મહાભારત · અધ્યાય 7.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.52.1
एवं विलपमाने तु कुन्तीपुत्रे युधिष्ठिरे ।
कृष्णद्वैपायनस्तत्र आजगाम महानृषिः ॥ ७.५२.१ ॥
આ રીતે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર વિલાપ કરતા હતા ત્યારે મહર્ષિ કૃષ્ણદ્વૈપાયન ત્યાં આવ્યા.
7.52.2
अथ दृष्ट्वा महात्मानं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
युक्तासनो दीनमनाः पूजां चक्रे महात्मनः ॥ ७.५२.२ ॥
મહાત્માને જોઈને પાંડુપુત્ર યુધિષ્ઠિરે દુઃખી મનથી, યથોચિત આસન પર બેસીને તે મહાત્માનું પૂજન કર્યું.
7.52.3
अर्चयित्वा यथान्यायमुपविष्टं युधिष्ठिरः ।
अब्रवीच्छोकसन्तप्तो भ्रातुः पुत्रवधेन च ॥ ७.५२.३ ॥
યથાન્યાય પૂજન કરીને બેઠેલા તેમને, શોકથી સંતપ્ત યુધિષ્ઠિરે ભાઈના પુત્રના વધ વિશે કહ્યું.
7.52.4
अधर्मयुक्तैर्बहुभिः परिवार्य महारथैः ।
युध्यमानो महेष्वासैः सौभद्रो निहतो रणे ॥ ७.५२.४ ॥
અધર્મી ઘણા મહારથીઓએ ઘેરી લેતાં, યુદ્ધ કરતો સૌભદ્ર (અભિમન્યુ) રણમાં માર્યો ગયો.
7.52.5
बालश्च बालबुद्धिश्च वीरश्च परवीरहा ।
अनुपायेन सङ्ग्रामे युध्यमानो विनाशितः ॥ ७.५२.५ ॥
બાળક, બાળબુદ્ધિ, વીર અને શત્રુવીરોનો સંહારક હોવા છતાં, યુદ્ધમાં લડતાં અનુચિત ઉપાયથી તે નાશ પામ્યો.
7.52.6
मया प्रोक्तः स सङ्ग्रामे द्वारं सञ्जनयस्व नः ।
प्रविष्टेऽभ्यन्तरे तस्मिन्सैन्धवेन निवारिताः ॥ ७.५२.६ ॥
'યુદ્ધમાં અમારા માટે દ્વાર બનાવ' એમ મેં તેને કહ્યું હતું. તે અંદર પ્રવેશ્યો ત્યારે સૈંધવ (જયદ્રથ) દ્વારા અમે રોકાયા.
7.52.7
ननु नाम समं युद्धमेष्टव्यं युद्धजीविभिः ।
इदं चैवासमं युद्धमीदृशं यत्कृतं परैः ॥ ७.५२.७ ॥
યુદ્ધ પર જીવનારાઓએ ખરેખર સમાન યુદ્ધની જ ઇચ્છા રાખવી જોઈએ. પણ શત્રુઓએ કરેલું આ યુદ્ધ એવું અસમાન છે.
7.52.8
तेनास्मि भृशसन्तप्तः शोकबाष्पसमाकुलः ।
शमं नैवाधिगच्छामि चिन्तयानः पुनः पुनः ॥ ७.५२.८ ॥
તેથી હું અત્યંત સંતપ્ત અને શોકના આંસુઓથી વ્યાકુળ છું. વારંવાર આ જ વિચારતાં મને શાંતિ મળતી નથી.
7.52.9
तं तथा विलपन्तं वै शोकव्याकुलमानसम् ।
उवाच सान्त्वयन्व्यासो युधिष्ठिरमिदं वचः ॥ ७.५२.९ ॥
શોકથી વ્યાકુળ મનવાળા તે વિલાપ કરતા યુધિષ્ઠિરને વ્યાસે સાંત્વન આપતાં આ વચન કહ્યું.
7.52.10
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
व्यसनेषु न मुह्यन्ति त्वादृशा भरतर्षभ ॥ ७.५२.१० ॥
હે યુધિષ્ઠિર, મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ, ભરતશ્રેષ્ઠ, તારા જેવા લોકો વિપત્તિઓમાં મોહ પામતા નથી.
7.52.11
स्वर्गमेष गतः शूरः शत्रून्हत्वा बहून्रणे ।
अबालसदृशं कर्म कृत्वा वै पुरुषोत्तमः ॥ ७.५२.११ ॥
આ શૂરવીર પુરુષોત્તમ યુદ્ધમાં ઘણા શત્રુઓને મારીને, બાળકને ન શોભે એવું વીરોચિત કર્મ કરીને સ્વર્ગે ગયો છે.
7.52.12
अनतिक्रमणीयो वै विधिरेष युधिष्ठिर ।
देवदानवगन्धर्वान्मूत्युर्हरति भारत ॥ ७.५२.१२ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, આ વિધાન અનતિક્રમણીય છે. હે ભારત, મૃત્યુ દેવો, દાનવો અને ગંધર્વોને પણ હરી લે છે.
7.52.13
इमे वै पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले ।
निहताः पृतनामध्ये मृतसंज्ञा महाबलाः ॥ ७.५२.१३ ॥
આ પૃથ્વીપાલો પૃથ્વી પર સૂતા છે; સેનાની મધ્યમાં માર્યા ગયેલા, મૃત કહેવાતા મહાબલી.
7.52.14
नागायुतबलाश्चान्ये वायुवेगबलास्तथा ।
त एते निहताः सङ्ख्ये तुल्यरूपा नरैर्नराः ॥ ७.५२.१४ ॥
દસ હજાર હાથીનું બળ અને પવનનો વેગ ધરાવતા બીજાઓ પણ યુદ્ધમાં માર્યા ગયા; આ માણસો માણસો જેવા રૂપવાળા છે.
7.52.15
नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे क्वचित् ।
विक्रमेणोपसम्पन्नास्तपोबलसमन्विताः ॥ ७.५२.१५ ॥
યુદ્ધમાં આમને મારનાર કોઈ પ્રાણી મને ક્યાંય દેખાતો નથી; આ પરાક્રમી અને તપોબળથી સંપન્ન હતા.
7.52.16
जेतव्यमिति चान्योन्यं येषां नित्यं हृदि स्थितम् ।
अथ चेमे हताः प्राज्ञाः शेरते विगतायुषः ॥ ७.५२.१६ ॥
'એકબીજાને જીતવાના છે' એવો ભાવ જેમના હૃદયમાં સદા હતો, તે જ આ બુદ્ધિમાન લોકો હવે માર્યા જઈને આયુષ્ય પૂરું થવાથી સૂતા છે.
7.52.17
मृता इति च शब्दोयं वर्तते च ततोऽर्थवत् ।
इमे मृता महीपालाः प्रायशो भीमविक्रमाः ॥ ७.५२.१७ ॥
'મૃત' એ શબ્દ પ્રચલિત છે અને તેનો અર્થ પણ છે; ભયંકર પરાક્રમી આ રાજાઓ મોટાભાગે મરી ગયા છે.
7.52.18
निश्चेष्टा निरभीमानाः शूराः शत्रुवशंगताः ।
राजपुत्राश्च संरब्धा वैश्वानरमुखं गताः ॥ ७.५२.१८ ॥
નિશ્ચેષ્ટ, અભિમાન વિનાના, શત્રુને વશ થયેલા શૂરવીરો; અને ક્રોધથી ભરેલા રાજકુમારો વૈશ્વાનરના મુખમાં ગયા છે.
7.52.19
अत्र मे संशयः प्राप्तः कुतः संज्ञा मृता इति ।
कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युरिमाः प्रजाः।
हरत्यमरसङ्काश तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ ७.५२.१९ ॥
અહીં મને શંકા થઈ છે: ચેતના વિનાના તેઓ કેમ મૃત્યુ પામ્યા? કોનું મૃત્યુ, શાનાથી મૃત્યુ, કોના વડે મૃત્યુ આ પ્રજાઓને હરી લે છે? અમર સમાન પિતામહ, તે મને કહો.
7.52.20
तं तथा परिपृच्छन्तं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
आश्वासनमिदं वाक्यमुवाच भगवानृषिः ॥ ७.५२.२० ॥
આ રીતે પૂછતા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને ભગવાન ઋષિએ આ આશ્વાસનનું વચન કહ્યું.
7.52.21
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अकम्पनस्य कथितं नारदेन पुरा नृप ॥ ७.५२.२१ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે; પૂર્વે નારદે અકમ્પનને જે કહ્યું હતું, હે રાજન્.
7.52.22
स चापि राजा राजेन्द्र पुत्रव्यसनमुत्तमम् ।
अप्रसह्यतमं लोके प्राप्तवानिति नः श्रुतम् ॥ ७.५२.२२ ॥
તે રાજા પણ, હે રાજેન્દ્ર, જગતમાં અત્યંત અસહ્ય પુત્રશોક પામ્યો હતો, એમ અમે સાંભળ્યું છે.
7.52.23
तदहं सम्प्रवक्ष्यामि मृत्योः प्रभवमुत्तमम् ।
ततस्त्वं मोक्ष्यसे दुःखात्स्नेहबन्धनसंश्रयात् ॥ ७.५२.२३ ॥
તે મૃત્યુનું ઉત્તમ ઉદ્ભવ હું તને કહીશ; ત્યારે સ્નેહબંધનના આશ્રયથી ઉત્પન્ન થતા દુઃખથી તું મુક્ત થઈશ.
7.52.24
समस्तपापराशिघ्नं शृणु कीर्तयतो मम ।
धन्यमाख्यानमायुष्यं शोकघ्नं पुष्टिवर्धनम् ॥ ७.५२.२४ ॥
હું કીર્તન કરું છું ત્યારે સાંભળ: આ આખ્યાન સમસ્ત પાપરાશિનો નાશ કરનારું, ધન્ય, આયુષ્યવર્ધક, શોકનાશક અને પુષ્ટિ વધારનારું છે.
7.52.25
पवित्रमरिसङ्घघ्नं पङ्गलानां च मङ्गलम् ।
यथैव वेदाध्ययनमुपाख्यानमिदं तथा ॥ ७.५२.२५ ॥
આ પવિત્ર છે, શત્રુસમૂહોનો નાશ કરનારું છે, લંગડાઓને પણ મંગલકારી છે. જેવું વેદાધ્યયન છે, તેવું જ આ ઉપાખ્યાન છે.
7.52.26
श्रवणीयं महाराज प्रातर्नित्यं नृपोत्तमैः ।
पुत्रानायुष्मतो राज्यमीहमानैः श्रियं तथा ॥ ७.५२.२६ ॥
હે મહારાજ, દીર્ઘાયુ પુત્રો, રાજ્ય અને સમૃદ્ધિની ઇચ્છા રાખતા શ્રેષ્ઠ રાજાઓએ દરરોજ સવારે આ સાંભળવું જોઈએ.
7.52.27
पुरा कृतयुगे तात आसीद्राजा ह्यकम्पनः ।
स शत्रुवशमापन्नो मध्ये सङ्ग्राममूर्धनि।
योधयामास बलवान्बद्धश्चासीदकम्पनः ॥ ७.५२.२७ ॥
હે વત્સ, પૂર્વે કૃતયુગમાં અકંપન નામે એક રાજા હતો. તે શત્રુવશ થઈને યુદ્ધના મોખરે બળપૂર્વક લડ્યો; અકંપન બંધાયો.
7.52.28
तस्य पुत्रो हरिर्नाम नारायणसमो बले ।
श्रीमान्कृतास्त्रो मेधावी युधि शक्रोपमो बली ॥ ७.५२.२८ ॥
તેમનો પુત્ર હરિ નામે હતો, જે બળમાં નારાયણ સમાન હતો. તે શ્રીમાન, શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ, બુદ્ધિશાળી અને યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન બળવાન હતો.
7.52.29
स दृष्ट्वा पितरं युद्धे तदवस्थं महाद्युतिः ।
अचिन्तयित्वा मरणं शत्रुमध्यं ततोऽविशत् ॥ ७.५२.२९ ॥
તે મહાતેજસ્વીએ યુદ્ધમાં પિતાને તે સ્થિતિમાં જોઈને, મૃત્યુનો વિચાર કર્યા વિના શત્રુઓની વચ્ચે પ્રવેશ કર્યો.
7.52.30
स शत्रुभिः परिवृतो बहुधा रणमूर्धनि ।
योधयामास तान्सर्वान्सर्वास्त्रकुशलो बली ॥ ७.५२.३० ॥
શત્રુઓથી અનેક રીતે ઘેરાયેલા તેમણે યુદ્ધના મોખરે તે સર્વ સાથે યુદ્ધ કર્યું; સર્વ અસ્ત્રોમાં કુશળ તે બળવાન હતો.
7.52.31
वर्षन्बाणसहस्राणि शत्रुष्वमितविक्रमः ।
पदातिरथनागाश्वान्प्रममाथ महाबलः ॥ ७.५२.३१ ॥
શત્રુઓ પર હજારો બાણોની વર્ષા કરતાં અમિત પરાક્રમી તે મહાબલે પાયદળ, રથ, હાથી અને ઘોડાઓનો સંહાર કર્યો.
7.52.32
स शरैराचितश्चक्रैर्गदाभिर्मुसलैरपि ।
मृद्गन्रथसहस्राणि पदातीन्वाजिवारणान् ॥ ७.५२.३२ ॥
બાણો, ચક્રો, ગદાઓ અને મુસળોથી ઘેરાયેલા તેઓ હજારો રથો, પાયદળ, ઘોડા અને હાથીઓને કચડતા રહ્યા.
7.52.33
परानीकं विभिद्याजौ मोक्षयित्वा च तं नृपम् ।
पुनरेवाकरोद्युद्धं शत्रुमध्यगतो बली ॥ ७.५२.३३ ॥
શત્રુસેનાને ભેદીને તે રાજાને મુક્ત કરાવ્યા પછી, શત્રુઓની વચ્ચે ઊભેલા તે બળવાને ફરી યુદ્ધ આરંભ્યું.
7.52.34
ततस्ते रथिनः सर्वे समेत्य पुनराहवे ।
जघ्नुस्तं परिवार्यैकं तोमरैरिव कुञ्जरम् ॥ ७.५२.३४ ॥
પછી તે બધા રથીઓ ફરી યુદ્ધમાં એકત્ર થઈ, એકલા રહેલા તેમને ઘેરી લઈ હાથીની જેમ ભાલાઓથી પ્રહાર કર્યો.
7.52.35
स कर्म दुष्करं कृत्वा सङ्ग्रामे शत्रुतापनः ।
शत्रुभिर्निहतः सङ्ख्ये पृतानायां युधिष्ठिर ॥ ७.५२.३५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર! યુદ્ધમાં શત્રુઓને સંતાપનાર તેમણે દુષ્કર કર્મ કરીને, સેનાની વચ્ચે યુદ્ધમાં શત્રુઓ દ્વારા હણાયા.
7.52.36
द्विषद्भिर्निहतं दृष्ट्वा प्रियं पुत्रमकम्पनः ।
अमर्षजनितक्रोध आहवात्सहसाऽऽगतः ॥ ७.५२.३६ ॥
શત્રુઓ દ્વારા હણાયેલા પ્રિય પુત્રને જોઈ અકંપન, અમર્ષથી જન્મેલા ક્રોધ સાથે, યુદ્ધમાંથી અચાનક આવી પહોંચ્યો.
7.52.37
स राजा प्रेतकृत्यानि तस्य कृत्वा शुचान्वितः ।
शोचन्नहनि रात्रौ च नालभत्सुखमात्मनः ॥ ७.५२.३७ ॥
તે રાજાએ તેનાં પ્રેતકાર્યો કરીને શોકથી ભરાઈ, દિવસ-રાત શોક કર્યો; પોતાને સુખ મળ્યું નહીં.
7.52.38
तस्य शोकं विदित्वा तु पुत्रव्यसनसम्भवम् ।
आजगामाथ देवर्षिर्नारदोऽस्य समीपतः ॥ ७.५२.३८ ॥
તેના પુત્રના સંકટથી ઉત્પન્ન થયેલો શોક જાણીને દેવર્ષિ નારદ તેની પાસે આવ્યા.
7.52.39
स तु राजा महाभागो दृष्ट्वा देवर्षिसत्तमम् ।
पूजयित्वा यथान्यायं कथामकथयत्तदा ॥ ७.५२.३९ ॥
તે મહાભાગ્યશાળી રાજાએ દેવર્ષિઓમાં શ્રેષ્ઠને જોઈને યથાવિધિ પૂજા કરી, ત્યારે એક કથા કહી.
7.52.40
तस्य सर्वं समाचष्ट यथावृत्तं युधिष्ठिर ।
शत्रुभिर्विजयं सङ्ख्ये पुत्रस्य च वधं तथा ॥ ७.५२.४० ॥
હે યુધિષ્ઠિર, જે બન્યું હતું તે બધું તેણે તેમને કહ્યું — યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વિજય અને પુત્રનો વધ પણ.
7.52.41
मम पुत्रो महावीर्य इन्द्रविष्णुसमद्युतिः ।
शत्रुभिर्बहुभिः सङ्ख्ये पराक्रम्य हतो बली ॥ ७.५२.४१ ॥
મારો પુત્ર મહાપરાક્રમી, ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ જેવો તેજસ્વી હતો; યુદ્ધમાં અનેક શત્રુઓ સામે પરાક્રમ કરતાં તે બળવાન માર્યો ગયો.
7.52.42
शृणु मे प्राणिनां चापि मृत्युः प्रभवते किल ।
क एष मृत्युर्भगवन्किंवीर्यबलपौरुषः।
एतदिच्छामि तत्त्वेन श्रोतुं मतिमतां वर ॥ ७.५२.४२ ॥
સાંભળો, પ્રાણીઓ પર પણ મૃત્યુનો પ્રભાવ પડે છે. ભગવન્, આ મૃત્યુ કોણ છે? તેનું વીર્ય, બળ અને પૌરુષ શું છે? હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, આ હું તત્ત્વથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.
7.52.43
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदो वरदः प्रभुः ।
आख्यानमिदमाचष्ट पुत्रशोकापहं महत् ॥ ७.५२.४३ ॥
તેનું તે વચન સાંભળીને વરદાતા પ્રભુ નારદે પુત્રશોક દૂર કરનારું આ મહાન આખ્યાન કહ્યું.
7.52.44
शृणु राजन्महाबाहो आख्यानं बहुविस्तरम् ।
यथावृत्तं श्रुतं चैव मयाऽपि वसुधाधिप ॥ ७.५२.४४ ॥
હે રાજન, હે મહાબાહો, આ અતિ વિસ્તૃત આખ્યાન સાંભળો; જેમ બન્યું અને જેમ મેં પણ સાંભળ્યું છે, હે પૃથ્વીપતિ.
7.52.45
प्रजाः सृष्टा तदा ब्रह्मा आदिसर्गे पितामहः ।
असंहृतं महातेजा दृष्ट्वा जगदिदं प्रभुः ॥ ७.५२.४५ ॥
આદિ સર્જનમાં પિતામહ બ્રહ્માએ ત્યારે પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું. મહાતેજસ્વી પ્રભુએ આ જગતને અસંહૃત જોયું.
7.52.46
तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति पार्थिव ।
चिन्तयन्न ह्यसौ देव संहारं वसुधाधिप ॥ ७.५२.४६ ॥
હે પાર્થિવ, સંહાર વિશે તેમના મનમાં ચિંતા ઉત્પન્ન થઈ. હે દેવ, સંહારનો વિચાર કરતાં પણ તેઓ સ્થિર ન રહ્યા, હે વસુધાધિપ.
7.52.47
तस्य रोषान्महाराज मुखेभ्योऽग्निरजायत ।
तेन सर्वा दिशो व्याप्ताः सान्तर्देशा दिधक्षता ॥ ७.५२.४७ ॥
હે મહારાજ, તેમના ક્રોધથી તેમના મુખોમાંથી અગ્નિ ઉત્પન્ન થયો. બાળવાની ઇચ્છા કરતા તે અગ્નિએ સર્વ દિશાઓ અને ઉપદિશાઓ વ્યાપી લીધી.
7.52.48
ततो दिवं भुवं चैव ज्वालामालासमाकुलम् ।
चारचरं जगत्सर्वं ददाह भगवान्प्रभुः ॥ ७.५२.४८ ॥
ત્યારે ભગવાન પ્રભુએ જ્વાળામાળાઓથી ભરેલાં સ્વર્ગ અને પૃથ્વી તથા ચરાચર સમગ્ર જગતને બાળી નાખ્યું.
7.52.49
ततो हतानि भूतानि चराणि स्थावराणि च ।
महता क्रोधवेगेन त्रासयन्निव वीर्यवान्। ॥ ७.५२.४९ ॥
પછી ચર અને સ્થાવર સર્વ પ્રાણીઓ હણાયાં; મહાન ક્રોધવેગથી, જાણે ભય પમાડતો હોય તેમ વીર્યવાન (તે).
7.52.50
ततो रुद्रो जटी स्याणुर्निशाचरपतिर्हरः ।
जगाम शरणं देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ ७.५२.५० ॥
પછી જટાધારી રુદ્ર, સ્થાણુ, નિશાચરોના સ્વામી હર, પરમેષ્ઠી દેવ બ્રહ્માના શરણે ગયા.
7.52.51
तस्मिन्नापतिते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया ।
अब्रवीत्परमो देवो ज्वलन्निव महामुनिः ॥ ७.५२.५१ ॥
સ્થાણુ તેના પર પડ્યો ત્યારે, પ્રજાઓના હિતની ઇચ્છાથી, પરમ દેવ, જાણે પ્રજ્વલિત મહામુનિ, બોલ્યા.
7.52.52
किं कर्म कामं कामार्ह कामाज्जातोऽसि पुत्रक ।
करिष्यामि प्रियं सर्वं ब्रूहि स्थाणो यदिच्छसि ॥ ७.५२.५२ ॥
પુત્ર, તું કયું કર્મ ઇચ્છે છે? કામથી જન્મેલા, કામને યોગ્ય. તને પ્રિય હોય તે બધું હું કરીશ; હે સ્થાણુ, જે ઇચ્છે તે કહે.