ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.5.1
रथस्थं पुरुषव्याघ्रं दृष्टा कर्णमवस्थितम् ।
हृष्टो दुर्योधनो राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.५.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ ਕਰਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
7.5.2
सनाथमिव मन्येऽहं भवता पालितं बलम् ।
अत्र किं नु समर्थं यद्धितं तत्सम्प्रधार्यताम् ॥ ७.५.२ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਇਹ ਸੈਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਨਾਥ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।
7.5.3
ब्रूहि नः पुरुषव्याघ्र त्वं हि प्राज्ञतमो नृषु ।
यथा चार्थपतिः कृत्यं पश्यते न तथेतरः ॥ ७.५.३ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ! ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮਾਲਕ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਓਵੇਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
7.5.4
ते स्म सर्वे तव वचः श्रोतुकामा नरेश्वर ।
नान्याय्यं हि भवान्वाक्यं ब्रूयादिति मतिर्मम ॥ ७.५.४ ॥
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ! ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਅਣਉਚਿਤ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਬੋਲੋਗੇ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
7.5.5
भीष्मः सेनाप्रणेताऽऽसीद्वयसा विक्रमेण च ।
श्रुतेन चोपसम्पन्नः सर्वैर्योधगणैस्तथा ॥ ७.५.५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਨ। ਉਮਰ, ਪਰਾਕਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧਾ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਪੰਨ ਸਨ।
7.5.6
तेनातियशसा कर्ण घ्नता शत्रुगणान्मम ।
सुयुद्धेन दशाहानि पालिताः स्मो महात्मना ॥ ७.५.६ ॥
ਹੇ ਕਰਣ! ਉਸ ਅਤਿ-ਯਸ਼ਸਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਉੱਤਮ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਦਸ ਦਿਨ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
7.5.7
तस्मिन्नसुकरं कर्म कृतवत्यास्थिते दिवम् ।
कं तु सेनाप्रणेतारं मन्यसे तदनन्तरम् ॥ ७.५.७ ॥
ਉਸ ਨੇ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ ਪਿੱਛੋਂ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ?
7.5.8
न विना नायकं सेना मुहूर्तमपि तिष्ठति ।
आहवेषु विशेषेण भ्रष्टनेत्रेष्विवाञ्जनम्।
आहवेष्वाहवश्रेष्ठ नेतृहीनेव नौर्जले ॥ ७.५.८ ॥
ਨਾਇਕ ਬਿਨਾਂ ਸੈਨਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ; ਅੱਖਾਂ ਗੁਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਰਮੇ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਯੁੱਧਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨੇਤਾ-ਰਹਿਤ ਸੈਨਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੱਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
7.5.9
यथा ह्यकर्णधारा नौ रथश्चासारथिर्यथा ।
द्रवेद्यथेष्टं तद्वत्स्यादृते सेनापतिं बलम् ॥ ७.५.९ ॥
ਸੁਕਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਬਿਨਾਂ ਰੱਥ ਜਿਵੇਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਿਨਾਂ ਸੈਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
7.5.10
अदेशिको यथा सार्थः सर्वः कृच्छ्रं समृच्छति ।
अनायका तथा सेना सर्वान्दोषान्समर्च्छति ॥ ७.५.१० ॥
ਰਾਹ-ਦਰਸ਼ਕ ਬਿਨਾਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ਲਾ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਨੇਤਾ-ਰਹਿਤ ਸੈਨਾ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
7.5.11
स भावन्वीक्ष्य सर्वेषु मामकेषु महात्मसु ।
पश्य सेनापतिं युक्तमनु शान्तनवादिह ॥ ७.५.११ ॥
ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਨਾਪਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਦੇਖ।
7.5.12
यं हि सेनाप्रमेतारं भवान्वक्ष्यति संयुगे ।
तं वयं सहिताः सर्वे करिष्यामो न संशयः। ॥ ७.५.१२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੱਸੇਂਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਪਦ ਤੇ ਲਾਵਾਂਗੇ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
7.5.13
सर्व एव महात्मान इमे पुरुषसत्तमाः ।
सेनापतित्वमर्हन्ति नात्र कार्या विचारणा ॥ ७.५.१३ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ; ਸੈਨਾਪਤੀ ਪਦ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।
7.5.14
कुलसंहननज्ञानैर्बलविक्रमबुद्धिभिः ।
युक्ताः श्रुतज्ञा धीमन्त आहवेष्वनिवर्तिनः ॥ ७.५.१४ ॥
ਕੁਲ, ਸਰੀਰਕ ਬਲ, ਗਿਆਨ, ਬਲ, ਪਰਾਕਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ।
7.5.15
युगपन्न तु ते शक्याः कर्तुं सर्वे पुरःसराः ।
एक एव तु कर्तव्यो यस्मिन्वैशेषिका गुणाः ॥ ७.५.१५ ॥
ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹੀ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
7.5.16
अन्योन्यस्पर्धिनां ह्येषां यद्येकं त्वं करिष्यसि ।
शेषा विमनसो व्यक्तं न योत्स्यन्ति हितास्तव ॥ ७.५.१६ ॥
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣੋਗੇ, ਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਮਨ ਉਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੜਨਗੇ।
7.5.17
अयं च सर्वयोधानामाचार्यः स्थिवरो गुरुः ।
युक्तः सेनापतिः कर्तुं द्रोणः शस्त्रभृतां वरः ॥ ७.५.१७ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਨ; ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
7.5.18
को हि तिष्ठति दुर्धर्षे द्रोणे शस्त्रभृतां वरे ।
सेनापतिःस्यादन्योस्माच्छुक्राङ्गिरसदर्शनात् ॥ ७.५.१८ ॥
ਅਜਿੱਤ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ ਵਰਗੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ?
7.5.19
न च सोऽप्यस्ति ते योधः सर्वराजसु भारत ।
द्रोणं यः समरे यान्तमनुयास्यति संयुगे ॥ ७.५.१९ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ! ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਧਾ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰ ਸਕੇ।
7.5.20
एष सेनाप्रणेतॄणामेष शस्त्रभृतामपि ।
एष बुद्धिमतां चैव श्रेष्ठो राजन्गुरुस्तव ॥ ७.५.२० ॥
ਇਹ ਹੀ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਹ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰੂ ਹਨ।
7.5.21
एवं दुर्योधनाचार्यमाशु सेनापतिं कुरु ।
जिगीषन्तो सुरान्सङ्ख्ये कार्तिकेयमिवामराः ॥ ७.५.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਓ; ਜਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਮਰਾਂ ਨੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।