ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 7.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.72.1
अथ संशप्तकैः सार्धं युध्यमाने धनञ्जये ।
अभिमन्यौ हते चापि बाले बलवतां वरे ॥ ७.७२.१ ॥
ଧନଞ୍ଜୟ ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏବଂ ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳକ ଅଭିମନ୍ୟୁ ନିହତ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ,
7.72.2
महर्षिसत्तमे याते व्यासे स तु युधिष्ठिरः ।
पाण्डवाः किमथाऽकार्षुः शोकोपहतचेतसः ॥ ७.७२.२ ॥
ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଶୋକରେ ଆହତ ମନ ଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ କ'ଣ କଲେ?
7.72.3
कथं संशप्तकेभ्यो वा निवृत्तो वानरध्वजः ।
केन वा कथितस्तस्य प्रशान्तः सुतपावकः।
एतन्मे शंस तत्त्वेन सर्वमेवेह सञ्जय ॥ ७.७२.३ ॥
ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କଠାରୁ ବାନରଧ୍ୱଜ କିପରି ଫେରିଲେ? ତାଙ୍କୁ କିଏ କହିଲା? ପୁତ୍ରର ଅଗ୍ନି କିପରି ଶାନ୍ତ ହେଲା? ସଞ୍ଜୟ, ଏ ସବୁ ସତ୍ୟରେ ମୋତେ ଏଠାରେ କୁହ।
7.72.4
शृणु राजन्यथा तेभ्यो निवृत्तः कृष्णसारथिः ।
ततः सर्वाणि सैन्यानि दहन्कृष्णगतिर्यथा ॥ ७.७२.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣନ୍ତୁ, କୃଷ୍ଣ ଯାହାର ସାରଥି ଥିଲେ ସେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ କିପରି ଫେରିଲେ। ତା'ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗତି ଭଳି, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଦହନ କରି (ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ)।
7.72.5
सम्प्रयातेऽस्तमादित्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
अयातस्यात्मशिबिरं निमित्तैरघशंसिभिः ॥ ७.७२.५ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଅଶୁଭ ସୂଚକ ଲକ୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ସେ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଯାଇ ନ ଥିଲେ।
7.72.6
यच्चासीन्मानसं तस्य यच्च कृष्णेन भाषितम् ।
यथा च कथितस्तस्य निहतः सुतपावकः।
विस्तरेणैव मे सर्वं ब्रुवतः शृणु मारिष ॥ ७.७२.६ ॥
ତାଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଥିଲା, କୃଷ୍ଣ ଯାହା କହିଲେ, ଏବଂ ପୁତ୍ରରୂପ ଅଗ୍ନି (ଅଭିମନ୍ୟୁ) ନିହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ତାଙ୍କୁ କିପରି କୁହାଗଲା, ସେ ସବୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହୁଛି; ଶୁଣନ୍ତୁ, ମାରିଷ।
7.72.7
तस्मिन्नहनि निर्वृत्ते घोरे प्राणभृतां क्षये ।
आदित्येऽस्तङ्गते श्रीमान्सन्ध्याकाल उपस्थिते ॥ ७.७२.७ ॥
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଦିନ ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିନାଶ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ଶ୍ରୀମାନ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
7.72.8
व्यपयातेषु वासाय सर्वेषु भरतर्षभ ।
हत्वा संशप्तकव्रातान्दिव्यैरस्त्रैः कपिध्वजः ॥ ७.७२.८ ॥
ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଆବାସକୁ ଫେରିଗଲେ, କପିଧ୍ୱଜ ଅର୍ଜୁନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଂଶପ୍ତକଙ୍କ ଦଳକୁ ବଧ କଲେ।
7.72.9
प्रायात्स्वशिबिरं जिष्णुर्जैत्रमास्थाय तं रथम् ।
गच्छन्नेव च गोविन्दं साश्रुकण्ठोऽभ्यभाषत ॥ ७.७२.९ ॥
ଜିଷ୍ଣୁ ଅର୍ଜୁନ ସେହି ଜୟରଥରେ ଚଢ଼ି ନିଜ ଶିବିରକୁ ଗଲେ। ଯିବାବେଳେ ଲୁହଭରା କଣ୍ଠରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ସହ କଥା କହିଲେ।
7.72.10
किं तु मे हृदयं त्रस्तं वाक्व सज्जति केशव ।
स्यन्दने नावतिष्ठामि गात्रैः सीदामि चाच्युत ॥ ७.७२.१० ॥
କିନ୍ତୁ ହେ କେଶବ, ମୋ ହୃଦୟ ଭୟଗ୍ରସ୍ତ, ବାଣୀ ଅଟକୁଛି। ରଥରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇପାରୁନି; ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋ ଅଙ୍ଗ ଶିଥିଳ ହୋଇ ବସି ଯାଉଛି।
7.72.11
अनिष्टं चैव मे श्लिष्टं हृदयान्नापसर्पति ।
भुविये दिक्षु चात्युग्रा उत्पातास्त्रासयन्ति माम् ॥ ७.७२.११ ॥
ମୋ ହୃଦୟରେ ଲାଗିଥିବା ଏହି ଅଶୁଭ ଭାବ ଛାଡ଼ୁନି। ପୃଥିବୀରେ ଓ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପାତ ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରୁଛି।
7.72.12
बहुप्रकारा दृश्यन्ते सर्व एवाघशंसिनः ।
अपि स्वस्ति भवेद्राज्ञः सामात्यस्य गुरोर्मम ॥ ७.७२.१२ ॥
ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭସୂଚକ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଛି। ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ସହ ରାଜାଙ୍କର ଏବଂ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ହେବ କି?
7.72.13
व्यक्तं शिवं सहभ्रातुर्धर्मराजस्य पाण्डव ।
मा शुचःकिञ्चिदेवान्यत्तत्रानिष्टं भविष्यति ॥ ७.७२.१३ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମରାଜ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେବ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଶୋକ କର ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ଅମଙ୍ଗଳ ହେବ ନାହିଁ।
7.72.14
ततः सन्ध्यामुपास्यैव वीरौ वीरावसादने ।
कथयन्तौ रणे वृत्तं प्रयातौ रथमास्थितौ ॥ ७.७२.१४ ॥
ତା'ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା କରି, ବୀରମାନଙ୍କର ପତନସ୍ଥଳରୁ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ କହି ସେହି ଦୁଇ ବୀର ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
7.72.15
ततः स्वशिबिरं प्राप्तौ हतामित्रौ हतद्विषौ ।
वासुदेवोऽर्जुनश्चैव कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ७.७२.१५ ॥
ତା'ପରେ ନିଜ ଛାଉଣିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ବିପକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କର୍ମ କରି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
7.72.16
ध्वस्ताकारमिवालेख्यं संवीक्ष्य शिबिरं स्वकम् ।
बीभत्सुरब्रवीत्कृष्णमस्वस्थहृदयस्ततः ॥ ७.७२.१६ ॥
ନିଜ ଛାଉଣିକୁ ଭଗ୍ନ ଚିତ୍ର ପରି ଦେଖି, ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟରେ ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
7.72.17
नदन्ति नाद्य तूर्याणि मङ्गल्यानि जनार्दन ।
मिश्रा दुन्दुभिनिर्धोषैः शङ्खाश्चाडम्बरैः सह ॥ ७.७२.१७ ॥
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆଜି ମଙ୍ଗଳ ବାଦ୍ୟ ବାଜୁନାହିଁ; ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗର୍ଜନ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଶଙ୍ଖ ମଧ୍ୟ ଆଡ଼ମ୍ବର ସହିତ ବାଜୁନାହିଁ।
7.72.18
वीणा नैवाद्य वाद्यन्ते शम्यातालस्वनैः सह ।
मङ्गल्यानि च गीतानि न गायन्ति पठन्ति च ॥ ७.७२.१८ ॥
ଆଜି ବୀଣା ମଧ୍ୟ ଶମ୍ୟା ଓ ତାଳର ଧ୍ୱନି ସହିତ ବଜାଯାଉନାହିଁ; ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଗାଯାଉନାହିଁ କିମ୍ବା ପଠନ ହେଉନାହିଁ।
7.72.19
स्तुतियुक्तानि रम्याणि ममानीकेषु बन्दिनः ।
योधाश्चापि हि मां दृष्ट्वा निवर्तन्ते ह्यधोमुखाः ॥ ७.७२.१९ ॥
ମୋ ସେନାମାନଙ୍କରେ ସ୍ତୁତିଗାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋରମ ବନ୍ଦୀମାନେ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମତେ ଦେଖି ମୁଖ ତଳକୁ କରି ଫେରି ଯାଉଛନ୍ତି।
7.72.20
कर्माणि च यथापूर्वं कृत्वा नाभिवदन्ति माम् ।
अपि स्वस्ति भवेदद्य भ्रातृभ्यो मम माधव ॥ ७.७२.२० ॥
ପୂର୍ବପରି କର୍ମ କରି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମୋତେ ଅଭିବାଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ମାଧବ, ଆଜି ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ହେଉ!
7.72.21
न हि शुद्ध्यति मे भावो दृष्ट्वा स्वजनमाकुलम् ।
अपि पाञ्चालराजस्य विराटस्य च मानद ॥ ७.७२.२१ ॥
ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କୁ ଆକୁଳ ଦେଖି ମୋ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉନାହିଁ। ହେ ମାନଦ, ପାଞ୍ଚାଳରାଜ ଓ ବିରାଟଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେହି ଅବସ୍ଥା।
7.72.22
सर्वेषां चैव योधानां सामग्र्यं स्यान्ममाच्युत ।
न च मामद्य सौभद्रः प्रहृष्टो भ्रातृभिः सह।
रणादायान्तमुचितं प्रत्युद्याति हसन्निव ॥ ७.७२.२२ ॥
ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା କ'ଣ ମୋ ସହିତ ରହିବେ? ଆଜି ସୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ର ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଫେରୁଥିବା ମୋତେ ଉଚିତ ଭାବରେ ଆଗେଇ ଆସି ସ୍ୱାଗତ କରୁନାହାଁନ୍ତି; ଯେପରି ହସୁଛନ୍ତି।
7.72.23
एवं सङ्कथयन्तौ तौ प्रविष्टौ शिबिरं स्वकम् ।
ददृशाते भृशास्वस्थान्पाण्डवान्नष्टचेतसः ॥ ७.७२.२३ ॥
ଏପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ଶିବିରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ ଓ ଚିତ୍ତହରା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
7.72.24
दृष्ट्वा भ्रातृंश्च पुत्रांश्च विमना वानरध्वजः ।
अपश्यंश्चैव सौभद्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.२४ ॥
ଭାଇ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବାନରଧ୍ୱଜ (ଅର୍ଜୁନ) ଖିନ୍ନମନରେ, ସୁଭଦ୍ରାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
7.72.25
मुखवर्णोऽप्रसन्नो वः सर्वेषामेव लक्ष्यते ।
न चाभिमन्युं पश्यामि न च मां प्रतिनन्दथ ॥ ७.७२.२५ ॥
ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କର ମୁଖବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ମୁଁ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଆପଣମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ୱାଗତ କରୁନାହାଁନ୍ତି।
7.72.26
मया श्रुतश्च द्रोणेन पद्मव्यूहो विनिर्मितः ।
न च वस्तस्य भेत्ताऽस्ति विना सौभद्रमर्भकम् ॥ ७.७२.२६ ॥
ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଦ୍ରୋଣ ପଦ୍ମବ୍ୟୂହ ରଚନା କରିଛନ୍ତି। ଏବଂ ସେହି ବାଳକ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ବିନା ତାହା ଭାଙ୍ଗିବାକୁ କେହି ନାହାଁନ୍ତି।
7.72.27
न चोपदिष्टस्तस्यासीन्मयानीकाद्विनिर्गमः ।
कच्चिन्न बालो युष्माभिः परानीकं प्रवेशितः ॥ ७.७२.२७ ॥
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେନାରୁ ବାହାରିବା ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଇନଥିଲି। କଦାଚିତ ଆପଣମାନେ ସେହି ବାଳକଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଛନ୍ତି କି?
7.72.28
भित्त्वाऽनीकं महेष्वासः परेषां बहुभिर्युधि ।
कच्चिन्न निहतः सङ्ख्ये सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.७२.२८ ॥
ବହୁ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ଭେଦକରି ମହାଧନୁର୍ଧର, ଶତ୍ରୁବୀରହନ୍ତା ସୌଭଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇନାହାଁନ୍ତି କି?
7.72.29
लोहिताक्षं महाबाहुं जातं सिंहमिवाद्रिषु ।
उपेन्द्रसदृशं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.२९ ॥
ଲାଲ ଆଖି, ବିଶାଳ ବାହୁ, ପର୍ବତରେ ଜାତ ସିଂହ ପରି, ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ନିହତ ହେଲେ? କୁହନ୍ତୁ।
7.72.30
सुकुमारं महेष्वासं वासवस्यात्मजात्मजम् ।
सदा मम प्रियं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३० ॥
ସୁକୁମାର, ମହାଧନୁର୍ଧର, ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପୁତ୍ରର ପୁତ୍ରର ପୁତ୍ର, ଯିଏ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ — ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ନିହତ ହେଲେ? କୁହନ୍ତୁ।
7.72.31
सुभद्रायाः प्रियं पुत्रं द्रौपद्याः केशवस्य च ।
अम्बायाश्च प्रियं नित्यं कोवधीत्कालमोहितः ॥ ७.७२.३१ ॥
ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ, ଅମ୍ବାଙ୍କ ସଦା ପ୍ରିୟଙ୍କୁ କାଳମୋହିତ ହୋଇ କିଏ ବଧ କଲା?
7.72.32
सदृशो वृष्णिवीरस्य केशवस्य महात्मनः ।
विक्रमश्रुतमाहात्म्यैः कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३२ ॥
ବୃଷ୍ଣିବୀର, ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କ ସମାନ, ବିକ୍ରମ, ଯଶ ଓ ମହିମାରେ — ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ହତ ହେଲା?
7.72.33
वार्ष्णेयीदयितं शूरं मया सततलालितम् ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३३ ॥
ବାର୍ଷ୍ଣେୟୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଶୂର, ମୋ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଲାଳିତ ପୁତ୍ରକୁ ଯଦି ମୁଁ ନ ଦେଖେ, ତେବେ ଯମସଦନକୁ ଯିବି।
7.72.34
मृदुकुञ्चितकेशान्तं बालं बालमृगेक्षणम् ।
मत्तद्विरदविक्रान्तं सिंहपोतमिवोद्गतम् ॥ ७.७२.३४ ॥
କୋମଳ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ ଥିବା, ବାଳକ, ହରିଣ ପରି ନୟନ, ମତ୍ତ ହସ୍ତୀ ପରି ବିକ୍ରମ, ଉଠିଥିବା ସିଂହଶାବକ ପରି।
7.72.35
स्मिताभिभाषिणं दान्तं गुरुवाक्यकरं सदा ।
बाल्येऽप्यतुलकर्माणं प्रियवाक्यममत्सरम् ॥ ७.७२.३५ ॥
ହସି କହୁଥିବା, ଦାନ୍ତ, ସଦା ଗୁରୁବାକ୍ୟ ପାଳୁଥିବା, ବାଳ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତୁଳ କର୍ମା, ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହୁଥିବା, ମତ୍ସରହୀନ।
7.72.36
महोत्साहं महाबाहुं दीर्घराजीवलोचनम् ।
भक्तानुकम्पिनं दान्तं न च नीचानुसारिणम् ॥ ७.७२.३६ ॥
ମହା ଉତ୍ସାହୀ, ମହାବାହୁ, ଦୀର୍ଘ କମଳ ନୟନ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ, ଦାନ୍ତ, ଏବଂ ନୀଚଙ୍କ ଅନୁସରଣ ନ କରୁଥିବା।
7.72.37
कृतज्ञं ज्ञानसम्पन्नं कृतास्त्रभनिवर्तिनम् ।
युद्धाभिनन्दिनं नित्यं द्विषतां भयवर्धनम् ॥ ७.७२.३७ ॥
କୃତଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟାଉଥିବା, ସର୍ବଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଭୟ ବଢ଼ାଉଥିବା।
7.72.38
स्वेषां प्रियहिते युक्तं पितॄणां जयगृद्धिनम् ।
न च पूर्वं प्रहर्तारं सम्प्रमे नष्टसम्भ्रमम्।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३८ ॥
ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତରେ ନିଯୁକ୍ତ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଜୟର ଇଚ୍ଛୁକ, ଗୋଳମାଳରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରହାର ନ କରୁଥିବା, ଘବରାହଟ ନଥିବା। ମୁଁ ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖିଲେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବି।
7.72.39
रथेषु गण्यमानेषु गणितं तं महारथम् ।
मयाऽध्यर्धगुणं सङ्ख्ये तरुणं बाहुशालिनम् ॥ ७.७२.३९ ॥
ରଥୀମାନଙ୍କୁ ଗଣିବାବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ମହାରଥୀକୁ ମୁଁ ଦେଢ଼ଗୁଣ ଗଣିଥିଲି, ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଗର୍ବିତ ସେହି ଯୁବକକୁ।
7.72.40
प्रद्युम्नस्य प्रियं नित्यं केशवस्य ममैव च ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.४० ॥
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ସଦା ପ୍ରିୟ, କେଶବଙ୍କର ଓ ମୋର ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ପୁତ୍ରକୁ ନ ଦେଖିଲେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବି।
7.72.41
सुनसं सुललाटान्तं स्वक्षिभ्रूदशनच्छदम् ।
अपश्यतस्तद्वदनं का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४१ ॥
ସୁନ୍ଦର ନାସିକା, ସୁନ୍ଦର ଲଲାଟ, ଆଖି, ଭୁରୁ ଓ ଓଠ ଥିବା ତାଙ୍କ ମୁଖକୁ ନ ଦେଖିଲେ ମୋ ହୃଦୟକୁ କେଉଁ ଶାନ୍ତି?
7.72.42
तन्त्रीस्वनसुखं रम्यं पुंस्कोकिलसमध्वनिम् ।
अशृण्वतः स्वनं तस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४२ ॥
ତନ୍ତ୍ରୀ ଧ୍ୱନି ପରି ସୁଖଦ, ରମଣୀୟ, ପୁଂ-କୋକିଳର ଧ୍ୱନି ପରି ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ନ ଶୁଣିଲେ ମୋ ହୃଦୟକୁ କେଉଁ ଶାନ୍ତି?
7.72.43
रूपं चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्चापि दुर्लभम् ।
अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४३ ॥
ତାଙ୍କର ଅତୁଳନୀୟ ରୂପ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ — ସେହି ବୀରଙ୍କୁ ନ ଦେଖିଲେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଶାନ୍ତି କିପରି?
7.72.44
अभिवादनदक्षं तं पितॄणां वचने रतम् ।
नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४४ ॥
ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନରେ ରତ ସେହି ଯୁବକକୁ ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ନ ଦେଖେ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଶାନ୍ତି କିପରି?
7.72.45
सुकुमारः सदा वीरो महार्हशयनोचितः ।
भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वरः ॥ ७.७२.४५ ॥
ସଦା ସୁକୁମାର ସେହି ବୀର, ବହୁମୂଲ୍ୟ ଶଯ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ — ରକ୍ଷକବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅନାଥ ପରି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
7.72.46
शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रियः ।
तमद्य विप्रविद्धाङ्गमुपासन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ७.७२.४६ ॥
ପୂର୍ବେ ଶୋଇଥିବା ସମୟରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଆଜି ଅଙ୍ଗଛିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଅମଙ୍ଗଳ ଶୃଗାଳୀମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
7.72.47
यः पुरा बोध्यते सुप्तः सूतमागधबन्दिभिः ।
बोधयन्त्यद्य तं नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनैः ॥ ७.७२.४७ ॥
ପୂର୍ବେ ଶୋଇଥିବା ସମୟରେ ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଜଗାଉଥିଲେ, ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁମାନେ ବିକଟ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଉଛନ୍ତି।
7.72.48
छत्रच्छायासमुचितं तस्य तद्वदनं शुभम् ।
नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणुः करिष्यति ॥ ७.७२.४८ ॥
ଛତ୍ରଛାୟାର ଯୋଗ୍ୟ ତାଙ୍କର ସେହି ଶୁଭ ମୁଖ, ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ରଣଧୂଳି ଧୂଳିମୟ କରିଦେବ।
7.72.49
हा पुत्रकावितृप्तस्य सततं पुत्रदर्शने ।
भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात् ॥ ७.७२.४९ ॥
ହାୟ ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ରଦର୍ଶନରେ ସର୍ବଦା ଅତୃପ୍ତ, ଭାଗ୍ୟହୀନ ମୋଠାରୁ କାଳ ତୁମକୁ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇଯାଉଛି।
7.72.50
सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गतिः ।
स्वभाभिर्मोहिता रम्या त्वयाऽत्यर्थं विराजते ॥ ७.७२.५० ॥
ସେ ସଂଯମନୀ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବଦା ପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ଗତି; ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ମୋହିତକାରୀ ଓ ରମଣୀୟ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହେଉଛି।
7.72.51
नूनं वैवस्वतश्च त्वां वरुणश्च प्रियातिथिम् ।
शतक्रतुर्धनेशश्च प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम् ॥ ७.७२.५१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ବୈବସ୍ୱତ, ବରୁଣ, ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ଧନେଶ (କୁବେର) ତୁମକୁ, ନିର୍ଭୟ ତୁମକୁ, ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥିବା ଜାଣି ସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି।
7.72.52
एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वगिग्यथा ।
दुःखेन महताऽविष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत ॥ ७.७२.५२ ॥
ଏହିପରି ବହୁ ପ୍ରକାରେ ବିଳାପ କରି, ଭଗ୍ନ ଜାହାଜ ଥିବା ବଣିକ ପରି ମହାଦୁଃଖରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପଚାରିଲା।
7.72.53
कथं त्वयि च भीमे च धृष्टद्युम्ने च जीवति ।
सात्यके शक्रविक्रान्ते सौभद्रो निहतः परैः ॥ ७.७२.५३ ॥
ତୁମେ, ଭୀମ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରସମ ପରାକ୍ରମୀ ସାତ୍ୟକି ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ସୌଭଦ୍ର (ଅଭିମନ୍ୟୁ) ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ନିହତ ହେଲା?
7.72.54
कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन ।
स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः ॥ ७.७२.५४ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସଂହାର କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିଲାବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା କି?
7.72.55
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः ।
असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम् ॥ ७.७२.५५ ॥
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବହୁଜଣଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରୟାସରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହିତ ଲଢ଼ି, ସହାୟହୀନ ହୋଇ ସହାୟତା ଚାହିଁ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ।
7.72.56
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम् ।
इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः ॥ ७.७२.५६ ॥
ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ବାଳକ "ହେ ତାତ, ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ଧାଇଁ ଆସ" ବୋଲି ବିଳାପ କରି, ମୋ ମତରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
7.72.57
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च ।
सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति ॥ ७.७२.५७ ॥
କିମ୍ବା ସେ ମୋଠାରୁ ଜାତ; ମାଧବ (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ ଭଗିନୀ ପୁତ୍ର; ସୁଭଦ୍ରାଠାରେ ଜାତ; ସେ ଏପରି କହିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
7.72.58
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते ॥ ७.७२.५८ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ହୃଦୟ ବଜ୍ରସାରରେ ନିର୍ମିତ, ଅତି ଦୃଢ଼; ଦୀର୍ଘବାହୁ ଓ ରକ୍ତନୟନ ତାକୁ ନ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ତାହା ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ।
7.72.59
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः ।
स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान् ॥ ७.७२.५९ ॥
ସେହି ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧର, ନିର୍ଦ୍ଦୟ, ମର୍ମଭେଦୀମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଭାଗିନେୟ, ମୋ ପୁତ୍ର ସେହି ବାଳକ ଉପରେ କିପରି ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ?
7.72.60
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति ।
उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति ॥ ७.७२.६० ॥
ଯେ ସର୍ବଦା ଅଦୀନ ମନର ସହିତ ମୋତେ ଆଗେଇ ଆସି ଅଭିନନ୍ଦନ କରୁଥିଲା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଫେରୁଥିବା ମୋତେ, ସେ ଆଜି ମୋତେ କାହିଁକି ଦେଖୁନାହିଁ?
7.72.61
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः ।
शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः ॥ ७.७२.६१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ସେ ପଡ଼ି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇଛି; ପତିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଶୋଭାଇ।
7.72.62
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम् ।
रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति ॥ ७.७२.६२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଉ ନ ଥିବା ପୁତ୍ର ନିହତ ହୋଇଛି ଶୁଣି ଶୋକାର୍ତ୍ତା ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ବିନଷ୍ଟ ହେବେ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଶୋକ କରେ।
7.72.63
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती ।
द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम् ॥ ७.७२.६३ ॥
ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ସୁଭଦ୍ରା ମୋତେ କ'ଣ କହିବେ? ଏବଂ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ମୁଁ କ'ଣ କହିବି?
7.72.64
वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति ।
सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ ७.७२.६४ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ହୃଦୟ ବଜ୍ରସାରରେ ନିର୍ମିତ; ଶୋକରେ କୃଶା ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ପୁତ୍ରବଧୂଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୁଏ ନାହିଁ।
7.72.65
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः ।
युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन् ॥ ७.७२.६५ ॥
ଆନନ୍ଦିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କର ସିଂହନାଦ ମୁଁ ଶୁଣିଲି; ବୀରଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରୁଥିବା ଯୁଯୁତ୍ସୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଶୁଣିଲେ।
7.72.66
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम् ।
किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम् ॥ ७.७२.६६ ॥
ପାର୍ଥଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ନ ପାରି, ସେହି ମହାବଳୀ ବାଳକକୁ ମାରି ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ନ ଜାଣିଥିବା ରାଜାମାନେ କାହିଁକି ଲଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ? ସେମାନଙ୍କ ବଳ ଦେଖାଯାଉ।
7.72.67
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे ।
सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते ॥ ७.७२.६७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଅପ୍ରିୟ କରି, ଶୋକକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲ କି?
7.72.68
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः ।
अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम् ॥ ७.७२.६८ ॥
ତୁମମାନଙ୍କ ପାପକର୍ମର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବ। ଘୋର ଅଧର୍ମ କରାଯାଇଛି, ତେବେ ତାହା ଦୀର୍ଘକାଳ ନିଷ୍ଫଳ କିପରି ରହିବ?
7.72.69
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः ।
अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः ॥ ७.७२.६९ ॥
ଏହିପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି, ମହାମତି ବୈଶ୍ୟପୁତ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟି ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲା।
7.72.70
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम ।
अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान् ॥ ७.७२.७० ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଏହା ମୋତେ କାହିଁକି କହିଲ ନାହିଁ? ତେବେ ମୁଁ ସେହି କ୍ରୂର ମହାରଥୀମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଳି ଦେଇଥାନ୍ତି।
7.72.71
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम् ।
निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्।
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम् ॥ ७.७२.७१ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନରେ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ (କୃଷ୍ଣ) ନିବାରଣ କଲେ; ପୁତ୍ରଚିନ୍ତାରେ ନିମଗ୍ନ, ତୀବ୍ର ଶୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ଏପରି କରନା।"
7.72.72
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम् ।
क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका ॥ ७.७२.७२ ॥
ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପଥ; ବିଶେଷକରି ପଛକୁ ନ ହଟିବା ବୀରମାନଙ୍କର ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଆମ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଏହା ହିଁ ପଥ।
7.72.73
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर ॥ ७.७२.७३ ॥
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା, ପଛକୁ ନ ହଟୁଥିବା ଶୂରମାନଙ୍କର ଏହା ହିଁ ଗତି; ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
7.72.74
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम् ।
गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः ॥ ७.७२.७४ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ନ ହଟୁଥିବା ଶୂରମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଗଲେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
7.72.75
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ ।
सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद ॥ ७.७२.७५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏହା: ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖ ଦିଗେ ମୁହଁ ରଖି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବା, ହେ ମାନଦ।
7.72.76
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान् ।
वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे ॥ ७.७२.७६ ॥
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାବଳ ରାଜପୁତ୍ର ବୀରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ବୀରମାନେ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ରଣରେ ସମ୍ମୁଖ ଦିଗେ ମୁହଁ ରଖି ପାଇଲେ।
7.72.77
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः ।
धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः ॥ ७.७२.७७ ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଶୋକ କର ନାହିଁ; ଏହା ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଓ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ସ୍ଥାପିତ ସନାତନ ଧର୍ମ — କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ରଣରେ ବିନାଶ।
7.72.78
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम ।
त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव ॥ ७.७२.७८ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଇ, ରାଜା ଓ ମିତ୍ର, ତୁମକୁ ଶୋକରେ ଆବୃତ ଦେଖି ଦୀନ ହୋଇଛନ୍ତି।
7.72.79
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद ।
विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७२.७९ ॥
ହେ ମାନଦ, ଏମାନଙ୍କୁ ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ସବୁ ଜାଣନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କର ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
7.72.80
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ।
ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम् ॥ ७.७२.८० ॥
ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ପାର୍ଥ ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଗଦ୍ଗଦ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
7.72.81
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः ।
अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा ॥ ७.७२.८१ ॥
ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପ୍ରଶସ୍ତ ସ୍କନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ କମଳନୟନ ଅଭିମନ୍ୟୁ କିପରି ପଡ଼ିଲେ, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
7.72.82
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया ।
क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै ॥ ७.७२.८२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ହତ ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବେ; ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ମାରି ସେମାନେ ଦେଖିବେ।
7.72.83
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम् ।
सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः ॥ ७.७२.८३ ॥
ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ, ତଥାପି ବଜ୍ରଧାରୀ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସହ ସାମନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୌଭଦ୍ର କିପରି ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ?
7.72.84
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम ।
सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे ॥ ७.७२.८४ ॥
ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।
7.72.85
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः ॥ ७.७२.८५ ॥
ଆପଣମାନେ ରଥୀ ହୋଇ ଶରବର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରି ଅଭିମନ୍ୟୁକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ କିପରି ନେଇଗଲେ?
7.72.86
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः ।
यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः ॥ ७.७२.८६ ॥
ଅହୋ! ଆପଣଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ପତିତ ହେଲେ, ଆପଣଙ୍କଠାରେ ପୌରୁଷ ନାହିଁ ଏବଂ ପରାକ୍ରମ ନାହିଁ।
7.72.87
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान् ।
युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान् ॥ ७.७२.८७ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ, ଭୀରୁ ଓ ଅନିଶ୍ଚୟୀ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିଛି, ଏଥିପାଇଁ ମୁଁ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ।
7.72.88
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः ।
वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम् ॥ ७.७२.८८ ॥
ଅଥବା ଆପଣଙ୍କ କବଚ, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଆୟୁଧ କେବଳ ଶୋଭା ପାଇଁ ଥିଲା କି? ସଭାରେ କହିବା ପାଇଁ ହିଁ ଥିଲା କି? ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଆପଣମାନେ ରକ୍ଷା କଲେ ନାହିଁ।
7.72.89
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान् ।
न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम् ॥ ७.७२.८९ ॥
ଏପରି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରି ଠିଆ ହେଲେ; ସେତେବେଳେ କେହି ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ସିଧା ଚାହିଁ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
7.72.90
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः ।
महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा ॥ ७.७२.९० ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ଯମଙ୍କ ପରି, ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ବଜ୍ର ଉଠାଇଥିବା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବିଶାଳ ବାହୁ ଥିବା, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ, ଲୁହଭରା ମୁଖ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ (ସମସ୍ତେ ଦେଖିଲେ)।
7.72.91
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम् ।
अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात् ॥ ७.७२.९१ ॥
ବାସୁଦେବ କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସୁହୃଦମାନେ ତାଙ୍କ ସହ କଥା କହିବାକୁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ନଥିଲେ।
7.72.92
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ ।
बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः ॥ ७.७२.९२ ॥
ସବୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହିତୈଷୀ ଓ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସେହି ଦୁଇଜଣ ହିଁ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ନେହ ହେତୁ ତାଙ୍କ ସହ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
7.72.93
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम् ।
राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.९३ ॥
ସେତେବେଳେ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ, କମଳନୟନ ଓ କ୍ରୋଧିତ ସେହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ରାଜା ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।