મહાભારત · અધ્યાય 7.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.49.1
विष्णोः स्वसुर्नन्दकरः स विष्ण्वायुधभूषणः ।
रराजातिरथः सङ्ख्ये जनार्दन इवापरः ॥ ७.४९.१ ॥
વિષ્ણુની બહેનને આનંદ આપનાર, વિષ્ણુનાં આયુધોથી શોભિત તે અતિરથી યુદ્ધમાં બીજા જનાર્દન જેવો શોભ્યો.
7.49.2
मारुतोद्धूतकेशान्तमुद्यतारिवरायुधम् ।
वपुः समीक्ष्य पृथ्वीशा दुःसमीक्ष्यं सुरैरपि ॥ ७.४९.२ ॥
પવનથી ઊડતા વાળવાળું, શત્રુનું શ્રેષ્ઠ આયુધ ઉગામેલું તે રૂપ જોઈને, દેવોને પણ જોવું કઠિન એવું જોઈને, પૃથ્વીના રાજાઓ (ભયભીત થયા).
7.49.3
यदि पाणितलादेतच्चक्रं मुञ्चेत फाल्गुनिः ।
वरदानान्मातुलस्य विष्णोश्चक्रमिवापतेत् ॥ ७.४९.३ ॥
જો ફાલ્ગુની (અર્જુન) પોતાની હથેળીમાંથી આ ચક્ર છોડે, તો મામાના વરદાનથી તે વિષ્ણુના ચક્રની જેમ પડશે.
7.49.4
तच्चक्रं भृशमुद्विग्नाः संचिच्छिदुरनेकधा ।
महारथस्ततः कार्ष्मिः स जग्राह महागदाम् ॥ ७.४९.४ ॥
તેઓ અત્યંત ગભરાઈને તે ચક્રને અનેક પ્રકારે કાપી નાખ્યું. પછી મહારથી કાર્ષ્ણિ (અભિમન્યુ) મહાગદા લઈ લીધી.
7.49.5
विधनुःस्यन्दनासिस्तैर्विचक्रश्चारिभिः कृतः ।
अभिमन्युर्गदापाणिरश्वत्थामानमार्दयत् ॥ ७.४९.५ ॥
શત્રુઓ દ્વારા ધનુષ્ય, રથ, તલવાર, ચક્ર વિહોણા કરાયેલા અભિમન્યુએ હાથમાં ગદા લઈ અશ્વત્થામાને પ્રહાર કર્યો.
7.49.6
स गदामुद्यतां दृष्ट्वा ज्वलन्तीमशनीमिव ।
अपाक्रामद्रथोपस्थाद्विक्रमांस्त्रीन्नरर्षभः ॥ ७.४९.६ ॥
વીજળી જેવી સળગતી ઉગામેલી તે ગદા જોઈને, તે નરશ્રેષ્ઠ રથના આસનથી ત્રણ ડગલાં પાછો હટ્યો.
7.49.7
तस्याश्वान्गदया हत्वा तथोभौ पार्ष्णिसारथी ।
शराचिताङ्गः सौभद्रः श्वाविद्वत्समदृश्यत ॥ ७.४९.७ ॥
તેના ઘોડાઓને ગદાથી મારીને અને તેના બંને પાર્ષ્ણિ-સારથીઓને પણ હણીને, બાણોથી ઢંકાયેલા અંગો સાથે સૌભદ્ર સાહી જેવો દેખાયો.
7.49.8
ततः सुबलदायादं कालिकेयमपोथयत् ।
जघान चास्यानुचरान्गान्धारान्सप्तसप्ततिम् ॥ ७.४९.८ ॥
પછી સુબલના વંશજ કાલિકેયને તેણે કચડી નાખ્યો; અને તેના ગાંધાર અનુચરોમાંથી સિત્તેર-સાત જણને હણ્યા.
7.49.9
पुनश्चैव वसातीयाञ्जघान रथिनो दश ।
केकयानां रथान्सप्त हत्वा च दश कुञ्जरान्।
दौःशासनिरथं साश्वं गदया समपोथयत् ॥ ७.४९.९ ॥
ફરીથી વસાતીના દસ રથીઓને તેણે હણ્યા; કેકયોના સાત રથનો નાશ કર્યો અને દસ હાથીઓ પણ મારી નાખ્યા; દુઃશાસનના પુત્રનો ઘોડા સહિતનો રથ ગદાથી સંપૂર્ણ કચડી નાખ્યો.
7.49.10
ततो दौःशसनिः क्रुद्धो गदामुद्यम्य मारिष ।
अभिदुद्राव सौभद्रं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.४९.१० ॥
પછી ક્રોધિત દુઃશાસનપુત્રે, હે મારિષ, ગદા ઉપાડીને સૌભદ્ર પર ધસી ગયો અને "ઊભો રહે, ઊભો રહે!" એમ કહ્યું.
7.49.11
तावुद्यतगदौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ ।
भ्रातृव्यौ सम्प्रजहाते पुरेव त्र्यम्बकान्धकौ ॥ ७.४९.११ ॥
ગદાઓ ઊંચકીને, એકબીજાના વધની ઇચ્છા રાખતા તે બંને વીરો, પિતરાઈ શત્રુઓ, પૂર્વે ત્ર્યંબક અને અંધક જેવા ભીડાયા.
7.49.12
तावन्योन्यं गदाग्राभ्यामाहत्य पतितौ क्षितौ ।
इन्द्रध्वजाविवोत्सृष्टौ रणमध्ये परंतपौ ॥ ७.४९.१२ ॥
તે બંનેએ એકબીજા પર ગદાઓના અગ્રભાગથી પ્રહાર કરીને, યુદ્ધની મધ્યમાં ઇન્દ્રધ્વજો જેવા ભૂમિ પર પડ્યા; તેઓ શત્રુઓને તપાવનારા હતા.
7.49.13
दौःशासनिरथोत्थाय कुरूणां कीर्तिवर्धनः ।
उत्तिष्ठमानं सौभद्रं गदया मूर्ध्न्यताडयत् ॥ ७.४९.१३ ॥
દુઃશાસનના પુત્રે રથમાંથી ઊઠીને, કુરુઓની કીર્તિ વધારનારે, ઊઠતા સૌભદ્ર (અભિમન્યુ)ના માથા પર ગદાથી પ્રહાર કર્યો.
7.49.14
गदावेगेन महता व्यायामेन च मोहितः ।
विचेता न्यपतद्भूमौ सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.४९.१४ ॥
ગદાના મહાન વેગ અને પરિશ્રમથી મૂર્છિત થઈ, ભાન ગુમાવીને, શત્રુવીરોનો સંહારક સૌભદ્ર ભૂમિ પર પડ્યો.
7.49.15
एवं विनिहतो राजन्नेको बहुभिराहवे ।
क्षोभयित्वा चमूं सर्वां नलिनीमिव कुञ्जरः ॥ ७.४९.१५ ॥
હે રાજન, આ રીતે એકલો તે યુદ્ધમાં ઘણાઓથી હણાયો; હાથી કમળના સરોવરને હલાવી નાખે તેમ આખી સેનાને હલાવી નાખીને.
7.49.16
अशोभत हतो वीरो व्याधैर्वनगजो यथा ।
तं तथा पतितं शूरं तावकाः पर्यवारयन् ॥ ७.४९.१६ ॥
શિકારીઓ વડે હણાયેલા વન-હાથીની જેમ તે વીર શોભ્યો. તે પડેલા શૂરને તમારા માણસોએ ઘેરી લીધો.
7.49.17
दावं दग्ध्वा यथा शान्तं पावकं शिशिरात्यये ।
विमृद्व्य नगशृङ्गाणि सन्निवृत्तमिवानिलम् ॥ ७.४९.१७ ॥
જંગલની આગ બાળીને શિશિરના અંતે શાંત થયેલા અગ્નિની જેમ, અને પર્વતશિખરોને કચડીને પાછા ફરેલા પવનની જેમ.
7.49.18
अस्तिं गतमिवादित्यं तप्त्वा भारत वाहिनीम् ।
उपप्लुतं यथा सोमं संशुष्कमिव सागस्म् ॥ ७.४९.१८ ॥
હે ભારત, અસ્ત પામેલા સૂર્યે સેનાને તપાવીને અસ્ત થયા જેવું, ગ્રહણગ્રસ્ત ચંદ્ર જેવું, કે સુકાયેલા સાગર જેવું.
7.49.19
पूर्णचन्द्राभवदनं काकपक्षवृतालिकम् ।
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा तावकास्ते महारथाः।
मुदा परमया युक्ताश्चुक्रुशुः सिंहवन्मुहुः ॥ ७.४९.१९ ॥
પૂર્ણ ચંદ્ર જેવા મુખવાળા, કાગડાની પાંખોથી ઢંકાયેલી લટોવાળા તેને ભૂમિ પર પડેલો જોઈને આપના મહારથીઓ અત્યંત હર્ષથી સિંહોની જેમ વારંવાર ગર્જના કરવા લાગ્યા.
7.49.20
आसीत्परमको हर्षस्तावकानां विशाम्पते ।
इतरेषां तु वीराणां नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम् ॥ ७.४९.२० ॥
હે પ્રજાપતિ, આપના યોદ્ધાઓને પરમ હર્ષ થયો, અને બીજા વીરોની આંખોમાંથી આંસુ વહ્યાં.
7.49.21
अन्तरिक्षे च भूतानि प्राक्रोशन्त विशाम्पते ।
दृष्ट्वा निपतितं वीरं च्युतं चन्द्रमिवाम्बरात् ॥ ७.४९.२१ ॥
હે પ્રજાપતિ, આકાશમાં પ્રાણીઓ ચીસો પાડી ઊઠ્યા; આકાશમાંથી ખસી પડેલા ચંદ્રની જેમ તે વીરને ભૂમિ પર પડેલો જોઈને.
7.49.22
द्रोणकर्णमुखैः षड्भिर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।
एकोऽयं निहतः शेते नैष धर्मो मतो हि नः ॥ ७.४९.२२ ॥
દ્રોણ, કર્ણ વગેરે છ મહારથી ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ એકલા આને મારીને સૂતેલો રાખ્યો છે; અમારા મતે આ ધર્મ નથી.
7.49.23
तस्मिन्विनिहते वीरे बह्वशोभत मेदिनी ।
द्यौर्यथा पूर्णचन्द्रेण नक्षत्रगणमालिनी ॥ ७.४९.२३ ॥
તે વીર માર્યો જતાં પૃથ્વી અત્યંત શોભી ઊઠી, પૂર્ણ ચંદ્ર અને નક્ષત્રમાળાથી શોભતા આકાશની જેમ.
7.49.24
रुक्मपुङ्खैश्च सम्पूर्णा रुधिरौघपरिप्लुता ।
उत्तमाङ्गैश्च शूराणां भ्राजमानैः सकुण्डलैः ॥ ७.४९.२४ ॥
સોનેરી પીછાંવાળા બાણોથી ભરેલી, રુધિરની ધારાઓથી ભીંજાયેલી, કુંડળોથી ચમકતા વીરોનાં મસ્તકોથી ભરેલી.
7.49.25
विचित्रैश्च परिस्तोमैः पताकाभिश्च संवृता ।
चामरैश्च कुथाभिश्च प्रविद्धैश्चाम्बरोत्तमैः ॥ ७.४९.२५ ॥
વિચિત્ર આચ્છાદનો, ધ્વજો, ચામરો, ઝીણ-કપડાં અને ફેંકાયેલાં ઉત્તમ વસ્ત્રોથી આવૃત હતી.
7.49.26
रथाश्वनरनागानामलङ्कारैश्च सुप्रभैः ।
खङ्गैः सुनिशितैः पीतैर्निर्मुक्तैर्भुजगैरिव ॥ ७.४९.२६ ॥
રથ, ઘોડા, મનુષ્યો અને હાથીઓના અલંકારોથી, અતિ તીક્ષ્ણ ચમકતી તલવારોથી, જાણે કાંચળી ઉતારેલા સાપ હોય તેવી પડેલી.
7.49.27
चापैश्च विविधैश्छिन्नैः शक्त्यृष्टिप्रासकम्पनैः ।
विविधैश्चायुधैश्चान्यैः संवृता भूरशोभत ॥ ७.४९.२७ ॥
તૂટેલાં વિવિધ ધનુષ્યો, શક્તિ, ઋષ્ટિ, પ્રાસ જેવાં કંપતાં શસ્ત્રો અને અન્ય વિવિધ આયુધોથી આચ્છાદિત ભૂમિ શોભતી હતી.
7.49.28
निष्टनद्भिरतीवान्यैरुद्वहद्रुधिरस्रवैः ।
नरैः पतद्भिः पतितैरवनी स्वधिकं बभौ ॥ ७.४९.२८ ॥
અતિશય કણસતા અન્યો દ્વારા, રક્તપ્રવાહ વહાવતા પડતા અને પડેલા માણસોથી ભૂમિ વધુ શોભતી હતી.
7.49.29
वाजिभिश्चापि निर्जीवैः श्वसद्भिः शोणितोक्षितैः ।
सारोहैर्विषमा भूमिः सौभद्रेण निपातितैः ॥ ७.४९.२९ ॥
સૌભદ્ર (અભિમન્યુ) દ્વારા પાડી દેવાયેલા, નિર્જીવ, શ્વાસ લેતા, રક્તથી ખરડાયેલા ઘોડાઓ અને તેમના સવારોથી ભૂમિ વિષમ બની ગઈ હતી.
7.49.30
साङ्कुशैः समहामात्रैः सर्वमायुधकेतुभिः ।
पर्वतैरिव विध्वस्तैर्विशिखैर्मथितैर्गजैः ॥ ७.४९.३० ॥
અંકુશ અને મહાવતો સહિત, સર્વ આયુધો અને ધ્વજો સહિત, બાણોથી મથાયેલા અને પર્વતોની જેમ વિધ્વસ્ત હાથીઓથી (ભૂમિ શોભતી હતી).
7.49.31
पृथिव्यानुकीर्णैश्च अश्वसारथियोधिभिः ।
हदैरिव प्रक्षुभितैर्हृतनागै रथोत्तमैः ॥ ७.४९.३१ ॥
પૃથ્વી પર વિખરાયેલા ઘોડા, સારથિ અને યોદ્ધાઓ વડે; ઢંઢોળાયેલા સરોવરો જેવા, મારેલા હાથીઓવાળા ઉત્તમ રથો વડે.
7.49.32
पदातिसङ्घैश्च हतैर्विविधायुधभूषणैः ।
भीरूणां त्रासजननी घोररूपाऽभवन्मही ॥ ७.४९.३२ ॥
મારેલા પાયદળના સમૂહોથી, વિવિધ શસ્ત્રો અને આભૂષણોથી શોભિત યોદ્ધાઓથી, ભીરુઓને ત્રાસ ઉપજાવતી ઘોર રૂપવાળી ધરતી બની ગઈ.
7.49.33
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् ।
तावकानां परा प्रीतिः पाण्डूनां चाभवद्व्यथा ॥ ७.४९.३३ ॥
ભૂમિ પર પડેલા, ચંદ્ર અને સૂર્ય સમાન કાંતિવાળા તેને જોઈને તમારા લોકોને પરમ હર્ષ થયો અને પાંડવોને વ્યથા થઈ.
7.49.34
अभिमन्यौ हते राजञ्शिशुकेऽप्राप्तयौवने ।
सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ७.४९.३४ ॥
હે રાજન! અભિમન્યુ, યૌવન ન પામેલો બાળક, મરાયો ત્યારે, ધર્મરાજની નજર સામે તેમની આખી સેના ભાગી ગઈ.
7.49.35
दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा सौभद्रे विनिपातिते ।
अजातशत्रुस्तान्वीरानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.४९.३५ ॥
સૌભદ્ર પડી જતાં સેના વિખેરાતી જોઈને અજાતશત્રુએ તે વીરોને આ વચન કહ્યું.
7.49.36
स्वर्गमेष गतः शूरो यो हतो न पराङ्मुखः ।
संस्तम्भयत माभैष्ट विजेष्यामो रणे रिपून् ॥ ७.४९.३६ ॥
પીઠ બતાવ્યા વિના મરાયેલો આ શૂર સ્વર્ગે ગયો. સ્થિર રહો, ડરશો નહીં; યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતીશું.
7.49.37
इत्येवं स महातेजा दुःखितेभ्यो महाद्युतिः ।
धर्मराजो युधां श्रेष्ठो ब्रुवन्दुःखमपानुदत् ॥ ७.४९.३७ ॥
આ રીતે મહાતેજસ્વી, મહાદ્યુતિમાન, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મરાજે દુઃખીઓ સાથે બોલીને તેમનું દુઃખ દૂર કર્યું.
7.49.38
युद्धे ह्याशीविषाकारान्राजपुत्रान्रणे रिपून् ।
पूर्वं निहत्य सङ्ग्रामे पश्चादार्जुनिरभ्ययात् ॥ ७.४९.३८ ॥
યુદ્ધમાં ઝેરી સાપ સમાન રાજપુત્રો અને શત્રુઓને પહેલાં હણીને, પછી અર્જુનપુત્ર સંગ્રામમાં આગળ વધ્યો.
7.49.39
हत्वा दशसहस्राणि कौसल्यं च महारथम् ।
कृष्णार्जुनसमः कार्ष्णिः शक्रलोकं गतो ध्रुवम् ॥ ७.४९.३९ ॥
દસ હજારને હણીને, કૌસલ્ય અને મહારથીને પણ હણીને, કૃષ્ણ-અર્જુન સમાન કાર્ષ્ણિ ચોક્કસ ઇન્દ્રલોક ગયો.
7.49.40
रथाश्वनरमातङ्गान्विनिहत्य सहस्रशः ।
अवितृप्तः स सङ्ग्रामादशोच्यः पुण्यकर्मकृत्। ॥ ७.४९.४० ॥
રથ, ઘોડા, માણસો અને હાથીઓને હજારોની સંખ્યામાં હણીને, સંગ્રામથી અતૃપ્ત રહેલો, પુણ્યકર્મ કરનાર તે શોક કરવા યોગ્ય નથી.
7.49.41
गतः पुण्यकृतां लोकाञ्शाश्वतान्पुण्यनिर्जितान् ॥ ७.४९.४१ ॥
પુણ્યકર્મ કરનારાઓના, પુણ્યથી જીતાયેલા શાશ્વત લોકોમાં તે ગયો.