ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.53.1
प्रजासर्गनिमित्तं हि कृतो यत्नस्त्वया विभो ।
त्वया सृष्टाश्च वृद्धाश्च भूतग्रामाः पृथग्विधाः ॥ ७.५३.१ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜੇ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ-ਸਮੂਹ ਹਨ।
7.53.2
तास्तवेह पुनः क्रोधात्प्रजा नश्यन्ति सर्वशः ।
ता दृष्ट्वा मम कारुण्यं प्रसीद भगवन्प्रभो ॥ ७.५३.२ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।
7.53.3
संहर्तुं न च मे काम एतदेवं भवेदिति ।
पृथिव्या हितकामं तु ततो मां मन्युराविशत् ॥ ७.५३.३ ॥
ਮੇਰੀ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
7.53.4
इयं सन्ना तदा देवी भारार्ता समचूचुदत् ।
संहारार्थं महादेव भारेणाभिहता सती ॥ ७.५३.४ ॥
ਤਦ ਇਹ ਦੇਵੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਧੱਸ ਗਈ ਅਤੇ ਦਬਾਈ ਗਈ; ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੋਈ ਉਹ ਸਤੀ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਦਬਾਈ ਗਈ।
7.53.5
ततोऽहं नाधिगच्छामि बुद्ध्या बहु विचारयन् ।
संहारमप्रमेयस्य ततो मां मन्युराविशत् ॥ ७.५३.५ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ; ਤਦ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕ੍ਰੋਧ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
7.53.6
संहारार्थं प्रसीदस्व मारुषो वसुधाधिप ।
मा प्रजाः स्थावराश्चैव जङ्गमाश्च व्यनीनशः ॥ ७.५३.६ ॥
ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ; ਹੇ ਵਸੁਧਾਧਿਪ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
7.53.7
तव प्रसादाद्भगवन्निदं वर्तेत्त्रिधा जगत् ।
अनागतमतीतं च यच्च सम्प्रति वर्तते ॥ ७.५३.७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਅਤੀਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ—ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
7.53.8
भगवन्क्रोधसन्दीप्तः क्रोधादग्निमवासृजत् ।
स दहत्यश्मकूटानि द्रुमांश्च सरितस्तथा ॥ ७.५३.८ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਹੀ ਅੱਗ ਛੱਡੀ; ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਹੀ ਹੈ।
7.53.9
पल्वलानि च सर्वाणि सर्वै चैव तृणोलपाः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव निःशेषं कुरुते जगत् ॥ ७.५३.९ ॥
ਸਾਰੇ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਘਾਹ-ਕਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਉਹ ਸਾੜਦੀ ਹੈ); ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
7.53.10
तदेतद्भस्मसाद्भूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसीद भगवन्स त्वं रोषो न स्याद्वरो मम ॥ ७.५३.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਜਗਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਰੋਸ ਕਾਇਮ ਨਾ ਰਹੇ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ।
7.53.11
सर्वे हि सृष्टा नश्यन्ति तव देव कथंचन ।
तस्मान्निवर्ततां तेजस्त्वय्येवेदं प्रलीयताम् ॥ ७.५३.११ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਜ ਮੁੜ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
7.53.12
उपायमन्यं सम्पश्य प्रजानां हितकाम्यया ।
यथेमे प्राणिनः सर्वे निर्वर्तेरंस्तथा कुरु ॥ ७.५३.१२ ॥
ਪਰਜਾ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਪਾਅ ਵਿਚਾਰੋ; ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ, ਉਵੇਂ ਕਰੋ।
7.53.13
अभावं नेह गच्छेयुरुत्सन्नजननाः प्रजाः ।
भवता हि नियुक्तोऽहं प्रानां पालने विभा।
दया ते न समुत्पन्ना प्रजासु विबुधेश्वर ॥ ७.५३.१३ ॥
ਜਨਮ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ। ਹੇ ਵਿਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਗੀ?
7.53.14
मा विनश्येज्जगन्नाथ जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसादाभिमुखं देवं तस्मादेवं ब्रवीम्यहम् ॥ ७.५३.१४ ॥
ਹੇ ਜਗਨਨਾਥ, ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਜਗਤ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਰਪਾ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਦੇਵ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
7.53.15
श्रुत्वा हि वचनं देवः प्रजानां हितकारणे ।
तेजः सन्धारयामास पुनरेवान्तरात्मनि ॥ ७.५३.१५ ॥
ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੇਜ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।
7.53.16
ततोऽग्निमुपसंहृत्य भगवाँल्लोकसत्कृतः ।
प्रवृत्तं च निवृत्तं च कल्पयामास वै प्रभुः ॥ ७.५३.१६ ॥
ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ।
7.53.17
उपसंहरतस्तस्य तमग्निं रोषजं तथा ।
प्रादुर्बभूव विश्वेभ्यो गोभ्योनारी महात्मनः ॥ ७.५३.१७ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦਿਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
7.53.18
कृष्णरक्ता तथा पिङ्गा रक्तजिह्वास्यलोचना ।
कुण्डलाभ्यां च राजेन्द्र तप्ताभ्यां तप्तभूषणा ॥ ७.५३.१८ ॥
ਉਹ ਕਾਲੀ-ਲਾਲ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦੀ ਸੀ, ਲਾਲ ਜੀਭ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਸਦੇ ਕੁੰਡਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸਨ।
7.53.19
सा निःसृत्य तथा खेभ्यो दक्षिणां दिशमाश्रिता ।
स्मयमाना च साऽवेक्ष्य देवौ विश्वेश्वरावुभौ ॥ ७.५३.१९ ॥
ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਛੇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਠਹਿਰੀ; ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
7.53.20
तां तु तत्र तदा देवीं ब्रह्मा लोकपितामहः ।
उक्तवान्मधुरं वाक्यं सान्त्वयित्वा पुनः पुनः।
मृत्यो इति महीपाल जहि चेमाः प्रजा इति ॥ ७.५३.२० ॥
ਤਦ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਮੌਤ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ।'
7.53.21
त्वं हि संहारबुद्ध्याऽथ प्रादुर्भूता रुषो मम ।
तस्मात्संहर सर्वास्त्वं प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ ७.५३.२१ ॥
ਤੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕਰ।
7.53.22
अविशेषेण चैव त्वं प्रजाः संहर भामिनि ।
मम त्वं हि नियोगेन ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यासि ॥ ७.५३.२२ ॥
ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਬਿਨਾਂ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਭਲਾਈ ਮਿਲੇਗੀ।
7.53.23
एवमुक्ता तु सा तेन मृत्युः कमललोचना ।
प्रारुदद्भृशसंविग्ना प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ॥ ७.५३.२३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੀ ਮੌਤ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗੀ; ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ।
7.53.24
पाणिभ्यां प्रतिजग्राह तान्यश्रूणि पितामहः ।
सर्वभूतहितार्थाय तां चाप्यनुनयत्तदा ॥ ७.५३.२४ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਦ ਮਨਾਇਆ।