महाभारत · अध्याय 7.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.5.1
रथस्थं पुरुषव्याघ्रं दृष्टा कर्णमवस्थितम् ।
हृष्टो दुर्योधनो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.५.१ ॥
हे राजा! रथात उभ्या असलेल्या पुरुषव्याघ्र कर्णाला पाहून हर्षित झालेला दुर्योधन हे वचन बोलला.
7.5.2
सनाथमिव मन्येऽहं भवता पालितं बलम् ।
अत्र किं नु समर्थं यद्धितं तत्सम्प्रधार्यताम् ॥ ७.५.२ ॥
तुमच्याकडून रक्षिले जाणारे हे सैन्य सनाथ आहे असे मला वाटते. येथे जे समर्थ आणि हितकारक आहे त्याचा नीट विचार करावा.
7.5.3
ब्रूहि नः पुरुषव्याघ्र त्वं हि प्राज्ञतमो नृषु ।
यथा चार्थपतिः कृत्यं पश्यते न तथेतरः ॥ ७.५.३ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा! आम्हाला सांग, कारण माणसांमध्ये तूच सर्वात प्राज्ञ आहेस. कार्याचा स्वामी जसे करणे योग्य आहे ते पाहतो, तसे दुसरा पाहू शकत नाही.
7.5.4
ते स्म सर्वे तव वचः श्रोतुकामा नरेश्वर ।
नान्याय्यं हि भवान्वाक्यं ब्रूयादिति मतिर्मम ॥ ७.५.४ ॥
हे नरेश्वरा! आम्ही सर्वजण तुझे वचन ऐकण्यास इच्छुक आहोत. तू अयोग्य वचन बोलणार नाहीस, असे माझे मत आहे.
7.5.5
भीष्मः सेनाप्रणेताऽऽसीद्वयसा विक्रमेण च ।
श्रुतेन चोपसम्पन्नः सर्वैर्योधगणैस्तथा ॥ ७.५.५ ॥
भीष्म हे सेनापती होते. वय, पराक्रम व शास्त्रज्ञान यांनी आणि सर्व योद्धागणांच्या गुणांनी ते संपन्न होते.
7.5.6
तेनातियशसा कर्ण घ्नता शत्रुगणान्मम ।
सुयुद्धेन दशाहानि पालिताः स्मो महात्मना ॥ ७.५.६ ॥
हे कर्णा! त्या अतियशस्वी महात्म्याने माझ्या शत्रुगणांचा संहार करून उत्तम युद्धाने दहा दिवस आम्हाला रक्षिले.
7.5.7
तस्मिन्नसुकरं कर्म कृतवत्यास्थिते दिवम् ।
कं तु सेनाप्रणेतारं मन्यसे तदनन्तरम् ॥ ७.५.७ ॥
त्याने दुष्कर कर्म करून स्वर्गाला गेल्यावर, त्यानंतर तू कोणाला सेनापती मानतोस?
7.5.8
न विना नायकं सेना मुहूर्तमपि तिष्ठति ।
आहवेषु विशेषेण भ्रष्टनेत्रेष्विवाञ्जनम्।
आहवेष्वाहवश्रेष्ठ नेतृहीनेव नौर्जले ॥ ७.५.८ ॥
नायकाशिवाय सेना क्षणभरही टिकत नाही, विशेषतः युद्धांत; डोळे गेलेल्यांसाठी काजळाप्रमाणे. हे युद्धश्रेष्ठा, नेत्याशिवाय सेना पाण्यातील नावेसारखी असते.
7.5.9
यथा ह्यकर्णधारा नौ रथश्चासारथिर्यथा ।
द्रवेद्यथेष्टं तद्वत्स्यादृते सेनापतिं बलम् ॥ ७.५.९ ॥
सुकाणू नसलेली नाव आणि सारथी नसलेला रथ जसे इच्छेनुसार धावतात, तसेच सेनापतीशिवाय सेनेचे होते.
7.5.10
अदेशिको यथा सार्थः सर्वः कृच्छ्रं समृच्छति ।
अनायका तथा सेना सर्वान्दोषान्समर्च्छति ॥ ७.५.१० ॥
मार्गदर्शक नसलेला व्यापारी-गट जसा सर्व संकटांना सामोरा जातो, तसेच नायकरहित सेना सर्व दोषांना प्राप्त होते.
7.5.11
स भावन्वीक्ष्य सर्वेषु मामकेषु महात्मसु ।
पश्य सेनापतिं युक्तमनु शान्तनवादिह ॥ ७.५.११ ॥
माझ्या सर्व महात्म्यांचा विचार करून, शंतनूपुत्रानंतर सेनापतीस योग्य कोण ते पाहा.
7.5.12
यं हि सेनाप्रमेतारं भवान्वक्ष्यति संयुगे ।
तं वयं सहिताः सर्वे करिष्यामो न संशयः। ॥ ७.५.१२ ॥
युद्धात तू ज्याला सेनापती म्हणून नेमशील, त्याला आम्ही सर्वजण मिळून तसे करू — यात संशय नाही.
7.5.13
सर्व एव महात्मान इमे पुरुषसत्तमाः ।
सेनापतित्वमर्हन्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ ७.५.१३ ॥
हे सर्व महात्मे, पुरुषश्रेष्ठ आहेत; सेनापतिपदासाठी ते योग्य आहेत. यात विचार करण्याचे कारण नाही.
7.5.14
कुलसंहननज्ञानैर्बलविक्रमबुद्धिभिः ।
युक्ताः श्रुतज्ञा धीमन्त आहवेष्वनिवर्तिनः ॥ ७.५.१४ ॥
कुल, शरीरसंपदा, ज्ञान, बल, पराक्रम आणि बुद्धी यांनी युक्त; शास्त्रज्ञ, धीमान आणि युद्धात मागे न हटणारे.
7.5.15
युगपन्न तु ते शक्याः कर्तुं सर्वे पुरःसराः ।
एक एव तु कर्तव्यो यस्मिन्वैशेषिका गुणाः ॥ ७.५.१५ ॥
हे सर्व एकाच वेळी नायक करणे शक्य नाही; ज्याच्यात विशेष गुण आहेत अशा एकालाच नेमले पाहिजे.
7.5.16
अन्योन्यस्पर्धिनां ह्येषां यद्येकं त्वं करिष्यसि ।
शेषा विमनसो व्यक्तं न योत्स्यन्ति हितास्तव ॥ ७.५.१६ ॥
यांपैकी एकाला तुम्ही निवडाल तर एकमेकांशी स्पर्धा करणारे उरलेले खिन्न होतील; ते तुमचे हितैषी असले तरी स्पष्टपणे युद्ध करणार नाहीत.
7.5.17
अयं च सर्वयोधानामाचार्यः स्थिवरो गुरुः ।
युक्तः सेनापतिः कर्तुं द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ॥ ७.५.१७ ॥
हे सर्व योद्ध्यांचे आचार्य, वृद्ध आणि गुरु आहेत; शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ द्रोण सेनापती होण्यास योग्य आहेत.
7.5.18
को हि तिष्ठति दुर्धर्षे द्रोणे शस्त्रभृतां वरे ।
सेनापतिःस्यादन्योस्माच्छुक्राङ्गिरसदर्शनात् ॥ ७.५.१८ ॥
अजेय, शस्त्रधार्‍यांमध्ये श्रेष्ठ द्रोणांसमोर कोण उभा राहू शकतो? शुक्र आणि अंगिरसांसारख्या दृष्टीच्या यांच्यापेक्षा दुसरा कोण सेनापती होऊ शकेल?
7.5.19
न च सोऽप्यस्ति ते योधः सर्वराजसु भारत ।
द्रोणं यः समरे यान्तमनुयास्यति संयुगे ॥ ७.५.१९ ॥
हे भरतवंशजा! सर्व राजांमध्ये युद्धात जाणाऱ्या द्रोणांचे अनुसरण करू शकेल असा योद्धा तुझ्याकडे नाही.
7.5.20
एष सेनाप्रणेतॄणामेष शस्त्रभृतामपि ।
एष बुद्धिमतां चैव श्रेष्ठो राजन्गुरुस्तव ॥ ७.५.२० ॥
हेच सेनापतींमध्ये, शस्त्रधारींमध्ये आणि बुद्धिमानांमध्येही श्रेष्ठ आहेत. हे राजा! हेच तुमचे गुरू आहेत.
7.5.21
एवं दुर्योधनाचार्यमाशु सेनापतिं कुरु ।
जिगीषन्तो सुरान्सङ्ख्ये कार्तिकेयमिवामराः ॥ ७.५.२१ ॥
अशा प्रकारे दुर्योधनाच्या आचार्यांना लवकर सेनापती करा; युद्धात देवांना जिंकू इच्छिणाऱ्या अमरांनी कार्तिकेयाला केले तसे.