महाभारत · अध्याय 7.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.53.1
प्रजासर्गनिमित्तं हि कृतो यत्नस्त्वया विभो ।
त्वया सृष्टाश्च वृद्धाश्च भूतग्रामाः पृथग्विधाः ॥ ७.५३.१ ॥
हे विभो, प्रजासृष्टीसाठीच तुम्ही प्रयत्न केला आहे. तुमच्याकडून निर्माण झालेले आणि वाढलेले विविध प्रकारचे प्राणिसमूह आहेत.
7.53.2
तास्तवेह पुनः क्रोधात्प्रजा नश्यन्ति सर्वशः ।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं प्रसीद भगवन्प्रभो ॥ ७.५३.२ ॥
तुमच्या क्रोधामुळे येथे ही प्रजा पुन्हा पूर्णपणे नष्ट होत आहे. त्यांना पाहून माझ्या मनात करुणा उत्पन्न होते; हे भगवान, हे प्रभो, प्रसन्न व्हा.
7.53.3
संहर्तुं न च मे काम एतदेवं भवेदिति ।
पृथिव्या हितकामं तु ततो मां मन्युराविशत् ॥ ७.५३.३ ॥
माझी संहार करण्याची इच्छा नव्हती, असे न होवो. पण पृथ्वीच्या हिताची कामना करत असताना माझ्यात क्रोध शिरला.
7.53.4
इयं सन्ना तदा देवी भारार्ता समचूचुदत् ।
संहारार्थं महादेव भारेणाभिहता सती ॥ ७.५३.४ ॥
तेव्हा ही देवी भाराने पीडित होऊन खचली होती आणि दाबली गेली; हे महादेवा, भाराने आघात झालेली ती सती संहारासाठी दाबली गेली.
7.53.5
ततोऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन् ।
संहारमप्रमेयस्य ततो मां मन्युराविशत् ॥ ७.५३.५ ॥
मग मी पुष्कळ विचार करूनही बुद्धीने अप्रमेयाच्या संहाराचा उपाय शोधू शकलो नाही; तेव्हा माझ्यात क्रोध शिरला.
7.53.6
संहारार्थं प्रसीदस्व मारुषो वसुधाधिप ।
मा प्रजाः स्थावराश्चैव जङ्गमाश्च व्यनीनशः ॥ ७.५३.६ ॥
संहारासाठी रागावू नका; हे वसुधाधिपा, प्रसन्न व्हा. स्थावर आणि जंगम प्रजेचा नाश करू नका.
7.53.7
तव प्रसादाद्भगवन्निदं वर्तेत्त्रिधा जगत् ।
अनागतमतीतं च यच्च सम्प्रति वर्तते ॥ ७.५३.७ ॥
हे भगवन्, आपल्या प्रसादानेच हे जग भूत, भविष्य आणि वर्तमान अशा तिन्ही काळांत टिकून राहते.
7.53.8
भगवन्क्रोधसन्दीप्तः क्रोधादग्निमवासृजत् ।
स दहत्यश्मकूटानि द्रुमांश्च सरितस्तथा ॥ ७.५३.८ ॥
हे भगवन्, क्रोधाने पेटून आपण क्रोधातून अग्नी निर्माण केलात; तो पाषाणशिखरे, वृक्ष आणि नद्या जाळत आहे.
7.53.9
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वै चैव तृणोलपाः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव निःशेषं कुरुते जगत् ॥ ७.५३.९ ॥
सर्व डबकी आणि गवत-तुरे यांनाही (तो जाळतो); स्थावर आणि जंगम हे संपूर्ण जग तो पूर्णपणे नष्ट करत आहे.
7.53.10
तदेतद्भस्मसाद्भूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसीद भगवन्स त्वं रोषो न स्याद्वरो मम ॥ ७.५३.१० ॥
असे हे स्थावर-जंगम जग भस्म झाले आहे. हे भगवन्, प्रसन्न व्हा; आपला हा रोष न राहो—हाच माझा वर आहे.
7.53.11
सर्वे हि सृष्टा नश्यन्ति तव देव कथंचन ।
तस्मान्निवर्ततां तेजस्त्वय्येवेदं प्रलीयताम् ॥ ७.५३.११ ॥
हे देवा, निर्माण झालेले सर्व काही कोणत्याही प्रकारे नष्ट होते. म्हणून हे तेज मागे फिरो; ते आपल्यातच विलीन होवो.
7.53.12
उपायमन्यं सम्पश्य प्रजानां हितकाम्यया ।
यथेमे प्राणिनः सर्वे निर्वर्तेरंस्तथा कुरु ॥ ७.५३.१२ ॥
प्रजांच्या हितासाठी दुसरा उपाय पाहा; हे सर्व प्राणी टिकून राहतील असे करा.
7.53.13
अभावं नेह गच्छेयुरुत्सन्नजननाः प्रजाः ।
भवता हि नियुक्तोऽहं प्रानां पालने विभा।
दया ते न समुत्पन्ना प्रजासु विबुधेश्वर ॥ ७.५३.१३ ॥
ज्यांचा जन्म खंडित झाला आहे अशा या प्रजा येथे नाश पावू नयेत. हे विभो, प्राण्यांच्या पालनासाठी तूच मला नियुक्त केले आहेस. हे देवेश्वरा, प्रजांबद्दल तुला दया उत्पन्न झाली नाही का?
7.53.14
मा विनश्येज्जगन्नाथ जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसादाभिमुखं देवं तस्मादेवं ब्रवीम्यहम् ॥ ७.५३.१४ ॥
हे जगन्नाथा, स्थावर-जंगम जग नष्ट होऊ नये. कृपेकडे प्रवृत्त झालेल्या देवा, म्हणूनच मी असे बोलतो.
7.53.15
श्रुत्वा हि वचनं देवः प्रजानां हितकारणे ।
तेजः सन्धारयामास पुनरेवान्तरात्मनि ॥ ७.५३.१५ ॥
प्रजांच्या हितासाठी हे वचन ऐकून देवाने पुन्हा आपले तेज आपल्या अंतरात्म्यात धारण केले.
7.53.16
ततोऽग्निमुपसंहृत्य भगवाँल्लोकसत्कृतः ।
प्रवृत्तं च निवृत्तं च कल्पयामास वै प्रभुः ॥ ७.५३.१६ ॥
नंतर अग्नीचे संहरण करून, लोकांनी सन्मानलेल्या भगवान प्रभूने प्रवृत्ती आणि निवृत्ती या दोन्हींची रचना केली.
7.53.17
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तथा ।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यो गोभ्योनारी महात्मनः ॥ ७.५३.१७ ॥
त्या महात्म्याच्या क्रोधातून उत्पन्न झालेला तो अग्नी संहरत असताना, सर्व गाईंमधून एक स्त्री प्रकट झाली.
7.53.18
कृष्णरक्ता तथा पिङ्गा रक्तजिह्वास्यलोचना ।
कुण्डलाभ्यां च राजेन्द्र तप्ताभ्यां तप्तभूषणा ॥ ७.५३.१८ ॥
ती कृष्ण-तांबडी आणि पिंगट वर्णाची होती, लाल जीभ आणि लाल डोळे असलेली. हे राजेंद्रा, तिची कुंडले तप्त होती आणि तिची भूषणेही तप्त होती.
7.53.19
सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता ।
स्मयमाना च साऽवेक्ष्य देवौ विश्वेश्वरावुभौ ॥ ७.५३.१९ ॥
ती अशाच प्रकारे शरीराच्या छिद्रांतून बाहेर पडून दक्षिण दिशेला गेली; हसत तिने विश्वेश्वर अशा त्या दोन देवांकडे पाहिले.
7.53.20
तां तु तत्र तदा देवीं ब्रह्मा लोकपितामहः ।
उक्तवान्मधुरं वाक्यं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति ॥ ७.५३.२० ॥
तेव्हा लोकपितामह ब्रह्मदेवांनी त्या देवीला वारंवार समजावून मधुर शब्दांत म्हटले, 'हे मृत्यो, हे महीपाला, ह्या प्रजांचा संहार कर.'
7.53.21
त्वं हि संहारबुद्ध्याऽथ प्रादुर्भूता रुषो मम ।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ ७.५३.२१ ॥
तू संहाराच्या बुद्धीने माझ्या रागातून प्रकट झालीस; म्हणून मूर्ख आणि पंडित अशा सर्व प्रजांचा तू संहार कर.
7.53.22
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर भामिनि ।
मम त्वं हि नियोगेन ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यासि ॥ ७.५३.२२ ॥
हे भामिनी, भेदभाव न ठेवता तू प्रजांचा संहार कर; माझ्या आज्ञेने तुला निश्चित कल्याण प्राप्त होईल.
7.53.23
एवमुक्ता तु सा तेन मृत्युः कमललोचना ।
प्रारुदद्भृशसंविग्ना प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ॥ ७.५३.२३ ॥
त्याने असे म्हटल्यावर कमलनयना मृत्यू अत्यंत व्याकूळ होऊन मोठ्याने रडू लागली; अश्रूंचे थेंब गळू लागले.
7.53.24
पाणिभ्यां प्रतिजग्राह तान्यश्रूणि पितामहः ।
सर्वभूतहितार्थाय तां चाप्यनुनयत्तदा ॥ ७.५३.२४ ॥
पितामह ब्रह्मदेवांनी ते अश्रू आपल्या हातांत झेलले; सर्व प्राण्यांच्या कल्याणासाठी त्या देवीलाही त्यांनी तेव्हा समजावले.