महाभारत · अध्याय 7.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.71.1
पुण्यमाख्यानमायुष्यं श्रुत्वा षोडशराजकम् ।
अव्याहरन्नरपतिस्तूष्णीमासीत्स सृञ्जयः ॥ ७.७१.१ ॥
पुण्यकारक आणि आयुष्य वाढवणारी षोडश राजांची कथा ऐकूनही तो सृंजय राजा मौन धरून बसला.
7.71.2
तमब्रवीत्तदा दीनं नारदो भगवानृषिः ।
कच्चिन्मया व्याहृतं यद्धृदये तत्स्थितं तव ॥ ७.७१.२ ॥
तेव्हा भगवान नारद ऋषी त्या दीन राजाला म्हणाले, "मी सांगितलेले तुझ्या हृदयात स्थिर झाले आहे का?"
7.71.3
आहोस्विदन्ततो नष्टं श्राद्धं शूद्रीपताविव ।
स एवमुक्तः प्रत्याह प्राञ्जलिः सृञ्जयस्तदा ॥ ७.७१.३ ॥
किंवा शेवटी शूद्राच्या दानाप्रमाणे श्राद्ध नष्ट झाले काय?" असे सांगितले असता सृंजय हात जोडून उत्तरला.
7.71.4
पुत्रशोकापहं श्रुत्वा धन्यमाख्यानमुत्तमम् ।
राजर्षीणां पुराणानां यज्वनां दक्षिणावताम् ॥ ७.७१.४ ॥
पुत्रशोक दूर करणारी, धन्य आणि उत्तम ही कथा ऐकून, प्राचीन राजर्षींची, यज्ञ करणाऱ्या आणि दक्षिणा देणाऱ्यांची...
7.71.5
विस्मयेन हृते शोके तमसीवार्कतेजसा ।
विपाप्माऽस्म्यव्यथोपेतो ब्रूहि किं करवाण्यहम् ॥ ७.७१.५ ॥
आश्चर्याने शोक सूर्याच्या तेजाने अंधार जावा तसा हरण झाला. मी पापरहित आणि दुःखरहित झालो आहे; सांगा, मी काय करू?
7.71.6
दिष्ट्यापहतशोकस्त्वं वृणीष्वेह यदिच्छसि ।
तत्ते सम्पत्स्यते सर्वं न मृषावादिनो वयम् ॥ ७.७१.६ ॥
सुदैवाने तुझा शोक दूर झाला आहे; येथे तुला जे हवे ते वर म्हणून माग. ते सर्व तुला प्राप्त होईल, कारण आम्ही असत्य बोलणारे नाही.
7.71.7
पावितोऽहमनेनैव प्रसन्नो यद्भवान्मम् ।
प्रसन्नो यस्य भगवान्न तस्यास्तीह दुर्लभम् ॥ ७.७१.७ ॥
यामुळेच मी पवित्र झालो, कारण आपण माझ्यावर प्रसन्न झालात. भगवान ज्याच्यावर प्रसन्न असतात, त्याला येथे काहीही दुर्लभ नाही.
7.71.8
पुनर्ददामि ते पुत्रं दस्युभिर्निहतं वृथा ।
उद्धृत्य नरकात्कष्टात्पशुवत्प्रोक्षितं यथा ॥ ७.७१.८ ॥
दरोडेखोरांनी व्यर्थ मारला गेलेला तुझा पुत्र मी तुला पुन्हा देईन. पशूला कष्टदायक नरकातून उचलून प्रोक्षण करावे तसे.
7.71.9
प्रादुरासीत्ततः पुत्रः सृञ्जयस्याद्भुतप्रभः ।
प्रसन्नेनर्षिणा दत्तः कुबेरतनयोपमः ॥ ७.७१.९ ॥
नंतर सृंजयाचा पुत्र प्रकट झाला; त्याचे तेज अद्भुत होते. प्रसन्न ऋषींनी दिलेला तो कुबेराच्या पुत्रासारखा होता.
7.71.10
ततः सङ्गम्य पुत्रेण प्रीतिमानभवन्नृपः ।
ईजे च क्रतुभिः पुण्यैः समाप्तवरदक्षिणैः ॥ ७.७१.१० ॥
नंतर पुत्राला भेटून राजा आनंदित झाला. पूर्ण वरदक्षिणांसह पुण्य यज्ञ त्याने केले.
7.71.11
अकृतार्थश्च भीतश्च न च सन्नाहकोविदः ।
अयज्वाचानपत्यश्च ततोऽसौ जीवितः पुनः ॥ ७.७१.११ ॥
तो आधी अकृतार्थ व भयभीत होता, कवच धारण करण्यात निपुण नव्हता, यज्ञ करणारा नव्हता आणि अपत्यहीन होता; नंतर तो पुन्हा जिवंत झाला.
7.71.12
शूरो वीरः कृतार्थश्च प्रमथ्यारीन्सहस्रशः ।
अभिमन्युर्गतः स्वर्गं सङ्ग्रामेऽभिमुखाहतः ॥ ७.७१.१२ ॥
शूर, वीर व कृतार्थ अभिमन्यू हजारो शत्रूंना चिरडून, युद्धात समोर आघात होऊन स्वर्गाला गेला.
7.71.13
ब्रह्मचर्येण याँल्लोकान्प्रजया च श्रुतेन च ।
इष्टैश्च क्रतुभिर्यान्ति तांस्ते पुत्रोऽक्षयान्गतः ॥ ७.७१.१३ ॥
ब्रह्मचर्याने, प्रजेने, श्रुताने आणि इष्ट यज्ञ-क्रतूंनी जे लोक मिळतात, त्या अक्षय लोकांना तुझा पुत्र गेला आहे.
7.71.14
विद्वांसः कर्मभिः पुण्यैः स्वर्गमीहन्ति नित्यशः ।
न तु स्वर्गादयं लोकः काम्यते स्वर्गवासिभिः ॥ ७.७१.१४ ॥
विद्वान लोक पुण्यकर्मांनी सदा स्वर्गाची इच्छा करतात; पण स्वर्गवासी स्वर्गापेक्षा हा लोक इच्छित नाहीत.
7.71.15
तस्मात्स्वर्गगतं पुत्रमर्जुनस्य हतं रणे ।
न चेहानयितुं शक्यं किञ्चिदप्राप्यमीहितम् ॥ ७.७१.१५ ॥
म्हणून रणात मारला जाऊन स्वर्गाला गेलेल्या अर्जुनाच्या पुत्राला येथे परत आणणे शक्य नाही; इच्छिलेले काहीही अप्राप्य नसते.
7.71.16
यां योगिनो ध्यानविविक्तदर्शनाः ।
प्रयान्ति यां चोत्तमयज्विनो जनाः।
तपोभिरिद्धैरनुयान्ति यां तथा ।
तामक्षयां ते तनयो गतो गतिम् ॥ ७.७१.१६ ॥
ध्यानाने निर्मल दृष्टी असलेले योगी जी गती प्राप्त करतात, उत्तम यज्ञकर्ते जिला जातात, प्रज्वलित तपांनी जिचे अनुसरण केले जाते, ती अक्षय गती तुझा पुत्र प्राप्त झाला आहे.
7.71.17
अन्तात्पुनर्भावगतो विराजते ।
राजेव वीरो ह्यमृतात्मरश्मिभिः।
तामैन्दवीमात्मतनुं द्विजोचितां ।
गतोऽभिमन्युर्न स शोकमर्हति ॥ ७.७१.१७ ॥
अंतानंतर पुन्हा नवीन भाव प्राप्त झालेला तो वीर अमृतमय आत्मकिरणांनी राजाप्रमाणे तेजस्वी दिसतो. त्या चंद्रमय, द्विजांस योग्य आत्मदेह प्राप्त झालेला अभिमन्यू शोकास पात्र नाही.
7.71.18
एवं ज्ञात्वा स्थिरो भूत्वा मा शुचो धैर्यमाप्नुहि ।
जीवन्हि पुरुषः शोच्यो न तु स्वर्गगतोऽनघ ॥ ७.७१.१८ ॥
हे जाणून स्थिर हो, शोक करू नकोस, धैर्य धर. हे निष्पाप, जिवंत माणूसच शोचनीय आहे; स्वर्गात गेलेला नव्हे.
7.71.19
शोचतो हि महाराज अघमेवाभिवर्धते ।
तस्माच्छोकं परित्यज्य श्रेयसे प्रयतेद्बुधः ॥ ७.७१.१९ ॥
हे महाराजा, शोक करणाऱ्याचेच पाप वाढते. म्हणून बुद्धिमान माणसाने शोक सोडून कल्याणासाठी प्रयत्न करावा.
7.71.20
प्रहर्षं प्रीतिमानन्दं प्रियमुत्सिक्तचित्तताम् ।
एतदाहुर्बुधाः शौचमशौचं शोक उच्यते ॥ ७.७१.२० ॥
हर्ष, प्रीती, आनंद, प्रिय वस्तू आणि उल्हसित मन — हे ज्ञानी शौच म्हणतात; शोकाला अशौच म्हटले जाते.
7.71.21
एवं विद्वन्समुत्तिष्ठ प्रयतो भव मा शुचः ।
श्रुतस्ते सम्भवो मृत्योस्तपांस्यनुपमानि च ॥ ७.७१.२१ ॥
असा ज्ञानी होऊन ऊठ; संयमी हो, शोक करू नकोस. मृत्यूची उत्पत्ती आणि अनुपम तपे तू ऐकली आहेस.
7.71.22
सर्वभूतसमत्वं च ब्रह्मणा चापि चोदितम् ।
सृञ्जयस्य तु पुत्रोऽसौ मृतः सञ्जीवितः श्रुतः ॥ ७.७१.२२ ॥
सर्व भूतांप्रती समभाव ब्रह्मदेवांनीही उपदेशिला आहे. आणि सृंजयाचा तो पुत्र मृत होऊन पुन्हा जिवंत झाला असे ऐकले आहे.
7.71.23
एवं विद्वन्महाराज मा शुचः साधयाम्यहम् ।
एतावदुक्त्वा भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ७.७१.२३ ॥
असे जाणून, हे महाराजा, शोक करू नकोस; मी हे कार्य सिद्धीस नेईन. इतके बोलून भगवान तिथेच अंतर्धान पावले.
7.71.24
वागीशाने भगवति व्यासे व्यभ्रनभःप्रभे ।
गते मतिमतां श्रेष्ठे समाश्वास्य युधिष्ठिरम् ॥ ७.७१.२४ ॥
वाणीचे स्वामी, तेजस्वी, निरभ्र आकाशासारख्या तेजाचे व्यास, बुद्धिमानांत श्रेष्ठ युधिष्ठिराचे सांत्वन करून तेथेच अंतर्धान पावले.
7.71.25
पूर्वेषां पार्थिवेन्द्राणआं महेन्द्रप्रतिमौजसाम् ।
न्यायाधिगतवित्तानां तां श्रुत्वा यज्ञसम्पदम् ॥ ७.७१.२५ ॥
इंद्रासारखे तेजस्वी, न्यायाने धन मिळवणाऱ्या पूर्वीच्या राजाधिराजांची यज्ञसंपत्ती ऐकून.
7.71.26
सम्पूज्य मनसा विद्वान्विशोकोऽभूद्युधिष्ठिरः ।
पुनश्चाचिन्तयद्दीनः किंस्विद्वक्ष्ये धनञ्जयम् ॥ ७.७१.२६ ॥
मनाने पूजन करून विद्वान युधिष्ठिर शोकरहित झाला; पण पुन्हा दीन होऊन धनंजयाला काय सांगू असा विचार करू लागला.