकीर्णास्तु कौशेयसदृशा हयाः ।
सुवर्णमालिनः क्षान्ताः श्रेणिमन्तमुदावहन् ॥ ७.२३.३८ ॥
सोन्याच्या आसनांनी आच्छादलेले, रेशमासारखे तेजस्वी, सोन्याच्या माळा घातलेले घोडे धीराने श्रेणिमानाला वाहून नेत होते.
7.23.39
रुक्ममालाधराः शूरा हेमपृष्ठाः स्वलङ्कृताः ।
काशिराजं नरश्रेष्ठं श्लाघनीयमुदावहन् ॥ ७.२३.३९ ॥
सोन्याच्या माळा घातलेले, सोनेरी पाठीचे, सुशोभित शूर घोडे प्रशंसनीय नरश्रेष्ठ काशीराजाला वाहून नेत होते.
7.23.40
अस्त्राणां च धनुर्वेदे ब्राह्मे वेदे च पारगम् ।
तं सत्यधृतिमायान्तमरूणाः समुपावहन् ॥ ७.२३.४० ॥
शस्त्रे, धनुर्वेद आणि ब्राह्म वेदात पारंगत असलेल्या सत्यधृतीला येताना, लाल घोड्यांनी त्यांना जवळ आणले.
7.23.41
यः स पाञ्चालसेनानीद्रोणमंशमकल्पयत् ।
पारावतसवर्णास्तं धृष्टद्युम्नमुदावहन् ॥ ७.२३.४१ ॥
पांचाल सेनापती असलेल्या ज्याने द्रोणांना (युद्धाचा) वाटा दिला होता, त्या धृष्टद्युम्नाला कबुतरासारख्या रंगाचे घोडे वाहून नेत होते.
7.23.42
तमन्वयात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः ।
श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः ॥ ७.२३.४२ ॥
त्यांच्या मागे सत्यधृती, युद्धमदाने उन्मत्त असलेला सौचित्ती, श्रेणिमान, वसुदान आणि काश्याचा पुत्र अभिभू गेले.
7.23.43
युक्तैः परमकाम्भोजैर्जवनैर्हेममालिभिः ।
भीषयन्तो द्विषत्सैन्यं यमवैश्रवणोपमाः ॥ ७.२३.४३ ॥
उत्तम काम्बोज घोड्यांना जुंपलेले, वेगवान, सोन्याच्या माळा घातलेले, शत्रुसैन्याला भयभीत करणारे, यम आणि वैश्रवणासारखे ते होते.
7.23.44
प्रभद्रकास्तु काम्भोजाः षट्सहस्राण्युदायुधाः ।
नानावर्णैर्हयैः श्रेष्ठैर्हेमवर्णरथध्वजाः ॥ ७.२३.४४ ॥
प्रभद्रक आणि काम्बोज, सहा हजार, शस्त्रे उंचावलेले; विविध रंगांच्या उत्तम घोड्यांसह, सोनेरी रंगाच्या रथध्वजांसह.
7.23.45
शरव्रातैर्विधुन्वन्तः शत्रून्विततकार्मुकाः ।
समानमृत्यवो भूत्वा धृष्टद्युम्नं समन्वयुः ॥ ७.२३.४५ ॥
बाणांच्या वर्षावाने शत्रूंना हादरवत, ताणलेली धनुष्ये धरून, मृत्यूसमान होऊन, त्यांनी धृष्टद्युम्नाचा पाठलाग केला.
7.23.46
बभ्रुकौशेयवर्णास्तु सुवर्णवरमालिनः ।
ऊहुरम्लानमनसश्चेकितानं हयोत्तमाः ॥ ७.२३.४६ ॥
तपकिरी आणि रेशमी रंगाचे, उत्तम सोन्याच्या माळा घातलेले, अविचल मनाचे उत्तम घोडे चेकितानाला वाहून नेत होते.
7.23.47
इन्द्रायुधसवर्णैस्तु कुन्तिभोजो हयोत्तमैः ।
आयात्सदश्वैः पुरुजिन्मातुलः सव्यसाचिनः ॥ ७.२३.४७ ॥
इंद्रधनुष्यासारख्या रंगाच्या उत्तम घोड्यांवर कुंतिभोज आला; सव्यसाचीचा (अर्जुनाचा) मामा पुरुजित हाही उत्तम घोड्यांसह आला.
7.23.48
अन्तरिक्षसवर्णास्तु तारकाचित्रिता इव ।
राजानं रोचमानं ते हयाः सङ्ख्ये समावहन् ॥ ७.२३.४८ ॥
आकाशाच्या रंगाचे, ताऱ्यांनी चित्रित असल्यासारखे ते घोडे युद्धात तुमच्या तेजस्वी राजाला घेऊन गेले.
7.23.49
कर्बुराः शितिपादास्तु स्वर्णजालपरिच्छदाः ।
जारासन्धिं हयाः श्रेष्ठाः सहदेवमुदावहन् ॥ ७.२३.४९ ॥
ठिपक्यांचे, काळ्या पायांचे, सोन्याच्या जाळ्यांनी सजलेले श्रेष्ठ घोडे जरासंधी व सहदेवाला पुढे नेत होते.
7.23.50
ये तु पुष्करनालस्य समवर्णा हयोत्तमाः ।
जवे श्येनसमाश्चित्राः सुदामानमुदावहन् ॥ ७.२३.५० ॥
कमळाच्या देठाच्या रंगाचे, वेगात बाजांसारखे, विचित्र रंगांचे उत्तम घोडे सुदामाला पुढे नेत होते.
7.23.51
शशलोहितवर्णास्तु पाण्डुरोद्गतराजयः ।
पाञ्चाल्यं गोपतेः पुत्रं सिंहसेनमुदावहन् ॥ ७.२३.५१ ॥
सशाच्या रक्ताच्या रंगाचे, फिकट रेषांचे घोडे पांचाल गोपतीचा पुत्र सिंहसेन याला पुढे नेत होते.
7.23.52
पाञ्चालानां नरव्याघ्रो यः ख्यातो जनमेजयः ।
तस्य सर्षपपुष्पाणां तुल्यवर्णा हयोत्तमाः ॥ ७.२३.५२ ॥
पांचालांत प्रसिद्ध असलेला नरव्याघ्र जनमेजय याचे उत्तम घोडे मोहरीच्या फुलांच्या रंगाचे होते.
7.23.53
माषवर्णाश्च जवना बृहन्तो हेममालिनः ।
दधिपृष्ठाश्चित्रमुखाः पाञ्चाल्यमवहन्द्रुतम् ॥ ७.२३.५३ ॥
उडीद्याच्या रंगाचे, वेगवान, विशाल, सोन्याच्या माळा घातलेले, दह्यासारख्या पाठीचे, विचित्र मुखाचे घोडे पांचालाला वेगाने पुढे नेत होते.
7.23.54
शूराश्च भद्रकाश्चैव शरकाण्डनिभा हयाः ।
पद्मकिञ्जल्कवर्णाभा दण्डधारमुदावहन् ॥ ७.२३.५४ ॥
शूर आणि भद्रक घोडे, बाणाच्या दांड्यासारखे, कमळकेसराच्या रंगाच्या कांतीने चमकणारे, दंडधाराला पुढे नेत होते.
7.23.55
रासभारुणवर्णाभाः पृष्ठतो मूषिकप्रभाः ।
वल्गन्त इव संयत्ता व्याघ्रदत्तमुदावहन् ॥ ७.२३.५५ ॥
गाढवासारख्या लाल रंगाचे, मागे उंदराच्या प्रभेचे घोडे, उड्या मारत तयार असल्यासारखे व्याघ्रदत्ताला वाहून नेत होते.
7.23.56
हरयः कालकाश्चित्राश्चित्रमाल्यविभूषिताः ।
सुधन्वानं नरव्याघ्रं पाञ्चाल्यं समुदावहन् ॥ ७.२३.५६ ॥
पिंगट, काळे व चित्रविचित्र घोडे, रंगीबेरंगी माळांनी सजवलेले, नरव्याघ्र पांचाल्य सुधन्वा याला वाहून नेत होते.
7.23.57
इन्द्राशनिसमस्पर्शा इन्द्रगोपकसन्निभाः ।
काये चित्रान्तराश्चित्राश्चित्रायुधमुदावहन् ॥ ७.२३.५७ ॥
इंद्रवज्रासारखा स्पर्श, इंद्रगोपक कीटकांसारखे, अंगावर चित्रविचित्र रेषा असलेले घोडे चित्रायुधाला वाहून नेत होते.
7.23.58
बिभ्रतो हेपमालास्तु चक्रवाकोदरा हयाः ।
कोसलाधिपतेः पुत्रं सुक्षत्रं वाजिनोऽवहन् ॥ ७.२३.५८ ॥
घंटांच्या माळा धारण केलेले, चक्रवाकाच्या पोटासारखी पोटे असलेले घोडे कोसलाधिपतीचा पुत्र सुक्षत्र याला वाहून नेत होते.
7.23.59
शबलास्तु बृहन्तोऽश्वा दान्ता जाम्बूनदस्रजः ।
युद्धे सत्यधृतिं क्षेमिमवहन्प्रांशवः शुभाः ॥ ७.२३.५९ ॥
ठिपक्यांचे, विशाल, पळवलेले, सोन्याच्या माळा घातलेले, उंच व शुभ घोडे युद्धात सत्यधृती व क्षेमी यांना वाहून नेत होते.
7.23.60
एकवर्णेन सर्वेण ध्वजेन कवचेन च ।
अश्वैश्च धनुषा चैव शुक्लैः शुक्लो न्यवर्तत ॥ ७.२३.६० ॥
एकाच रंगाचे सर्व ध्वज, कवच, घोडे व धनुष्य यांसह, शुभ्र (वीर) शुभ्र (घोड्यांसह) मागे फिरला नाही.
7.23.61
समुद्रसेनपुत्रं तु सामुद्रा रुद्रतेजसम् ।
अश्वाः शशाङ्कसदृशाश्चन्द्रसेनमुदावहन् ॥ ७.२३.६१ ॥
समुद्रसेनाच्या पुत्राला, रुद्रतेजस्वी, समुद्रजात चंद्रासारखे घोडे चंद्रसेनाला वाहून घेऊन गेले.
7.23.62
नीलोत्पलसवर्णास्तु तपनीयविभूषिताः ।
शैब्यं चित्ररथं सङ्ख्ये चित्रमाल्याऽवहन्हयाः ॥ ७.२३.६२ ॥
नीलकमळाच्या रंगाचे, सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेले घोडे युद्धात शैब्य आणि चित्ररथाला रंगीत माळांनी सजवून वाहून नेले.
7.23.63
कलायपुष्पवर्णास्तु श्वेतलोहितराजयः ।
रथसेनं हयश्रेष्ठाः समूहुर्युद्धदुर्मदम् ॥ ७.२३.६३ ॥
वाटाण्याच्या फुलाच्या रंगाचे, पांढऱ्या-लाल रेषांचे श्रेष्ठ घोडे युद्धात उन्मत्त रथसेनाला वाहून नेते झाले.
7.23.64
यं तु सर्वमनुष्येभ्यः प्राहुः शूरतरं नृपम् ।
तं पटच्चरहन्तारं शुकवर्णाऽवहन्हयाः ॥ ७.२३.६४ ॥
सर्व मनुष्यांत सर्वात शूर म्हणून ज्याला म्हटले जाते, त्या पटच्चराचा वध करणाऱ्या राजाला पोपटी रंगाच्या घोड्यांनी वाहून नेले.
7.23.65
चित्रायुधं चित्रमाल्यं चित्रवर्मायुधध्वजम् ।
ऊहुः किंशुकपुष्पाणां समवर्णा हयोत्तमाः ॥ ७.२३.६५ ॥
विचित्र आयुधे, विचित्र माळा, विचित्र कवच-आयुध-ध्वज असलेल्या योद्ध्याला पळसाच्या फुलांच्या रंगाचे उत्तम घोडे वाहून नेते झाले.
7.23.66
एकवर्णेन सर्वेण ध्वजेन कवचेन च ।
धनुषा रथवाहैश्च नीलैर्नीलोऽभ्यवर्तत ॥ ७.२३.६६ ॥
एकाच रंगाचा सर्व ध्वज, कवच, धनुष्य आणि निळ्या रथाश्वांसह नील पुढे सरसावला.
7.23.67
नानारूपै रत्नचिह्नैर्वरूथरथकार्मुकैः ।
वाजिध्वजपताकाभिश्चित्रैश्चित्रोऽभ्यवर्तत ॥ ७.२३.६७ ॥
नाना रूपांनी, रत्नचिन्हांनी, चिलखती रथ व धनुष्यांनी, घोड्यांच्या ध्वजा व पताकांनी चित्रविचित्र होऊन ते पुढे सरसावले.
7.23.68
ये तु पुष्करवर्णस्य तुल्यवर्णा हयोत्तमाः ।
ते रोचमानस्य सुतं हेमवर्णमुदावहन् ॥ ७.२३.६८ ॥
कमळाच्या वर्णाचे जे उत्तम घोडे होते, ते तेजस्वी, सोनेरी वर्णाच्या पुत्राला वाहून नेत होते.
7.23.69
योधाश्च भद्रकाराश्च शरदण्डानुदण्डयः ।
श्वेताण्डाः कुक्कुटाण्डाभा दण्डकेतुं हयाऽवहन् ॥ ७.२३.६९ ॥
योद्धे व भद्रकार, ज्यांच्याकडे शरदंड व अनुदंड होते, पांढऱ्या अंड्यांसारखे व कोंबडीच्या अंड्याच्या कांतीचे घोडे दंडकेतू वाहून नेत होते.
7.23.70
केशवे न हते सङ्ख्ये पितर्यथ नराधिपे ।
भिन्ने कपाटे पाण्डानां विद्रुतेषु च बन्धुषु ॥ ७.२३.७० ॥
युद्धात केशव मारला गेला नसताना, पिता नराधिप (मारला गेला नसताना), पांडवांचे कवाड फुटले आणि बांधव पळून गेले तेव्हा...
7.23.71
भीष्मादवाप्य चास्त्राणि द्रोणाद्रामात्कृपात्तथा ।
अस्त्रैः समत्वं सम्प्राप्य रुक्मिकर्णार्जुनाच्युतैः ॥ ७.२३.७१ ॥
भीष्मांकडून, द्रोणांकडून, रामाकडून व कृपाकडून अस्त्रे मिळवून, आणि रुक्मी, कर्ण, अर्जुन व अच्युत यांच्याशी अस्त्रांत समत्व मिळवून...
7.23.72
इयेष द्वारकां हन्तुं कृत्स्नां जेतुं च मेदिनीम् ।
निवारितस्ततः प्राज्ञैः सुहृद्भिर्हितकाम्यया ॥ ७.२३.७२ ॥
त्याने द्वारका नष्ट करण्याची आणि सर्व पृथ्वी जिंकण्याची इच्छा केली. तेव्हा शहाण्या सुहृदांनी त्याच्या हितासाठी त्याला अडवले.
7.23.73
वैरानुबन्धमुत्सज्य स्वराज्यमनुशास्ति यः ।
स सागरध्वजः पाण्ड्यश्चन्द्ररश्मिनिभैर्हयैः ॥ ७.२३.७३ ॥
वैराची बंधने सोडून जो आपल्या राज्याचे शासन करतो, तो सागरध्वज पांड्य चंद्रकिरणांसारख्या अश्वांसह आला.
7.23.74
वैडूर्यजालसञ्छन्नैर्वीर्यद्रविणमाश्रितः ।
दिव्यं विस्फारयंश्चापं द्रोणमभ्यद्रवद्बली ॥ ७.२३.७४ ॥
वैडूर्यजालांनी आच्छादलेल्या रथावर आरूढ होऊन, पराक्रम हेच धन असलेला तो बलवान दिव्य धनुष्य ताणत द्रोणावर धावला.
7.23.75
आरकूटकवर्णाश्च हयाः पाण्ड्यानुयायिनाम् ।
अवहन्रथमुख्यानामयुतानि चतुर्दश ॥ ७.२३.७५ ॥
पांड्याच्या अनुयायांचे आरकूटवर्णाचे अश्व प्रमुख रथिकांना चौदा अयुतांपर्यंत वाहून नेत होते.
7.23.76
नानावर्णेन रूपेण नानाकृतिमुखा हयाः ।
रथचक्रध्वजं वीरं घटोत्कचमुदावहन् ॥ ७.२३.७६ ॥
नाना रंग व रूपांचे, विविध आकृतींची मुखे असलेले अश्व रथचक्रध्वज वीर घटोत्कचाला दूर वाहून नेत होते.
7.23.77
भारतानां समेतानामुत्सृज्यैको मतानि यः ।
गतो युधिष्ठिरं भक्त्या त्यक्त्वा सर्वमभीप्सितम् ॥ ७.२३.७७ ॥
एकत्र आलेल्या भरतवंशीयांची मते सोडून, जो एकटा भक्तीने युधिष्ठिराकडे गेला, सर्व इष्ट इच्छांचा त्याग करून.
7.23.78
लोहिताक्षं महाबाहुं युयुत्सुं मकरध्वजम् ।
महासत्वा महाकायाः सौवर्णस्यन्दने स्थितम् ॥ ७.२३.७८ ॥
लाल डोळे, विशाल बाहू, मकरध्वज युयुत्सु सुवर्णरथावर उभा असताना, महाबली व विशालकाय योद्धे त्याला वेढले.
7.23.79
सुवर्णवर्णा धर्मज्ञमनीकस्थं युधिष्ठिरम् ।
राजश्रेष्ठं हयश्रेष्ठाः सर्वतः पृष्ठतोऽन्वयुः ॥ ७.२३.७९ ॥
सोनेरी वर्णाचे श्रेष्ठ घोडे सैन्यात उभ्या असलेल्या धर्मज्ञ, राजश्रेष्ठ युधिष्ठिराला सर्व बाजूंनी, मागून अनुसरले.
7.23.80
वर्णैरुच्चावचैरन्यैः सदश्वानां प्रभद्रकाः ।
सन्न्यवर्तन्त युद्धाय बहवो देवरूपिणः ॥ ७.२३.८० ॥
विविध रंगांचे इतर श्रेष्ठ घोडे, अत्यंत शुभ, देवरूप असलेले अनेक घोडे युद्धासाठी परतले.
7.23.81
ते यत्ता भीमसेनेन सहिताः काञ्चनध्वजाः ।
प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र सेन्द्रा इव दिवौकसः ॥ ७.२३.८१ ॥
भीमसेनासह सज्ज झालेले ते सोन्याच्या ध्वजांसह दिसले, हे राजेंद्रा, इंद्रासह असलेल्या स्वर्गवासी देवांप्रमाणे.
7.23.82
अत्यरोचत तान्सर्वान्धृष्ठद्युम्नः समागतान् ।
सर्वाण्यति च सैन्यानि भारद्वाजो व्यरोचत ॥ ७.२३.८२ ॥
एकत्र झालेल्या त्या सर्वांना धृष्टद्युम्न मागे टाकून शोभला; सर्व सैन्यांना ओलांडून भारद्वाज (द्रोण) झळकला.
7.23.83
अतीव शुशुभे तस्य ध्वजः कृष्णाजिनोत्तरः ।
कमण्डलुर्महाराज जातरूपमयः शुभः ॥ ७.२३.८३ ॥
त्याचा ध्वज अत्यंत शोभला; त्यावर काळे हरिणाजिन, हे महाराजा, सोन्याचे शुभ कमंडलू होते.
7.23.84
ध्वजं तु भीमसेनस्य वैडूर्यमणिलोचनम् ।
भ्राजमानं महासिंहं राजन्तं दृष्टवानहम् ॥ ७.२३.८४ ॥
भीमसेनाचा ध्वज—वैडूर्यमण्यांचे डोळे असलेला, तेजस्वी महासिंहासह, राजेशाही—मी तो पाहिला.
7.23.85
ध्वजं तु कुरुराजस्य पाण्डवस्य महौजसः ।
दृष्टवानस्मि सौवर्णं सोमं ग्रहगणान्वितम् ॥ ७.२३.८५ ॥
महापराक्रमी कुरुराज पाण्डवाचा ध्वज मी पाहिला; तो सोनेरी होता आणि त्यावर ग्रहगणांसह चंद्र होता.
7.23.86
मृदङ्गौ चात्र विपुलौ दिव्यौ नन्दोपनन्दकौ ।
यन्त्रेणाहन्यमानौ च सुस्वनौ हर्षवर्धनौ ॥ ७.२३.८६ ॥
येथे नंद आणि उपनंद नावाचे दोन मोठे दिव्य मृदंग होते; यंत्राने वाजवले जात होते, गोड स्वराने हर्ष वाढवणारे.
7.23.87
शरभं पृष्ठसौवर्णं नकुलस्य महाध्वजम् ।
अपश्याम रथेत्युग्रं भीषयाणमवस्थितम् ॥ ७.२३.८७ ॥
नकुलाच्या रथावर मोठा ध्वज होता; त्यावर पाठीवर सोनेरी शरभ होता; उग्र आणि भय दाखवत उभा असलेला आम्ही पाहिला.
7.23.88
हंसस्तु राजतः श्रीमान्ध्वजे घण्टापताकवान् ।
सहदेवस्य दुर्धर्षो द्विषतां शोकवर्धनः ॥ ७.२३.८८ ॥
सहदेवाच्या ध्वजावर चांदीचा हंस होता; घंटा व पताकांनी युक्त, शोभिवंत; शत्रूंचा शोक वाढवणारा, अजेय.
7.23.89
पञ्चानां द्रौपदेयानां प्रतिमाध्वजभूषणम् ।
धर्ममारुतशक्राणामश्विनोश्च महात्मनोः ॥ ७.२३.८९ ॥
पाच द्रौपदीपुत्रांचे प्रतिमा-ध्वज त्यांचे अलंकार होते; धर्म, वायू, इंद्र आणि महात्मे अश्विनी यांचेही.
7.23.90
अभिमन्योः कुमारस्य शार्ङ्गपक्षी हिरण्मयः ।
रथे ध्वजवरो राजंस्तप्तचामीकरोज्ज्वलः ॥ ७.२३.९० ॥
हे राजा! अभिमन्यु कुमाराच्या रथावर सोनेरी शार्ङ्गपक्षी ध्वज होता; तापविलेल्या सोन्यासारखा तेजस्वी.
7.23.91
घटोत्कचस्य राजेन्द्र ध्वजे गृध्रो व्यरोचत ।
अश्वाश्च कामगास्तस्य रावणस्य पुरा यथा ॥ ७.२३.९१ ॥
हे राजेंद्रा, घटोत्कचाच्या ध्वजावर गिधाड चमकले; त्याचे इच्छेनुसार धावणारे घोडेही पूर्वी रावणाच्या घोड्यांसारखे होते.
7.23.92
माहेन्द्रं च धनुर्दिव्यं धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
वायव्यं भीमसेनस्य धनुर्दिव्यमभून्नृप ॥ ७.२३.९२ ॥
धर्मराज युधिष्ठिरांजवळ इंद्राचे दिव्य धनुष्य होते, आणि हे नृपा, भीमसेनाचे वायुदेवाचे दिव्य धनुष्य होते.
7.23.93
त्रैलोक्यरक्षणार्थाय ब्रह्मणा सृष्टमायुधम् ।
तद्दिव्यमजरं चैव फाल्गुनार्थाय वै धनुः ॥ ७.२३.९३ ॥
त्रैलोक्याच्या रक्षणासाठी ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेले ते दिव्य, अजर आयुध — ते धनुष्य फाल्गुनासाठी होते.
7.23.94
वैष्णवं नकुलायाथ सहदेवाय चाश्विजम् ।
घटोत्कचाय पौलस्त्यं धनुर्दिव्यं भयामकम् ॥ ७.२३.९४ ॥
नकुलासाठी वैष्णव धनुष्य, सहदेवासाठी अश्विनीकुमारांचे धनुष्य; घटोत्कचासाठी पौलस्त्य, भयंकर दिव्य धनुष्य होते.
7.23.95
रौद्रमाग्नेयकौबेरं याम्यं गिरिशमेव च ।
पञ्चानां द्रौपदेयानां धनूरत्नानि भारत ॥ ७.२३.९५ ॥
रुद्र, अग्नी, कुबेर, यम आणि गिरीश (शिव) यांचे — हे भारता, द्रौपदीच्या पाच पुत्रांची धनुष्यरत्ने ही होती.
7.23.96
रौद्रं धनुर्वरं श्रेष्ठं लेभे यद्रोहिणीसुतः ।
तत्तुष्टः प्रददौ रामः सौभद्राय महात्मने ॥ ७.२३.९६ ॥
रुद्राचे, श्रेष्ठ आणि उत्तम असे जे धनुष्य रोहिणीपुत्राने मिळवले होते, ते संतुष्ट होऊन रामाने महात्मा सौभद्राला दिले.
7.23.97
एते चान्ये च बहवो ध्वजा हेमविभूषिताः ।
तत्रादृश्यन्त शूराणां द्विषतां शोकवर्धनाः ॥ ७.२३.९७ ॥
हे आणि इतर अनेक सोन्याने सजवलेले ध्वज तेथे दिसले, जे शूरांच्या शत्रूंचा शोक वाढवणारे होते.
7.23.98
तदभूद्ध्वजसम्बाधमकापुरुषसेवितम् ।
द्रोणानीकं महाराज पटे चित्रमिवार्पितम् ॥ ७.२३.९८ ॥
हे महाराज, ते ध्वजांनी भरलेले, भ्याड नसलेल्या वीरांनी युक्त असे द्रोणाचे सैन्य होते; वस्त्रावर रेखाटलेल्या चित्रासारखे ते भासत होते.
7.23.99
शुश्रुवुनार्मगोत्राणि वीराणां संयुगे तदा ।
द्रोणमाद्रवतां राजन्स्वयंवर इवाहवे ॥ ७.२३.९९ ॥
हे राजा, तेव्हा युद्धात द्रोणाकडे धावणाऱ्या वीरांची नावे आणि गोत्रे ऐकू आली; जणू स्वयंवरात.