Mahābhārata · Adhyāya 7.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.23.1
सर्वेषामेव मे ब्रूहि रथचिह्वानि सञ्जय ।
ये द्रोणमभ्यवर्तन्त क्रुद्धा भीमपुरोगमाः।
तान्यहं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण पृथक्पृथक् ॥ ७.२३.१ ॥
Sañjaya, ceritakan kepadaku secara rinci satu per satu lambang kereta semua orang yang, dengan marah dan dipimpin Bhīma, menyerang Droṇa.
7.23.2
दूयते मे मनस्तात द्रोणं प्रति परन्तपम् ।
श्रुत्वा भीष्मस्य निधनं तद्वदेतद्भविष्यति ॥ ७.२३.२ ॥
Anakku, hatiku pedih memikirkan Droṇa, sang penyiksa musuh. Setelah mendengar kematian Bhīṣma, katakanlah bagaimana hal ini akan terjadi.
7.23.3
ऋक्षवर्णैर्हयैर्दृष्ट्वा व्यायच्छन्तं वृकोदरम् ।
रजताश्वस्ततः शूरः शैनेयः सन्न्यवर्तत ॥ ७.२३.३ ॥
Melihat Vṛkodara (Bhīma) menerjang maju dengan kuda berwarna beruang, pahlawan Śaineya (Sātyaki), yang kudanya perak, berbalik.
7.23.4
सारङ्गाश्वो युधामन्युः स्वयं प्रत्वरयन्हयान् ।
पर्यवर्तत दुर्धर्षः क्रुद्धो द्रोणरथं प्रति ॥ ७.२३.४ ॥
Yudhāmanyu, yang kudanya berwarna rusa, memacu kuda-kudanya sendiri dengan cepat, tak tertandingi dan marah, berbalik menuju kereta Droṇa.
7.23.5
पारावतसवर्णैस्तु हेमभाण्डैर्महाजवैः ।
पाञ्चालराजस्य सुतो धृष्टद्युम्नो न्यवर्तत ॥ ७.२३.५ ॥
Dengan kuda berwarna merpati, sangat cepat, berhias emas, Dhṛṣṭadyumna, putra raja Pāñcāla, berbalik.
7.23.6
पितरं तु परिप्रेप्सुः क्षत्रधर्मा यतव्रतः ।
सिद्धिं चास्य परां काङ्क्षञ्शोणाश्वः सन्न्यवर्तत ॥ ७.२३.६ ॥
Dengan keinginan melindungi ayahnya, menjalankan dharma kesatria, teguh dalam sumpahnya, menginginkan keberhasilan tertinggi baginya, Śoṇāśva berkuda merah berbalik.
7.23.7
पद्मपत्रनिभांश्चाश्वान्मल्लिकाक्षान्स्वलङ्कृतान् ।
शैखण्डिः क्षत्रदेवस्तु स्वयं प्रत्वरयन्ययौ ॥ ७.२३.७ ॥
Dengan kuda-kuda yang menyerupai kelopak teratai, berbintik seperti melati dan dihias indah, Śaikhaṇḍin dan Kṣatradeva sendiri bergegas maju.
7.23.8
दर्शनीयास्तु काम्भोजाः शुकपत्रपरिच्छदाः ।
वहन्तो नकुलं शीघ्रं तावकानाभिदुद्रुवुः ॥ ७.२३.८ ॥
Kuda-kuda Kāmboja yang tampan, berhiaskan penutup bulu kakatua, membawa Nakula dengan cepat dan menyerbu pasukanmu.
7.23.9
कृष्णास्तु मेघसङ्काशा अवहन्नुत्तमौजसम् ।
दुर्धर्षायाभिसन्धाय क्रुद्धं युद्धाय भारत ॥ ७.२३.९ ॥
Kuda-kuda hitam bagaikan awan membawa Uttamaujas yang tak tertandingi; wahai Bhārata, bertekad untuk bertempur dan murka, ia maju.
7.23.10
तथा तित्तिरिकल्माषा हया वातसमा जवे ।
अवहंस्तुमुले युद्धे सहदेवमुदायुधम् ॥ ७.२३.१० ॥
Demikian pula kuda-kuda berbintik seperti burung puyuh dan secepat angin membawa Sahadeva, senjata terangkat, ke dalam pertempuran yang gaduh.
7.23.11
दन्तवर्णास्तु राजानं कालवाला युधिष्ठिरम् ।
भीमवेगा नरव्याघ्रमवहन्वातरंहसः ॥ ७.२३.११ ॥
Kuda-kuda berwarna gading dengan ekor hitam, berkecepatan dahsyat dan secepat angin, membawa Raja Yudhiṣṭhira, harimau di antara manusia.
7.23.12
हेमोत्तमप्रतिच्छन्नैर्हयैर्वातसमैर्जवे ।
अभ्यवर्तन्त सैन्यानि सर्वाण्येव युधिष्ठिरम् ॥ ७.२३.१२ ॥
Dengan kuda-kuda yang berbalut perlengkapan emas indah dan secepat angin, seluruh pasukan maju menyerbu Yudhiṣṭhira.
7.23.13
राज्ञस्त्वनन्तरो राजा पाञ्चाल्यो द्रुपदोऽभवत् ।
जातरूपमयच्छत्रः सर्वैस्तैरभिरक्षितः ॥ ७.२३.१३ ॥
Setelah raja itu, menjadi Drupada, raja Pāñcāla, yang payungnya terbuat dari emas dan yang dilindungi oleh mereka semua.
7.23.14
ललामैर्हरिभिर्युक्तः सर्वशब्दक्षमैर्युधि ।
राज्ञं मध्ये महेष्वासः शान्तभीरभ्यवर्तत ॥ ७.२३.१४ ॥
Dihubungkan dengan kuda-kuda cokelat yang dihias dan mampu menahan segala bunyi dalam pertempuran, pemanah agung Śāntabhī maju ke tengah para raja.
7.23.15
तं विराटोऽन्वयाच्छीघ्रं सह सर्वैर्महारथैः ।
केकयाश्च सिखण्डी च धृष्टकेतुस्तथैव च।
स्वैः स्वैः सैन्यैः परिवृता मात्स्यराजानमन्वयुः ॥ ७.२३.१५ ॥
Virāṭa segera mengikutinya bersama semua kesatria kereta yang agung; orang-orang Kekaya, Śikhaṇḍin dan juga Dhṛṣṭaketu, masing-masing dikelilingi pasukannya sendiri, mengikuti raja Matsya.
7.23.16
तं तु पाटलिपुष्पाणां समवर्णा हयोत्तमाः ।
वहमाना व्यराजन्त मास्त्यस्यामित्रघातिनः ॥ ७.२३.१६ ॥
Kuda-kuda unggul berwarna bunga pāṭalī yang membawanya bersinar — pembunuh musuh raja Matsya.
7.23.17
हरिद्रासमवर्णास्तु जवना हेममालिनः ।
पुत्रं विराटराजस्य सत्वरं समुदावहन् ॥ ७.२३.१७ ॥
Kuda-kuda cepat berwarna kunyit, berkalung emas, dengan cepat membawa putra raja Virāṭa.
7.23.18
इन्द्रगोपकवर्णैश्च भ्रातरः पञ्च केकयाः ।
जातरूपसमाभासाः सर्वे लोहितकध्वजाः ॥ ७.२३.१८ ॥
Dan lima bersaudara Kekaya, berwarna seperti kumbang indragopa, berkilau seperti emas, semuanya dengan panji merah.
7.23.19
ते हेममालिनः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः ।
वर्षन्त इव जीमूताः प्रत्यदृश्यन्त दंशिताः ॥ ७.२३.१९ ॥
Para pahlawan itu, berkalung emas dan semuanya mahir dalam perang, tampak berzirah seperti awan yang menurunkan hujan.
7.23.20
आमपात्रनिकाशास्तु पाञ्चाल्यममितौजसम् ।
दत्तास्तुम्बुरुणा दिव्याः शिखण्डिनमुदावहन् ॥ ७.२३.२० ॥
Kuda-kuda dewata, berwarna seperti kendi tanah liat yang belum dibakar dan pemberian Tumburu, membawa Śikhaṇḍin, Pāñcāla yang berkekuatan tak terukur.
7.23.21
तथा द्वादशसाहस्राः पाञ्चालानां महारथाः ।
तेषां तु षट्सहस्राणि ये शिखण्डिनमन्वयुः ॥ ७.२३.२१ ॥
Demikian pula, ada dua belas ribu kesatria kereta agung Pāñcāla, dan enam ribu di antara mereka mengikuti Śikhaṇḍin.
7.23.22
पुत्रं तु शिशुपालस्य नरसिंहस्य मारिष ।
आक्रीडन्तो वहन्ति स्म सारङ्गशबला हयाः ॥ ७.२३.२२ ॥
Wahai tuan, kuda-kuda berbintik seperti rusa membawa sambil bermain putra Śiśupāla, singa di antara manusia.
7.23.23
धृष्टकेतुस्तु चेदीनामृषभोऽतिबलोदितः ।
काम्भोजैः शबलैरश्वैरभ्यवर्तत दुर्जयः ॥ ७.२३.२३ ॥
Dhṛṣṭaketu, banteng bangsa Cedi, bangkit dengan kekuatan besar, tak terkalahkan, maju dengan kuda-kuda berbintik Kāmboja.
7.23.24
बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं सुकुमारं हयोत्तमाः ।
पलालधूमसङ्काशाः सैन्धवाः शीघ्रमावहन् ॥ ७.२३.२४ ॥
Kuda-kuda Sindhu yang unggul, berwarna asap jerami, dengan cepat membawa Bṛhatkṣatra, si Kaikeya yang lembut.
7.23.25
मल्लिकाक्षाः पद्मवर्णा बाह्लिजाताः स्वलङ्कृताः ।
शूरं शिखण्डिनः पुत्रमृक्षदेवमुदावहन् ॥ ७.२३.२५ ॥
Kuda-kuda bermata seperti melati, berwarna teratai, lahir di Bāhlīka, dihias indah, membawa pergi putra Śikhaṇḍin yang gagah, Ṛkṣadeva.
7.23.26
रुक्मभाण्डप्रतिच्छन्नाः कौशेयसदृशा हयाः ।
क्षमावन्तोऽवहन्सङ्ख्ये सेनाबिन्दुमरिन्दमम् ॥ ७.२३.२६ ॥
Kuda-kuda yang tertutup perlengkapan emas, bagaikan sutra, sabar, membawa Senābindu, penakluk musuh, menjauh dalam pertempuran.
7.23.27
युवानमवहन्युद्धे क्रौञ्चवर्णा हयोत्तमाः ।
काश्यस्याभिभुवः पुत्रं सुकुमारं महारथम् ॥ ७.२३.२७ ॥
Kuda-kuda unggul berwarna jenjang membawa pergi di medan perang pemuda yang lembut, kesatria agung, putra Abhibhū dari Kāśya.
7.23.28
श्वेतास्तु प्रतिविन्ध्यन्तं कृष्णग्रीवा मनोजवाः ।
यन्तुः प्रेष्यकरा राजन्राजपुत्रमुदावहन् ॥ ७.२३.२८ ॥
Kuda-kuda putih berleher hitam, secepat pikiran dan patuh kepada kusirnya, wahai raja, membawa pergi putra raja, Prativindhya.
7.23.29
सुतसोमं तु योधाग्र्यं भीमपुत्रं महाबलम् ।
माषपुष्पसवर्णास्तमवहन्वाजिनो रणे ॥ ७.२३.२९ ॥
Kuda-kuda berwarna bunga kacang urad membawa pergi di medan perang Sutasoma, yang terunggul di antara para prajurit, putra perkasa Bhīma.
7.23.30
सहस्रसोमप्रतिमो बभूव पुरे कुरूणामुदयेन्दुनाम्नि ।
तस्मिञ्जातः सोमसंक्रन्दमध्ये यस्मात्तस्मात्सुतसोमोऽभवत्सः ॥ ७.२३.३० ॥
Di kota Kuru bernama Udayendu ia bagaikan seribu Soma; karena lahir di tengah hiruk-pikuk Soma, ia disebut Sutasoma.
7.23.31
नाकुलिं तु शतानीकं शालपुष्पनिभा हयाः ।
आदित्यतरुणप्रख्याः श्लाघनीयमुदावहन् ॥ ७.२३.३१ ॥
Kuda-kuda yang seperti bunga sāla dan bercahaya bagai matahari terbit membawa Śatānīka, putra Nakula, dengan terpuji.
7.23.32
काञ्चनापिहितैर्योक्त्रैर्मयूरग्रीवसन्निभाः ।
द्रौपदेयं नरव्याघ्रं श्रुतकर्माणमाहवे ॥ ७.२३.३२ ॥
Kuda-kuda berhias tali kekang berlapis emas dan leher seperti merak membawa dalam pertempuran Śrutakarman, putra Draupadī, harimau di antara manusia.
7.23.33
श्रुतकीर्तिं श्रुतनिधिं द्रौपदेयं हयोत्तमाः ।
ऊहुः पार्थसमं युद्धे चाषपत्रनिभा हयाः ॥ ७.२३.३३ ॥
Kuda-kuda unggul, seperti bulu burung cāṣa dan setara dengan Pārtha dalam perang, membawa Śrutakīrti, perbendaharaan ilmu, putra Draupadī.
7.23.34
यमाहुरध्यर्धगुणं कृष्णात्पार्थाच्च संयुगे ।
अभिमन्युं पिशङ्गास्तं कुमारमवहन्रणे ॥ ७.२३.३४ ॥
Abhimanyu, pemuda yang disebut satu setengah kali lebih berbudi daripada Kṛṣṇa dan Pārtha, dibawa dalam pertempuran oleh kuda-kuda kecoklatan.
7.23.35
एकस्तु धार्तराष्ट्रेभ्यः पाण्डवान्यः समाश्रितः ।
तं बृहन्तो महाकाया युयुत्सुमवहन्रणे।
ये तु पुष्करसारस्य तुल्यवर्णा हयोत्तमाः ॥ ७.२३.३५ ॥
Yuyutsu, satu-satunya yang memisahkan diri dari putra-putra Dhṛtarāṣṭra dan berlindung kepada para Pāṇḍava, dibawa dalam pertempuran oleh kuda-kuda unggul bertubuh besar, berwarna seperti burung puṣkara-sāra.
7.23.36
पलालकाण्डवर्णास्तु वार्धक्षेमिं तरस्विनम् ।
ऊहुः सुतुमुले युद्धे हया हृष्टाः स्वलङ्कृताः ॥ ७.२३.३६ ॥
Kuda-kuda yang gembira dan berhias indah, berwarna seperti batang jerami, membawa Vārdhakṣemi yang tangkas dalam kegaduhan dahsyat pertempuran.
7.23.37
कुमारं शितिपादास्तु रुक्मचित्रैरुरश्छदैः ।
सौचित्तिमवहद्युद्धे यन्तुः प्रेष्यकरा हयाः ॥ ७.२३.३७ ॥
Kuda-kuda berkaki hitam, dengan penutup dada berhias emas dan ukiran beraneka warna, membawa Sauchitti ke medan perang, patuh pada perintah sais kereta.
7.23.38
रुक्मपीठावकीर्णास्तु कौशेयसदृशा हयाः ।
सुवर्णमालिनः क्षान्ताः श्रेणिमन्तमुदावहन् ॥ ७.२३.३८ ॥
Kuda-kuda yang berselimut kain pelana emas, berkilau seperti sutra dan berkalung karangan emas, dengan sabar membawa Śreṇimat pergi.
7.23.39
रुक्ममालाधराः शूरा हेमपृष्ठाः स्वलङ्कृताः ।
काशिराजं नरश्रेष्ठं श्लाघनीयमुदावहन् ॥ ७.२३.३९ ॥
Kuda-kuda perkasa yang berkalung karangan emas, berpunggung emas dan berhias indah, membawa raja Kāśi, sebaik-baik manusia yang patut dipuji.
7.23.40
अस्त्राणां च धनुर्वेदे ब्राह्मे वेदे च पारगम् ।
तं सत्यधृतिमायान्तमरूणाः समुपावहन् ॥ ७.२३.४० ॥
Ketika Satyadhṛti, sang ahli senjata, ilmu busur, dan Veda Brahmana, datang mendekat, kuda-kuda kemerahan membawanya ke dekat.
7.23.41
यः स पाञ्चालसेनानीद्रोणमंशमकल्पयत् ।
पारावतसवर्णास्तं धृष्टद्युम्नमुदावहन् ॥ ७.२३.४१ ॥
Dhṛṣṭadyumna, panglima pasukan Pāñcāla yang telah membagi bagian pertempuran bagi Droṇa, dibawa pergi oleh kuda-kuda berwarna merpati.
7.23.42
तमन्वयात्सत्यधृतिः सौचित्तिर्युद्धदुर्मदः ।
श्रेणिमान्वसुदानश्च पुत्रः काश्यस्य चाभिभूः ॥ ७.२३.४२ ॥
Mengikutinya Satyadhṛti, Sauchitti yang mabuk perang, Śreṇimat, Vasudāna, dan putra Kāśya, sang penakluk Abhibhū.
7.23.43
युक्तैः परमकाम्भोजैर्जवनैर्हेममालिभिः ।
भीषयन्तो द्विषत्सैन्यं यमवैश्रवणोपमाः ॥ ७.२३.४३ ॥
Dikendalikan kuda-kuda Kāmboja terbaik, cepat dan berkalung emas, menakut-nakuti pasukan musuh, mereka seperti Yama dan Vaiśravaṇa.
7.23.44
प्रभद्रकास्तु काम्भोजाः षट्सहस्राण्युदायुधाः ।
नानावर्णैर्हयैः श्रेष्ठैर्हेमवर्णरथध्वजाः ॥ ७.२३.४४ ॥
Para Prabhadraka dan Kāmboja, enam ribu orang, senjata terangkat, di atas kuda-kuda terbaik berbagai warna, panji kereta mereka berwarna emas.
7.23.45
शरव्रातैर्विधुन्वन्तः शत्रून्विततकार्मुकाः ।
समानमृत्यवो भूत्वा धृष्टद्युम्नं समन्वयुः ॥ ७.२३.४५ ॥
Mengguncang musuh dengan hujan anak panah, busur terentang lebar, setara dengan Kematian itu sendiri, mereka mengikuti Dhṛṣṭadyumna.
7.23.46
बभ्रुकौशेयवर्णास्तु सुवर्णवरमालिनः ।
ऊहुरम्लानमनसश्चेकितानं हयोत्तमाः ॥ ७.२३.४६ ॥
Kuda-kuda terbaik berwarna cokelat keperakan, berkalung emas indah, berjiwa tak gentar, membawa Chekitāna.
7.23.47
इन्द्रायुधसवर्णैस्तु कुन्तिभोजो हयोत्तमैः ।
आयात्सदश्वैः पुरुजिन्मातुलः सव्यसाचिनः ॥ ७.२३.४७ ॥
Kuntibhoja datang dengan kuda-kuda terbaik secerah busur Indra, dan Purujit, paman dari pihak ibu Savyasācin (Arjuna), datang dengan kuda-kuda yang baik.
7.23.48
अन्तरिक्षसवर्णास्तु तारकाचित्रिता इव ।
राजानं रोचमानं ते हयाः सङ्ख्ये समावहन् ॥ ७.२३.४८ ॥
Kuda-kuda itu, berwarna langit dan berbintik seperti bertabur bintang, bersama-sama membawa rajamu yang gemilang ke medan perang.
7.23.49
कर्बुराः शितिपादास्तु स्वर्णजालपरिच्छदाः ।
जारासन्धिं हयाः श्रेष्ठाः सहदेवमुदावहन् ॥ ७.२३.४९ ॥
Kuda-kuda berbintik dengan kaki hitam, berselimut jala emas, kuda-kuda terbaik, membawa Jārāsandhi dan Sahadeva maju ke depan.
7.23.50
ये तु पुष्करनालस्य समवर्णा हयोत्तमाः ।
जवे श्येनसमाश्चित्राः सुदामानमुदावहन् ॥ ७.२३.५० ॥
Kuda-kuda terbaik, berwarna seperti batang teratai, cepat bagai elang dan beraneka warna, membawa Sudāman maju ke depan.
7.23.51
शशलोहितवर्णास्तु पाण्डुरोद्गतराजयः ।
पाञ्चाल्यं गोपतेः पुत्रं सिंहसेनमुदावहन् ॥ ७.२३.५१ ॥
Kuda-kuda berwarna darah kelinci, dengan garis-garis pucat, membawa Siṃhasena, putra Gopati, pangeran Pāñcāla, maju ke depan.
7.23.52
पाञ्चालानां नरव्याघ्रो यः ख्यातो जनमेजयः ।
तस्य सर्षपपुष्पाणां तुल्यवर्णा हयोत्तमाः ॥ ७.२३.५२ ॥
Kuda-kuda terbaik Janamejaya, harimau di antara manusia yang termasyhur di antara Pāñcāla, berwarna seperti bunga sawi.
7.23.53
माषवर्णाश्च जवना बृहन्तो हेममालिनः ।
दधिपृष्ठाश्चित्रमुखाः पाञ्चाल्यमवहन्द्रुतम् ॥ ७.२३.५३ ॥
Kuda-kuda berwarna kacang, cepat dan besar, berkalung emas, punggung putih seperti dadih dan wajah beraneka warna, membawa pangeran Pāñcāla maju dengan cepat.
7.23.54
शूराश्च भद्रकाश्चैव शरकाण्डनिभा हयाः ।
पद्मकिञ्जल्कवर्णाभा दण्डधारमुदावहन् ॥ ७.२३.५४ ॥
Kuda-kuda gagah dan mulia, bagai batang anak panah dan bercahaya dengan warna benang sari teratai, membawa Daṇḍadhāra maju ke depan.
7.23.55
रासभारुणवर्णाभाः पृष्ठतो मूषिकप्रभाः ।
वल्गन्त इव संयत्ता व्याघ्रदत्तमुदावहन् ॥ ७.२३.५५ ॥
Kuda-kuda merah seperti keledai, dengan kilau tikus di belakang, seakan melompat siap, membawa Vyāghradatta maju.
7.23.56
हरयः कालकाश्चित्राश्चित्रमाल्यविभूषिताः ।
सुधन्वानं नरव्याघ्रं पाञ्चाल्यं समुदावहन् ॥ ७.२३.५६ ॥
Kuda-kuda cokelat, hitam, dan belang, dihiasi kalung bunga beraneka warna, membawa Sudhanvan, harimau di antara manusia, sang Pāñcāla, maju ke depan.
7.23.57
इन्द्राशनिसमस्पर्शा इन्द्रगोपकसन्निभाः ।
काये चित्रान्तराश्चित्राश्चित्रायुधमुदावहन् ॥ ७.२३.५७ ॥
Kuda-kuda yang sentuhannya seperti petir Indra, menyerupai kumbang indra-gopaka, dengan corak beraneka di tubuhnya, membawa Citrāyudha maju.
7.23.58
बिभ्रतो हेपमालास्तु चक्रवाकोदरा हयाः ।
कोसलाधिपतेः पुत्रं सुक्षत्रं वाजिनोऽवहन् ॥ ७.२३.५८ ॥
Membawa kalung lonceng, dengan perut seperti burung cakravāka, kuda-kuda itu membawa Sukṣatra, putra penguasa Kosala.
7.23.59
शबलास्तु बृहन्तोऽश्वा दान्ता जाम्बूनदस्रजः ।
युद्धे सत्यधृतिं क्षेमिमवहन्प्रांशवः शुभाः ॥ ७.२३.५९ ॥
Kuda-kuda belang, besar, jinak, berkalung emas, tinggi dan gemilang, membawa Satyadhṛti dan Kṣemi ke medan perang.
7.23.60
एकवर्णेन सर्वेण ध्वजेन कवचेन च ।
अश्वैश्च धनुषा चैव शुक्लैः शुक्लो न्यवर्तत ॥ ७.२३.६० ॥
Dengan panji, baju zirah, kuda, dan busur yang semuanya sewarna, sang putih (prajurit) bersama kuda putih tidak mundur.
7.23.61
समुद्रसेनपुत्रं तु सामुद्रा रुद्रतेजसम् ।
अश्वाः शशाङ्कसदृशाश्चन्द्रसेनमुदावहन् ॥ ७.२३.६१ ॥
Kuda-kuda kelahiran laut, serupa bulan, membawa Candrasena, putra Samudrasena yang bersinar seperti Rudra, menjauh dari medan perang.
7.23.62
नीलोत्पलसवर्णास्तु तपनीयविभूषिताः ।
शैब्यं चित्ररथं सङ्ख्ये चित्रमाल्याऽवहन्हयाः ॥ ७.२३.६२ ॥
Kuda berwarna teratai biru, dihiasi emas, membawa Śaibya dan Citraratha dalam pertempuran dengan kalung bunga berwarna-warni.
7.23.63
कलायपुष्पवर्णास्तु श्वेतलोहितराजयः ।
रथसेनं हयश्रेष्ठाः समूहुर्युद्धदुर्मदम् ॥ ७.२३.६३ ॥
Kuda-kuda terbaik, berwarna bunga kacang polong dan bergaris putih serta merah, membawa Rathasena yang mabuk perang.
7.23.64
यं तु सर्वमनुष्येभ्यः प्राहुः शूरतरं नृपम् ।
तं पटच्चरहन्तारं शुकवर्णाऽवहन्हयाः ॥ ७.२३.६४ ॥
Raja yang disebut paling gagah di antara semua manusia, pembunuh Paṭaccara, dibawa oleh kuda-kuda berwarna kakatua.
7.23.65
चित्रायुधं चित्रमाल्यं चित्रवर्मायुधध्वजम् ।
ऊहुः किंशुकपुष्पाणां समवर्णा हयोत्तमाः ॥ ७.२३.६५ ॥
Kuda-kuda terbaik, berwarna bunga kiṃśuka, membawa prajurit dengan senjata beraneka warna, kalung, baju zirah, dan panji.
7.23.66
एकवर्णेन सर्वेण ध्वजेन कवचेन च ।
धनुषा रथवाहैश्च नीलैर्नीलोऽभ्यवर्तत ॥ ७.२३.६६ ॥
Nīla maju dengan satu warna pada seluruh panji, baju zirah, dan busurnya, bersama kuda-kuda kereta berwarna biru.
7.23.67
नानारूपै रत्नचिह्नैर्वरूथरथकार्मुकैः ।
वाजिध्वजपताकाभिश्चित्रैश्चित्रोऽभ्यवर्तत ॥ ७.२३.६७ ॥
Dengan aneka bentuk, lambang permata, kereta berzirah dan busur, panji-panji kuda serta bendera, pasukan yang gemerlap itu maju.
7.23.68
ये तु पुष्करवर्णस्य तुल्यवर्णा हयोत्तमाः ।
ते रोचमानस्य सुतं हेमवर्णमुदावहन् ॥ ७.२३.६८ ॥
Kuda-kuda terbaik yang berwarna sama dengan teratai itu membawa pergi putra yang bersinar, berwarna keemasan.
7.23.69
योधाश्च भद्रकाराश्च शरदण्डानुदण्डयः ।
श्वेताण्डाः कुक्कुटाण्डाभा दण्डकेतुं हयाऽवहन् ॥ ७.२३.६९ ॥
Para prajurit dan Bhadrakāra, dengan tongkat anak panah dan tongkat cadangan, serta kuda-kuda putih seperti telur, berkilau bagai telur ayam, membawa panji bertongkat itu.
7.23.70
केशवे न हते सङ्ख्ये पितर्यथ नराधिपे ।
भिन्ने कपाटे पाण्डानां विद्रुतेषु च बन्धुषु ॥ ७.२३.७० ॥
Ketika Keśava tidak terbunuh dalam pertempuran, begitu pula ayah, sang penguasa manusia; ketika gerbang para Pāṇḍava hancur dan kerabat melarikan diri...
7.23.71
भीष्मादवाप्य चास्त्राणि द्रोणाद्रामात्कृपात्तथा ।
अस्त्रैः समत्वं सम्प्राप्य रुक्मिकर्णार्जुनाच्युतैः ॥ ७.२३.७१ ॥
Setelah memperoleh senjata dari Bhīṣma, Droṇa, Rāma, dan Kṛpa, dan mencapai kesetaraan dalam senjata dengan Rukmin, Karṇa, Arjuna dan Acyuta...
7.23.72
इयेष द्वारकां हन्तुं कृत्स्नां जेतुं च मेदिनीम् ।
निवारितस्ततः प्राज्ञैः सुहृद्भिर्हितकाम्यया ॥ ७.२३.७२ ॥
Ia berkeinginan menghancurkan Dvārakā dan menaklukkan seluruh bumi; lalu para sahabat yang bijak, karena menginginkan kebaikannya, mencegahnya.
7.23.73
वैरानुबन्धमुत्सज्य स्वराज्यमनुशास्ति यः ।
स सागरध्वजः पाण्ड्यश्चन्द्ररश्मिनिभैर्हयैः ॥ ७.२३.७३ ॥
Setelah melepaskan ikatan permusuhan dan memerintah kerajaannya sendiri, Pāṇḍya Sāgaradhvaja itu datang dengan kuda-kuda bagaikan sinar bulan.
7.23.74
वैडूर्यजालसञ्छन्नैर्वीर्यद्रविणमाश्रितः ।
दिव्यं विस्फारयंश्चापं द्रोणमभ्यद्रवद्बली ॥ ७.२३.७४ ॥
Menaiki kereta yang tertutup jaring lapis lazuli, sang perkasa yang hartanya adalah keberanian, merentangkan busur ilahinya, menyerbu Droṇa.
7.23.75
आरकूटकवर्णाश्च हयाः पाण्ड्यानुयायिनाम् ।
अवहन्रथमुख्यानामयुतानि चतुर्दश ॥ ७.२३.७५ ॥
Kuda-kuda berwarna kuningan milik para pengikut Pāṇḍya membawa para pejuang kereta terkemuka sebanyak empat belas ayuta.
7.23.76
नानावर्णेन रूपेण नानाकृतिमुखा हयाः ।
रथचक्रध्वजं वीरं घटोत्कचमुदावहन् ॥ ७.२३.७६ ॥
Kuda-kuda dengan berbagai warna dan rupa, berwajah beragam bentuk, membawa pergi pahlawan Ghaṭotkaca yang panjinya bergambar roda kereta.
7.23.77
भारतानां समेतानामुत्सृज्यैको मतानि यः ।
गतो युधिष्ठिरं भक्त्या त्यक्त्वा सर्वमभीप्सितम् ॥ ७.२३.७७ ॥
Setelah meninggalkan pendapat para Bhārata yang berkumpul, ia sendirian pergi kepada Yudhiṣṭhira dengan bakti, melepaskan segala yang diinginkan.
7.23.78
लोहिताक्षं महाबाहुं युयुत्सुं मकरध्वजम् ।
महासत्वा महाकायाः सौवर्णस्यन्दने स्थितम् ॥ ७.२३.७८ ॥
Yuyutsu bermata merah dan berlengan besar, panjinya bergambar makara, berdiri di kereta emas; para prajurit perkasa bertubuh besar mengepungnya.
7.23.79
सुवर्णवर्णा धर्मज्ञमनीकस्थं युधिष्ठिरम् ।
राजश्रेष्ठं हयश्रेष्ठाः सर्वतः पृष्ठतोऽन्वयुः ॥ ७.२३.७९ ॥
Kuda-kuda terbaik berwarna keemasan mengikuti Yudhiṣṭhira, pengetahu dharma dan yang terbaik di antara raja, yang berdiri di barisan, dari segala sisi dan dari belakang.
7.23.80
वर्णैरुच्चावचैरन्यैः सदश्वानां प्रभद्रकाः ।
सन्न्यवर्तन्त युद्धाय बहवो देवरूपिणः ॥ ७.२३.८० ॥
Banyak kuda terbaik lainnya dengan berbagai warna, sangat membawa keberuntungan, berwujud dewa, berbalik untuk bertempur.
7.23.81
ते यत्ता भीमसेनेन सहिताः काञ्चनध्वजाः ।
प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र सेन्द्रा इव दिवौकसः ॥ ७.२३.८१ ॥
Bersiap bersama Bhīmasena, mereka tampak dengan panji-panji emas, wahai raja di antara raja, seperti penghuni surga bersama Indra.
7.23.82
अत्यरोचत तान्सर्वान्धृष्ठद्युम्नः समागतान् ।
सर्वाण्यति च सैन्यानि भारद्वाजो व्यरोचत ॥ ७.२३.८२ ॥
Dhṛṣṭadyumna melampaui semua yang berkumpul, dan putra Bharadvāja (Droṇa) bersinar melampaui semua pasukan.
7.23.83
अतीव शुशुभे तस्य ध्वजः कृष्णाजिनोत्तरः ।
कमण्डलुर्महाराज जातरूपमयः शुभः ॥ ७.२३.८३ ॥
Panjinya bersinar luar biasa, dengan kulit rusa hitam di atasnya dan kendi emas yang membawa keberuntungan, wahai raja agung.
7.23.84
ध्वजं तु भीमसेनस्य वैडूर्यमणिलोचनम् ।
भ्राजमानं महासिंहं राजन्तं दृष्टवानहम् ॥ ७.२३.८४ ॥
Panji Bhīmasena, dengan mata dari permata vaiḍūrya dan singa besar yang bersinar, agung seperti raja — aku melihatnya.
7.23.85
ध्वजं तु कुरुराजस्य पाण्डवस्य महौजसः ।
दृष्टवानस्मि सौवर्णं सोमं ग्रहगणान्वितम् ॥ ७.२३.८५ ॥
Aku melihat panji emas raja Kuru, Pāṇḍava yang sangat perkasa, berlambangkan bulan beserta gugusan planetnya.
7.23.86
मृदङ्गौ चात्र विपुलौ दिव्यौ नन्दोपनन्दकौ ।
यन्त्रेणाहन्यमानौ च सुस्वनौ हर्षवर्धनौ ॥ ७.२३.८६ ॥
Di sini ada dua gendang ilahi yang besar, bernama Nanda dan Upananda, dipukul dengan mekanisme, bersuara merdu dan menambah kegembiraan.
7.23.87
शरभं पृष्ठसौवर्णं नकुलस्य महाध्वजम् ।
अपश्याम रथेत्युग्रं भीषयाणमवस्थितम् ॥ ७.२३.८७ ॥
Pada kereta Nakula terdapat panji besar dengan śarabha emas di punggungnya; kami melihatnya berdiri, garang dan menakutkan.
7.23.88
हंसस्तु राजतः श्रीमान्ध्वजे घण्टापताकवान् ।
सहदेवस्य दुर्धर्षो द्विषतां शोकवर्धनः ॥ ७.२३.८८ ॥
Pada panji Sahadeva terdapat angsa perak yang megah, dihiasi lonceng dan panji kecil; tak terkalahkan, menambah duka musuh.
7.23.89
पञ्चानां द्रौपदेयानां प्रतिमाध्वजभूषणम् ।
धर्ममारुतशक्राणामश्विनोश्च महात्मनोः ॥ ७.२३.८९ ॥
Panji-panji lambang lima putra Draupadī adalah hiasan mereka, begitu pula panji Dharma, Vāyu, Indra, dan kedua Aśvin yang berjiwa agung.
7.23.90
अभिमन्योः कुमारस्य शार्ङ्गपक्षी हिरण्मयः ।
रथे ध्वजवरो राजंस्तप्तचामीकरोज्ज्वलः ॥ ७.२३.९० ॥
Wahai raja, pada kereta pangeran muda Abhimanyu terdapat panji burung Śārṅga berwarna emas, yang terbaik di antara panji, berkilau seperti emas murni.
7.23.91
घटोत्कचस्य राजेन्द्र ध्वजे गृध्रो व्यरोचत ।
अश्वाश्च कामगास्तस्य रावणस्य पुरा यथा ॥ ७.२३.९१ ॥
Wahai raja segala raja, di panji Ghaṭotkaca bersinar burung nazar, dan kuda-kudanya yang berjalan sesuka hati seperti kuda Rāvaṇa di masa dahulu.
7.23.92
माहेन्द्रं च धनुर्दिव्यं धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
वायव्यं भीमसेनस्य धनुर्दिव्यमभून्नृप ॥ ७.२३.९२ ॥
Busur ilahi milik Indra adalah milik Raja Dharma Yudhiṣṭhira, dan, wahai raja, busur ilahi Bhīmasena adalah milik Vāyu.
7.23.93
त्रैलोक्यरक्षणार्थाय ब्रह्मणा सृष्टमायुधम् ।
तद्दिव्यमजरं चैव फाल्गुनार्थाय वै धनुः ॥ ७.२३.९३ ॥
Senjata ilahi yang tak lapuk itu, diciptakan oleh Brahmā untuk melindungi ketiga dunia — busur itu untuk Phālguna (Arjuna).
7.23.94
वैष्णवं नकुलायाथ सहदेवाय चाश्विजम् ।
घटोत्कचाय पौलस्त्यं धनुर्दिव्यं भयामकम् ॥ ७.२३.९४ ॥
Bagi Nakula busur Viṣṇu, bagi Sahadeva busur kaum Aśvin; bagi Ghaṭotkaca busur ilahi yang menakutkan dari keturunan Pulastya.
7.23.95
रौद्रमाग्नेयकौबेरं याम्यं गिरिशमेव च ।
पञ्चानां द्रौपदेयानां धनूरत्नानि भारत ॥ ७.२३.९५ ॥
Milik Rudra, Agni, Kubera, Yama dan Giriśa (Śiva) — inilah busur-busur permata milik lima putra Draupadī, wahai Bhārata.
7.23.96
रौद्रं धनुर्वरं श्रेष्ठं लेभे यद्रोहिणीसुतः ।
तत्तुष्टः प्रददौ रामः सौभद्राय महात्मने ॥ ७.२३.९६ ॥
Busur Rudra yang unggul dan tertinggi yang diperoleh putra Rohiṇī — itu, dengan senang hati, diberikan Rāma kepada putra Subhadrā yang berjiwa agung.
7.23.97
एते चान्ये च बहवो ध्वजा हेमविभूषिताः ।
तत्रादृश्यन्त शूराणां द्विषतां शोकवर्धनाः ॥ ७.२३.९७ ॥
Ini dan banyak panji lain yang dihiasi emas terlihat di sana, menambah duka para musuh pahlawan.
7.23.98
तदभूद्ध्वजसम्बाधमकापुरुषसेवितम् ।
द्रोणानीकं महाराज पटे चित्रमिवार्पितम् ॥ ७.२३.९८ ॥
Wahai raja agung, itulah pasukan Droṇa, penuh dengan panji dan dijaga oleh para pahlawan yang bukan pengecut, seperti lukisan yang dipasang pada kain.
7.23.99
शुश्रुवुनार्मगोत्राणि वीराणां संयुगे तदा ।
द्रोणमाद्रवतां राजन्स्वयंवर इवाहवे ॥ ७.२३.९९ ॥
Wahai raja, saat itu dalam pertempuran terdengar nama dan keturunan para pahlawan yang menyerbu Droṇa, seolah-olah di sebuah svayaṃvara.