ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.72.1
अथ संशप्तकैः सार्धं युध्यमाने धनञ्जये ।
अभिमन्यौ हते चापि बाले बलवतां वरे ॥ ७.७२.१ ॥
ਧਨੰਜਯ ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਲਕ ਅਭਿਮਨਿਊ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ,
7.72.2
महर्षिसत्तमे याते व्यासे स तु युधिष्ठिरः ।
पाण्डवाः किमथाऽकार्षुः शोकोपहतचेतसः ॥ ७.७२.२ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਆਸ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਹਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
7.72.3
कथं संशप्तकेभ्यो वा निवृत्तो वानरध्वजः ।
केन वा कथितस्तस्य प्रशान्तः सुतपावकः।
एतन्मे शंस तत्त्वेन सर्वमेवेह सञ्जय ॥ ७.७२.३ ॥
ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਤੋਂ ਵਾਨਰਧਵਜ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜਿਆ? ਉਸਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਦੱਸਿਆ? ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਗਨੀ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਈ? ਸੰਜਯ, ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੱਸ।
7.72.4
शृणु राजन्यथा तेभ्यो निवृत्तः कृष्णसारथिः ।
ततः सर्वाणि सैन्यानि दहन्कृष्णगतिर्यथा ॥ ७.७२.४ ॥
ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਿਸਦਾ ਸਾਰਥੀ ਸੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ (ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ)।
7.72.5
सम्प्रयातेऽस्तमादित्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
अयातस्यात्मशिबिरं निमित्तैरघशंसिभिः ॥ ७.७२.५ ॥
ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਇਆ, ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਅਸ਼ੁਭ ਸੂਚਕ ਸ਼ਗਨਾਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
7.72.6
यच्चासीन्मानसं तस्य यच्च कृष्णेन भाषितम् ।
यथा च कथितस्तस्य निहतः सुतपावकः।
विस्तरेणैव मे सर्वं ब्रुवतः शृणु मारिष ॥ ७.७२.६ ॥
ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਅਗਨੀ (ਅਭਿਮਨਿਊ) ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ, ਮਾਰਿਸ਼।
7.72.7
तस्मिन्नहनि निर्वृत्ते घोरे प्राणभृतां क्षये ।
आदित्येऽस्तङ्गते श्रीमान्सन्ध्याकाल उपस्थिते ॥ ७.७२.७ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਦਿਨ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ ਆਇਆ।
7.72.8
व्यपयातेषु वासाय सर्वेषु भरतर्षभ ।
हत्वा संशप्तकव्रातान्दिव्यैरस्त्रैः कपिध्वजः ॥ ७.७२.८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ, ਸਾਰੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਕਪਿਧ੍ਵਜ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸ਼ਪਤਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
7.72.9
प्रायात्स्वशिबिरं जिष्णुर्जैत्रमास्थाय तं रथम् ।
गच्छन्नेव च गोविन्दं साश्रुकण्ठोऽभ्यभाषत ॥ ७.७२.९ ॥
ਜਿਸ਼ਣੂ ਅਰਜੁਨ ਉਸ ਜੇਤੂ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਗੋਵਿੰਦ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
7.72.10
किं तु मे हृदयं त्रस्तं वाक्व सज्जति केशव ।
स्यन्दने नावतिष्ठामि गात्रैः सीदामि चाच्युत ॥ ७.७२.१० ॥
ਪਰ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬੋਲ ਅਟਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਥ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਹੇ ਅਚਯੁਤ, ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਕੇ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ।
7.72.11
अनिष्टं चैव मे श्लिष्टं हृदयान्नापसर्पति ।
भुविये दिक्षु चात्युग्रा उत्पातास्त्रासयन्ति माम् ॥ ७.७२.११ ॥
ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਿਆ ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਭਾਵ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਗਨ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਹਨ।
7.72.12
बहुप्रकारा दृश्यन्ते सर्व एवाघशंसिनः ।
अपि स्वस्ति भवेद्राज्ञः सामात्यस्य गुरोर्मम ॥ ७.७२.१२ ॥
ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ-ਸੂਚਕ ਲੱਛਣ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੀ ਅਮਾਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ?
7.72.13
व्यक्तं शिवं सहभ्रातुर्धर्मराजस्य पाण्डव ।
मा शुचःकिञ्चिदेवान्यत्तत्रानिष्टं भविष्यति ॥ ७.७२.१३ ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਰਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ; ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਨਿਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
7.72.14
ततः सन्ध्यामुपास्यैव वीरौ वीरावसादने ।
कथयन्तौ रणे वृत्तं प्रयातौ रथमास्थितौ ॥ ७.७२.१४ ॥
ਫਿਰ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਰੱਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।
7.72.15
ततः स्वशिबिरं प्राप्तौ हतामित्रौ हतद्विषौ ।
वासुदेवोऽर्जुनश्चैव कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ७.७२.१५ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਹੁੰਚੇ; ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਅਤਿ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।
7.72.16
ध्वस्ताकारमिवालेख्यं संवीक्ष्य शिबिरं स्वकम् ।
बीभत्सुरब्रवीत्कृष्णमस्वस्थहृदयस्ततः ॥ ७.७२.१६ ॥
ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੇਚੈਨ ਦਿਲ ਨਾਲ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.72.17
नदन्ति नाद्य तूर्याणि मङ्गल्यानि जनार्दन ।
मिश्रा दुन्दुभिनिर्धोषैः शङ्खाश्चाडम्बरैः सह ॥ ७.७२.१७ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅੱਜ ਮੰਗਲ ਵਾਜੇ ਨਹੀਂ ਵੱਜ ਰਹੇ; ਦੁੰਦਭੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸ਼ੰਖ ਵੀ ਆਡੰਬਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੱਜ ਰਹੇ।
7.72.18
वीणा नैवाद्य वाद्यन्ते शम्यातालस्वनैः सह ।
मङ्गल्यानि च गीतानि न गायन्ति पठन्ति च ॥ ७.७२.१८ ॥
ਅੱਜ ਵੀਣਾਂ ਵੀ ਸ਼ਮਿਆ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
7.72.19
स्तुतियुक्तानि रम्याणि ममानीकेषु बन्दिनः ।
योधाश्चापि हि मां दृष्ट्वा निवर्तन्ते ह्यधोमुखाः ॥ ७.७२.१९ ॥
ਮੇਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਤਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸੁਹਣੇ ਬੰਦੀਜਨ ਅਤੇ ਯੋਧੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
7.72.20
कर्माणि च यथापूर्वं कृत्वा नाभिवदन्ति माम् ।
अपि स्वस्ति भवेदद्य भ्रातृभ्यो मम माधव ॥ ७.७२.२० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ!
7.72.21
न हि शुद्ध्यति मे भावो दृष्ट्वा स्वजनमाकुलम् ।
अपि पाञ्चालराजस्य विराटस्य च मानद ॥ ७.७२.२१ ॥
ਆਪਣੇ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਮਾਨਦ, ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ।
7.72.22
सर्वेषां चैव योधानां सामग्र्यं स्यान्ममाच्युत ।
न च मामद्य सौभद्रः प्रहृष्टो भ्रातृभिः सह।
रणादायान्तमुचितं प्रत्युद्याति हसन्निव ॥ ७.७२.२२ ॥
ਹੇ ਅਚੁਤ, ਕੀ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੇ? ਅੱਜ ਸੁਭੱਦਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਮੁੜ ਰਹੇ ਮੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ; ਜਿਵੇਂ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
7.72.23
एवं सङ्कथयन्तौ तौ प्रविष्टौ शिबिरं स्वकम् ।
ददृशाते भृशास्वस्थान्पाण्डवान्नष्टचेतसः ॥ ७.७२.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਮਨ ਗਵਾਏ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
7.72.24
दृष्ट्वा भ्रातृंश्च पुत्रांश्च विमना वानरध्वजः ।
अपश्यंश्चैव सौभद्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.२४ ॥
ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰਧਵਜ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੁਭੱਦਰਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
7.72.25
मुखवर्णोऽप्रसन्नो वः सर्वेषामेव लक्ष्यते ।
न चाभिमन्युं पश्यामि न च मां प्रतिनन्दथ ॥ ७.७२.२५ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ-ਰੰਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਮੈਂ ਅਭਿਮਨਿਊ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹੋ।
7.72.26
मया श्रुतश्च द्रोणेन पद्मव्यूहो विनिर्मितः ।
न च वस्तस्य भेत्ताऽस्ति विना सौभद्रमर्भकम् ॥ ७.७२.२६ ॥
ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਪਦਮਵਿਊਹ ਰਚਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਸੌਭਦ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
7.72.27
न चोपदिष्टस्तस्यासीन्मयानीकाद्विनिर्गमः ।
कच्चिन्न बालो युष्माभिः परानीकं प्रवेशितः ॥ ७.७२.२७ ॥
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਫੌਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ?
7.72.28
भित्त्वाऽनीकं महेष्वासः परेषां बहुभिर्युधि ।
कच्चिन्न निहतः सङ्ख्ये सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.७२.२८ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਹੰਤਾ ਸੌਭਦ੍ਰ ਕੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
7.72.29
लोहिताक्षं महाबाहुं जातं सिंहमिवाद्रिषु ।
उपेन्द्रसदृशं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.२९ ॥
ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ, ਉਪੇਂਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਦੱਸੋ।
7.72.30
सुकुमारं महेष्वासं वासवस्यात्मजात्मजम् ।
सदा मम प्रियं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३० ॥
ਕੋਮਲ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ — ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਦੱਸੋ।
7.72.31
सुभद्रायाः प्रियं पुत्रं द्रौपद्याः केशवस्य च ।
अम्बायाश्च प्रियं नित्यं कोवधीत्कालमोहितः ॥ ७.७२.३१ ॥
ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਬਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਕਾਲ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸ ਨੇ ਮਾਰਿਆ?
7.72.32
सदृशो वृष्णिवीरस्य केशवस्य महात्मनः ।
विक्रमश्रुतमाहात्म्यैः कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३२ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੀਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਬਹਾਦਰੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ — ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
7.72.33
वार्ष्णेयीदयितं शूरं मया सततलालितम् ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३३ ॥
ਵਾਰਸ਼ਣੇਯੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਸੂਰਮਾ, ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਲਾਡ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਪੁੱਤਰ — ਜੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਾਂ ਤਾਂ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।
7.72.34
मृदुकुञ्चितकेशान्तं बालं बालमृगेक्षणम् ।
मत्तद्विरदविक्रान्तं सिंहपोतमिवोद्गतम् ॥ ७.७२.३४ ॥
ਕੋਮਲ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਾਲ, ਹਿਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ, ਉੱਠੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਰਗਾ।
7.72.35
स्मिताभिभाषिणं दान्तं गुरुवाक्यकरं सदा ।
बाल्येऽप्यतुलकर्माणं प्रियवाक्यममत्सरम् ॥ ७.७२.३५ ॥
ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਜਮੀ, ਸਦਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਬਾਲਪਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੁਲ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਿਆਰੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ।
7.72.36
महोत्साहं महाबाहुं दीर्घराजीवलोचनम् ।
भक्तानुकम्पिनं दान्तं न च नीचानुसारिणम् ॥ ७.७२.३६ ॥
ਮਹਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਲੰਮੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਸੰਜਮੀ, ਅਤੇ ਨੀਚਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
7.72.37
कृतज्ञं ज्ञानसम्पन्नं कृतास्त्रभनिवर्तिनम् ।
युद्धाभिनन्दिनं नित्यं द्विषतां भयवर्धनम् ॥ ७.७२.३७ ॥
ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਭੈ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ।
7.72.38
स्वेषां प्रियहिते युक्तं पितॄणां जयगृद्धिनम् ।
न च पूर्वं प्रहर्तारं सम्प्रमे नष्टसम्भ्रमम्।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३८ ॥
ਆਪਣਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ, ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਘਬਰਾਹਟ ਰਹਿਤ। ਜੇ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਵੇਖਾਂ ਤਾਂ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।
7.72.39
रथेषु गण्यमानेषु गणितं तं महारथम् ।
मयाऽध्यर्धगुणं सङ्ख्ये तरुणं बाहुशालिनम् ॥ ७.७२.३९ ॥
ਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਹਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਡੇਢ ਗੁਣਾ ਗਿਣਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਜਵਾਨ ਨੂੰ।
7.72.40
प्रद्युम्नस्य प्रियं नित्यं केशवस्य ममैव च ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.४० ॥
ਪ੍ਰਦਿਊਮਨ ਦਾ ਸਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਪਿਆਰਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਵੇਖਾਂ ਤਾਂ ਯਮਲੋਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।
7.72.41
सुनसं सुललाटान्तं स्वक्षिभ्रूदशनच्छदम् ।
अपश्यतस्तद्वदनं का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४१ ॥
ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ, ਸੁੰਦਰ ਮੱਥਾ, ਅੱਖਾਂ, ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਨਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ?
7.72.42
तन्त्रीस्वनसुखं रम्यं पुंस्कोकिलसमध्वनिम् ।
अशृण्वतः स्वनं तस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४२ ॥
ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਰਗਾ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਰਮਣੀਕ, ਨਰ ਕੋਇਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗਾ ਉਸਦਾ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਕੀ ਸ਼ਾਂਤੀ?
7.72.43
रूपं चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्चापि दुर्लभम् ।
अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४३ ॥
ਉਸ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰੂਪ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ — ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ?
7.72.44
अभिवादनदक्षं तं पितॄणां वचने रतम् ।
नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४४ ॥
ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਵੇਖਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ?
7.72.45
सुकुमारः सदा वीरो महार्हशयनोचितः ।
भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वरः ॥ ७.७२.४५ ॥
ਸਦਾ ਕੋਮਲ ਉਹ ਵੀਰ, ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਪਲੰਘ ਦੇ ਯੋਗ — ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਯਕੀਨਨ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
7.72.46
शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रियः ।
तमद्य विप्रविद्धाङ्गमुपासन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ७.७२.४६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਸਦੀ ਸੇਵਾ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਅੰਗ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸ਼ੁਭ ਗਿੱਦੜੀਆਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
7.72.47
यः पुरा बोध्यते सुप्तः सूतमागधबन्दिभिः ।
बोधयन्त्यद्य तं नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनैः ॥ ७.७२.४७ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਤੇ ਬੰਦੀਜਨ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਯਕੀਨਨ ਖੂੰਖਾਰ ਜਾਨਵਰ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
7.72.48
छत्रच्छायासमुचितं तस्य तद्वदनं शुभम् ।
नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणुः करिष्यति ॥ ७.७२.४८ ॥
ਛੱਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖ, ਯਕੀਨਨ ਅੱਜ ਰਣਧੂੜ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਣਾ ਹੈ।
7.72.49
हा पुत्रकावितृप्तस्य सततं पुत्रदर्शने ।
भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात् ॥ ७.७२.४९ ॥
ਹਾਏ ਪੁੱਤਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਤ੍ਰਿਪਤ, ਭਾਗਹੀਣ ਮੈਥੋਂ ਸਮੇਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੋਹ ਲਿਆ ਹੈ।
7.72.50
सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गतिः ।
स्वभाभिर्मोहिता रम्या त्वयाऽत्यर्थं विराजते ॥ ७.७२.५० ॥
ਉਹ ਸੰਯਮਨੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਦਾ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਮੋਹਣੀ ਤੇ ਰਮਣੀਕ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਦੀ ਹੈ।
7.72.51
नूनं वैवस्वतश्च त्वां वरुणश्च प्रियातिथिम् ।
शतक्रतुर्धनेशश्च प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम् ॥ ७.७२.५१ ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੈਵਸਵਤ, ਵਰੁਣ, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਧਨੇਸ਼ (ਕੁਬੇਰ) ਤੈਨੂੰ, ਨਿਡਰ ਨੂੰ, ਪਿਆਰੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਜਾਣ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ।
7.72.52
एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वगिग्यथा ।
दुःखेन महताऽविष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत ॥ ७.७२.५२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।
7.72.53
कथं त्वयि च भीमे च धृष्टद्युम्ने च जीवति ।
सात्यके शक्रविक्रान्ते सौभद्रो निहतः परैः ॥ ७.७२.५३ ॥
ਤੂੰ, ਭੀਮ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਪਰਾਕਰਮੀ ਸਾਤਯਕੀ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸੌਭਦ੍ਰ (ਅਭਿਮਨਿਊ) ਵੈਰੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ?
7.72.54
कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन ।
स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः ॥ ७.७२.५४ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਕੀ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ?
7.72.55
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः ।
असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम् ॥ ७.७२.५५ ॥
ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜਤਨ ਨਾਲ ਲੜਦਾ, ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ, ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
7.72.56
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम् ।
इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः ॥ ७.७२.५६ ॥
ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਬਾਲਕ "ਹੇ ਪਿਤਾ, ਛੇਤੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੌੜ ਆਓ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ, ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਕਰੂਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ।
7.72.57
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च ।
सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति ॥ ७.७२.५७ ॥
ਜਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਮਾਧਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦਾ ਭਾਣਜਾ; ਸੁਭੱਦਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।
7.72.58
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते ॥ ७.७२.५८ ॥
ਯਕੀਨਨ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਵਜ੍ਰਸਾਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ; ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਇਹ ਫਟਦਾ ਨਹੀਂ।
7.72.59
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः ।
स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान् ॥ ७.७२.५९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰਾਂ, ਕਰੂਰਾਂ, ਮਰਮ ਭੇਦਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਭਾਣਜੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਬਾਲਕ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਤੀਰ ਚਲਾਏ?
7.72.60
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति ।
उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति ॥ ७.७२.६० ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਅਦੀਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਰਤਦੇ ਮੈਨੂੰ, ਉਹ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?
7.72.61
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः ।
शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः ॥ ७.७२.६१ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ; ਡਿੱਗੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।
7.72.62
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम् ।
रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति ॥ ७.७२.६२ ॥
ਜੰਗ ਤੋਂ ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਯਕੀਨਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੁਭੱਦਰਾ ਲਈ ਮੈਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
7.72.63
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती ।
द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम् ॥ ७.७२.६३ ॥
ਅਭਿਮਨਯੂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੀ ਸੁਭੱਦਰਾ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖੇਗੀ? ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂਗਾ?
7.72.64
वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति ।
सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ ७.७२.६४ ॥
ਯਕੀਨਨ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।
7.72.65
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः ।
युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन् ॥ ७.७२.६५ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੰਘਨਾਦ ਮੈਂ ਸੁਣੀ; ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਉਲਾਂਭੇ ਦਿੰਦੇ ਯੁਯੁਤਸੂ ਨੂੰ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ।
7.72.66
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम् ।
किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम् ॥ ७.७२.६६ ॥
ਪਾਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਧਰਮ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ? ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ।
7.72.67
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे ।
सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते ॥ ७.७२.६७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕਰਕੇ, ਸੋਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਜੇ?
7.72.68
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः ।
अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम् ॥ ७.७२.६८ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਪ-ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵੇਗਾ। ਭਿਆਨਕ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫਲਹੀਣ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ?
7.72.69
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः ।
अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः ॥ ७.७२.६९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦਿਆਂ, ਮਹਾਮਤੀ ਵੈਸ਼ਯ-ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
7.72.70
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम ।
अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान् ॥ ७.७२.७० ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ? ਤਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੂਰ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ।
7.72.71
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम् ।
निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्।
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम् ॥ ७.७२.७१ ॥
ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅੱਥਰੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਰੋਕਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਤੀਬਰ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਏਦਾਂ ਨਾ ਕਰ।"
7.72.72
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम् ।
क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका ॥ ७.७२.७२ ॥
ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹੀ ਰਾਹ ਹੈ।
7.72.73
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर ॥ ७.७२.७३ ॥
ਲੜਨ ਵਾਲੇ, ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਇਹੀ ਗਤੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਹਿਤ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
7.72.74
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम् ।
गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः ॥ ७.७२.७४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ; ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਯੂ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
7.72.75
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ ।
सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद ॥ ७.७२.७५ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਰੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਇਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ: ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖ ਕੇ ਮੌਤ ਪਾਵਾਂ, ਹੇ ਮਾਨਦ।
7.72.76
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान् ।
वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे ॥ ७.७२.७६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਚਾਹੀ ਮੌਤ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਈ।
7.72.77
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः ।
धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः ॥ ७.७२.७७ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ; ਇਹ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ — ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦਾ ਰਣ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼।
7.72.78
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम ।
त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव ॥ ७.७२.७८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
7.72.79
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद ।
विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७२.७९ ॥
ਹੇ ਮਾਨਦਾਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
7.72.80
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ।
ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम् ॥ ७.७२.८० ॥
ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਪਾ ਕੇ ਪਾਰਥ ਨੇ ਉਦੋਂ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੁੰਧੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
7.72.81
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः ।
अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा ॥ ७.७२.८१ ॥
ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਲੰਮੇ ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਅਭਿਮਨਿਊ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
7.72.82
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया ।
क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै ॥ ७.७२.८२ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਥੀਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਛੇਤੀ ਵੇਖਣਗੇ; ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀ ਵੇਖਣਗੇ।
7.72.83
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम् ।
सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः ॥ ७.७२.८३ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਹੋਈ ਵੀ ਸੌਭਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਮਰਿਆ?
7.72.84
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम ।
सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे ॥ ७.७२.८४ ॥
ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਪਾਂਡਵ ਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ।
7.72.85
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः ॥ ७.७२.८५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਰਥੀ ਹੋ ਕੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਅਭਿਮਨਿਊ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ?
7.72.86
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः ।
यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः ॥ ७.७२.८६ ॥
ਹਾਏ! ਤੁਹਾਡੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਭਿਮਨਿਊ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੌਰਸ ਹੈ ਨਾ ਪਰਾਕਰਮ।
7.72.87
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान् ।
युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान् ॥ ७.७२.८७ ॥
ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਡਰਪੋਕ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਜੰਗ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
7.72.88
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः ।
वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम् ॥ ७.७२.८८ ॥
ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਵਚ, ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਆਯੁਧ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਸਨ? ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲਈ ਹੀ ਸਨ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕੀਤੀ।
7.72.89
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान् ।
न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम् ॥ ७.७२.८९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਤਲਵਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
7.72.90
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः ।
महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा ॥ ७.७२.९० ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਜਮ ਵਾਂਗ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ, ਵਜ੍ਰ ਚੁੱਕੇ ਮਹਿੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਤਪਿਆ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ (ਸਭ ਨੇ ਵੇਖਿਆ)।
7.72.91
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम् ।
अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात् ॥ ७.७२.९१ ॥
ਵਾਸੁਦੇਵ ਜਾਂ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਸਨ।
7.72.92
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ ।
बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः ॥ ७.७२.९२ ॥
ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।
7.72.93
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम् ।
राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.९३ ॥
ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।