મહાભારત · અધ્યાય 7.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.53.1
प्रजासर्गनिमित्तं हि कृतो यत्नस्त्वया विभो ।
त्वया सृष्टाश्च वृद्धाश्च भूतग्रामाः पृथग्विधाः ॥ ७.५३.१ ॥
હે વિભો, પ્રજાસર્જન માટે જ આપે પ્રયત્ન કર્યો છે. આપ વડે સર્જાયેલા અને વૃદ્ધિ પામેલા વિવિધ પ્રકારના જીવસમૂહો છે.
7.53.2
तास्तवेह पुनः क्रोधात्प्रजा नश्यन्ति सर्वशः ।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं प्रसीद भगवन्प्रभो ॥ ७.५३.२ ॥
આપના ક્રોધથી અહીં આ પ્રજાઓ ફરી સર્વથા નષ્ટ થઈ રહી છે. તેમને જોઈને મારામાં કરુણા જાગે છે; હે ભગવન, હે પ્રભો, પ્રસન્ન થાઓ.
7.53.3
संहर्तुं न च मे काम एतदेवं भवेदिति ।
पृथिव्या हितकामं तु ततो मां मन्युराविशत् ॥ ७.५३.३ ॥
મારી સંહારની ઇચ્છા નહોતી, એવું ન થાય. પરંતુ પૃથ્વીના હિતની કામના કરતાં મારામાં ક્રોધ પ્રવેશ્યો.
7.53.4
इयं सन्ना तदा देवी भारार्ता समचूचुदत् ।
संहारार्थं महादेव भारेणाभिहता सती ॥ ७.५३.४ ॥
ત્યારે આ દેવી ભારથી પીડાઈને ડૂબી ગઈ અને દબાઈ ગઈ; હે મહાદેવ, ભારથી આઘાત પામેલી તે સતી સંહાર માટે દબાઈ.
7.53.5
ततोऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन् ।
संहारमप्रमेयस्य ततो मां मन्युराविशत् ॥ ७.५३.५ ॥
પછી હું ઘણો વિચાર કરવા છતાં બુદ્ધિથી અપ્રમેયના સંહારનો ઉપાય શોધી શક્યો નહીં; ત્યારે મારામાં ક્રોધ પ્રવેશ્યો.
7.53.6
संहारार्थं प्रसीदस्व मारुषो वसुधाधिप ।
मा प्रजाः स्थावराश्चैव जङ्गमाश्च व्यनीनशः ॥ ७.५३.६ ॥
સંહાર માટે ક્રોધ ન કરો; હે વસુધાધિપ, પ્રસન્ન થાઓ. સ્થાવર અને જંગમ પ્રજાઓનો નાશ ન કરો.
7.53.7
तव प्रसादाद्भगवन्निदं वर्तेत्त्रिधा जगत् ।
अनागतमतीतं च यच्च सम्प्रति वर्तते ॥ ७.५३.७ ॥
હે ભગવન્, તમારી કૃપાથી જ આ જગત ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન—ત્રણેય કાળમાં ટકી રહે છે.
7.53.8
भगवन्क्रोधसन्दीप्तः क्रोधादग्निमवासृजत् ।
स दहत्यश्मकूटानि द्रुमांश्च सरितस्तथा ॥ ७.५३.८ ॥
હે ભગવન્, ક્રોધથી સળગીને તમે ક્રોધમાંથી જ અગ્નિ છોડ્યો; તે પથ્થરના શિખરો, વૃક્ષો અને નદીઓને બાળે છે.
7.53.9
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वै चैव तृणोलपाः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव निःशेषं कुरुते जगत् ॥ ७.५३.९ ॥
બધાં તળાવો અને ઘાસ-બરુને પણ (તે બાળે છે); સ્થાવર અને જંગમ આ આખા જગતને તે સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરે છે.
7.53.10
तदेतद्भस्मसाद्भूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसीद भगवन्स त्वं रोषो न स्याद्वरो मम ॥ ७.५३.१० ॥
આ રીતે સ્થાવર-જંગમ જગત ભસ્મ થઈ ગયું છે. હે ભગવન્, પ્રસન્ન થાઓ; તમારો આ રોષ ન રહે—એ જ મારું વરદાન છે.
7.53.11
सर्वे हि सृष्टा नश्यन्ति तव देव कथंचन ।
तस्मान्निवर्ततां तेजस्त्वय्येवेदं प्रलीयताम् ॥ ७.५३.११ ॥
હે દેવ, સર્જાયેલું બધું કોઈ પણ રીતે નાશ પામે છે. તેથી આ તેજ પાછું વળે; તે તમારામાં જ લીન થાય.
7.53.12
उपायमन्यं सम्पश्य प्रजानां हितकाम्यया ।
यथेमे प्राणिनः सर्वे निर्वर्तेरंस्तथा कुरु ॥ ७.५३.१२ ॥
પ્રજાના હિતની કામનાથી બીજો ઉપાય વિચારો; આ બધા પ્રાણીઓ ટકી રહે તેમ કરો.
7.53.13
अभावं नेह गच्छेयुरुत्सन्नजननाः प्रजाः ।
भवता हि नियुक्तोऽहं प्रानां पालने विभा।
दया ते न समुत्पन्ना प्रजासु विबुधेश्वर ॥ ७.५३.१३ ॥
જન્મ ખૂટી ગયેલી આ પ્રજાઓ અહીં નાશ ન પામો. હે વિભુ, પ્રાણીઓના પાલનમાં તમે જ મને નિયુક્ત કર્યો છે. હે દેવેશ્વર, પ્રજાઓ પ્રત્યે તમારી દયા ઉત્પન્ન થઈ નથી શું?
7.53.14
मा विनश्येज्जगन्नाथ जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसादाभिमुखं देवं तस्मादेवं ब्रवीम्यहम् ॥ ७.५३.१४ ॥
હે જગન્નાથ, સ્થાવર-જંગમ જગત નાશ ન પામો. કૃપા તરફ ઉન્મુખ દેવ, તેથી જ હું આ કહું છું.
7.53.15
श्रुत्वा हि वचनं देवः प्रजानां हितकारणे ।
तेजः सन्धारयामास पुनरेवान्तरात्मनि ॥ ७.५३.१५ ॥
દેવે પ્રજાઓના હિત માટે આ વચન સાંભળીને, પોતાનું તેજ ફરી પોતાના અંતરાત્મામાં ધારણ કર્યું.
7.53.16
ततोऽग्निमुपसंहृत्य भगवाँल्लोकसत्कृतः ।
प्रवृत्तं च निवृत्तं च कल्पयामास वै प्रभुः ॥ ७.५३.१६ ॥
પછી અગ્નિને સંહારીને, લોકોથી સત્કારાયેલા ભગવાન પ્રભુએ પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ બંનેની રચના કરી.
7.53.17
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तथा ।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यो गोभ्योनारी महात्मनः ॥ ७.५३.१७ ॥
તે મહાત્માના ક્રોધથી ઉત્પન્ન થયેલા અગ્નિને સંહારતા, સર્વ ગાયોમાંથી એક સ્ત્રી પ્રગટ થઈ.
7.53.18
कृष्णरक्ता तथा पिङ्गा रक्तजिह्वास्यलोचना ।
कुण्डलाभ्यां च राजेन्द्र तप्ताभ्यां तप्तभूषणा ॥ ७.५३.१८ ॥
તે કૃષ્ણ-રાતી અને પિંગળ વર્ણની હતી, લાલ જીભ અને લાલ આંખોવાળી. હે રાજેન્દ્ર, તેનાં કુંડળ તપ્ત હતાં અને તેનાં આભૂષણો પણ તપ્ત હતાં.
7.53.19
सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता ।
स्मयमाना च साऽवेक्ष्य देवौ विश्वेश्वरावुभौ ॥ ७.५३.१९ ॥
તે એ જ રીતે શરીરનાં છિદ્રોમાંથી બહાર નીકળીને દક્ષિણ દિશામાં ગઈ; હસતાં હસતાં તેણે વિશ્વેશ્વર એવા તે બંને દેવોને જોયા.
7.53.20
तां तु तत्र तदा देवीं ब्रह्मा लोकपितामहः ।
उक्तवान्मधुरं वाक्यं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति ॥ ७.५३.२० ॥
ત્યારે લોકપિતામહ બ્રહ્માએ તે દેવીને વારંવાર સમજાવીને મધુર વચનોમાં કહ્યું, 'હે મૃત્યુ, હે મહીપાલ, આ પ્રજાઓનો સંહાર કર.'
7.53.21
त्वं हि संहारबुद्ध्याऽथ प्रादुर्भूता रुषो मम ।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ ७.५३.२१ ॥
તું સંહારની બુદ્ધિથી મારા ક્રોધમાંથી પ્રગટ થઈ છે; તેથી મૂર્ખ અને પંડિત બધી પ્રજાઓનો તું સંહાર કર.
7.53.22
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर भामिनि ।
मम त्वं हि नियोगेन ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यासि ॥ ७.५३.२२ ॥
હે ભામિની, ભેદભાવ વિના તું પ્રજાઓનો સંહાર કર; મારા આદેશથી તને ચોક્કસ કલ્યાણ પ્રાપ્ત થશે.
7.53.23
एवमुक्ता तु सा तेन मृत्युः कमललोचना ।
प्रारुदद्भृशसंविग्ना प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ॥ ७.५३.२३ ॥
તેમના એમ કહેવાથી કમળનયના મૃત્યુ અત્યંત વિહ્વળ થઈ મોટેથી રડવા લાગી; આંસુનાં ટીપાં પડવા લાગ્યાં.
7.53.24
पाणिभ्यां प्रतिजग्राह तान्यश्रूणि पितामहः ।
सर्वभूतहितार्थाय तां चाप्यनुनयत्तदा ॥ ७.५३.२४ ॥
પિતામહ બ્રહ્માએ તે આંસુઓને પોતાના હાથમાં ઝીલી લીધાં; સર્વ ભૂતોના હિત માટે તે દેવીને પણ ત્યારે સમજાવી.