Mahābhārata · Adhyāya 7.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.72.1
अथ संशप्तकैः सार्धं युध्यमाने धनञ्जये ।
अभिमन्यौ हते चापि बाले बलवतां वरे ॥ ७.७२.१ ॥
Mientras Dhanañjaya luchaba con los Saṃśaptakas, y también había sido muerto el joven Abhimanyu, el mejor de los poderosos,
7.72.2
महर्षिसत्तमे याते व्यासे स तु युधिष्ठिरः ।
पाण्डवाः किमथाऽकार्षुः शोकोपहतचेतसः ॥ ७.७२.२ ॥
Cuando Vyāsa, el mejor de los grandes sabios, se había marchado, ¿qué hicieron entonces Yudhiṣṭhira y los Pāṇḍavas, con sus mentes abatidas por el dolor?
7.72.3
कथं संशप्तकेभ्यो वा निवृत्तो वानरध्वजः ।
केन वा कथितस्तस्य प्रशान्तः सुतपावकः।
एतन्मे शंस तत्त्वेन सर्वमेवेह सञ्जय ॥ ७.७२.३ ॥
¿Cómo regresó el de estandarte de mono de los Saṃśaptakas, o quién se lo dijo? ¿Cómo se apagó el fuego de su hijo? Sañjaya, cuéntame todo esto con verdad aquí.
7.72.4
शृणु राजन्यथा तेभ्यो निवृत्तः कृष्णसारथिः ।
ततः सर्वाणि सैन्यानि दहन्कृष्णगतिर्यथा ॥ ७.७२.४ ॥
Escucha, oh rey, cómo aquel cuyo auriga era Kṛṣṇa se volvió de ellos; entonces, como el camino de Kṛṣṇa, quemando todos los ejércitos, avanzó.
7.72.5
सम्प्रयातेऽस्तमादित्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
अयातस्यात्मशिबिरं निमित्तैरघशंसिभिः ॥ ७.७२.५ ॥
Cuando el sol se había puesto y había llegado la hora del crepúsculo, él, sin haber regresado a su propio campamento a causa de presagios que anunciaban desgracia,
7.72.6
यच्चासीन्मानसं तस्य यच्च कृष्णेन भाषितम् ।
यथा च कथितस्तस्य निहतः सुतपावकः।
विस्तरेणैव मे सर्वं ब्रुवतः शृणु मारिष ॥ ७.७२.६ ॥
Todo lo que había en su mente, lo que Kṛṣṇa dijo, y cómo se le contó que el fuego de su hijo había sido muerto, te lo cuento en detalle; escucha, oh respetado.
7.72.7
तस्मिन्नहनि निर्वृत्ते घोरे प्राणभृतां क्षये ।
आदित्येऽस्तङ्गते श्रीमान्सन्ध्याकाल उपस्थिते ॥ ७.७२.७ ॥
Cuando aquel día terrible llegó a su fin, en medio de la destrucción de los seres vivos, y el sol se había puesto, llegó la gloriosa hora del crepúsculo.
7.72.8
व्यपयातेषु वासाय सर्वेषु भरतर्षभ ।
हत्वा संशप्तकव्रातान्दिव्यैरस्त्रैः कपिध्वजः ॥ ७.७२.८ ॥
Oh toro de los Bharatas, cuando todos se habían retirado a sus campamentos, Arjuna, cuyo estandarte lleva el mono, abatió a los grupos de Saṃśaptakas con armas divinas.
7.72.9
प्रायात्स्वशिबिरं जिष्णुर्जैत्रमास्थाय तं रथम् ।
गच्छन्नेव च गोविन्दं साश्रुकण्ठोऽभ्यभाषत ॥ ७.७२.९ ॥
Arjuna, el vencedor, subió a aquel carro victorioso y se dirigió a su campamento; mientras iba, con la garganta anudada por las lágrimas, habló a Govinda.
7.72.10
किं तु मे हृदयं त्रस्तं वाक्व सज्जति केशव ।
स्यन्दने नावतिष्ठामि गात्रैः सीदामि चाच्युत ॥ ७.७२.१० ॥
Pero, oh Keśava, mi corazón tiembla y mi voz vacila; no puedo mantenerme firme en el carro, oh Acyuta, mis miembros se hunden.
7.72.11
अनिष्टं चैव मे श्लिष्टं हृदयान्नापसर्पति ।
भुविये दिक्षु चात्युग्रा उत्पातास्त्रासयन्ति माम् ॥ ७.७२.११ ॥
Este presentimiento de mal augurio se aferra a mi corazón y no se aparta. Los presagios más terribles en la tierra y en todas las direcciones me aterrorizan.
7.72.12
बहुप्रकारा दृश्यन्ते सर्व एवाघशंसिनः ।
अपि स्वस्ति भवेद्राज्ञः सामात्यस्य गुरोर्मम ॥ ७.७२.१२ ॥
Se ven muchos tipos de presagios, todos anunciando desgracia. ¿Podría haber aún bienestar para el rey con sus ministros, y para mi maestro?
7.72.13
व्यक्तं शिवं सहभ्रातुर्धर्मराजस्य पाण्डव ।
मा शुचःकिञ्चिदेवान्यत्तत्रानिष्टं भविष्यति ॥ ७.७२.१३ ॥
Ciertamente hay bienestar para el rey Dharma (Yudhiṣṭhira) y sus hermanos. Oh hijo de Pāṇḍu, no te aflijas; no les sucederá ningún otro mal allí.
7.72.14
ततः सन्ध्यामुपास्यैव वीरौ वीरावसादने ।
कथयन्तौ रणे वृत्तं प्रयातौ रथमास्थितौ ॥ ७.७२.१४ ॥
Entonces, tras cumplir el rito del crepúsculo, los dos héroes, relatando lo ocurrido en la batalla en el campo donde caían los héroes, subieron a su carro y partieron.
7.72.15
ततः स्वशिबिरं प्राप्तौ हतामित्रौ हतद्विषौ ।
वासुदेवोऽर्जुनश्चैव कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ७.७२.१५ ॥
Entonces llegaron a su propio campamento, habiendo dado muerte a sus enemigos y destruido a sus adversarios; Vāsudeva (Kṛṣṇa) y Arjuna, tras realizar una hazaña sumamente difícil.
7.72.16
ध्वस्ताकारमिवालेख्यं संवीक्ष्य शिबिरं स्वकम् ।
बीभत्सुरब्रवीत्कृष्णमस्वस्थहृदयस्ततः ॥ ७.७२.१६ ॥
Al contemplar su propio campamento, con su forma arruinada como un cuadro pintado, Bībhatsu (Arjuna), con el corazón intranquilo, habló entonces a Kṛṣṇa.
7.72.17
नदन्ति नाद्य तूर्याणि मङ्गल्यानि जनार्दन ।
मिश्रा दुन्दुभिनिर्धोषैः शङ्खाश्चाडम्बरैः सह ॥ ७.७२.१७ ॥
¡Oh Janārdana! Hoy no suenan los instrumentos auspiciosos; los caracolas, mezclados con el estruendo de los tambores, no suenan con su estrépito.
7.72.18
वीणा नैवाद्य वाद्यन्ते शम्यातालस्वनैः सह ।
मङ्गल्यानि च गीतानि न गायन्ति पठन्ति च ॥ ७.७२.१८ ॥
Hoy no se tocan las vīṇās con el sonido de las sonajas y los címbalos; no se cantan canciones auspiciosas, ni se recitan.
7.72.19
स्तुतियुक्तानि रम्याणि ममानीकेषु बन्दिनः ।
योधाश्चापि हि मां दृष्ट्वा निवर्तन्ते ह्यधोमुखाः ॥ ७.७२.१९ ॥
Entre mis tropas, los bardos que cantan alabanzas y aun los guerreros, al verme, se vuelven con el rostro abatido.
7.72.20
कर्माणि च यथापूर्वं कृत्वा नाभिवदन्ति माम् ।
अपि स्वस्ति भवेदद्य भ्रातृभ्यो मम माधव ॥ ७.७२.२० ॥
Aunque cumplen sus deberes como antes, no me saludan. ¡Oh Mādhava, que hoy haya bienestar para mis hermanos!
7.72.21
न हि शुद्ध्यति मे भावो दृष्ट्वा स्वजनमाकुलम् ।
अपि पाञ्चालराजस्य विराटस्य च मानद ॥ ७.७२.२१ ॥
Mi ánimo no se purifica al ver a mis parientes afligidos. Y así también, oh dador de honor, con el rey de los Pāñcālas y Virāṭa.
7.72.22
सर्वेषां चैव योधानां सामग्र्यं स्यान्ममाच्युत ।
न च मामद्य सौभद्रः प्रहृष्टो भ्रातृभिः सह।
रणादायान्तमुचितं प्रत्युद्याति हसन्निव ॥ ७.७२.२२ ॥
Oh Acyuta, ¿estarán conmigo todos los guerreros? Hoy el hijo de Subhadrā, alegre con sus hermanos, no sale a recibirme debidamente al regresar yo de la batalla, como si sonriera.
7.72.23
एवं सङ्कथयन्तौ तौ प्रविष्टौ शिबिरं स्वकम् ।
ददृशाते भृशास्वस्थान्पाण्डवान्नष्टचेतसः ॥ ७.७२.२३ ॥
Conversando así, los dos entraron en su propio campamento y vieron a los Pāṇḍavas muy abatidos, con la mente perturbada.
7.72.24
दृष्ट्वा भ्रातृंश्च पुत्रांश्च विमना वानरध्वजः ।
अपश्यंश्चैव सौभद्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.२४ ॥
Al ver a sus hermanos y a sus hijos, el de estandarte de mono (Arjuna), abatido, sin ver al hijo de Subhadrā, pronunció estas palabras.
7.72.25
मुखवर्णोऽप्रसन्नो वः सर्वेषामेव लक्ष्यते ।
न चाभिमन्युं पश्यामि न च मां प्रतिनन्दथ ॥ ७.७२.२५ ॥
Los rostros de todos ustedes parecen abatidos. No veo a Abhimanyu, y ustedes no me saludan.
7.72.26
मया श्रुतश्च द्रोणेन पद्मव्यूहो विनिर्मितः ।
न च वस्तस्य भेत्ताऽस्ति विना सौभद्रमर्भकम् ॥ ७.७२.२६ ॥
He oído que Droṇa ha construido la formación del loto, y que no hay quien la rompa excepto aquel muchacho, Saubhadra.
7.72.27
न चोपदिष्टस्तस्यासीन्मयानीकाद्विनिर्गमः ।
कच्चिन्न बालो युष्माभिः परानीकं प्रवेशितः ॥ ७.७२.२७ ॥
Y no le había indicado cómo salir del ejército. ¿Acaso no habrán hecho entrar ustedes a ese muchacho en el ejército enemigo?
7.72.28
भित्त्वाऽनीकं महेष्वासः परेषां बहुभिर्युधि ।
कच्चिन्न निहतः सङ्ख्ये सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.७२.२८ ॥
Tras atravesar el ejército enemigo en combate contra muchos, ¿no habrá sido muerto en la batalla el gran arquero Saubhadra, matador de héroes enemigos?
7.72.29
लोहिताक्षं महाबाहुं जातं सिंहमिवाद्रिषु ।
उपेन्द्रसदृशं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.२९ ॥
De ojos rojos, de brazos poderosos, como un león nacido entre las montañas, igual a Upendra: ¿cómo fue muerto en la batalla? Díganme.
7.72.30
सुकुमारं महेष्वासं वासवस्यात्मजात्मजम् ।
सदा मम प्रियं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३० ॥
Delicado, gran arquero, hijo del hijo del hijo de Vāsava, siempre querido para mí: ¿cómo fue muerto en la batalla? Díganme.
7.72.31
सुभद्रायाः प्रियं पुत्रं द्रौपद्याः केशवस्य च ।
अम्बायाश्च प्रियं नित्यं कोवधीत्कालमोहितः ॥ ७.७२.३१ ॥
¿Quién, cegado por el tiempo, mató al hijo querido de Subhadrā, querido de Draupadī y de Keśava, y siempre querido de Ambā?
7.72.32
सदृशो वृष्णिवीरस्य केशवस्य महात्मनः ।
विक्रमश्रुतमाहात्म्यैः कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३२ ॥
Igual al héroe de los Vṛṣṇi, el magnánimo Keśava, en valor, fama y grandeza, ¿cómo fue muerto en la batalla?
7.72.33
वार्ष्णेयीदयितं शूरं मया सततलालितम् ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३३ ॥
Si no veo al hijo, el héroe amado de Vārṣṇeyī, a quien siempre mimé, iré a la morada de Yama.
7.72.34
मृदुकुञ्चितकेशान्तं बालं बालमृगेक्षणम् ।
मत्तद्विरदविक्रान्तं सिंहपोतमिवोद्गतम् ॥ ७.७२.३४ ॥
Con los cabellos suavemente rizados en las puntas, joven, de ojos de cervatillo, con el paso de un elefante enfurecido, como una cría de león que se alza.
7.72.35
स्मिताभिभाषिणं दान्तं गुरुवाक्यकरं सदा ।
बाल्येऽप्यतुलकर्माणं प्रियवाक्यममत्सरम् ॥ ७.७२.३५ ॥
Que hablaba sonriendo, dominado en sí mismo, que siempre obedecía las palabras de sus mayores, de hazañas incomparables aun en la juventud, de palabras amables, libre de envidia.
7.72.36
महोत्साहं महाबाहुं दीर्घराजीवलोचनम् ।
भक्तानुकम्पिनं दान्तं न च नीचानुसारिणम् ॥ ७.७२.३६ ॥
De gran energía, de brazos poderosos, de largos ojos de loto, compasivo con sus devotos, dominado en sí mismo, y que no seguía a los viles.
7.72.37
कृतज्ञं ज्ञानसम्पन्नं कृतास्त्रभनिवर्तिनम् ।
युद्धाभिनन्दिनं नित्यं द्विषतां भयवर्धनम् ॥ ७.७२.३७ ॥
Agradecido, dotado de sabiduría, diestro en las armas, el que hace retroceder a sus enemigos, que siempre se deleita en la batalla, acrecentador del temor de sus enemigos.
7.72.38
स्वेषां प्रियहिते युक्तं पितॄणां जयगृद्धिनम् ।
न च पूर्वं प्रहर्तारं सम्प्रमे नष्टसम्भ्रमम्।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३८ ॥
Entregado al bienestar y al placer de los suyos, ansioso por la victoria de sus mayores, que no golpeaba primero en la confusión y nunca se alteraba. Si no veo a mi hijo, iré a la morada de Yama.
7.72.39
रथेषु गण्यमानेषु गणितं तं महारथम् ।
मयाऽध्यर्धगुणं सङ्ख्ये तरुणं बाहुशालिनम् ॥ ७.७२.३९ ॥
Cuando se contaban los guerreros de carro, yo contaba en la batalla a aquel gran auriga como uno y medio, el joven orgulloso de sus brazos.
7.72.40
प्रद्युम्नस्य प्रियं नित्यं केशवस्य ममैव च ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.४० ॥
Siempre amado de Pradyumna, y querido también por Keśava y por mí. Si no veo a mi hijo, iré a la morada de Yama.
7.72.41
सुनसं सुललाटान्तं स्वक्षिभ्रूदशनच्छदम् ।
अपश्यतस्तद्वदनं का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४१ ॥
De nariz fina, de frente hermosa, con ojos, cejas y labios: mientras no veo ese rostro, ¿qué paz hay para mi corazón?
7.72.42
तन्त्रीस्वनसुखं रम्यं पुंस्कोकिलसमध्वनिम् ।
अशृण्वतः स्वनं तस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४२ ॥
Agradable como el sonido de las cuerdas, encantador, con una voz semejante a la del cuco macho: mientras no escucho esa voz, ¿qué paz hay para mi corazón?
7.72.43
रूपं चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्चापि दुर्लभम् ।
अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४३ ॥
Su forma incomparable, rara incluso para los dioses — sin ver a aquel héroe, ¿qué paz hay para mi corazón?
7.72.44
अभिवादनदक्षं तं पितॄणां वचने रतम् ।
नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४४ ॥
Diestro en saludar con reverencia, devoto a las palabras de sus mayores — si hoy no lo veo, ¿qué paz hay para mi corazón?
7.72.45
सुकुमारः सदा वीरो महार्हशयनोचितः ।
भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वरः ॥ ७.७२.४५ ॥
Aquel héroe, siempre delicado y digno de un lecho costoso, yace en el suelo como un desamparado — ciertamente él, el mejor de los que tienen protectores.
7.72.46
शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रियः ।
तमद्य विप्रविद्धाङ्गमुपासन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ७.७२.४६ ॥
Aquel a quien antes, mientras dormía, las mujeres más excelsas atendían — a él, hoy con miembros destrozados, lo atienden chacales de mal agüero.
7.72.47
यः पुरा बोध्यते सुप्तः सूतमागधबन्दिभिः ।
बोधयन्त्यद्य तं नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनैः ॥ ७.७२.४७ ॥
Aquel a quien antes, dormido, despertaban cocheros, bardos y panegiristas — ciertamente hoy lo despiertan las fieras con sus gritos horribles.
7.72.48
छत्रच्छायासमुचितं तस्य तद्वदनं शुभम् ।
नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणुः करिष्यति ॥ ७.७२.४८ ॥
Aquel rostro suyo, hermoso y digno de la sombra de un parasol — ciertamente hoy el polvo de la batalla lo cubrirá de polvo.
7.72.49
हा पुत्रकावितृप्तस्य सततं पुत्रदर्शने ।
भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात् ॥ ७.७२.४९ ॥
¡Ay, hijo mío! Yo, que nunca me saciaba de ver a mi hijo, desdichado, el tiempo te arrebata de mí por la fuerza.
7.72.50
सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गतिः ।
स्वभाभिर्मोहिता रम्या त्वयाऽत्यर्थं विराजते ॥ ७.७२.५० ॥
Aquella Saṃyamanī es sin duda siempre la meta de los virtuosos; encantadora y deleitosa por su propia naturaleza, resplandece sobremanera gracias a ti.
7.72.51
नूनं वैवस्वतश्च त्वां वरुणश्च प्रियातिथिम् ।
शतक्रतुर्धनेशश्च प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम् ॥ ७.७२.५१ ॥
Sin duda Vaivasvata, Varuṇa, Śatakratu y Dhaneśa te honran a ti, el intrépido, que has llegado como huésped querido.
7.72.52
एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वगिग्यथा ।
दुःखेन महताऽविष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत ॥ ७.७२.५२ ॥
Así, lamentándose de muchas maneras, abrumado por gran dolor como un mercader cuyo barco se ha hundido, preguntó a Yudhiṣṭhira.
7.72.53
कथं त्वयि च भीमे च धृष्टद्युम्ने च जीवति ।
सात्यके शक्रविक्रान्ते सौभद्रो निहतः परैः ॥ ७.७२.५३ ॥
¿Cómo, estando vivos tú, Bhīma, Dhṛṣṭadyumna y Sātyaki, poderoso como Indra, fue muerto por los enemigos el hijo de Subhadrā?
7.72.54
कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन ।
स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः ॥ ७.७२.५४ ॥
¿Acaso, oh deleite de los Kurus, habiendo hecho una matanza de los enemigos, fue al cielo, de frente, combatiendo en la batalla contra los toros de entre los hombres?
7.72.55
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः ।
असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम् ॥ ७.७२.५५ ॥
Sin duda, luchando con gran esfuerzo contra muchos toros entre los hombres, sin ayuda y buscando auxilio, debió de pensar en mí.
7.72.56
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम् ।
इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः ॥ ७.७२.५६ ॥
Atormentado por las flechas, el muchacho, creo, lamentándose: '¡Padre, corre pronto hacia mí!', fue derribado al suelo por hombres crueles.
7.72.57
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च ।
सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति ॥ ७.७२.५७ ॥
O bien, él, nacido de mí, sobrino de Mādhava (Kṛṣṇa), nacido de Subhadrā, no debería hablar así.
7.72.58
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते ॥ ७.७२.५८ ॥
Sin duda mi corazón está hecho de la esencia del rayo, muy firme, pues no se rompe aunque no veo al de largos brazos y ojos rojos.
7.72.59
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः ।
स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान् ॥ ७.७२.५९ ॥
¿Cómo pudieron aquellos grandes arqueros, crueles perforadores de puntos vitales, disparar flechas contra el muchacho, sobrino de Vāsudeva, mi hijo?
7.72.60
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति ।
उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति ॥ ७.७२.६० ॥
Aquel que siempre, de ánimo intrépido, salía a mi encuentro y me saludaba al regresar tras abatir a los enemigos, ¿por qué no me ve hoy?
7.72.61
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः ।
शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः ॥ ७.७२.६१ ॥
Sin duda yace caído sobre la tierra, rociado de sangre, adornando la tierra con sus miembros como el sol caído.
7.72.62
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम् ।
रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति ॥ ७.७२.६२ ॥
Me aflijo por Subhadrā, quien, al oír que su hijo, que no huyó, ha sido muerto en batalla, sin duda perecerá afligida por el dolor.
7.72.63
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती ।
द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम् ॥ ७.७२.६३ ॥
¿Qué me dirá Subhadrā, al no ver a Abhimanyu? ¿Y qué le diré a Draupadī, afligida por el dolor?
7.72.64
वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति ।
सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ ७.७२.६४ ॥
Sin duda mi corazón está hecho de la esencia del rayo, pues no se hace mil pedazos al ver a mi nuera llorando, consumida por el dolor.
7.72.65
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः ।
युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन् ॥ ७.७२.६५ ॥
Escuché el rugido de león de los hijos de Dhṛtarāṣṭra, llenos de alegría; y también Yuyutsu, reprochando a los héroes, fue oído por Kṛṣṇa.
7.72.66
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम् ।
किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम् ॥ ७.७२.६६ ॥
Incapaces de enfrentar al hijo de Pṛthā, ¿por qué no sienten vergüenza los reyes, ignorantes del dharma, tras haber matado a aquel joven poderoso? Que se vea su fuerza.
7.72.67
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे ।
सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते ॥ ७.७२.६७ ॥
¿Acaso, después de causar desagrado a esos dos, Keśava y Arjuna, en la batalla, rugisteis como leones, contentos, cuando ha llegado el tiempo del dolor?
7.72.68
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः ।
अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम् ॥ ७.७२.६८ ॥
El fruto de vuestro acto pecaminoso llegará pronto a vosotros. Habiéndose cometido una grave injusticia, ¿cómo podría quedar sin fruto por mucho tiempo?
7.72.69
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः ।
अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः ॥ ७.७२.६९ ॥
Así, reprochándoles, el hijo del vaiśya, de gran mente, lleno de ira y pesar, se retiró y depuso su arma.
7.72.70
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम ।
अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान् ॥ ७.७२.७० ॥
Kṛṣṇa, ¿por qué no me lo dijiste en la batalla? Entonces los habría quemado a todos, a aquellos crueles grandes aurigas.
7.72.71
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम् ।
निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्।
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम् ॥ ७.७२.७१ ॥
Vāsudeva (Kṛṣṇa) contuvo a Pārtha (Arjuna), atormentado por el dolor de su hijo, meditabundo, con los ojos llenos de lágrimas; abrumado por pensamientos sobre su hijo y lleno de intenso dolor, Kṛṣṇa le dijo: "No así."
7.72.72
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम् ।
क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका ॥ ७.७२.७२ ॥
Este es el camino para todos, especialmente para los héroes que no retroceden, para nosotros los kṣatriyas cuyo sustento es por las armas.
7.72.73
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर ॥ ७.७२.७३ ॥
Este es el camino prescrito por los conocedores de todas las escrituras para los héroes que luchan y no retroceden, oh mejor de los sabios.
7.72.74
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम् ।
गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः ॥ ७.७२.७४ ॥
La muerte en batalla es segura para los héroes que no retroceden; Abhimanyu ha ido a los mundos de los que hicieron obras meritorias, no hay duda.
7.72.75
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ ।
सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद ॥ ७.७२.७५ ॥
Esto es lo que desean todos los héroes, oh toro de los bharatas: encontrar la muerte de frente en la batalla, oh dador de honor.
7.72.76
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान् ।
वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे ॥ ७.७२.७६ ॥
Tras haber matado en la batalla a los príncipes héroes de gran poder, alcanzó la muerte que desean los héroes, de frente en el campo.
7.72.77
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः ।
धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः ॥ ७.७२.७७ ॥
No te aflijas, tigre entre los hombres: esta es la ley eterna establecida por los antepasados y los practicantes del dharma, que los kshatriyas perezcan en la batalla.
7.72.78
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम ।
त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव ॥ ७.७२.७८ ॥
Tus hermanos, todos ellos, oh mejor de los bharatas, y los reyes y amigos están afligidos al verte abrumado por el dolor.
7.72.79
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद ।
विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७२.७९ ॥
Consuélalos a todos con palabras amables, oh dador de honor. Lo que hay que saber, tú ya lo sabes; no debes entristecerte.
7.72.80
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ।
ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम् ॥ ७.७२.८० ॥
Así consolado por Kṛṣṇa, de hechos admirables, Arjuna habló entonces a todos sus hermanos con voz entrecortada.
7.72.81
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः ।
अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा ॥ ७.७२.८१ ॥
Deseo oír cómo cayó él, Abhimanyu, de largos brazos, anchos hombros y ojos de loto largos.
7.72.82
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया ।
क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै ॥ ७.७२.८२ ॥
Pronto verán los elefantes, carros y caballos abatidos por mí en la batalla; sin duda lo verán tras haber dado muerte a mi hijo.
7.72.83
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम् ।
सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः ॥ ७.७२.८३ ॥
¿Cómo pudo Saubhadra encontrar la muerte, si todos vosotros erais diestros en las armas y estabais armados, aun habiéndose enfrentado al portador del rayo?
7.72.84
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम ।
सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे ॥ ७.७२.८४ ॥
Si hubiera sabido que los Pāṇḍavas y los Pāñcālas eran incapaces de proteger a mi hijo, yo mismo lo habría protegido en aquella gran batalla.
7.72.85
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः ॥ ७.७२.८५ ॥
¿Cómo, mientras ustedes, guerreros de carro, lanzaban lluvias de flechas, fue Abhimanyu llevado a la muerte, humillados ustedes por los enemigos?
7.72.86
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः ।
यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः ॥ ७.७२.८६ ॥
¡Ay! No tenéis valor ni fuerza de hombres, pues Abhimanyu fue derribado en batalla ante vuestros ojos.
7.72.87
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान् ।
युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान् ॥ ७.७२.८७ ॥
Debería reprocharme a mí mismo, pues, sabiendo que sois tan débiles, cobardes e indecisos, salí a combatir.
7.72.88
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः ।
वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम् ॥ ७.७२.८८ ॥
¿O acaso vuestras armaduras, armas y pertrechos eran solo adorno, para hablar en las asambleas? No protegisteis a mi hijo.
7.72.89
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान् ।
न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम् ॥ ७.७२.८९ ॥
Habiendo dicho esto, se quedó de pie empuñando una buena espada; entonces nadie pudo mirar a Bībhatsu (Arjuna).
7.72.90
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः ।
महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा ॥ ७.७२.९० ॥
Como la Muerte airada, suspirando una y otra vez, como el gran Indra con el rayo alzado, de brazos poderosos, atormentado por el dolor de su hijo, con el rostro lleno de lágrimas, así lo vieron entonces.
7.72.91
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम् ।
अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात् ॥ ७.७२.९१ ॥
Salvo Vāsudeva (Kṛṣṇa) o el hijo mayor de Pāṇḍu, los amigos de Arjuna no pueden hablarle ni siquiera mirarlo.
7.72.92
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ ।
बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः ॥ ७.७२.९२ ॥
En toda circunstancia, solo esos dos, que desean el bien de Arjuna y siguen su corazón, son dignos de hablarle, por respeto y afecto.
7.72.93
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम् ।
राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.९३ ॥
Entonces el rey le dijo estas palabras a él, cuya mente estaba profundamente afligida por el dolor de su hijo, el de ojos de loto, que estaba airado.