महाभारत · अध्याय 7.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.49.1
विष्णोः स्वसुर्नन्दकरः स विष्ण्वायुधभूषणः ।
रराजातिरथः सङ्ख्ये जनार्दन इवापरः ॥ ७.४९.१ ॥
विष्णूच्या भगिनीला आनंद देणारा, विष्णूच्या आयुधांनी अलंकृत तो अतिरथी युद्धात दुसऱ्या जनार्दनासारखा शोभला.
7.49.2
मारुतोद्धूतकेशान्तमुद्यतारिवरायुधम् ।
वपुः समीक्ष्य पृथ्वीशा दुःसमीक्ष्यं सुरैरपि ॥ ७.४९.२ ॥
वाऱ्याने उडणारे केस, शत्रूचे श्रेष्ठ आयुध उगारलेले ते रूप पाहून, देवांनाही पाहणे कठीण असलेले ते रूप पाहून, पृथ्वीचे राजे (भयभीत झाले).
7.49.3
यदि पाणितलादेतच्चक्रं मुञ्चेत फाल्गुनिः ।
वरदानान्मातुलस्य विष्णोश्चक्रमिवापतेत् ॥ ७.४९.३ ॥
जर फाल्गुनी (अर्जुन) आपल्या तळहातातून हे चक्र सोडेल, तर मामाच्या वरदानामुळे ते विष्णूच्या चक्रासारखे पडेल.
7.49.4
तच्चक्रं भृशमुद्विग्नाः संचिच्छिदुरनेकधा ।
महारथस्ततः कार्ष्मिः स जग्राह महागदाम् ॥ ७.४९.४ ॥
ते अत्यंत उद्विग्न होऊन ते चक्र अनेक प्रकारांनी छिन्नभिन्न केले. मग महारथी कार्ष्णी (अभिमन्यू) याने महागदा घेतली.
7.49.5
विधनुःस्यन्दनासिस्तैर्विचक्रश्चारिभिः कृतः ।
अभिमन्युर्गदापाणिरश्वत्थामानमार्दयत् ॥ ७.४९.५ ॥
शत्रूंनी धनुष्य, रथ, तलवार, चक्र हिरावून घेतलेल्या अभिमन्यूने हातात गदा घेऊन अश्वत्थाम्याला प्रहार केला.
7.49.6
स गदामुद्यतां दृष्ट्वा ज्वलन्तीमशनीमिव ।
अपाक्रामद्रथोपस्थाद्विक्रमांस्त्रीन्नरर्षभः ॥ ७.४९.६ ॥
वीजेसारखी प्रज्वलित उगारलेली ती गदा पाहून, तो नरश्रेष्ठ रथाच्या बैठकीवरून तीन पावले मागे सरला.
7.49.7
तस्याश्वान्गदया हत्वा तथोभौ पार्ष्णिसारथी ।
शराचिताङ्गः सौभद्रः श्वाविद्वत्समदृश्यत ॥ ७.४९.७ ॥
त्याचे घोडे गदेने मारून आणि त्याचे दोन्ही पार्ष्णि-सारथी ठार करून, बाणांनी व्यापलेल्या अंगांनी सौभद्र शल्यकासारखा दिसू लागला.
7.49.8
ततः सुबलदायादं कालिकेयमपोथयत् ।
जघान चास्यानुचरान्गान्धारान्सप्तसप्ततिम् ॥ ७.४९.८ ॥
नंतर सुबलाचा वंशज कालिकेय याला त्याने चिरडले; आणि त्याच्या गांधार अनुचरांपैकी सत्त्याहत्तर जणांना ठार केले.
7.49.9
पुनश्चैव वसातीयाञ्जघान रथिनो दश ।
केकयानां रथान्सप्त हत्वा च दश कुञ्जरान्।
दौःशासनिरथं साश्वं गदया समपोथयत् ॥ ७.४९.९ ॥
पुन्हा वसातींतील दहा रथींना त्याने ठार केले; केकयांचे सात रथ नष्ट केले आणि दहा हत्तींना मारले; दुःशासनाच्या पुत्राचा घोड्यांसह रथ गदेने पूर्णपणे चिरडला.
7.49.10
ततो दौःशसनिः क्रुद्धो गदामुद्यम्य मारिष ।
अभिदुद्राव सौभद्रं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.४९.१० ॥
मग क्रोधित झालेल्या दुःशासनाच्या पुत्राने, हे मारिष, गदा उगारून सौभद्रावर धाव घेतली आणि "थांब, थांब!" असे म्हटले.
7.49.11
तावुद्यतगदौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ ।
भ्रातृव्यौ सम्प्रजहाते पुरेव त्र्यम्बकान्धकौ ॥ ७.४९.११ ॥
गदा उगारलेले, एकमेकांचा वध करण्याची इच्छा बाळगणारे ते दोन वीर, चुलत शत्रू, पूर्वी त्र्यंबक आणि अंधक यांच्याप्रमाणे भिडले.
7.49.12
तावन्योन्यं गदाग्राभ्यामाहत्य पतितौ क्षितौ ।
इन्द्रध्वजाविवोत्सृष्टौ रणमध्ये परंतपौ ॥ ७.४९.१२ ॥
ते दोघे एकमेकांवर गदांच्या टोकांनी प्रहार करून, रणांगणाच्या मध्यभागी इंद्रध्वजांप्रमाणे जमिनीवर कोसळले; ते शत्रूंना तापवणारे होते.
7.49.13
दौःशासनिरथोत्थाय कुरूणां कीर्तिवर्धनः ।
उत्तिष्ठमानं सौभद्रं गदया मूर्ध्न्यताडयत् ॥ ७.४९.१३ ॥
दुःशासनाच्या पुत्राने रथातून उठून, कौरवांची कीर्ती वाढवणाऱ्याने, उठत असलेल्या सौभद्राला (अभिमन्यूला) गदेने डोक्यावर प्रहार केला.
7.49.14
गदावेगेन महता व्यायामेन च मोहितः ।
विचेता न्यपतद्भूमौ सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.४९.१४ ॥
गदेच्या प्रचंड वेगाने आणि श्रमाने मोहित होऊन, भान हरपून, शत्रुवीरांचा संहारक सौभद्र भूमीवर पडला.
7.49.15
एवं विनिहतो राजन्नेको बहुभिराहवे ।
क्षोभयित्वा चमूं सर्वां नलिनीमिव कुञ्जरः ॥ ७.४९.१५ ॥
हे राजा, अशा प्रकारे एकटा तो युद्धात अनेकांनी ठार मारला; हत्ती कमळांचे तळे ढवळावे तसे, सर्व सेनेला ढवळून टाकून.
7.49.16
अशोभत हतो वीरो व्याधैर्वनगजो यथा ।
तं तथा पतितं शूरं तावकाः पर्यवारयन् ॥ ७.४९.१६ ॥
शिकाऱ्यांनी मारलेल्या वन्य हत्तीप्रमाणे तो वीर शोभला. त्या पडलेल्या शूराला तुझ्या लोकांनी वेढले.
7.49.17
दावं दग्ध्वा यथा शान्तं पावकं शिशिरात्यये ।
विमृद्व्य नगशृङ्गाणि सन्निवृत्तमिवानिलम् ॥ ७.४९.१७ ॥
वणवा जाळून शिशिराच्या अखेरीस शांत झालेल्या अग्नीप्रमाणे, आणि पर्वतशिखरे चिरडून परत फिरलेल्या वाऱ्याप्रमाणे.
7.49.18
अस्तिं गतमिवादित्यं तप्त्वा भारत वाहिनीम् ।
उपप्लुतं यथा सोमं संशुष्कमिव सागस्म् ॥ ७.४९.१८ ॥
हे भारता, अस्ताला गेलेल्या सूर्याने सेनेला तापवून अस्त पावावा तसे, ग्रहणग्रस्त चंद्रासारखे, किंवा कोरड्या पडलेल्या समुद्रासारखे.
7.49.19
पूर्णचन्द्राभवदनं काकपक्षवृतालिकम् ।
तं भूमौ पतितं दृष्ट्वा तावकास्ते महारथाः।
मुदा परमया युक्ताश्चुक्रुशुः सिंहवन्मुहुः ॥ ७.४९.१९ ॥
पूर्ण चंद्रासारखे मुख असलेल्या, कावळ्याच्या पंखांनी झाकलेल्या कुरळ्या केसांच्या त्याला जमिनीवर पडलेले पाहून आपले महारथी परम आनंदाने सिंहासारखे वारंवार गर्जू लागले.
7.49.20
आसीत्परमको हर्षस्तावकानां विशाम्पते ।
इतरेषां तु वीराणां नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम् ॥ ७.४९.२० ॥
हे प्रजापते, आपल्या योद्ध्यांना परम आनंद झाला, आणि इतर वीरांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
7.49.21
अन्तरिक्षे च भूतानि प्राक्रोशन्त विशाम्पते ।
दृष्ट्वा निपतितं वीरं च्युतं चन्द्रमिवाम्बरात् ॥ ७.४९.२१ ॥
हे प्रजापते, आकाशात प्राणी ओरडले; आकाशातून ढळलेल्या चंद्रासारखा तो वीर जमिनीवर पडलेला पाहून.
7.49.22
द्रोणकर्णमुखैः षड्भिर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः ।
एकोऽयं निहतः शेते नैष धर्मो मतो हि नः ॥ ७.४९.२२ ॥
द्रोण, कर्ण आदी सहा महारथी धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी एकट्या ह्याला मारून टाकले आहे; हा आमच्या मते धर्म नाही.
7.49.23
तस्मिन्विनिहते वीरे बह्वशोभत मेदिनी ।
द्यौर्यथा पूर्णचन्द्रेण नक्षत्रगणमालिनी ॥ ७.४९.२३ ॥
तो वीर मारला गेल्यावर पृथ्वी फार शोभली, पूर्ण चंद्र आणि नक्षत्रमाळांनी सजलेल्या आकाशासारखी.
7.49.24
रुक्मपुङ्खैश्च सम्पूर्णा रुधिरौघपरिप्लुता ।
उत्तमाङ्गैश्च शूराणां भ्राजमानैः सकुण्डलैः ॥ ७.४९.२४ ॥
सोन्याच्या पंखांच्या बाणांनी भरलेली, रक्ताच्या प्रवाहांनी भिजलेली, कुंडलांनी चमकणाऱ्या वीरांच्या मस्तकांनी भरलेली.
7.49.25
विचित्रैश्च परिस्तोमैः पताकाभिश्च संवृता ।
चामरैश्च कुथाभिश्च प्रविद्धैश्चाम्बरोत्तमैः ॥ ७.४९.२५ ॥
विचित्र आच्छादने, ध्वज, चामरे, खोगीर आणि फेकलेली उत्तम वस्त्रे यांनी ती भूमी आच्छादलेली होती.
7.49.26
रथाश्वनरनागानामलङ्कारैश्च सुप्रभैः ।
खङ्गैः सुनिशितैः पीतैर्निर्मुक्तैर्भुजगैरिव ॥ ७.४९.२६ ॥
रथ, घोडे, माणसे आणि हत्ती यांच्या अलंकारांनी व अतिशय तीक्ष्ण, चमकणाऱ्या तलवारींनी, जणू कात टाकलेल्या सर्पांसारख्या पडलेल्या.
7.49.27
चापैश्च विविधैश्छिन्नैः शक्त्यृष्टिप्रासकम्पनैः ।
विविधैश्चायुधैश्चान्यैः संवृता भूरशोभत ॥ ७.४९.२७ ॥
मोडलेली विविध धनुष्ये, शक्ती, ऋष्टी, प्रास अशी थरथरणारी शस्त्रे आणि इतर नाना आयुधांनी आच्छादलेली भूमी शोभून दिसत होती.
7.49.28
निष्टनद्भिरतीवान्यैरुद्वहद्रुधिरस्रवैः ।
नरैः पतद्भिः पतितैरवनी स्वधिकं बभौ ॥ ७.४९.२८ ॥
अत्यंत कण्हणाऱ्या इतरांनी, रक्ताचे प्रवाह वाहवणाऱ्या, पडणाऱ्या व पडलेल्या माणसांनी भूमी अधिकच शोभली.
7.49.29
वाजिभिश्चापि निर्जीवैः श्वसद्भिः शोणितोक्षितैः ।
सारोहैर्विषमा भूमिः सौभद्रेण निपातितैः ॥ ७.४९.२९ ॥
सौभद्राने (अभिमन्यूने) पाडलेल्या, निर्जीव, श्वास घेणाऱ्या, रक्ताने माखलेल्या घोड्यांनी व त्यांच्या स्वारांनी भूमी विषम झाली होती.
7.49.30
साङ्कुशैः समहामात्रैः सर्वमायुधकेतुभिः ।
पर्वतैरिव विध्वस्तैर्विशिखैर्मथितैर्गजैः ॥ ७.४९.३० ॥
अंकुश व माहुतांसह, सर्व आयुधे व ध्वजांसह, बाणांनी मथलेल्या व पर्वतांप्रमाणे विध्वस्त झालेल्या हत्तींनी (भूमी शोभत होती).
7.49.31
पृथिव्यानुकीर्णैश्च अश्वसारथियोधिभिः ।
हदैरिव प्रक्षुभितैर्हृतनागै रथोत्तमैः ॥ ७.४९.३१ ॥
पृथ्वीवर विखुरलेल्या घोडे, सारथी आणि योद्ध्यांनी; क्षुब्ध सरोवरांसारख्या, मारलेल्या हत्तींसह उत्तम रथांनी.
7.49.32
पदातिसङ्घैश्च हतैर्विविधायुधभूषणैः ।
भीरूणां त्रासजननी घोररूपाऽभवन्मही ॥ ७.४९.३२ ॥
मारलेल्या पायदळाच्या समूहांनी, विविध शस्त्रे आणि अलंकारांनी सजलेल्यांनी, भित्र्यांमध्ये भय उत्पन्न करणारी भयानक रूपाची पृथ्वी झाली.
7.49.33
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ चन्द्रार्कसदृशद्युतिम् ।
तावकानां परा प्रीतिः पाण्डूनां चाभवद्व्यथा ॥ ७.४९.३३ ॥
भूमीवर पडलेला, चंद्रसूर्यासारख्या तेजाचा तो पाहून तुमच्या लोकांना परम हर्ष झाला आणि पांडवांना व्यथा झाली.
7.49.34
अभिमन्यौ हते राजञ्शिशुकेऽप्राप्तयौवने ।
सम्प्राद्रवच्चमूः सर्वा धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ७.४९.३४ ॥
हे राजा! अभिमन्यू हा अजून तारुण्य न आलेला शिशू मारला गेल्यावर, धर्मराजाच्या डोळ्यादेखत त्याचे सर्व सैन्य पळून गेले.
7.49.35
दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा सौभद्रे विनिपातिते ।
अजातशत्रुस्तान्वीरानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.४९.३५ ॥
सौभद्र पाडला गेल्यावर सैन्य विखुरलेले पाहून अजातशत्रू त्या वीरांना हे वचन म्हणाला.
7.49.36
स्वर्गमेष गतः शूरो यो हतो न पराङ्मुखः ।
संस्तम्भयत माभैष्ट विजेष्यामो रणे रिपून् ॥ ७.४९.३६ ॥
पाठ न दाखवता मारला गेलेला हा शूर स्वर्गाला गेला. स्थिर राहा, भिऊ नका; रणात शत्रूंना जिंकू.
7.49.37
इत्येवं स महातेजा दुःखितेभ्यो महाद्युतिः ।
धर्मराजो युधां श्रेष्ठो ब्रुवन्दुःखमपानुदत् ॥ ७.४९.३७ ॥
अशा प्रकारे महातेजस्वी, महाद्युतिमान, योद्ध्यांत श्रेष्ठ असलेला धर्मराज दुःखितांशी बोलून त्यांचे दुःख दूर करत होता.
7.49.38
युद्धे ह्याशीविषाकारान्राजपुत्रान्रणे रिपून् ।
पूर्वं निहत्य सङ्ग्रामे पश्चादार्जुनिरभ्ययात् ॥ ७.४९.३८ ॥
युद्धात विषारी सर्पांसारख्या राजपुत्रांना व शत्रूंना आधी मारून, नंतर अर्जुनपुत्र संग्रामात पुढे सरसावला.
7.49.39
हत्वा दशसहस्राणि कौसल्यं च महारथम् ।
कृष्णार्जुनसमः कार्ष्णिः शक्रलोकं गतो ध्रुवम् ॥ ७.४९.३९ ॥
दहा हजार जणांना मारून, कौसल्य आणि महारथालाही मारून, कृष्ण-अर्जुनांसमान कार्ष्णि निश्चितपणे इंद्रलोकी गेला.
7.49.40
रथाश्वनरमातङ्गान्विनिहत्य सहस्रशः ।
अवितृप्तः स सङ्ग्रामादशोच्यः पुण्यकर्मकृत्। ॥ ७.४९.४० ॥
रथ, घोडे, मनुष्य आणि हत्ती हजारोंनी मारून, युद्धात अतृप्त राहिलेला, पुण्यकर्म करणारा तो शोक करण्यायोग्य नाही.
7.49.41
गतः पुण्यकृतां लोकाञ्शाश्वतान्पुण्यनिर्जितान् ॥ ७.४९.४१ ॥
पुण्यकर्म करणाऱ्यांच्या, पुण्याने जिंकलेल्या शाश्वत लोकांना तो गेला.