महाभारत · अध्याय 7.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.24.1
व्यथयेयुरिमे सेनां देवानामपि सञ्जय ।
आहवे ये न्यवर्तन्त वृकोदरमुखा नृपाः ॥ ७.२४.१ ॥
हे सञ्जया, युद्धात माघार घेतलेले ते राजे — वृकोदर ज्यांच्या अग्रभागी होता — देवांच्या सेनेलाही व्यथित करू शकले असते.
7.24.2
सम्प्रयुक्तः किलैवायं दिष्टैर्भवति पूरुषः ।
तस्मिन्नेव च सर्वार्थाः प्रदृश्यन्ते पृथग्विधाः ॥ ७.२४.२ ॥
माणूस दैवाने नियुक्त होऊनच असतो; आणि त्यातच नाना प्रकारचे सर्व हेतू दिसून येतात.
7.24.3
दीर्घं विप्रोषितः कालमरण्ये जटिलोऽजिनी ।
अज्ञातश्चैव लोकस्य विजहार युधिष्ठिरः ॥ ७.२४.३ ॥
दीर्घकाळ अरण्यात वनवासी, जटाधारी व मृगाजिन परिधान करून, जगाला अज्ञात राहून युधिष्ठिर विहरत होता.
7.24.4
स एव महतीं सेनां समावर्तयदाहवे ।
किमन्यद्दैवसंयोगान्मम पुत्राभवाय च ॥ ७.२४.४ ॥
त्यानेच युद्धात मोठ्या सेनेला माघारी फिरवले. दैवयोगाशिवाय आणखी काय? ते माझ्या पुत्रांच्या नाशासाठीच घडले.
7.24.5
युक्त एव हि भाग्येन ध्रुवमुत्पद्यते नरः ।
स तथाऽऽकृष्यते तेन न यथा स्वयमिच्छति ॥ ७.२४.५ ॥
भाग्याने युक्त होऊनच माणूस निश्चितपणे जन्म घेतो. त्यामुळे तो स्वतः जसे इच्छीत नाही तसा ओढला जातो.
7.24.6
द्यूतव्यसनमासाद्य क्लेशितो हि युधिष्ठिरः ।
स पुनर्भागधेयेन सहायानुपलब्धवान् ॥ ७.२४.६ ॥
द्यूत-व्यसनात सापडून युधिष्ठिर खरोखर क्लेशित झाला. तरीही भाग्याने त्याला पुन्हा सहाय्यक मिळाले.
7.24.7
अर्थे मे केकया लब्धाः काशिका कोसलाश्चये ।
चेदीनां चार्धमपरे मामे व समुपाश्रिताः ॥ ७.२४.७ ॥
माझ्यासाठी केकय, काशी आणि कोसल मिळाले; चेदींचा अर्धा भाग आणि इतर लोक माझाच आश्रय घेऊन आले.
7.24.8
पृथिवी भूयसी तात मम पार्थस्य नो तथा ।
इति मामब्रवीत्सूत मन्दो दुर्योधनः पुरा ॥ ७.२४.८ ॥
हे तात, पृथ्वी माझीच अधिक आहे, पार्थाची नाही, आपलीही तशी नाही — असे मूर्ख दुर्योधन पूर्वी मला म्हणाला होता, हे सूता.
7.24.9
तस्य सेनासमूहस्य मध्ये द्रोणः सुरक्षितः ।
निहतः पार्षतेनाजौ किमन्यद्भागधेयतः ॥ ७.२४.९ ॥
त्या सेनासमूहाच्या मध्यभागी चांगल्या रक्षिलेले द्रोण युद्धात पार्षताकडून मारले गेले; नशिबाशिवाय आणखी काय?
7.24.10
मध्ये राज्ञां महाबाहुं सदा युद्धाभिनन्दिनम् ।
सर्वास्त्रपारगं द्रोणं कथं मृत्युरुपेयिवान् ॥ ७.२४.१० ॥
राजांच्या मध्ये असलेल्या, महाबाहू, नेहमी युद्धात आनंद घेणाऱ्या, सर्व अस्त्रांत निपुण द्रोणांवर मृत्यू कसा आला?
7.24.11
समनुप्राप्तकृच्छ्रोऽहं मोहं परममागतः ।
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ७.२४.११ ॥
दुःखाने वेढलेला मी परम मोहात पडलो आहे; भीष्म आणि द्रोण मारले गेले हे ऐकून मला जगण्याचा उत्साह उरलेला नाही.
7.24.12
यन्मां क्षत्ताऽब्रवीत्तात प्रपश्यन्पुत्रगृद्धिनम् ।
दुर्योधनेन तत्सर्वं प्राप्तं सूत मया सह ॥ ७.२४.१२ ॥
हे तात, पुत्रलोभी मला पाहून क्षत्त्याने जे सांगितले होते, ते सर्व दुर्योधनामुळे माझ्यावर आले आहे, हे सूता.
7.24.13
नृशंसं तु परं तात त्यक्त्वा दुर्योधनं यदि ।
पुत्रशेषं चिकीर्षेयं कृत्स्नं न मरणं व्रजेत् ॥ ७.२४.१३ ॥
प्रिय पुत्रा, अत्यंत क्रूर दुर्योधनाचा त्याग करून पुत्रांपैकी उरलेल्यांना वाचवू इच्छिले, तर सर्व कुळ नष्ट होणार नाही.
7.24.14
यो हि धर्मं परित्यज्य भवत्यर्थपरो नरः ।
सोऽस्माच्च हीयते लोकात्क्षुद्रभावं च गच्छति ॥ ७.२४.१४ ॥
जो मनुष्य धर्माचा त्याग करून केवळ धनासाठी तत्पर होतो, तो या लोकातून खाली पडतो आणि क्षुद्र स्वभाव प्राप्त करतो.
7.24.15
अद्य चाप्यस्य राष्ट्रस्य कृतोच्छेदस्य सञ्जय ।
अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति ॥ ७.२४.१५ ॥
हे संजया, उच्छेद झालेल्या या राष्ट्रात आजही मला काही शेष दिसत नाही, कारण त्याचा प्रधान (ककुद) चिरडला गेला आहे.
7.24.16
कथं स्यादवशेषो हि धुर्ययोरभ्यतीतयोः ।
यौ नित्यमुपजीवामः क्षमिणौ पुरुषर्षभौ ॥ ७.२४.१६ ॥
आम्ही नेहमी ज्यांच्यावर अवलंबून होतो, ते क्षमाशील पुरुषश्रेष्ठ, दोन धुरंधर निघून गेल्यावर शेष कसा राहील?
7.24.17
व्यक्तमेव च मे शंस यथा युद्धमवर्तत ।
केऽयुध्यन्के व्यपाकुर्वन्के क्षुद्राः प्राद्रवन्भयात् ॥ ७.२४.१७ ॥
युद्ध कसे झाले ते मला स्पष्ट सांग. कोणी लढले, कोणी माघार घेतली आणि क्षुद्र कोण भयाने पळून गेले?
7.24.18
धनुञ्जयं च मे शंस यद्यच्चक्रे रथर्षभः ।
तस्माद्भयं नो भूयिष्ठं भ्रातृव्याच्च वृकोदरात् ॥ ७.२४.१८ ॥
धनंजयाविषयी आणि त्या रथश्रेष्ठाने काय काय केले ते मला सांग. शत्रू (चुलत भाऊ) आणि वृकोदर यांच्याकडून आम्हाला अत्यंत भय आहे.
7.24.19
यथाऽसीच्च निवृत्तेषु पाण्डवेयेषु सञ्जय ।
मम सैन्यावशेषस्य सन्निपातः सुदारुणः ॥ ७.२४.१९ ॥
हे संजया, पांडव माघारी फिरल्यावर माझ्या उरलेल्या सैन्याचा भयंकर संघर्ष कसा झाला?
7.24.20
कथं च वो मनस्तात निवृत्तेष्वभवत्तदा ।
मामकानां च ये शूराः के कांस्तत्र न्यवारयन् ॥ ७.२४.२० ॥
हे तात, ते माघारी फिरल्यावर तुमचे मन कसे झाले? माझ्या पक्षातील कोणत्या शूरांना तिथे रोखले?