महाभारत · अध्याय 7.34

7.34.1

स्थिरो भव महाराज शोकं धारय दुर्धरम् ।
महान्तं बन्धुनाशं ते कथयिष्यामि तच्छृशु ॥ ७.३४.१ ॥

हे महाराज, स्थिर राहा, हा असह्य शोक धारण करा. तुमच्या बांधवांच्या महान विनाशाची कथा मी सांगतो, ते ऐका.

पद्मव्यूहो महाराज आचार्येणाभिकल्पितः ।
तत्र पद्मोपमाः सर्वे राजानो विनिवेशिताः ॥ ७.३४.२ ॥

हे महाराज, आचार्यांनी पद्मव्यूह रचला. त्यात सर्व राजांना कमळांप्रमाणे उभे केले होते.

कुमारा राजलोकस्य निक्षिप्ताः केसरोपामाः ।
कर्णिकास्थो महाराज तस्य दुर्योधनोऽभवत् ॥ ७.३४.३ ॥

राजवंशातील कुमार केसरांप्रमाणे ठेवले गेले होते. हे महाराज, त्याच्या कर्णिकेत दुर्योधन होता.

कृताभिसमयाः सर्वे सुवर्णविकृतध्वजाः ।
रक्ताम्बरधराः सर्वे सर्वे रक्तविभूषणाः ॥ ७.३४.४ ॥

सर्वांनी शपथ घेतली होती; सर्वांचे ध्वज सोन्याने सजवलेले होते; सर्व लाल वस्त्रे परिधान करून लाल अलंकारांनी सजलेले होते.

सर्वे रक्तपताकाश्च सर्वे वै हेममालिनः ।
चन्दनागुरुदिग्धाङ्गाः स्रग्विणः सूक्ष्मवाससः ॥ ७.३४.५ ॥

सर्वांचे ध्वज लाल पताकांचे होते; सर्व सोन्याच्या माळा घालून, चंदन आणि अगरूचा लेप लावलेल्या अंगांनी, माळा घालून, सूक्ष्म वस्त्रे नेसलेले होते.

सहिताः पर्यधावन्त कार्ष्णि प्रतियुयुत्सवः ।
तेषां दशसहस्राणि बभूवुर्दृढधन्विनाम् ॥ ७.३४.६ ॥

ते सर्व एकत्र होऊन कार्ष्णीविरुद्ध प्रतिकार करण्याच्या इच्छेने धावले. त्यांच्यात दृढ धनुर्धर दहा हजार होते.

पौत्रं तव पुरस्कृत्य लक्ष्मणं प्रियदर्शनम् ।
अन्योन्यसमदुःखास्ते अन्योन्यसमसाहसाः ॥ ७.३४.७ ॥

तुमचा नातू सुंदर लक्ष्मणाला पुढे करून ते एकमेकांसारखेच दुःखी आणि एकमेकांसारखेच साहसी होते.

अन्योन्यं स्पर्धमानाश्च अन्योन्यस्य हिते रताः ।
दुर्योधनस्तु राजेन्द्र सैन्यमध्ये व्यवस्थितः ॥ ७.३४.८ ॥

ते एकमेकांशी स्पर्धा करत आणि एकमेकांच्या हितात रमत होते. हे राजेंद्रा, दुर्योधन मात्र सैन्याच्या मध्यभागी उभा होता.

कर्णदुःशासनकृपैर्वृतो राजा महारथैः ।
देवराजोपमः श्रीमाञ्श्वेतच्छत्राभिसंवृतः ॥ ७.३४.९ ॥

कर्ण, दुःशासन आणि कृप या महारथींनी राजा वेढलेला होता. देवराजासारखा तेजस्वी तो श्वेतछत्राखाली होता.

चामरव्यजनाक्षेपैरुदयन्निव भास्करः ।
प्रमुखे तस्य सैन्यस्य द्रोणोऽवस्थित नायकः ॥ ७.३४.१० ॥

चामरे आणि व्यजने हलत असताना जणू सूर्य उगवत आहे अशा रीतीने त्या सैन्याच्या अग्रभागी नायक द्रोण उभा होता.

सिन्धुराजस्तथाऽतिष्ठच्छ्रीमान्मेरुरिवाचलः ।
सिन्धुराजस्य पार्श्वस्था अश्वत्थामपुरोगमाः ॥ ७.३४.११ ॥

सिंधुराजाही तसाच तेजस्वी होऊन मेरू पर्वतासारखा अचल उभा राहिला. सिंधुराजाच्या बाजूला उभे असलेले अश्वत्थाम्याला पुढे करून होते.

सुतास्तव महाराज त्रिंशत्त्रिदशसन्निभाः ।
गान्धारराजः कितवः शल्यो भूरिश्रवास्तथा ॥ ७.३४.१२ ॥

हे महाराजा, तुमचे तीस पुत्र देवांसारखे होते. गांधारराज कितव शकुनी, शल्य आणि भूरिश्रवा हेही तेथे होते.

पार्श्वतः सिन्धुराजस्य व्यराजन्त महारथाः ।
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्।
तावकानां परेषां च मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ७.३४.१३ ॥

सिंधुराजाच्या बाजूला महारथी शोभू लागले. मग अंगावर शहारे आणणारे भयंकर युद्ध सुरू झाले; तुझ्या बाजूचे आणि शत्रूचे लोक मृत्यू पत्करून माघारी फिरले.