มหาภารตะ · อัธยายะ 7.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.72.1
अथ संशप्तकैः सार्धं युध्यमाने धनञ्जये ।
अभिमन्यौ हते चापि बाले बलवतां वरे ॥ ७.७२.१ ॥
ขณะที่ธนญชัยกำลังรบกับพวกสังศปตกะ และอภิมันยุผู้เป็นยุวชน ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีกำลัง ก็ถูกสังหารแล้วเช่นกัน
7.72.2
महर्षिसत्तमे याते व्यासे स तु युधिष्ठिरः ।
पाण्डवाः किमथाऽकार्षुः शोकोपहतचेतसः ॥ ७.७२.२ ॥
เมื่อวยาสผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มหาฤๅษีจากไปแล้ว ยุธิษฐิระและเหล่าปาณฑพซึ่งจิตใจถูกความโศกเศร้าทำลาย ได้กระทำสิ่งใดต่อไป
7.72.3
कथं संशप्तकेभ्यो वा निवृत्तो वानरध्वजः ।
केन वा कथितस्तस्य प्रशान्तः सुतपावकः।
एतन्मे शंस तत्त्वेन सर्वमेवेह सञ्जय ॥ ७.७२.३ ॥
ผู้มีธงเป็นรูปวานรหันกลับจากพวกสังศปตกะได้อย่างไร หรือใครบอกเขา และไฟแห่งบุตรของเขาดับลงได้อย่างไร สัญชัย ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าทั้งหมดนี้ตามความจริง ณ ที่นี้เถิด
7.72.4
शृणु राजन्यथा तेभ्यो निवृत्तः कृष्णसारथिः ।
ततः सर्वाणि सैन्यानि दहन्कृष्णगतिर्यथा ॥ ७.७२.४ ॥
ข้าแต่พระราชา จงฟังเถิด ว่าผู้มีพระกฤษณะเป็นสารถีได้หันกลับจากพวกเขาอย่างไร แล้วจึงเคลื่อนไปข้างหน้า เผาผลาญกองทัพทั้งหมดดุจวิถีแห่งพระกฤษณะ
7.72.5
सम्प्रयातेऽस्तमादित्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
अयातस्यात्मशिबिरं निमित्तैरघशंसिभिः ॥ ७.७२.५ ॥
เมื่อดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าไปแล้ว และเวลาสนธยาได้มาถึง เขาซึ่งยังมิได้กลับไปยังค่ายของตน เพราะนิมิตอันทำนายความชั่วร้าย
7.72.6
यच्चासीन्मानसं तस्य यच्च कृष्णेन भाषितम् ।
यथा च कथितस्तस्य निहतः सुतपावकः।
विस्तरेणैव मे सर्वं ब्रुवतः शृणु मारिष ॥ ७.७२.६ ॥
ทั้งสิ่งที่อยู่ในใจของเขา สิ่งที่พระกฤษณะตรัส และวิธีที่มีผู้บอกเขาว่าไฟแห่งบุตรของเขาถูกสังหารแล้ว ข้าพเจ้าจะเล่าให้ท่านฟังโดยพิสดาร ขอท่านผู้เคารพจงฟังเถิด
7.72.7
तस्मिन्नहनि निर्वृत्ते घोरे प्राणभृतां क्षये ।
आदित्येऽस्तङ्गते श्रीमान्सन्ध्याकाल उपस्थिते ॥ ७.७२.७ ॥
เมื่อวันอันน่ากลัวนั้นสิ้นสุดลง ท่ามกลางการทำลายล้างสิ่งมีชีวิต และดวงอาทิตย์ลับไปแล้ว เวลาสนธยาอันรุ่งโรจน์ก็มาถึง
7.72.8
व्यपयातेषु वासाय सर्वेषु भरतर्षभ ।
हत्वा संशप्तकव्रातान्दिव्यैरस्त्रैः कपिध्वजः ॥ ७.७२.८ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ เมื่อทุกคนแยกย้ายไปยังที่พักของตนแล้ว อรชุน ผู้มีธงเป็นรูปวานร ได้สังหารกลุ่มสังศปตกะด้วยอาวุธทิพย์
7.72.9
प्रायात्स्वशिबिरं जिष्णुर्जैत्रमास्थाय तं रथम् ।
गच्छन्नेव च गोविन्दं साश्रुकण्ठोऽभ्यभाषत ॥ ७.७२.९ ॥
อรชุนผู้ชนะ ขึ้นประทับรถศึกอันมีชัยนั้นแล้วเสด็จไปยังค่ายของตน ขณะเสด็จไป ด้วยลำคอที่สำลักด้วยน้ำตา เขาได้กล่าวกับโควินทะ
7.72.10
किं तु मे हृदयं त्रस्तं वाक्व सज्जति केशव ।
स्यन्दने नावतिष्ठामि गात्रैः सीदामि चाच्युत ॥ ७.७२.१० ॥
แต่ข้าแต่พระเกศวะ หัวใจของข้าพเจ้าหวาดหวั่น และวาจาของข้าพเจ้าติดขัด ข้าแต่พระอัจยุตะ ข้าพเจ้าไม่อาจยืนมั่นบนรถศึกได้ อวัยวะของข้าพเจ้ากำลังทรุดลง
7.72.11
अनिष्टं चैव मे श्लिष्टं हृदयान्नापसर्पति ।
भुविये दिक्षु चात्युग्रा उत्पातास्त्रासयन्ति माम् ॥ ७.७२.११ ॥
ความรู้สึกอันไม่เป็นมงคลนี้ยึดติดอยู่กับหัวใจของข้าพเจ้า และไม่ยอมจากไป ลางร้ายอันน่าสะพรึงกลัวทั้งบนแผ่นดินและในทุกทิศ กำลังทำให้ข้าพเจ้าหวาดกลัว
7.72.12
बहुप्रकारा दृश्यन्ते सर्व एवाघशंसिनः ।
अपि स्वस्ति भवेद्राज्ञः सामात्यस्य गुरोर्मम ॥ ७.७२.१२ ॥
ลางร้ายหลายประเภทปรากฏให้เห็น ล้วนทำนายความชั่วร้าย ขอให้พระราชาพร้อมด้วยอำมาตย์ และอาจารย์ของข้าพเจ้า ยังคงมีความปลอดภัยอยู่เถิด
7.72.13
व्यक्तं शिवं सहभ्रातुर्धर्मराजस्य पाण्डव ।
मा शुचःकिञ्चिदेवान्यत्तत्रानिष्टं भविष्यति ॥ ७.७२.१३ ॥
แน่นอนว่าพระธรรมราชา (ยุธิษฐิระ) และพี่น้องของพระองค์ยังคงปลอดภัย ข้าแต่บุตรของปาณฑุ อย่าเศร้าโศกเลย ที่นั่นจะไม่เกิดเหตุร้ายอย่างอื่นใดแก่พวกเขาเลย
7.72.14
ततः सन्ध्यामुपास्यैव वीरौ वीरावसादने ।
कथयन्तौ रणे वृत्तं प्रयातौ रथमास्थितौ ॥ ७.७२.१४ ॥
จากนั้น ทั้งสองวีรบุรุษได้ประกอบพิธีสนธยาแล้ว ขณะสนทนาถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในการรบ ณ สนามที่วีรบุรุษล้มลง จึงขึ้นประทับรถศึกแล้วออกเดินทาง
7.72.15
ततः स्वशिबिरं प्राप्तौ हतामित्रौ हतद्विषौ ।
वासुदेवोऽर्जुनश्चैव कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ७.७२.१५ ॥
จากนั้น ทั้งสองได้มาถึงค่ายของตน หลังจากสังหารศัตรูและทำลายปรปักษ์ได้แล้ว คือวาสุเทพ (พระกฤษณะ) และอรชุน ผู้ได้กระทำการอันยากยิ่ง
7.72.16
ध्वस्ताकारमिवालेख्यं संवीक्ष्य शिबिरं स्वकम् ।
बीभत्सुरब्रवीत्कृष्णमस्वस्थहृदयस्ततः ॥ ७.७२.१६ ॥
ครั้นเห็นค่ายของตนมีสภาพพังทลายเหมือนภาพเขียนที่ถูกทำลาย บีภัตสุ (อรชุน) ซึ่งใจยังไม่สงบ จึงกล่าวกับพระกฤษณะ
7.72.17
नदन्ति नाद्य तूर्याणि मङ्गल्यानि जनार्दन ।
मिश्रा दुन्दुभिनिर्धोषैः शङ्खाश्चाडम्बरैः सह ॥ ७.७२.१७ ॥
ข้าแต่พระชนารทนะ วันนี้เครื่องดนตรีมงคลไม่บรรเลง สังข์ซึ่งปนเสียงกลองทุนทุภิ ก็ไม่ดังขึ้นพร้อมเสียงอึกทึก
7.72.18
वीणा नैवाद्य वाद्यन्ते शम्यातालस्वनैः सह ।
मङ्गल्यानि च गीतानि न गायन्ति पठन्ति च ॥ ७.७२.१८ ॥
วันนี้พิณก็ไม่ถูกบรรเลงพร้อมเสียงฉาบและกรับ เพลงมงคลก็ไม่ขับร้อง และก็ไม่มีการสวดบท
7.72.19
स्तुतियुक्तानि रम्याणि ममानीकेषु बन्दिनः ।
योधाश्चापि हि मां दृष्ट्वा निवर्तन्ते ह्यधोमुखाः ॥ ७.७२.१९ ॥
ในหมู่กองทัพของข้าพเจ้า พวกนักขับสรรเสริญและแม้แต่นักรบ เมื่อเห็นข้าพเจ้าแล้วก็หันกลับไปโดยหน้าก้มลง
7.72.20
कर्माणि च यथापूर्वं कृत्वा नाभिवदन्ति माम् ।
अपि स्वस्ति भवेदद्य भ्रातृभ्यो मम माधव ॥ ७.७२.२० ॥
แม้จะปฏิบัติหน้าที่ของตนเหมือนแต่ก่อน แต่ก็ไม่กล่าวทักทายข้าพเจ้า ข้าแต่มาธวะ ขอให้พี่น้องของข้าพเจ้ามีความปลอดภัยในวันนี้เถิด
7.72.21
न हि शुद्ध्यति मे भावो दृष्ट्वा स्वजनमाकुलम् ।
अपि पाञ्चालराजस्य विराटस्य च मानद ॥ ७.७२.२१ ॥
ใจของข้าไม่สงบ เมื่อเห็นญาติพี่น้องต้องทุกข์ทรมาน โอ้ผู้ให้เกียรติ และเห็นพระเจ้าแผ่นดินแห่งปาญจาลกับวิราฏะก็เช่นกัน
7.72.22
सर्वेषां चैव योधानां सामग्र्यं स्यान्ममाच्युत ।
न च मामद्य सौभद्रः प्रहृष्टो भ्रातृभिः सह।
रणादायान्तमुचितं प्रत्युद्याति हसन्निव ॥ ७.७२.२२ ॥
โอ้อจยุต ทหารทั้งปวงจะอยู่พร้อมหน้ากับข้าหรือไม่ วันนี้โอรสของสุภัทรา ผู้ยินดีอยู่กับพี่น้อง มิได้ออกมาต้อนรับข้าอย่างสมควรเมื่อข้ากลับจากสนามรบ ราวกับยิ้มอยู่
7.72.23
एवं सङ्कथयन्तौ तौ प्रविष्टौ शिबिरं स्वकम् ।
ददृशाते भृशास्वस्थान्पाण्डवान्नष्टचेतसः ॥ ७.७२.२३ ॥
ทั้งสองสนทนากันเช่นนั้นแล้วเข้าไปในค่ายของตน และเห็นปาณฑพกำลังทุกข์ใจยิ่งนัก จิตใจสับสนงุนงง
7.72.24
दृष्ट्वा भ्रातृंश्च पुत्रांश्च विमना वानरध्वजः ।
अपश्यंश्चैव सौभद्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.२४ ॥
เห็นพี่น้องและบุตรทั้งหลาย ผู้มีธงเป็นรูปวานร อรชุนใจหม่นหมอง ไม่เห็นโอรสของสุภัทรา จึงกล่าวคำเหล่านี้
7.72.25
मुखवर्णोऽप्रसन्नो वः सर्वेषामेव लक्ष्यते ।
न चाभिमन्युं पश्यामि न च मां प्रतिनन्दथ ॥ ७.७२.२५ ॥
สีหน้าของพวกท่านทั้งหมดดูหม่นหมอง ข้าไม่เห็นอภิมนยุ และพวกท่านก็ไม่ต้อนรับข้า
7.72.26
मया श्रुतश्च द्रोणेन पद्मव्यूहो विनिर्मितः ।
न च वस्तस्य भेत्ताऽस्ति विना सौभद्रमर्भकम् ॥ ७.७२.२६ ॥
ข้าได้ยินมาว่าโทรณะได้จัดกระบวนทัพดอกบัว และไม่มีผู้ใดจะทำลายกระบวนทัพนั้นได้ นอกจากเด็กหนุ่มผู้เป็นโอรสของสุภัทรา
7.72.27
न चोपदिष्टस्तस्यासीन्मयानीकाद्विनिर्गमः ।
कच्चिन्न बालो युष्माभिः परानीकं प्रवेशितः ॥ ७.७२.२७ ॥
และข้ามิได้สั่งให้เขาออกจากกองทัพของข้า บางทีพวกท่านอาจส่งเด็กหนุ่มคนนั้นเข้าไปในกองทัพของข้าศึกหรือไม่
7.72.28
भित्त्वाऽनीकं महेष्वासः परेषां बहुभिर्युधि ।
कच्चिन्न निहतः सङ्ख्ये सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.७२.२८ ॥
โอรสของสุภัทรา ผู้ยิ่งใหญ่ผู้ชำนาญธนู ผู้สังหารวีรบุรุษข้าศึก เจาะทะลวงกองทัพข้าศึกท่ามกลางการรบกับนักรบมากมาย บางทีเขาอาจไม่ถูกสังหารในการรบหรือ
7.72.29
लोहिताक्षं महाबाहुं जातं सिंहमिवाद्रिषु ।
उपेन्द्रसदृशं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.२९ ॥
มีดวงตาแดงก่ำ มีแขนทรงพลัง เกิดมาดุจราชสีห์ในป่าเขา เสมอด้วยพระอุเปนทระ จงบอกข้าเถิด เขาถูกสังหารในสนามรบได้อย่างไร
7.72.30
सुकुमारं महेष्वासं वासवस्यात्मजात्मजम् ।
सदा मम प्रियं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३० ॥
ผู้อ่อนโยน ผู้ยิ่งใหญ่ผู้ชำนาญธนู เป็นโอรสของโอรสของบุตรแห่งวาสวะ เป็นที่รักของข้าเสมอ จงบอกข้าเถิด เขาถูกสังหารในสนามรบได้อย่างไร
7.72.31
सुभद्रायाः प्रियं पुत्रं द्रौपद्याः केशवस्य च ।
अम्बायाश्च प्रियं नित्यं कोवधीत्कालमोहितः ॥ ७.७२.३१ ॥
ผู้ใดหลงใหลด้วยกาลเวลา สังหารโอรสผู้เป็นที่รักของสุภัทรา เป็นที่รักของเทราปที และของเกศวะ และเป็นที่รักของอัมพาเสมอมา
7.72.32
सदृशो वृष्णिवीरस्य केशवस्य महात्मनः ।
विक्रमश्रुतमाहात्म्यैः कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३२ ॥
เสมอด้วยวีรบุรุษแห่งวฤษณิ พระเกศวะผู้ยิ่งใหญ่ในความกล้าหาญ ชื่อเสียง และความยิ่งใหญ่ เขาถูกสังหารในสนามรบได้อย่างไร
7.72.33
वार्ष्णेयीदयितं शूरं मया सततलालितम् ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३३ ॥
หากข้ามิได้เห็นโอรสผู้เป็นวีรบุรุษ ผู้เป็นที่รักของวารษเณยี ผู้ที่ข้าทะนุถนอมอยู่เสมอ ข้าจะไปยังที่อยู่ของยม
7.72.34
मृदुकुञ्चितकेशान्तं बालं बालमृगेक्षणम् ।
मत्तद्विरदविक्रान्तं सिंहपोतमिवोद्गतम् ॥ ७.७२.३४ ॥
มีปลายผมหยิกนุ่มนวล เป็นเด็กหนุ่มมีดวงตาดุจลูกกวาง มีท่วงท่าดุจช้างที่กำลังคลั่ง ดุจลูกราชสีห์ที่โตขึ้นมา
7.72.35
स्मिताभिभाषिणं दान्तं गुरुवाक्यकरं सदा ।
बाल्येऽप्यतुलकर्माणं प्रियवाक्यममत्सरम् ॥ ७.७२.३५ ॥
พูดด้วยรอยยิ้ม มีการควบคุมตน ปฏิบัติตามคำของผู้อาวุโสเสมอ มีการกระทำที่หาใครเทียบมิได้แม้ในวัยเยาว์ พูดคำที่น่ารัก ปราศจากความริษยา
7.72.36
महोत्साहं महाबाहुं दीर्घराजीवलोचनम् ।
भक्तानुकम्पिनं दान्तं न च नीचानुसारिणम् ॥ ७.७२.३६ ॥
มีความกระตือรือร้นยิ่ง มีแขนทรงพลัง มีดวงตาดุจดอกบัวยาว เอ็นดูผู้ศรัทธา ควบคุมตนได้ และไม่ตามคนต่ำช้า
7.72.37
कृतज्ञं ज्ञानसम्पन्नं कृतास्त्रभनिवर्तिनम् ।
युद्धाभिनन्दिनं नित्यं द्विषतां भयवर्धनम् ॥ ७.७२.३७ ॥
รู้คุณผู้อื่น บริบูรณ์ด้วยปัญญา ชำนาญในอาวุธ สามารถขับไล่ข้าศึกให้ถอยกลับ ยินดีในการรบเสมอ ทำให้ศัตรูเกิดความหวาดกลัวยิ่งขึ้น
7.72.38
स्वेषां प्रियहिते युक्तं पितॄणां जयगृद्धिनम् ।
न च पूर्वं प्रहर्तारं सम्प्रमे नष्टसम्भ्रमम्।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३८ ॥
ทุ่มเทเพื่อความสุขและประโยชน์ของญาติพี่น้องตน ปรารถนาชัยชนะของผู้ใหญ่ ไม่เคยลงมือโจมตีก่อนในยามสับสน และไม่เคยตกใจจนเสียสติ หากข้ามิได้เห็นบุตรของข้า ข้าจะไปยังที่อยู่ของยม
7.72.39
रथेषु गण्यमानेषु गणितं तं महारथम् ।
मयाऽध्यर्धगुणं सङ्ख्ये तरुणं बाहुशालिनम् ॥ ७.७२.३९ ॥
เมื่อนับนักรบรถศึก ข้านับมหารถีผู้นั้นเป็นหนึ่งกึ่งเท่าในการรบ เขาเป็นหนุ่มน้อยที่ภูมิใจในแขนอันแข็งแรง
7.72.40
प्रद्युम्नस्य प्रियं नित्यं केशवस्य ममैव च ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.४० ॥
เป็นที่รักของประทยุมนะเสมอ และเป็นที่รักของพระเกศวะและของข้าเช่นกัน หากข้ามิได้เห็นบุตรของข้า ข้าจะไปยังที่อยู่ของยม
7.72.41
सुनसं सुललाटान्तं स्वक्षिभ्रूदशनच्छदम् ।
अपश्यतस्तद्वदनं का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४१ ॥
จมูกงาม หน้าผากงาม ตา คิ้ว และริมฝีปากงาม เมื่อข้าพเจ้ายังไม่เห็นใบหน้านั้น ใจของข้าจะมีความสงบอะไรได้
7.72.42
तन्त्रीस्वनसुखं रम्यं पुंस्कोकिलसमध्वनिम् ।
अशृण्वतः स्वनं तस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४२ ॥
เสียงน่ารื่นหูเหมือนเสียงสาย น่ารัก มีเสียงเหมือนนกกาเหว่าตัวผู้ เมื่อข้าพเจ้ายังไม่ได้ยินเสียงนั้น ใจของข้าจะมีความสงบอะไรได้
7.72.43
रूपं चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्चापि दुर्लभम् ।
अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४३ ॥
รูปร่างของเขาที่หาใดเปรียบมิได้ แม้แต่เหล่าเทพก็ยากจะได้เห็น เมื่อข้าพเจ้ายังไม่เห็นวีรบุรุษนั้น ใจของข้าจะมีความสงบอะไรได้
7.72.44
अभिवादनदक्षं तं पितॄणां वचने रतम् ।
नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४४ ॥
เขาช่ำชองในการกราบไหว้ผู้ใหญ่ และยินดีในคำสั่งของบิดา วันนี้หากข้าพเจ้ายังไม่เห็นเขา ใจของข้าจะมีความสงบอะไรได้
7.72.45
सुकुमारः सदा वीरो महार्हशयनोचितः ।
भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वरः ॥ ७.७२.४५ ॥
วีรบุรุษผู้อ่อนโยนเสมอมา ควรแก่เตียงอันมีค่ามาก บัดนี้กลับนอนบนพื้นดินเหมือนผู้ที่ไม่มีที่พึ่ง เขาผู้เป็นยอดของผู้มีที่พึ่งทั้งหลาย แน่นอนว่าเขาคงนอนเช่นนั้น
7.72.46
शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रियः ।
तमद्य विप्रविद्धाङ्गमुपासन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ७.७२.४६ ॥
ผู้ที่สตรีชั้นสูงเคยปรนนิบัติขณะเขานอนหลับ บัดนี้ร่างกายของเขาถูกแยกชิ้นส่วน และฝูงสุนัขจิ้งจอกอันเป็นอัปมงคลกลับมาปรนนิบัติเขาในวันนี้
7.72.47
यः पुरा बोध्यते सुप्तः सूतमागधबन्दिभिः ।
बोधयन्त्यद्य तं नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनैः ॥ ७.७२.४७ ॥
ผู้ที่เคยถูกปลุกให้ตื่นขณะหลับโดยสารถี มาคธะ และนักขับขานสรรเสริญ บัดนี้แน่นอนว่าสัตว์ร้ายกำลังปลุกเขาให้ตื่นด้วยเสียงร้องอันน่าสะพรึง
7.72.48
छत्रच्छायासमुचितं तस्य तद्वदनं शुभम् ।
नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणुः करिष्यति ॥ ७.७२.४८ ॥
ใบหน้าอันงดงามของเขาซึ่งเหมาะแก่ร่มเงาของฉัตร บัดนี้แน่นอนว่าฝุ่นละอองแห่งสนามรบจะคลุมด้วยฝุ่น
7.72.49
हा पुत्रकावितृप्तस्य सततं पुत्रदर्शने ।
भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात् ॥ ७.७२.४९ ॥
อนิจจา ลูกรัก ข้าพเจ้าผู้ไม่เคยพอใจในการได้เห็นลูกชายอยู่เสมอ ผู้โชคร้าย กำลังถูกกาลเวลาพรากเจ้าไปโดยใช้กำลัง
7.72.50
सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गतिः ।
स्वभाभिर्मोहिता रम्या त्वयाऽत्यर्थं विराजते ॥ ७.७२.५० ॥
สังยมนีนั้นแน่นอนว่าเป็นที่ไปของผู้ทำความดีอยู่เสมอ งดงามและน่ายินดีโดยธรรมชาติของมัน บัดนี้กลับสว่างไสวยิ่งนักเพราะเจ้า
7.72.51
नूनं वैवस्वतश्च त्वां वरुणश्च प्रियातिथिम् ।
शतक्रतुर्धनेशश्च प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम् ॥ ७.७२.५१ ॥
แน่นอนว่า ไววัสวตะ วรุณ ศตกรตุ และธเนศ ต่างให้เกียรติเจ้า ผู้ไม่กลัวเกรง ผู้มาถึงในฐานะแขกผู้เป็นที่รัก
7.72.52
एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वगिग्यथा ।
दुःखेन महताऽविष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत ॥ ७.७२.५२ ॥
ครั้นคร่ำครวญด้วยประการต่าง ๆ ดั่งพ่อค้าผู้มีเรือแตก ถูกความเศร้าโศกอันใหญ่หลวงครอบงำ ท่านจึงทูลถามยุธิษฐิระ
7.72.53
कथं त्वयि च भीमे च धृष्टद्युम्ने च जीवति ।
सात्यके शक्रविक्रान्ते सौभद्रो निहतः परैः ॥ ७.७२.५३ ॥
เมื่อท่านยุธิษฐิระ ภีมะ ธฤษฏทยุมนะ และสาตยกิ ผู้มีความกล้าหาญดั่งพระอินทร์ยังมีชีวิตอยู่ โอรสของสุภัทรากลับถูกศัตรูสังหารได้อย่างไร
7.72.54
कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन ।
स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः ॥ ७.७२.५४ ॥
โอ้ผู้เป็นที่ยินดีของกุรุ บางทีเขาอาจได้สร้างการสังหารหมู่แก่ศัตรู แล้วขึ้นสู่สวรรค์โดยหันหน้าไปข้างหน้า ขณะต่อสู้ในสนามรบกับบรรดาวีรบุรุษทั้งหลาย ใช่หรือไม่
7.72.55
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः ।
असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम् ॥ ७.७२.५५ ॥
แน่นอนว่าเขาต่อสู้อย่างเต็มกำลังกับวีรบุรุษจำนวนมาก ไม่มีผู้ช่วย และแสวงหาความช่วยเหลือ เขาคงได้นึกถึงข้าพเจ้าอย่างแน่นอน
7.72.56
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम् ।
इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः ॥ ७.७२.५६ ॥
เด็กน้อยถูกลูกศรทรมาน ข้าพเจ้าคิดว่าเขาคงร่ำร้องว่า 'พ่อจ๋า รีบวิ่งมาหาข้าเถิด' แล้วถูกคนโหดร้ายล้มลงกับพื้น
7.72.57
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च ।
सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति ॥ ७.७२.५७ ॥
หรือมิฉะนั้น เขาซึ่งเกิดจากข้าพเจ้า เป็นหลานของมาธวะ และเกิดจากสุภัทรา ไม่ควรกล่าวเช่นนี้เลย
7.72.58
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते ॥ ७.७२.५८ ॥
หัวใจของข้าพเจ้าคงทำด้วยแก่นของสายฟ้า แข็งแกร่งยิ่งนัก เพราะแม้ข้าพเจ้าไม่เห็นผู้มีแขนยาวและตาแดงนั้น หัวใจก็ยังไม่แตกสลาย
7.72.59
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः ।
स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान् ॥ ७.७२.५९ ॥
เหล่านักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ผู้โหดร้ายและเจาะจุดสำคัญ จะยิงลูกศรใส่เด็กน้อย ลูกของพระวาสุเทพ หลานของข้าพเจ้า ลูกชายของข้าพเจ้าได้อย่างไร
7.72.60
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति ।
उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति ॥ ७.७२.६० ॥
ผู้ที่มีจิตใจไม่ท้อถอย เคยออกมาต้อนรับและยินดีต้อนรับข้าพเจ้าเสมอ เมื่อข้าพเจ้ากลับมาหลังจากสังหารศัตรูแล้ว เหตุใดวันนี้เขาจึงไม่เห็นข้าพเจ้า
7.72.61
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः ।
शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः ॥ ७.७२.६१ ॥
แน่นอน เขานอนล้มลงบนพื้นดิน เปื้อนไปด้วยเลือด ประดับแผ่นดินด้วยร่างกายของเขา เหมือนดวงอาทิตย์ที่ตกลงสู่พื้น
7.72.62
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम् ।
रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति ॥ ७.७२.६२ ॥
ข้าเศร้าโศกถึงพระนางสุภัทรา ผู้ซึ่งได้ยินว่าบุตรชายของนางซึ่งไม่เคยหนีถูกสังหารในการรบ นางคงจะสิ้นชีวิตด้วยความเศร้าโศก
7.72.63
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती ।
द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम् ॥ ७.७२.६३ ॥
สุภัทราจะพูดอะไรกับข้า เมื่อไม่เห็นอภิมนยุ และข้าจะพูดอะไรกับเทราปที ผู้ทุกข์ทรมานด้วยความโศก
7.72.64
वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति ।
सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ ७.७२.६४ ॥
หัวใจของข้าคงทำด้วยสารแห่งสายฟ้าเป็นแน่ จึงไม่แตกเป็นพันเสี่ยง เมื่อเห็นลูกสะใภ้ร้องไห้ ผอมซูบด้วยความโศก
7.72.65
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः ।
युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन् ॥ ७.७२.६५ ॥
ข้าได้ยินเสียงคำรามเหมือนสิงโตของบรรดาโอรสของธฤตราษฎร์ผู้เปี่ยมด้วยความยินดี และยุยุตสุก็ได้ยินโดยพระกฤษณะ ขณะที่เขาตำหนิบรรดาวีรบุรุษ
7.72.66
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम् ।
किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम् ॥ ७.७२.६६ ॥
เมื่อไม่อาจเผชิญหน้ากับบุตรของปฤถา และได้สังหารเด็กหนุ่มผู้มีพลังมหาศาลนั้นแล้ว เหตุใดบรรดากษัตริย์ผู้ไม่รู้ธรรมจึงไม่รู้สึกละอาย ขอให้กำลังของพวกเขาได้ปรากฏออกมา
7.72.67
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे ।
सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते ॥ ७.७२.६७ ॥
ท่านได้กระทำสิ่งใดอันไม่เป็นที่พอใจต่อทั้งสองคือเกศวะและอรชุนในการรบ แล้วคำรามเหมือนสิงโตด้วยความยินดี เมื่อกาลแห่งความโศกมาถึงแล้ว
7.72.68
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः ।
अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम् ॥ ७.७२.६८ ॥
ผลของกรรมบาปของพวกท่านจะมาถึงพวกท่านอย่างรวดเร็ว เพราะความอธรรมอันร้ายแรงได้ถูกกระทำแล้ว เหตุใดมันจะคงปราศจากผลไปได้นานเล่า
7.72.69
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः ।
अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः ॥ ७.७२.६९ ॥
เมื่อตำหนิพวกเขาดังนี้ บุตรของไวศยะผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เต็มไปด้วยความโกรธและความทุกข์ ได้ถอยออกไปและวางอาวุธของตนลง
7.72.70
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम ।
अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान् ॥ ७.७२.७० ॥
กฤษณะ เหตุใดท่านจึงมิได้บอกเรื่องนี้แก่ข้าในการรบ ถ้าเช่นนั้นข้าคงเผาบรรดามหารถผู้โหดร้ายเหล่านั้นทั้งหมดแล้ว
7.72.71
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम् ।
निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्।
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम् ॥ ७.७२.७१ ॥
ปารถะ (อรชุน) ทุกข์ทรมานด้วยความโศกถึงบุตรชาย ครุ่นคิดอยู่ด้วยดวงตาที่เต็มไปด้วยน้ำตา วาสุเทพ (พระกฤษณะ) ได้ยับยั้งเขาไว้ ขณะที่เขาถูกความคิดถึงบุตรชายท่วมท้นและเต็มไปด้วยความโศกอย่างแรงกล้า พระกฤษณะตรัสกับเขาว่า "อย่าเป็นเช่นนั้นเลย"
7.72.72
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम् ।
क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका ॥ ७.७२.७२ ॥
นี่คือหนทางสำหรับทุกคน โดยเฉพาะสำหรับวีรบุรุษผู้ไม่ถอยกลับ สำหรับพวกเรากษัตริย์ผู้มีอาชีพด้วยอาวุธ
7.72.73
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर ॥ ७.७२.७३ ॥
นี่คือหนทางที่บรรดาผู้รู้คัมภีร์ทั้งปวงกำหนดไว้สำหรับวีรบุรุษผู้ต่อสู้และไม่ถอยกลับ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ปราชญ์
7.72.74
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम् ।
गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः ॥ ७.७२.७४ ॥
ความตายในการรบเป็นสิ่งแน่นอนสำหรับวีรบุรุษผู้ไม่ถอยกลับ อภิมนยุได้ไปสู่โลกของผู้ที่ทำความดี ไม่มีข้อสงสัยเลย
7.72.75
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ ।
सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद ॥ ७.७२.७५ ॥
นี่คือสิ่งที่วีรบุรุษทั้งปวงปรารถนา โอ ผู้ประเสริฐของภรตะ คือการเผชิญความตายต่อหน้าในสงคราม โอ ผู้มอบเกียรติแก่ผู้อื่น
7.72.76
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान् ।
वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे ॥ ७.७२.७६ ॥
เขาได้สังหารเจ้าชายผู้ทรงพลังของกษัตริย์ในการรบแล้ว และได้เผชิญความตายที่วีรบุรุษปรารถนา โดยเผชิญหน้าข้าศึกในสนามรบ
7.72.77
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः ।
धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः ॥ ७.७२.७७ ॥
อย่าโศกเศร้าเลย โอ บุรุษผู้เปรียบดังพยัคฆ์ นี่คือธรรมนิรันดร์ที่บรรพบุรุษและผู้กระทำธรรมได้วางไว้ คือกษัตริย์พึงพินาศในการรบ
7.72.78
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम ।
त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव ॥ ७.७२.७८ ॥
พี่น้องของท่านทั้งหมดนี้ โอ ผู้ประเสริฐของภรตะ ต่างเศร้าหมอง และบรรดากษัตริย์กับสหายของท่านก็เช่นกัน เมื่อเห็นท่านถูกความโศกครอบงำ
7.72.79
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद ।
विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७२.७९ ॥
โอ ผู้มอบเกียรติแก่ผู้อื่น จงปลอบโยนพวกเขาทั้งหมดด้วยถ้อยคำอ่อนโยน สิ่งที่พึงรู้นั้นท่านรู้แล้ว ท่านไม่ควรโศกเศร้าเลย
7.72.80
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ।
ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम् ॥ ७.७२.८० ॥
ปารถะได้รับการปลอบโยนเช่นนี้จากพระกฤษณะผู้มีกรรมอันน่าอัศจรรย์ จากนั้นอรชุนก็กล่าวกับพี่น้องทั้งปวงด้วยเสียงสะอื้น
7.72.81
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः ।
अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा ॥ ७.७२.८१ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังว่า อภิมันยุผู้มีแขนยาว ไหล่กว้าง และมีดวงตายาวดุจดอกบัว ล้มลงได้อย่างไร
7.72.82
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया ।
क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै ॥ ७.७२.८२ ॥
บรรดาช้าง รถศึก และม้าทั้งหลายที่ข้าพเจ้าสังหารในสงคราม พวกเขาจะได้เห็นโดยเร็ว แน่นอนว่าพวกเขาจะได้เห็นเมื่อสังหารบุตรของข้าพเจ้าแล้ว
7.72.83
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम् ।
सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः ॥ ७.७२.८३ ॥
เหตุใดโสภัทระจึงต้องถึงความตาย ทั้งที่พวกท่านทั้งหมดชำนาญอาวุธและถืออาวุธอยู่ในมือ แม้เขาจะได้เผชิญหน้ากับผู้ถือสายฟ้าเองก็ตาม
7.72.84
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम ।
सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे ॥ ७.७२.८४ ॥
หากข้าพเจ้ารู้ว่าพวกปาณฑพและปัญจาละไม่อาจปกป้องบุตรของข้าพเจ้าได้ ข้าพเจ้าก็จะปกป้องเขาเองในสงครามใหญ่นั้น
7.72.85
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः ॥ ७.७२.८५ ॥
ขณะที่พวกท่านซึ่งเป็นนักรบบนรถศึกกำลังระดมลูกธนู เหตุใดอภิมันยุจึงถูกนำไปสู่ความตาย โดยที่กำลังของพวกท่านถูกศัตรูดูหมิ่น
7.72.86
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः ।
यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः ॥ ७.७२.८६ ॥
ช่างน่าอนาถ พวกท่านไม่มีความเป็นชายชาตรี และก็ไม่มีความกล้าหาญ เมื่ออภิมันยุถูกโค่นล้มในสงครามขณะที่พวกท่านมองดูอยู่
7.72.87
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान् ।
युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान् ॥ ७.७२.८७ ॥
ข้าพเจ้าควรตำหนิตนเองเถิด ที่รู้ว่าพวกท่านอ่อนแอยิ่งนัก ขี้ขลาด และไม่มั่นคงในความตั้งใจ แต่ข้าพเจ้ากลับออกไปทำศึก
7.72.88
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः ।
वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम् ॥ ७.७२.८८ ॥
หรือว่าเกราะ อาวุธ และศัสตราของพวกท่านมีไว้เพียงเพื่อประดับ หรือเพื่อใช้พูดในที่ประชุมเท่านั้น พวกท่านจึงไม่ได้ปกป้องบุตรของข้าพเจ้า
7.72.89
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान् ।
न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम् ॥ ७.७२.८९ ॥
เมื่อกล่าวถ้อยคำเช่นนี้แล้ว เขาก็ยืนขึ้นพร้อมดาบอันงามในมือ ไม่มีผู้ใดอาจมองดูพีภัตสุ (อรชุน) ได้
7.72.90
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः ।
महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा ॥ ७.७२.९० ॥
เขาดุจยมโกรธเกรี้ยว หายใจถอนออกซ้ำแล้วซ้ำเล่า ดุจพระมเหนทร์ที่ยกสายฟ้าขึ้นพร้อมแขนอันใหญ่โต ทรมานด้วยความโศกเศร้าเพราะบุตร ใบหน้าเต็มไปด้วยน้ำตา ผู้คนจึงได้เห็นเขาในเวลานั้นเช่นนั้น
7.72.91
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम् ।
अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात् ॥ ७.७२.९१ ॥
มิตรสหายของอรชุนไม่อาจพูดกับเขา หรือแม้แต่มองดูเขาได้ ยกเว้นวาสุเทพ (พระกฤษณะ) หรือบุตรของปาณฑุผู้เป็นพี่คนโต
7.72.92
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ ।
बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः ॥ ७.७२.९२ ॥
ในทุกสถานการณ์ มีเพียงสองท่านนี้เท่านั้นที่ปรารถนาดีต่ออรชุนและคล้อยตามใจของเขา ด้วยความเคารพและความรักใคร่ สองท่านนี้ควรพูดกับเขา
7.72.93
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम् ।
राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.९३ ॥
ครั้นแล้ว พระราชาตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่เขา ผู้มีจิตใจถูกความโศกเศร้าเพราะบุตรเบียดเบียนอย่างหนัก ผู้มีดวงตาดุจดอกบัวและกำลังโกรธเกรี้ยว