മഹാഭാരതം · അധ്യായം 7.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.72.1
अथ संशप्तकैः सार्धं युध्यमाने धनञ्जये ।
अभिमन्यौ हते चापि बाले बलवतां वरे ॥ ७.७२.१ ॥
ധനഞ്ജയൻ സംശപ്തകരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബാലൻ അഭിമന്യു വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ,
7.72.2
महर्षिसत्तमे याते व्यासे स तु युधिष्ठिरः ।
पाण्डवाः किमथाऽकार्षुः शोकोपहतचेतसः ॥ ७.७२.२ ॥
മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ പോയ ശേഷം, ശോകത്താൽ മനസ്സ് തകർന്ന യുധിഷ്ഠിരനും പാണ്ഡവരും എന്താണ് ചെയ്തത്?
7.72.3
कथं संशप्तकेभ्यो वा निवृत्तो वानरध्वजः ।
केन वा कथितस्तस्य प्रशान्तः सुतपावकः।
एतन्मे शंस तत्त्वेन सर्वमेवेह सञ्जय ॥ ७.७२.३ ॥
സംശപ്തകരിൽ നിന്ന് വാനരധ്വജൻ എങ്ങനെ മടങ്ങി? അവനോട് ആരാണ് പറഞ്ഞത്? പുത്രന്റെ അഗ്നി എങ്ങനെ ശാന്തമായി? സഞ്ജയാ, ഇതെല്ലാം സത്യമായി എന്നോട് ഇവിടെ പറയൂ.
7.72.4
शृणु राजन्यथा तेभ्यो निवृत्तः कृष्णसारथिः ।
ततः सर्वाणि सैन्यानि दहन्कृष्णगतिर्यथा ॥ ७.७२.४ ॥
രാജാവേ, കേൾക്കൂ, കൃഷ്ണൻ സാരഥിയായവൻ അവരിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ മടങ്ങിയെന്ന്. പിന്നീട് കൃഷ്ണന്റെ ഗതിപോലെ എല്ലാ സേനകളെയും ദഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് (മുന്നോട്ട് നീങ്ങി).
7.72.5
सम्प्रयातेऽस्तमादित्ये संध्याकाल उपस्थिते ।
अयातस्यात्मशिबिरं निमित्तैरघशंसिभिः ॥ ७.७२.५ ॥
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ച്, സന്ധ്യാസമയം വന്നപ്പോൾ, ദുശ്ശകുനങ്ങളാൽ, അവൻ തന്റെ പാളയത്തിലേക്ക് പോയില്ല.
7.72.6
यच्चासीन्मानसं तस्य यच्च कृष्णेन भाषितम् ।
यथा च कथितस्तस्य निहतः सुतपावकः।
विस्तरेणैव मे सर्वं ब्रुवतः शृणु मारिष ॥ ७.७२.६ ॥
അവന്റെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നതും, കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞതും, പുത്രാഗ്നിയായ (അഭിമന്യു) വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് അവനോട് എങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടു എന്നതും ഞാൻ വിസ്തരിച്ച് പറയാം; കേൾക്കൂ, മാരിഷാ.
7.72.7
तस्मिन्नहनि निर्वृत्ते घोरे प्राणभृतां क्षये ।
आदित्येऽस्तङ्गते श्रीमान्सन्ध्याकाल उपस्थिते ॥ ७.७२.७ ॥
ആ ഭയങ്കരമായ ദിവസം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ജീവികളുടെ നാശം സംഭവിച്ചപ്പോൾ, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, ശ്രീമാനായ സന്ധ്യാകാലം വന്നെത്തി.
7.72.8
व्यपयातेषु वासाय सर्वेषु भरतर्षभ ।
हत्वा संशप्तकव्रातान्दिव्यैरस्त्रैः कपिध्वजः ॥ ७.७२.८ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലാവരും താമസസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങിയപ്പോൾ, കപിധ്വജനായ അർജുനൻ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളാൽ സംശപ്തകസംഘങ്ങളെ വധിച്ചു.
7.72.9
प्रायात्स्वशिबिरं जिष्णुर्जैत्रमास्थाय तं रथम् ।
गच्छन्नेव च गोविन्दं साश्रुकण्ठोऽभ्यभाषत ॥ ७.७२.९ ॥
വിജയിയായ അർജുനൻ ആ വിജയരഥത്തിൽ കയറി തന്റെ ശിബിരത്തിലേക്ക് പോയി. പോകുമ്പോൾതന്നെ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ഠത്തോടെ ഗോവിന്ദനോട് സംസാരിച്ചു.
7.72.10
किं तु मे हृदयं त्रस्तं वाक्व सज्जति केशव ।
स्यन्दने नावतिष्ठामि गात्रैः सीदामि चाच्युत ॥ ७.७२.१० ॥
എന്നാൽ കേശവാ, എന്റെ ഹൃദയം ഭയന്നു വിറയ്ക്കുന്നു, വാക്കുകൾ തടസ്സപ്പെടുന്നു. രഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; അച്യുതാ, എന്റെ അവയവങ്ങൾ തളർന്നു താഴുന്നു.
7.72.11
अनिष्टं चैव मे श्लिष्टं हृदयान्नापसर्पति ।
भुविये दिक्षु चात्युग्रा उत्पातास्त्रासयन्ति माम् ॥ ७.७२.११ ॥
എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പറ്റിപ്പിടിച്ച ഈ അശുഭം വിട്ടുപോകുന്നില്ല. ഭൂമിയിലും ദിക്കുകളിലും കാണുന്ന അതിഭയങ്കരമായ ദുശ്ശകുനങ്ങൾ എന്നെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു.
7.72.12
बहुप्रकारा दृश्यन्ते सर्व एवाघशंसिनः ।
अपि स्वस्ति भवेद्राज्ञः सामात्यस्य गुरोर्मम ॥ ७.७२.१२ ॥
പലതരം അശുഭസൂചകമായ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. അമാത്യരോടുകൂടിയ രാജാവിനും എന്റെ ഗുരുവിനും ശുഭം ഭവിക്കുമോ?
7.72.13
व्यक्तं शिवं सहभ्रातुर्धर्मराजस्य पाण्डव ।
मा शुचःकिञ्चिदेवान्यत्तत्रानिष्टं भविष्यति ॥ ७.७२.१३ ॥
തീർച്ചയായും ധർമ്മരാജാവിനും സഹോദരന്മാർക്കും ശുഭമാണ്. ഹേ പാണ്ഡവാ, ദുഃഖിക്കരുത്; അവിടെ മറ്റൊരനിഷ്ടവും സംഭവിക്കില്ല.
7.72.14
ततः सन्ध्यामुपास्यैव वीरौ वीरावसादने ।
कथयन्तौ रणे वृत्तं प्रयातौ रथमास्थितौ ॥ ७.७२.१४ ॥
പിന്നെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത്, വീരന്മാർ വീണ രണഭൂമിയിൽ യുദ്ധവൃത്താന്തം പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു വീരന്മാരും രഥത്തിൽ കയറി പോയി.
7.72.15
ततः स्वशिबिरं प्राप्तौ हतामित्रौ हतद्विषौ ।
वासुदेवोऽर्जुनश्चैव कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ७.७२.१५ ॥
പിന്നെ തങ്ങളുടെ പാളയത്തിൽ എത്തി; ശത്രുക്കളെ കൊന്ന്, വൈരികളെ നശിപ്പിച്ച്, വാസുദേവനും അർജ്ജുനനും അതിദുഷ്കരമായ കർമ്മം ചെയ്ത് അവിടെ എത്തി.
7.72.16
ध्वस्ताकारमिवालेख्यं संवीक्ष्य शिबिरं स्वकम् ।
बीभत्सुरब्रवीत्कृष्णमस्वस्थहृदयस्ततः ॥ ७.७२.१६ ॥
തങ്ങളുടെ പാളയം നശിച്ച ചിത്രം പോലെ കണ്ട്, അസ്വസ്ഥഹൃദയനായ ബീഭത്സു (അർജ്ജുനൻ) കൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞു.
7.72.17
नदन्ति नाद्य तूर्याणि मङ्गल्यानि जनार्दन ।
मिश्रा दुन्दुभिनिर्धोषैः शङ्खाश्चाडम्बरैः सह ॥ ७.७२.१७ ॥
ഹേ ജനാർദ്ദനാ, ഇന്ന് മംഗളവാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നില്ല; ദുന്ദുഭികളുടെ ഘോഷത്തോടു ചേർന്ന ശംഖുകളും ആരവത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നില്ല.
7.72.18
वीणा नैवाद्य वाद्यन्ते शम्यातालस्वनैः सह ।
मङ्गल्यानि च गीतानि न गायन्ति पठन्ति च ॥ ७.७२.१८ ॥
ഇന്ന് വീണകൾ പോലും ശമ്യയുടെയും താളത്തിന്റെയും ശബ്ദത്തോടെ വായിക്കപ്പെടുന്നില്ല; മംഗള ഗീതങ്ങൾ പാടുന്നില്ല, ചൊല്ലുന്നുമില്ല.
7.72.19
स्तुतियुक्तानि रम्याणि ममानीकेषु बन्दिनः ।
योधाश्चापि हि मां दृष्ट्वा निवर्तन्ते ह्यधोमुखाः ॥ ७.७२.१९ ॥
എന്റെ സൈന്യങ്ങളിൽ സ്തുതിഗീതങ്ങളോടു കൂടിയ മനോഹരരായ ബന്ദികളും യോദ്ധാക്കളും എന്നെ കണ്ട് മുഖം താഴ്ത്തി പിന്തിരിയുന്നു.
7.72.20
कर्माणि च यथापूर्वं कृत्वा नाभिवदन्ति माम् ।
अपि स्वस्ति भवेदद्य भ्रातृभ्यो मम माधव ॥ ७.७२.२० ॥
മുമ്പത്തേതുപോലെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും അവർ എന്നെ അഭിവാദനം ചെയ്യുന്നില്ല. ഓ മാധവാ, ഇന്ന് എന്റെ സഹോദരന്മാർക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ!
7.72.21
न हि शुद्ध्यति मे भावो दृष्ट्वा स्वजनमाकुलम् ।
अपि पाञ्चालराजस्य विराटस्य च मानद ॥ ७.७२.२१ ॥
സ്വജനങ്ങൾ വ്യാകുലരായിരിക്കുന്നത് കണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് തെളിയുന്നില്ല. ഓ മാനദാ, പാഞ്ചാലരാജാവിനും വിരാടനും ഇതുതന്നെ.
7.72.22
सर्वेषां चैव योधानां सामग्र्यं स्यान्ममाच्युत ।
न च मामद्य सौभद्रः प्रहृष्टो भ्रातृभिः सह।
रणादायान्तमुचितं प्रत्युद्याति हसन्निव ॥ ७.७२.२२ ॥
ഓ അച്യുതാ, എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും എന്നോടുകൂടി ഉണ്ടാകുമോ? ഇന്ന് സുഭദ്രയുടെ പുത്രൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവരുന്ന എന്നെ ഉചിതമായി എതിരേൽക്കാൻ വരുന്നില്ല; ചിരിക്കുന്നതുപോലെ.
7.72.23
एवं सङ्कथयन्तौ तौ प्रविष्टौ शिबिरं स्वकम् ।
ददृशाते भृशास्वस्थान्पाण्डवान्नष्टचेतसः ॥ ७.७२.२३ ॥
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് ആ രണ്ടുപേരും തങ്ങളുടെ പാളയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അത്യന്തം വ്യാകുലരും മനസ്സ് നഷ്ടപ്പെട്ടവരുമായ പാണ്ഡവരെ അവർ കണ്ടു.
7.72.24
दृष्ट्वा भ्रातृंश्च पुत्रांश्च विमना वानरध्वजः ।
अपश्यंश्चैव सौभद्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.२४ ॥
സഹോദരന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും കണ്ട വാനരധ്വജൻ (അർജുനൻ) വിഷാദമനസ്സോടെ, സുഭദ്രാപുത്രനെ കാണാതെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
7.72.25
मुखवर्णोऽप्रसन्नो वः सर्वेषामेव लक्ष्यते ।
न चाभिमन्युं पश्यामि न च मां प्रतिनन्दथ ॥ ७.७२.२५ ॥
നിങ്ങളെല്ലാവരുടെയും മുഖവർണ്ണം പ്രസന്നമല്ലാത്തതായി കാണുന്നു. ഞാൻ അഭിമന്യുവിനെ കാണുന്നില്ല; നിങ്ങൾ എന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നുമില്ല.
7.72.26
मया श्रुतश्च द्रोणेन पद्मव्यूहो विनिर्मितः ।
न च वस्तस्य भेत्ताऽस्ति विना सौभद्रमर्भकम् ॥ ७.७२.२६ ॥
ദ്രോണൻ പദ്മവ്യൂഹം നിർമ്മിച്ചു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. സൗഭദ്രനാകുന്ന ആ ബാലനല്ലാതെ അത് ഭേദിക്കാൻ ആരുമില്ല.
7.72.27
न चोपदिष्टस्तस्यासीन्मयानीकाद्विनिर्गमः ।
कच्चिन्न बालो युष्माभिः परानीकं प्रवेशितः ॥ ७.७२.२७ ॥
ഞാൻ അവന് സൈന്യത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുവരുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഉപദേശിച്ചിരുന്നില്ല. ഒരുപക്ഷേ നിങ്ങൾ ആ ബാലനെ ശത്രുസൈന്യത്തിലേക്ക് കടത്തിവിട്ടുവോ?
7.72.28
भित्त्वाऽनीकं महेष्वासः परेषां बहुभिर्युधि ।
कच्चिन्न निहतः सङ्ख्ये सौभद्रः परवीरहा ॥ ७.७२.२८ ॥
പലരായ ശത്രുക്കളുമായി യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ ഭേദിച്ച മഹാധനുർധരനായ ശത്രുവീരഹന്താവായ സൗഭദ്രൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവോ?
7.72.29
लोहिताक्षं महाबाहुं जातं सिंहमिवाद्रिषु ।
उपेन्द्रसदृशं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.२९ ॥
ചുവന്ന കണ്ണുകളും വലിയ ബാഹുക്കളുമുള്ള, പർവതങ്ങളിൽ ജനിച്ച സിംഹത്തെപ്പോലെയുള്ള, ഉപേന്ദ്രനു തുല്യനായ അവൻ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു? പറയൂ.
7.72.30
सुकुमारं महेष्वासं वासवस्यात्मजात्मजम् ।
सदा मम प्रियं ब्रूत कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३० ॥
സുകുമാരനും മഹാധനുർധരനും വാസവന്റെ (ഇന്ദ്രന്റെ) പുത്രന്റെ പുത്രന്റെ പുത്രനും, എപ്പോഴും എനിക്ക് പ്രിയനുമായവൻ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു? പറയൂ.
7.72.31
सुभद्रायाः प्रियं पुत्रं द्रौपद्याः केशवस्य च ।
अम्बायाश्च प्रियं नित्यं कोवधीत्कालमोहितः ॥ ७.७२.३१ ॥
സുഭദ്രയുടെ പ്രിയപുത്രനെ, ദ്രൗപദിയുടെയും കേശവന്റെയും പ്രിയപുത്രനെ, അംബയ്ക്ക് എന്നും പ്രിയനായവനെ, കാലമോഹിതനായി ആര് കൊന്നു?
7.72.32
सदृशो वृष्णिवीरस्य केशवस्य महात्मनः ।
विक्रमश्रुतमाहात्म्यैः कथमायोधने हतः ॥ ७.७२.३२ ॥
വൃഷ്ണിവീരനും മഹാത്മാവായ കേശവനു തുല്യനും, പരാക്രമം, കീർത്തി, മഹിമ എന്നിവയിൽ — അവൻ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു?
7.72.33
वार्ष्णेयीदयितं शूरं मया सततलालितम् ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३३ ॥
വാർഷ്ണേയിയുടെ പ്രിയനും ശൂരനും, ഞാൻ എന്നും ലാളിച്ചു വളർത്തിയവനുമായ പുത്രനെ ഞാൻ കാണാതിരുന്നാൽ യമലോകത്തേക്ക് ഞാൻ പോകും.
7.72.34
मृदुकुञ्चितकेशान्तं बालं बालमृगेक्षणम् ।
मत्तद्विरदविक्रान्तं सिंहपोतमिवोद्गतम् ॥ ७.७२.३४ ॥
മൃദുവായി ചുരുണ്ട മുടിയുള്ള, ബാലനായ, മാൻകണ്ണുള്ള, മദിച്ച ആനയുടെ നടയുള്ള, ഉയർന്നുവന്ന സിംഹക്കുട്ടിപോലെയുള്ളവൻ.
7.72.35
स्मिताभिभाषिणं दान्तं गुरुवाक्यकरं सदा ।
बाल्येऽप्यतुलकर्माणं प्रियवाक्यममत्सरम् ॥ ७.७२.३५ ॥
പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിക്കുന്നവൻ, സംയമമുള്ളവൻ, എന്നും ഗുരുവചനം അനുസരിക്കുന്നവൻ, ബാല്യത്തിലും അതുല്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തവൻ, പ്രിയവാക്കു പറയുന്നവൻ, അസൂയയില്ലാത്തവൻ.
7.72.36
महोत्साहं महाबाहुं दीर्घराजीवलोचनम् ।
भक्तानुकम्पिनं दान्तं न च नीचानुसारिणम् ॥ ७.७२.३६ ॥
മഹോത്സാഹമുള്ളവൻ, മഹാബാഹു, നീണ്ട താമരക്കണ്ണുള്ളവൻ, ഭക്തരോട് അനുകമ്പയുള്ളവൻ, സംയമമുള്ളവൻ, നീചന്മാരെ പിന്തുടരാത്തവൻ.
7.72.37
कृतज्ञं ज्ञानसम्पन्नं कृतास्त्रभनिवर्तिनम् ।
युद्धाभिनन्दिनं नित्यं द्विषतां भयवर्धनम् ॥ ७.७२.३७ ॥
കൃതജ്ഞനും ജ്ഞാനസമ്പന്നനും അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനും ശത്രുക്കളെ പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നവനും എപ്പോഴും യുദ്ധത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവനും ശത്രുക്കളുടെ ഭയം വർധിപ്പിക്കുന്നവനും.
7.72.38
स्वेषां प्रियहिते युक्तं पितॄणां जयगृद्धिनम् ।
न च पूर्वं प्रहर्तारं सम्प्रमे नष्टसम्भ्रमम्।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.३८ ॥
സ്വന്തക്കാരുടെ പ്രിയഹിതത്തിൽ മുഴുകിയവനും മുതിർന്നവരുടെ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും കുഴപ്പത്തിൽ ആദ്യം പ്രഹരിക്കാത്തവനും പരിഭ്രമമില്ലാത്തവനുമായവൻ. എന്റെ മകനെ കാണാതിരുന്നാൽ ഞാൻ യമലോകത്തേക്ക് പോകും.
7.72.39
रथेषु गण्यमानेषु गणितं तं महारथम् ।
मयाऽध्यर्धगुणं सङ्ख्ये तरुणं बाहुशालिनम् ॥ ७.७२.३९ ॥
രഥികളെ എണ്ണുമ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ആ മഹാരഥനെ ഞാൻ ഒന്നരയിരട്ടിയായി എണ്ണിയിരുന്നു, തന്റെ ബാഹുബലത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്ന ആ യുവാവിനെ.
7.72.40
प्रद्युम्नस्य प्रियं नित्यं केशवस्य ममैव च ।
यदि पुत्रं न पश्यामि यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.७२.४० ॥
പ്രദ്യുമ്നന് എപ്പോഴും പ്രിയനും, കേശവനും എനിക്കും പ്രിയനുമായവൻ. എന്റെ മകനെ കാണാതിരുന്നാൽ ഞാൻ യമലോകത്തേക്ക് പോകും.
7.72.41
सुनसं सुललाटान्तं स्वक्षिभ्रूदशनच्छदम् ।
अपश्यतस्तद्वदनं का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४१ ॥
സുന്ദരമായ മൂക്കും സുന്ദരമായ നെറ്റിയും കണ്ണും പുരികവും അധരവുമുള്ള അവന്റെ മുഖം കാണാതിരിക്കെ എന്റെ ഹൃദയത്തിന് എന്ത് ശാന്തി?
7.72.42
तन्त्रीस्वनसुखं रम्यं पुंस्कोकिलसमध्वनिम् ।
अशृण्वतः स्वनं तस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४२ ॥
തന്ത്രിനാദം പോലെ സുഖകരവും രമ്യവും ആൺകുയിലിന്റെ ശബ്ദത്തിന് സമാനവുമായ അവന്റെ സ്വരം കേൾക്കാതിരിക്കെ എന്റെ ഹൃദയത്തിന് എന്ത് ശാന്തി?
7.72.43
रूपं चाप्रतिमं तस्य त्रिदशैश्चापि दुर्लभम् ।
अपश्यतो हि वीरस्य का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४३ ॥
അവന്റെ അതുല്യമായ രൂപം, ദേവന്മാർക്കുപോലും ദുർലഭമായത് — ആ വീരനെ കാണാതിരിക്കുമ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിന് എന്ത് ശാന്തി?
7.72.44
अभिवादनदक्षं तं पितॄणां वचने रतम् ।
नाद्याहं यदि पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ७.७२.४४ ॥
മുതിർന്നവരെ വന്ദിക്കുന്നതിൽ സമർത്ഥനും മുതിർന്നവരുടെ വാക്കുകളിൽ നിരതനുമായ അവനെ ഇന്ന് ഞാൻ കാണാതിരുന്നാൽ എന്റെ ഹൃദയത്തിന് എന്ത് ശാന്തി?
7.72.45
सुकुमारः सदा वीरो महार्हशयनोचितः ।
भूमावनाथवच्छेते नूनं नाथवतां वरः ॥ ७.७२.४५ ॥
എപ്പോഴും സുകുമാരനായ ആ വീരൻ, വിലയേറിയ ശയ്യയ്ക്ക് യോഗ്യനാണ് — രക്ഷിതാക്കളുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായിട്ടും, അനാഥനെപ്പോലെ അവൻ നിലത്ത് കിടക്കുന്നു.
7.72.46
शयानं समुपासन्ति यं पुरा परमस्त्रियः ।
तमद्य विप्रविद्धाङ्गमुपासन्त्यशिवाः शिवाः ॥ ७.७२.४६ ॥
മുമ്പ് ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഉത്തമ സ്ത്രീകൾ സേവിച്ചിരുന്ന അവനെ, ഇന്ന് അംഗങ്ങൾ ചിതറിക്കിടക്കുമ്പോൾ അശുഭമായ കുറുനരികൾ സേവിക്കുന്നു.
7.72.47
यः पुरा बोध्यते सुप्तः सूतमागधबन्दिभिः ।
बोधयन्त्यद्य तं नूनं श्वापदा विकृतैः स्वनैः ॥ ७.७२.४७ ॥
മുമ്പ് ഉറങ്ങുമ്പോൾ സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും ബന്ദികളും ഉണർത്തിയിരുന്ന അവനെ, ഇന്ന് നിശ്ചയമായും ക്രൂരമൃഗങ്ങൾ ഭയങ്കര ശബ്ദങ്ങളാൽ ഉണർത്തുന്നു.
7.72.48
छत्रच्छायासमुचितं तस्य तद्वदनं शुभम् ।
नूनमद्य रजोध्वस्तं रणरेणुः करिष्यति ॥ ७.७२.४८ ॥
കുടച്ചായയ്ക്ക് യോഗ്യമായ അവന്റെ ആ ശുഭമുഖം, നിശ്ചയമായും ഇന്ന് യുദ്ധധൂളി പൊടിപടലമാക്കും.
7.72.49
हा पुत्रकावितृप्तस्य सततं पुत्रदर्शने ।
भाग्यहीनस्य कालेन यथा मे नीयसे बलात् ॥ ७.७२.४९ ॥
അയ്യോ മകനേ, എപ്പോഴും മകനെ കാണുന്നതിൽ തൃപ്തിയില്ലാത്ത, ഭാഗ്യഹീനനായ എന്നിൽ നിന്ന് കാലം നിന്നെ ബലമായി കൊണ്ടുപോകുന്നു.
7.72.50
सा च संयमनी नूनं सदा सुकृतिनां गतिः ।
स्वभाभिर्मोहिता रम्या त्वयाऽत्यर्थं विराजते ॥ ७.७२.५० ॥
ആ സംയമനി തീർച്ചയായും എപ്പോഴും പുണ്യവാന്മാരുടെ ഗതിയാണ്; സ്വഭാവം കൊണ്ട് മോഹിപ്പിക്കുന്ന രമ്യമായ അത് നിന്നാൽ അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്നു.
7.72.51
नूनं वैवस्वतश्च त्वां वरुणश्च प्रियातिथिम् ।
शतक्रतुर्धनेशश्च प्राप्तमर्चन्त्यभीरुकम् ॥ ७.७२.५१ ॥
തീർച്ചയായും വൈവസ്വതനും വരുണനും ശതക്രതുവും ധനേശനും നിന്നെ, ഭയമില്ലാത്തവനെ, പ്രിയ അതിഥിയായി എത്തിയവനെ ആദരിക്കുന്നു.
7.72.52
एवं विलप्य बहुधा भिन्नपोतो वगिग्यथा ।
दुःखेन महताऽविष्टो युधिष्ठिरमपृच्छत ॥ ७.७२.५२ ॥
ഇങ്ങനെ പലവിധം വിലപിച്ച്, തകർന്ന കപ്പലുള്ള കച്ചവടക്കാരനെപ്പോലെ മഹാദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി, അവൻ യുധിഷ്ഠിരനോട് ചോദിച്ചു.
7.72.53
कथं त्वयि च भीमे च धृष्टद्युम्ने च जीवति ।
सात्यके शक्रविक्रान्ते सौभद्रो निहतः परैः ॥ ७.७२.५३ ॥
നീയും ഭീമനും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും ഇന്ദ്രതുല്യ വീരനായ സാത്യകിയും ജീവിച്ചിരിക്കെ, സൗഭദ്രൻ (അഭിമന്യു) ശത്രുക്കളാൽ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു?
7.72.54
कच्चित्स कदनं कृत्वा परेषां कुरुनन्दन ।
स्वर्गतोऽभिमुखः सङ्ख्ये युध्यमानो नरर्षभैः ॥ ७.७२.५४ ॥
കുരുനന്ദനാ, അവൻ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽനിന്ന്, നരശ്രേഷ്ഠന്മാരോട് പൊരുതി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചുവോ?
7.72.55
स नूनं बहुभिर्यत्तैर्युध्यमानो नरर्षभैः ।
असहायः सहायार्थी मामनुध्यातवान्ध्रुवम् ॥ ७.७२.५५ ॥
അവൻ തീർച്ചയായും പലരോടും പരിശ്രമത്തോടെ പോരാടിക്കൊണ്ട്, നരശ്രേഷ്ഠന്മാരോടൊപ്പം പൊരുതി, സഹായമില്ലാതെ സഹായം തേടി എന്നെ ഓർത്തിരുന്നു.
7.72.56
पीड्यमानः शरैर्बालस्तात साध्वभिधाव माम् ।
इति विप्रलपन्मन्ये नृशंसैर्भुवि पातितः ॥ ७.७२.५६ ॥
അമ്പുകളാൽ പീഡിതനായ ആ ബാലൻ "അച്ഛാ, വേഗം എന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി വരൂ" എന്ന് വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ക്രൂരന്മാരാൽ നിലത്തു വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
7.72.57
अथवा मत्प्रसूतः स स्वस्रीयो माधवस्य च ।
सुभद्रायां च सम्भूतो न चैवं वक्तुमर्हति ॥ ७.७२.५७ ॥
അല്ലെങ്കിൽ അവൻ എന്നിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനാണ്; മാധവന്റെ (കൃഷ്ണന്റെ) സഹോദരിയുടെ പുത്രൻ; സുഭദ്രയിൽ ജനിച്ചവൻ; അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കാൻ അർഹനല്ല.
7.72.58
वज्रसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम ।
अपश्यतो दीर्घबाहुं रक्ताक्षं यन्न दीर्यते ॥ ७.७२.५८ ॥
തീർച്ചയായും എന്റെ ഹൃദയം വജ്രസാരം കൊണ്ടു നിർമ്മിതമാണ്, അത്യന്തം ദൃഢമാണ്; നീണ്ട ബാഹുക്കളും ചുവന്ന കണ്ണുകളുമുള്ളവനെ കാണാതിരുന്നിട്ടും അത് പിളരുന്നില്ലല്ലോ.
7.72.59
कथं बाले महेष्वासा नृशंसा मर्मभेदिनः ।
स्वस्रीये वासुदेवस्य मम पुत्रेऽक्षिपञ्शरान् ॥ ७.७२.५९ ॥
ആ മഹാധനുർധരന്മാർ, ക്രൂരന്മാർ, മർമ്മഭേദകർ, വാസുദേവന്റെ സഹോദരീപുത്രനും എന്റെ പുത്രനുമായ ആ ബാലനുനേരെ എങ്ങനെ അമ്പുകൾ എയ്തു?
7.72.60
यो मां नित्यमदीनात्मा प्रत्युद्गम्याभिनन्दति ।
उपयान्तं रिपून्हत्वा सोऽद्य मां किं न पश्यति ॥ ७.७२.६० ॥
എപ്പോഴും ദീനതയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ, ശത്രുക്കളെ വധിച്ചു മടങ്ങിവരുന്ന എന്നെ എതിരേറ്റു അഭിനന്ദിക്കുന്നവൻ, ഇന്ന് എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് കാണുന്നില്ല?
7.72.61
नूनं स पातितः शेते धरण्यां रुधिरोक्षितः ।
शोभयन्मेदिनीं गात्रैरादित्य इव पातितः ॥ ७.७२.६१ ॥
തീർച്ചയായും അവൻ വീണ് രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന് ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്നു; വീണ സൂര്യനെപ്പോലെ തന്റെ അവയവങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചുകൊണ്ട്.
7.72.62
सुभद्रामनुशोचामि या पुत्रमपलायिनम् ।
रणे विनिहतं श्रुत्वा शोकार्ता वै विनङ्क्षति ॥ ७.७२.६२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഓടിപ്പോകാത്ത പുത്രൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ട് ദുഃഖാർത്തയായി തീർച്ചയായും നശിച്ചുപോകുന്ന സുഭദ്രയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിലപിക്കുന്നു.
7.72.63
सुभद्रा वक्ष्यते किं मामबिमन्युमपश्यती ।
द्रौपदीं चैव दुःखार्तां किं वा वक्ष्यामि तामहम् ॥ ७.७२.६३ ॥
അഭിമന്യുവിനെ കാണാത്ത സുഭദ്ര എന്നോട് എന്തു പറയും? ദുഃഖാർത്തയായ ദ്രൗപദിയോട് ഞാൻ എന്തു പറയും?
7.72.64
वज्रसारमयं नूनं हृदयं यन्न यास्यति ।
सहस्रधा वधूं दृष्ट्वा रुदतीं शोककर्शिताम् ॥ ७.७२.६४ ॥
തീർച്ചയായും എന്റെ ഹൃദയം വജ്രസാരം കൊണ്ടുള്ളതാണ്; ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിച്ച് കരയുന്ന മരുമകളെ കണ്ടിട്ടും അത് ആയിരം കഷണങ്ങളായി പൊട്ടുന്നില്ല.
7.72.65
हृष्टानां धार्तराष्ट्राणां सिंहनादो मया श्रुतः ।
युयुत्सुश्चापि कृष्णेन श्रुतो वीरानुपालभन् ॥ ७.७२.६५ ॥
സന്തോഷിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ സിംഹനാദം ഞാൻ കേട്ടു; വീരന്മാരെ ശാസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന യുയുത്സുവിനെയും കൃഷ്ണൻ കേട്ടു.
7.72.66
अशक्नुवन्तः पार्थस्य बालं हत्वा महाबलम् ।
किं न लज्जन्त्यधर्मज्ञाः पार्थिवा दृश्यतां बलम् ॥ ७.७२.६६ ॥
പാർത്ഥപുത്രനെ നേരിടാനാകാതെ, ആ മഹാബലനായ ബാലനെ കൊന്നിട്ടും, ധർമമറിയാത്ത രാജാക്കന്മാർ എന്തുകൊണ്ട് ലജ്ജിക്കുന്നില്ല? അവരുടെ ബലം കാണട്ടെ.
7.72.67
किं तयोर्विप्रियं कृत्वा केशवार्जुनयोर्मृधे ।
सिंहवन्नदथ प्रीताः शोककाल उपस्थिते ॥ ७.७२.६७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ കേശവനും അർജുനനും അപ്രിയം ചെയ്ത്, ദുഃഖകാലം വന്നെത്തിയിരിക്കെ സന്തോഷത്തോടെ സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ നിങ്ങൾ ഗർജിച്ചുവോ?
7.72.68
आगमिष्यति वः क्षिप्रं फलं पापस्य कर्मणः ।
अधर्मो हि कृतस्तीव्रः कथं स्यादफलश्चिरम् ॥ ७.७२.६८ ॥
നിങ്ങളുടെ പാപകർമ്മത്തിന്റെ ഫലം വേഗം നിങ്ങളിലേക്ക് വരും. കഠിനമായ അധർമ്മം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കെ അത് ദീർഘകാലം ഫലശൂന്യമായി എങ്ങനെ ഇരിക്കും?
7.72.69
इति तान्परिभाषन्वै वैश्यापुत्रो महामतिः ।
अपायाच्छस्त्रमुत्सृज्य कोपदुःखसमन्वितः ॥ ७.७२.६९ ॥
ഇങ്ങനെ അവരെ ശാസിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാമതിയായ വൈശ്യപുത്രൻ കോപവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ്, പിന്മാറി ആയുധം താഴെ വെച്ചു.
7.72.70
किमर्थमेतन्नाख्यातं त्वया कृष्ण रणे मम ।
अधक्ष्यं तानहं क्रूरांस्तदा सर्वान्महारथान् ॥ ७.७२.७० ॥
കൃഷ്ണാ, യുദ്ധത്തിൽ നീ ഇത് എന്നോട് എന്തുകൊണ്ട് പറഞ്ഞില്ല? അപ്പോൾ ഞാൻ ആ ക്രൂരരായ മഹാരഥരെയെല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുമായിരുന്നു.
7.72.71
पुत्रशोकार्दितं पार्थं ध्यायन्तं साश्रुलोचनम् ।
निगृह्य वासुदेवस्तं पुत्राधिभिरभिप्लुतम्।
मैवमित्यब्रवीत्कृष्णस्तीव्रशोकसमन्वितम् ॥ ७.७२.७१ ॥
പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതനായി, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ധ്യാനിച്ചിരുന്ന പാർത്ഥനെ (അർജ്ജുനനെ) വാസുദേവൻ (കൃഷ്ണൻ) തടഞ്ഞു; പുത്രചിന്തയാൽ മുങ്ങി, തീവ്രശോകം നിറഞ്ഞ അവനോട് കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: "അങ്ങനെ വേണ്ട."
7.72.72
सर्वेषामेष वै पन्थाः शूराणामनिवर्तिनाम् ।
क्षत्रियाणां विशेषेण येषां नः शस्त्रजीविका ॥ ७.७२.७२ ॥
ഇത് എല്ലാവരുടെയും വഴിയാണ്; വിശേഷിച്ച് പിന്തിരിയാത്ത ശൂരന്മാർക്കും, ആയുധം കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്ന നമ്മുടെ ക്ഷത്രിയർക്കും ഇതുതന്നെയാണ് വഴി.
7.72.73
एषा वै युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम् ।
विहिता सर्वशास्त्रज्ञैर्गतिर्मतिमतां वर ॥ ७.७२.७३ ॥
യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന, പിന്മാറാത്ത ശൂരന്മാർക്ക് ഇതാണ് ഗതി; എല്ലാ ശാസ്ത്രജ്ഞരും വിധിച്ചത്, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
7.72.74
ध्रुवं हि युद्धे मरणं शूरामामनिवर्तिनाम् ।
गतः पुण्यकृतां लोकानभिमन्युर्न संशयः ॥ ७.७२.७४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പിന്മാറാത്ത ശൂരന്മാർക്ക് മരണം ഉറപ്പാണ്; പുണ്യം ചെയ്തവരുടെ ലോകങ്ങളിൽ അഭിമന്യു എത്തി, സംശയമില്ല.
7.72.75
एतच्च सर्ववीराणां काङ्क्षितं भरतर्षभ ।
सङ्ग्रामेऽभिमुखा मृत्युं प्राप्नुयामेति मानद ॥ ७.७२.७५ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലാ വീരന്മാരും ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ഇതാണ്: യുദ്ധത്തിൽ മുഖാഭിമുഖം നിന്ന് മരണം പ്രാപിക്കണം, മാനദനേ.
7.72.76
स च वीरान्रणे हत्वा राजपुत्रान्महाबलान् ।
वीरैराकाङ्क्षितं मृत्युं सम्प्राप्तोऽभिमुखं रणे ॥ ७.७२.७६ ॥
അവൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാബലരായ രാജപുത്ര വീരന്മാരെ കൊന്ന്, വീരന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മരണം യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുഖാഭിമുഖം നിന്ന് പ്രാപിച്ചു.
7.72.77
मा शुचः पुरुषव्याघ्र पूर्वैरेष सनातनः ।
धर्मकृद्भिः कृतो धर्मः क्षत्रियाणां रणे क्षयः ॥ ७.७२.७७ ॥
പുരുഷവ്യാഘ്രാ, ദുഃഖിക്കരുത്; ഇത് പൂർവ്വികരും ധർമ്മം ചെയ്തവരും സ്ഥാപിച്ച സനാതനധർമ്മം — ക്ഷത്രിയർ യുദ്ധത്തിൽ നശിക്കുന്നത്.
7.72.78
इमे ते भ्रातरः सर्वे दीना भरतसत्तम ।
त्वयि शोकसमाविष्टे नृपाश्च सुहृदस्तव ॥ ७.७२.७८ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ ഈ സഹോദരന്മാരെല്ലാം, രാജാക്കന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളും, നീ ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നത് കണ്ട് ദീനരായിരിക്കുന്നു.
7.72.79
एतांश्च वचसा साम्ना समाश्वासय मानद ।
विदितं वेदितव्यं ते न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ ७.७२.७९ ॥
മാനദാ, ഇവരെയെല്ലാം മൃദുവായ വാക്കുകളാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കുക. നിനക്ക് അറിയേണ്ടതെല്ലാം അറിയാം; നീ ദുഃഖിക്കരുത്.
7.72.80
एवमाश्वासितः पार्थः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ।
ततोऽब्रवीत्तदा भ्रातॄन्सर्वान्पार्थः सगद्गदम् ॥ ७.७२.८० ॥
അദ്ഭുതകർമ്മാവായ കൃഷ്ണനാൽ ഇപ്രകാരം ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട പാർത്ഥൻ, അപ്പോൾ സഹോദരന്മാരോടെല്ലാം ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.
7.72.81
स दीर्घबाहुः पृथ्वंसो दीर्घराजीवलोचनः ।
अभिमन्युर्यथा वृत्तः श्रोतुमिच्छाम्यहं तथा ॥ ७.७२.८१ ॥
നീണ്ട ബാഹുക്കളും വിശാലമായ തോളുകളും നീണ്ട താമരക്കണ്ണുകളുമുള്ള അഭിമന്യു എങ്ങനെ വീണുവെന്ന് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
7.72.82
सनागस्यन्दनहयान्सङ्ग्रामे निहतान्मया ।
क्षिप्रं द्रक्ष्यन्ति ते नूनं मम पुत्रं निहत्य वै ॥ ७.७२.८२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ വധിച്ച ആനകളെയും രഥങ്ങളെയും കുതിരകളെയും അവർ വേഗം കാണും; തീർച്ചയായും എന്റെ പുത്രനെ വധിച്ചതിനുശേഷമാണ് അവർ അത് കാണുക.
7.72.83
कथं च वः कृतास्त्राणां सर्वेषां शस्त्रपाणिनाम् ।
सौभद्रो निधनं गच्छेद्वज्रिणापि समागतः ॥ ७.७२.८३ ॥
നിങ്ങളെല്ലാം അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ആയുധം ധരിച്ചവരുമായിരിക്കെ, വജ്രധാരിയോട് (ഇന്ദ്രനോട്) ഏറ്റുമുട്ടിയാലും സൗഭദ്രൻ എങ്ങനെ മരണം പ്രാപിക്കും?
7.72.84
यद्येवमहमज्ञास्यमशक्तान्रक्षणे मम ।
सूनोः पाण्डवपाञ्चालानगोप्स्यं तं महारणे ॥ ७.७२.८४ ॥
പാണ്ഡവരും പാഞ്ചാലരും എന്റെ പുത്രനെ സംരക്ഷിക്കാൻ അശക്തരാണെന്ന് ഞാൻ അറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ അവനെ ഞാൻ തന്നെ രക്ഷിക്കുമായിരുന്നു.
7.72.85
कथं च वो रथस्यानां शरवर्षाणि मुञ्चताम् ।
नीतोऽभिमन्युर्निधनं कदर्थीकृत्य वः परैः ॥ ७.७२.८५ ॥
നിങ്ങൾ രഥികളായി ശരവർഷം ചൊരിയുമ്പോൾ, ശത്രുക്കൾ നിങ്ങളെ അപമാനിച്ച് അഭിമന്യുവിനെ മരണത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോയി?
7.72.86
अहो वः पौरुषं नास्ति न च वोऽस्ति पराक्रमः ।
यत्राभिमन्युः समरे पश्यतां वो निपातितः ॥ ७.७२.८६ ॥
അയ്യോ! നിങ്ങളുടെ കണ്മുന്നിൽ യുദ്ധത്തിൽ അഭിമന്യു വീഴ്ത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് പൗരുഷമോ പരാക്രമമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
7.72.87
आत्मानमेव गर्हेयं यदहं वै सुदुर्बलान् ।
युष्मानाज्ञाय निर्यातो भीरूनकृतनिश्चयान् ॥ ७.७२.८७ ॥
അത്യന്തം ദുർബലരും ഭീരുക്കളും ഉറച്ച തീരുമാനമില്ലാത്തവരുമായ നിങ്ങളെ അറിഞ്ഞിട്ടും ഞാൻ യുദ്ധത്തിനിറങ്ങിയതിൽ ഞാൻ തന്നെ എന്നെ നിന്ദിക്കണം.
7.72.88
आहोस्विद्भूषणार्थाय वर्मशस्त्रायुधानि वः ।
वाचस्तु वक्तुं संसत्सु मम पुत्रमरक्षताम् ॥ ७.७२.८८ ॥
അതോ നിങ്ങളുടെ കവചങ്ങളും ശസ്ത്രങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അലങ്കാരത്തിനായിരുന്നുവോ? സഭകളിൽ സംസാരിക്കാൻ മാത്രമായിരുന്നുവോ? എന്റെ മകനെ നിങ്ങൾ രക്ഷിച്ചില്ലല്ലോ.
7.72.89
एवमुक्त्वा ततो वाक्यमतिष्ठद्वै वरासिमान् ।
न स्माशक्यत बीभत्सुः केनचित्प्रसमीक्षितुम् ॥ ७.७२.८९ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ശ്രേഷ്ഠമായ വാൾ പിടിച്ചുകൊണ്ട് നിന്നു; അപ്പോൾ ആർക്കും ബീഭത്സുവിനെ (അർജുനനെ) നോക്കിക്കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
7.72.90
तमन्तकमिव क्रुद्धं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः ।
महेन्द्रमिव तिष्ठन्तं वज्रोद्यतमहाभुजम्।
पुत्रशोकाभिसन्तप्तमश्रुपूर्णमुखं तदा ॥ ७.७२.९० ॥
ക്രുദ്ധനായ യമനെപ്പോലെ, ആവർത്തിച്ച് നെടുവീർപ്പിടുന്നവനായി, വജ്രം ഉയർത്തിയ മഹേന്ദ്രനെപ്പോലെ വലിയ ഭുജങ്ങളുള്ളവനായി, പുത്രശോകത്താൽ വെന്തുരുകി, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ നിന്ന അദ്ദേഹത്തെ അപ്പോൾ (എല്ലാവരും കണ്ടു).
7.72.91
न भाषितुं शक्नुवन्ति द्रष्टुं वा सुहृदोऽर्जुनम् ।
अन्यत्र वासुदेवाद्वा ज्येष्ठाद्वा पाण्डुनन्दनात् ॥ ७.७२.९१ ॥
വാസുദേവനോ പാണ്ഡുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രനോ അല്ലാതെ, അർജുനന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് അവനോട് സംസാരിക്കാനോ അവനെ കാണാനോ കഴിഞ്ഞില്ല.
7.72.92
सर्वास्ववस्थासु हितावर्जुनस्य मनोनुगौ ।
बहुमानात्प्रियत्वाच्च तावेनं वक्तमर्हतः ॥ ७.७२.९२ ॥
എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും അർജുനന്റെ ഹിതൈഷികളും അവന്റെ മനസ്സിനെ അനുസരിക്കുന്നവരുമായ ആ ഇരുവർ മാത്രമാണ് ബഹുമാനവും സ്നേഹവും കാരണം ഇവനോട് സംസാരിക്കാൻ അർഹർ.
7.72.93
ततस्तं पुत्रशोकेन भृशं पीडितमानसम् ।
राजीवलोचनं क्रुद्धं राजा वचनमब्रवीत् ॥ ७.७२.९३ ॥
അപ്പോൾ പുത്രശോകത്താൽ മനസ്സ് അത്യന്തം പീഡിതനായ, താമരക്കണ്ണനും കോപിച്ചവനുമായ അവനോട് രാജാവ് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.