మహాభారతం · అధ్యాయం 7.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.52.1
एवं विलपमाने तु कुन्तीपुत्रे युधिष्ठिरे ।
कृष्णद्वैपायनस्तत्र आजगाम महानृषिः ॥ ७.५२.१ ॥
ఈ విధంగా కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు విలపిస్తుండగా, మహర్షి కృష్ణద్వైపాయనుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
7.52.2
अथ दृष्ट्वा महात्मानं पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः ।
युक्तासनो दीनमनाः पूजां चक्रे महात्मनः ॥ ७.५२.२ ॥
మహాత్ముని చూసి పాండుపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు దుఃఖిత మనస్సుతో యథోచితంగా ఆసీనుడై ఆ మహాత్ముని పూజించాడు.
7.52.3
अर्चयित्वा यथान्यायमुपविष्टं युधिष्ठिरः ।
अब्रवीच्छोकसन्तप्तो भ्रातुः पुत्रवधेन च ॥ ७.५२.३ ॥
యథోచితంగా పూజించి కూర్చున్న అతనితో, శోకసంతప్తుడైన యుధిష్ఠిరుడు, తమ్ముని కుమారుని వధ గురించి ఇలా అన్నాడు.
7.52.4
अधर्मयुक्तैर्बहुभिः परिवार्य महारथैः ।
युध्यमानो महेष्वासैः सौभद्रो निहतो रणे ॥ ७.५२.४ ॥
అధర్మపరులైన అనేకమంది మహారథులు చుట్టుముట్టగా, పోరాడుతున్న సౌభద్రుడు (అభిమన్యుడు) రణంలో హతుడయ్యాడు.
7.52.5
बालश्च बालबुद्धिश्च वीरश्च परवीरहा ।
अनुपायेन सङ्ग्रामे युध्यमानो विनाशितः ॥ ७.५२.५ ॥
బాలుడు, బాలబుద్ధి కలవాడు, వీరుడు, శత్రువీరులను సంహరించువాడు అయినా, యుద్ధంలో అన్యాయమైన ఉపాయంతో నాశనం చేయబడ్డాడు.
7.52.6
मया प्रोक्तः स सङ्ग्रामे द्वारं सञ्जनयस्व नः ।
प्रविष्टेऽभ्यन्तरे तस्मिन्सैन्धवेन निवारिताः ॥ ७.५२.६ ॥
'యుద్ధంలో మాకు ద్వారం సృష్టించు' అని నేను అతనితో చెప్పాను. అతడు లోపల ప్రవేశించగా, సైంధవుడు (జయద్రథుడు) మమ్మల్ని అడ్డుకున్నాడు.
7.52.7
ननु नाम समं युद्धमेष्टव्यं युद्धजीविभिः ।
इदं चैवासमं युद्धमीदृशं यत्कृतं परैः ॥ ७.५२.७ ॥
యుద్ధాన్ని జీవనంగా చేసుకున్నవారు సమానమైన యుద్ధమే కోరాలి. కానీ శత్రువులు చేసిన ఇటువంటి అసమాన యుద్ధం ఇదే.
7.52.8
तेनास्मि भृशसन्तप्तः शोकबाष्पसमाकुलः ।
शमं नैवाधिगच्छामि चिन्तयानः पुनः पुनः ॥ ७.५२.८ ॥
అందువల్ల నేను ఎంతో బాధపడి, శోకాశ్రువులతో నిండిపోయాను. మళ్లీ మళ్లీ దీని గురించే ఆలోచిస్తూ నాకు శాంతి దొరకడం లేదు.
7.52.9
तं तथा विलपन्तं वै शोकव्याकुलमानसम् ।
उवाच सान्त्वयन्व्यासो युधिष्ठिरमिदं वचः ॥ ७.५२.९ ॥
శోకంతో కలత చెందిన మనసుతో అలా విలపిస్తున్న యుధిష్ఠిరుడిని వ్యాసుడు ఓదారుస్తూ ఈ మాట చెప్పాడు.
7.52.10
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
व्यसनेषु न मुह्यन्ति त्वादृशा भरतर्षभ ॥ ७.५२.१० ॥
యుధిష్ఠిరా, గొప్ప ప్రజ్ఞావంతుడా, సర్వశాస్త్రాలలో నిపుణుడా, భరతశ్రేష్ఠా, నీలాంటివారు కష్టాల్లో మోహానికి లోనుకారు.
7.52.11
स्वर्गमेष गतः शूरः शत्रून्हत्वा बहून्रणे ।
अबालसदृशं कर्म कृत्वा वै पुरुषोत्तमः ॥ ७.५२.११ ॥
ఈ శూరుడు, పురుషోత్తముడు, యుద్ధంలో అనేకమంది శత్రువులను చంపి, బాలుడికి తగని పని చేసి, స్వర్గానికి వెళ్లాడు.
7.52.12
अनतिक्रमणीयो वै विधिरेष युधिष्ठिर ।
देवदानवगन्धर्वान्मूत्युर्हरति भारत ॥ ७.५२.१२ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఈ విధానం అతిక్రమించరానిది. భారతా, మృత్యువు దేవతలను, దానవులను, గంధర్వులను కూడా తీసుకుపోతుంది.
7.52.13
इमे वै पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले ।
निहताः पृतनामध्ये मृतसंज्ञा महाबलाः ॥ ७.५२.१३ ॥
ఈ భూపాలురు భూమిపై పడి ఉన్నారు; సైన్యం మధ్యలో హతులై, మృతులని పేరుపొందిన మహాబలవంతులు.
7.52.14
नागायुतबलाश्चान्ये वायुवेगबलास्तथा ।
त एते निहताः सङ्ख्ये तुल्यरूपा नरैर्नराः ॥ ७.५२.१४ ॥
పదివేల ఏనుగుల బలం, వాయువేగం కలిగిన ఇతరులూ యుద్ధంలో హతులయ్యారు; వీరు మనుషులకు సమానరూపులైన మనుషులు.
7.52.15
नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे क्वचित् ।
विक्रमेणोपसम्पन्नास्तपोबलसमन्विताः ॥ ७.५२.१५ ॥
యుద్ధంలో వీరిని చంపిన ఏ ప్రాణినీ నేను ఎక్కడా చూడటం లేదు; వీరు పరాక్రమం, తపోబలం కలవారు.
7.52.16
जेतव्यमिति चान्योन्यं येषां नित्यं हृदि स्थितम् ।
अथ चेमे हताः प्राज्ञाः शेरते विगतायुषः ॥ ७.५२.१६ ॥
'ఒకరినొకరు జయించాలి' అనే భావం ఎవరి హృదయంలో ఎల్లప్పుడూ ఉండేదో, ఆ జ్ఞానులు ఇప్పుడు హతులై ఆయువు తీరి పడి ఉన్నారు.
7.52.17
मृता इति च शब्दोयं वर्तते च ततोऽर्थवत् ।
इमे मृता महीपालाः प्रायशो भीमविक्रमाः ॥ ७.५२.१७ ॥
'మృతులు' అనే మాట వాడుకలో ఉంది, దానికి అర్థమూ ఉంది; భయంకర పరాక్రమం కల ఈ రాజులు చాలావరకు మరణించారు.
7.52.18
निश्चेष्टा निरभीमानाः शूराः शत्रुवशंगताः ।
राजपुत्राश्च संरब्धा वैश्वानरमुखं गताः ॥ ७.५२.१८ ॥
నిశ్చేష్టులై, అహంకారం లేకుండా, శత్రువశమైన శూరులు; కోపంతో నిండిన రాజకుమారులు వైశ్వానరుని ముఖంలోకి చేరారు.
7.52.19
अत्र मे संशयः प्राप्तः कुतः संज्ञा मृता इति ।
कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युरिमाः प्रजाः।
हरत्यमरसङ्काश तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ ७.५२.१९ ॥
ఇక్కడ నాకు సందేహం కలిగింది: స్పృహ లేనివారు ఎందుకు మరణించారు? ఎవరి మృత్యువు, దేని నుండి మృత్యువు, దేనివల్ల మృత్యువు ఈ ప్రజలను హరిస్తుంది? అమరులతో సమానులైన పితామహా, అది నాకు చెప్పండి.
7.52.20
तं तथा परिपृच्छन्तं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
आश्वासनमिदं वाक्यमुवाच भगवानृषिः ॥ ७.५२.२० ॥
ఇలా ప్రశ్నిస్తున్న కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరునితో భగవంతుడైన ఋషి ఈ ఓదార్పు మాటను పలికాడు.
7.52.21
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अकम्पनस्य कथितं नारदेन पुरा नृप ॥ ७.५२.२१ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు; పూర్వం నారదుడు అకంపనునికి చెప్పినది ఇది, ఓ రాజా.
7.52.22
स चापि राजा राजेन्द्र पुत्रव्यसनमुत्तमम् ।
अप्रसह्यतमं लोके प्राप्तवानिति नः श्रुतम् ॥ ७.५२.२२ ॥
ఆ రాజు, రాజేంద్రా, లోకంలో అత్యంత భరింపరాని పుత్రశోకాన్ని పొందాడని మేము విన్నాము.
7.52.23
तदहं सम्प्रवक्ष्यामि मृत्योः प्रभवमुत्तमम् ।
ततस्त्वं मोक्ष्यसे दुःखात्स्नेहबन्धनसंश्रयात् ॥ ७.५२.२३ ॥
ఆ మృత్యువు యొక్క ఉత్తమ మూలాన్ని నేను నీకు చెబుతాను; అప్పుడు స్నేహబంధాన్ని ఆశ్రయించడం వల్ల కలిగే దుఃఖం నుండి నీవు విముక్తుడవవుతావు.
7.52.24
समस्तपापराशिघ्नं शृणु कीर्तयतो मम ।
धन्यमाख्यानमायुष्यं शोकघ्नं पुष्टिवर्धनम् ॥ ७.५२.२४ ॥
నేను కీర్తిస్తున్నప్పుడు వినుము: ఈ ఆఖ్యానం పాపరాశులన్నిటినీ నాశనం చేసేది, పుణ్యప్రదమైనది, ఆయువును పెంచేది, శోకాన్ని తొలగించేది, పోషణను వృద్ధి చేసేది.
7.52.25
पवित्रमरिसङ्घघ्नं पङ्गलानां च मङ्गलम् ।
यथैव वेदाध्ययनमुपाख्यानमिदं तथा ॥ ७.५२.२५ ॥
ఇది పవిత్రమైనది, శత్రుసమూహాలను నాశనం చేసేది, కుంటివారికి కూడా మంగళకరమైనది. వేదాధ్యయనం ఎలాగో ఈ ఉపాఖ్యానమూ అలాగే.
7.52.26
श्रवणीयं महाराज प्रातर्नित्यं नृपोत्तमैः ।
पुत्रानायुष्मतो राज्यमीहमानैः श्रियं तथा ॥ ७.५२.२६ ॥
మహారాజా, దీర్ఘాయుష్కులైన కుమారులను, రాజ్యాన్ని, సంపదను కోరుకునే ఉత్తమ రాజులు ప్రతిరోజు ఉదయం దీనిని వినాలి.
7.52.27
पुरा कृतयुगे तात आसीद्राजा ह्यकम्पनः ।
स शत्रुवशमापन्नो मध्ये सङ्ग्राममूर्धनि।
योधयामास बलवान्बद्धश्चासीदकम्पनः ॥ ७.५२.२७ ॥
నాయనా, పూర్వం కృతయుగంలో అకంపనుడనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు శత్రువశమై పడి, యుద్ధ మధ్యభాగంలో బలంగా పోరాడాడు; అకంపనుడు బంధింపబడ్డాడు.
7.52.28
तस्य पुत्रो हरिर्नाम नारायणसमो बले ।
श्रीमान्कृतास्त्रो मेधावी युधि शक्रोपमो बली ॥ ७.५२.२८ ॥
అతని కుమారుడు హరి అనే పేరుగలవాడు; బలంలో నారాయణునితో సమానుడు. తేజోవంతుడు, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, మేధావి, యుద్ధంలో ఇంద్రునితో సమానమైన బలవంతుడు.
7.52.29
स दृष्ट्वा पितरं युद्धे तदवस्थं महाद्युतिः ।
अचिन्तयित्वा मरणं शत्रुमध्यं ततोऽविशत् ॥ ७.५२.२९ ॥
ఆ మహాతేజస్వి యుద్ధంలో తండ్రిని ఆ స్థితిలో చూసి, మరణాన్ని లెక్కచేయక శత్రువుల మధ్యలోకి ప్రవేశించాడు.
7.52.30
स शत्रुभिः परिवृतो बहुधा रणमूर्धनि ।
योधयामास तान्सर्वान्सर्वास्त्रकुशलो बली ॥ ७.५२.३० ॥
శత్రువులచే అనేక విధాలుగా చుట్టుముట్టబడిన అతడు, యుద్ధ మోఖరులో వారందరితో పోరాడాడు; సర్వాస్త్రాలలో నిపుణుడైన ఆ బలవంతుడు.
7.52.31
वर्षन्बाणसहस्राणि शत्रुष्वमितविक्रमः ।
पदातिरथनागाश्वान्प्रममाथ महाबलः ॥ ७.५२.३१ ॥
శత్రువులపై వేలకొద్దీ బాణాలు కురిపిస్తూ, అపరిమిత పరాక్రమం గల ఆ మహాబలుడు కాల్బలం, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలను నలిపివేశాడు.
7.52.32
स शरैराचितश्चक्रैर्गदाभिर्मुसलैरपि ।
मृद्गन्रथसहस्राणि पदातीन्वाजिवारणान् ॥ ७.५२.३२ ॥
బాణాలు, చక్రాలు, గదలు, ముసలాలతో చుట్టుముట్టబడి, అతడు వేలాది రథాలు, కాల్బలం, గుర్రాలు, ఏనుగులను తొక్కివేశాడు.
7.52.33
परानीकं विभिद्याजौ मोक्षयित्वा च तं नृपम् ।
पुनरेवाकरोद्युद्धं शत्रुमध्यगतो बली ॥ ७.५२.३३ ॥
శత్రుసేనను చీల్చి ఆ రాజును విడిపించిన తర్వాత, శత్రువుల మధ్య ఉన్న ఆ బలవంతుడు మళ్లీ యుద్ధం చేశాడు.
7.52.34
ततस्ते रथिनः सर्वे समेत्य पुनराहवे ।
जघ्नुस्तं परिवार्यैकं तोमरैरिव कुञ्जरम् ॥ ७.५२.३४ ॥
అప్పుడు ఆ రథికులందరూ మళ్లీ యుద్ధంలో కలిసి, ఒంటరిగా ఉన్న అతడిని చుట్టుముట్టి, ఏనుగును లాగా ఈటెలతో కొట్టారు.
7.52.35
स कर्म दुष्करं कृत्वा सङ्ग्रामे शत्रुतापनः ।
शत्रुभिर्निहतः सङ्ख्ये पृतानायां युधिष्ठिर ॥ ७.५२.३५ ॥
యుధిష్ఠిరా! యుద్ధంలో శత్రువులను బాధించే అతడు కష్టమైన కర్మను చేసి, సైన్యం మధ్య యుద్ధభూమిలో శత్రువులచే చంపబడ్డాడు.
7.52.36
द्विषद्भिर्निहतं दृष्ट्वा प्रियं पुत्रमकम्पनः ।
अमर्षजनितक्रोध आहवात्सहसाऽऽगतः ॥ ७.५२.३६ ॥
శత్రువులచే చంపబడిన ప్రియ కుమారుని చూసి, అకంపనుడు అమర్షంతో పుట్టిన కోపంతో, అకస్మాత్తుగా యుద్ధరంగం నుండి వచ్చాడు.
7.52.37
स राजा प्रेतकृत्यानि तस्य कृत्वा शुचान्वितः ।
शोचन्नहनि रात्रौ च नालभत्सुखमात्मनः ॥ ७.५२.३७ ॥
ఆ రాజు అతని ప్రేతకృత్యాలు చేసి, శోకంతో నిండి, పగలూ రాత్రీ దుఃఖించాడు; తనకు సుఖం పొందలేదు.
7.52.38
तस्य शोकं विदित्वा तु पुत्रव्यसनसम्भवम् ।
आजगामाथ देवर्षिर्नारदोऽस्य समीपतः ॥ ७.५२.३८ ॥
అతని పుత్రవ్యసనం వల్ల కలిగిన శోకాన్ని తెలుసుకొని, దేవర్షి నారదుడు అతని సమీపానికి వచ్చాడు.
7.52.39
स तु राजा महाभागो दृष्ट्वा देवर्षिसत्तमम् ।
पूजयित्वा यथान्यायं कथामकथयत्तदा ॥ ७.५२.३९ ॥
ఆ మహాభాగ్యుడైన రాజు దేవర్షులలో శ్రేష్ఠుడిని చూసి, విధిప్రకారం పూజించి, అప్పుడు ఒక కథ చెప్పాడు.
7.52.40
तस्य सर्वं समाचष्ट यथावृत्तं युधिष्ठिर ।
शत्रुभिर्विजयं सङ्ख्ये पुत्रस्य च वधं तथा ॥ ७.५२.४० ॥
యుధిష్ఠిరా, జరిగినదంతా అతనికి వివరించాడు — యుద్ధంలో శత్రువుల విజయాన్ని, కుమారుని వధను కూడా.
7.52.41
मम पुत्रो महावीर्य इन्द्रविष्णुसमद्युतिः ।
शत्रुभिर्बहुभिः सङ्ख्ये पराक्रम्य हतो बली ॥ ७.५२.४१ ॥
నా కుమారుడు మహాపరాక్రమశాలి, ఇంద్రవిష్ణువుల తేజస్సుతో సమానమైనవాడు; యుద్ధంలో అనేకమంది శత్రువులతో పరాక్రమించి బలవంతుడు చంపబడ్డాడు.
7.52.42
शृणु मे प्राणिनां चापि मृत्युः प्रभवते किल ।
क एष मृत्युर्भगवन्किंवीर्यबलपौरुषः।
एतदिच्छामि तत्त्वेन श्रोतुं मतिमतां वर ॥ ७.५२.४२ ॥
వినండి, ప్రాణులపై కూడా మృత్యువు ప్రభావం చూపుతుంది. భగవాన్, ఈ మృత్యువు ఎవరు? దాని వీర్యం, బలం, పౌరుషం ఏమిటి? బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, దీనిని యథార్థంగా వినాలని కోరుతున్నాను.
7.52.43
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदो वरदः प्रभुः ।
आख्यानमिदमाचष्ट पुत्रशोकापहं महत् ॥ ७.५२.४३ ॥
అతని ఆ మాటను విని, వరాలిచ్చే ప్రభువైన నారదుడు పుత్రశోకాన్ని పోగొట్టే ఈ గొప్ప ఆఖ్యానాన్ని చెప్పాడు.
7.52.44
शृणु राजन्महाबाहो आख्यानं बहुविस्तरम् ।
यथावृत्तं श्रुतं चैव मयाऽपि वसुधाधिप ॥ ७.५२.४४ ॥
ఓ రాజా, మహాబాహూ, ఎంతో విస్తృతమైన ఈ ఆఖ్యానాన్ని వినుము; జరిగినట్లుగా నేనూ విన్నాను, ఓ భూపతీ.
7.52.45
प्रजाः सृष्टा तदा ब्रह्मा आदिसर्गे पितामहः ।
असंहृतं महातेजा दृष्ट्वा जगदिदं प्रभुः ॥ ७.५२.४५ ॥
ఆది సృష్టిలో పితామహుడైన బ్రహ్మ అప్పుడు ప్రజలను సృష్టించాడు. మహాతేజస్వి అయిన ప్రభువు ఈ జగత్తు ఉపసంహరించబడకుండా ఉండటం చూశాడు.
7.52.46
तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति पार्थिव ।
चिन्तयन्न ह्यसौ देव संहारं वसुधाधिप ॥ ७.५२.४६ ॥
ఓ రాజా, సంహారం గురించి అతనికి ఆలోచన కలిగింది. ఓ దేవా, అతడు సంహారం గురించి ఆలోచిస్తూ కూడా నిలిచి ఉండలేదు, ఓ భూపతీ.
7.52.47
तस्य रोषान्महाराज मुखेभ्योऽग्निरजायत ।
तेन सर्वा दिशो व्याप्ताः सान्तर्देशा दिधक्षता ॥ ७.५२.४७ ॥
ఓ మహారాజా, అతని కోపం నుండి అతని ముఖాల నుండి అగ్ని పుట్టింది. దహించాలనుకుంటూ అది అన్ని దిక్కులను, ఉపదిక్కులను ఆవరించింది.
7.52.48
ततो दिवं भुवं चैव ज्वालामालासमाकुलम् ।
चारचरं जगत्सर्वं ददाह भगवान्प्रभुः ॥ ७.५२.४८ ॥
అప్పుడు భగవానుడైన ప్రభువు జ్వాలామాలలతో నిండిన స్వర్గాన్ని, భూమిని, చరాచర జగత్తంతటినీ దహించాడు.
7.52.49
ततो हतानि भूतानि चराणि स्थावराणि च ।
महता क्रोधवेगेन त्रासयन्निव वीर्यवान्। ॥ ७.५२.४९ ॥
తరువాత చరాలు, స్థావరాలు అయిన ప్రాణులన్నీ హతమయ్యాయి; మహా క్రోధ వేగంతో, భయపెడుతున్నట్లుగా వీర్యవంతుడు (అతడు).
7.52.50
ततो रुद्रो जटी स्याणुर्निशाचरपतिर्हरः ।
जगाम शरणं देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ ७.५२.५० ॥
అప్పుడు జటాధారి రుద్రుడు, స్థాణువు, రాత్రిచరుల ప్రభువు హరుడు, పరమేష్ఠి అయిన దేవుడు బ్రహ్మను శరణు వేడాడు.
7.52.51
तस्मिन्नापतिते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया ।
अब्रवीत्परमो देवो ज्वलन्निव महामुनिः ॥ ७.५२.५१ ॥
స్థాణువు ఆయన పాదాలపై పడినప్పుడు, ప్రజల హితాన్ని కోరి, పరమదేవుడు ప్రకాశించే మహామునిలా పలికాడు.
7.52.52
किं कर्म कामं कामार्ह कामाज्जातोऽसि पुत्रक ।
करिष्यामि प्रियं सर्वं ब्रूहि स्थाणो यदिच्छसि ॥ ७.५२.५२ ॥
కుమారా, నీవు ఏ కర్మను కోరుతున్నావు? కామం నుండి జన్మించినవాడా, కామానికి అర్హుడా. నీకు ప్రియమైనదంతా చేస్తాను; స్థాణువా, నీకు కావలసినది చెప్పు.