महाभारत · अध्याय 7.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.74.1
श्रुत्वा तु तं महाशब्दं पाण्डूनां पुत्रगृद्धिनाम् ।
चारैः प्रवेदितस्त्रस्तः समुत्थाय जयद्रथः ॥ ७.७४.१ ॥
पुत्राच्या ओढीने व्याकूळ झालेल्या पांडवांचा तो महान आक्रोश ऐकून, हेरांनी कळवल्यामुळे घाबरलेला जयद्रथ उठून उभा राहिला.
7.74.2
शोकसम्मूढहृदयो दुःखेनाभ्याहतो भृशम् ।
मज्जमान इवागाधे विपुले शोकसागरे।
जगाम समितिं राज्ञां सैन्धवो विमृशन्बहु ॥ ७.७४.२ ॥
शोकाने मूढ झालेल्या मनाने, दुःखाने अत्यंत घायाळ होऊन, अथांग विशाल शोकसागरात बुडणाऱ्यासारखा सैंधव बहुत विचार करत राजांच्या सभेत गेला.
7.74.3
स तेषां नरदेवानां सकाशे पर्यदेवयत् ।
अभिमन्युपितुर्भीतः सव्रीडो वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.७४.३ ॥
तो त्या नरदेवांसमोर विलाप करू लागला; अभिमन्यूच्या पित्याला भिऊन, लाजून हे वचन बोलला.
7.74.4
योऽसौ पाण्डोः किल क्षेत्रे जातः शक्रेण कामिना ।
स निनीषति दुर्बुद्धिर्मां किलैकं यमक्षयम् ॥ ७.७४.४ ॥
पांडूच्या क्षेत्रात कामातुर इंद्राने जन्माला घातलेला — तो दुर्बुद्धी केवळ मलाच यमलोकी नेऊ इच्छितो.
7.74.5
स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि स्वगृहं जीवितेप्सया। ॥ ७.७४.५ ॥
तुमचे कल्याण असो; जगण्याच्या इच्छेने मी आपल्या घरी जातो.
7.74.6
अथवास्त्रप्रतिबलास्त्रात मां क्षत्रियर्षभाः ।
पार्थेन प्रार्थितं वीरास्ते सन्दत्त ममाभयम् ॥ ७.७४.६ ॥
किंवा शस्त्रात समान बल असलेल्या क्षत्रियश्रेष्ठांनो, शस्त्रापासून मला वाचवा; वीरांनो, पार्थाने मागितलेले अभय मला द्या.
7.74.7
द्रोणदुर्योधनकृपाः कर्णमद्रेशबाह्लिकाः ।
दुःशासनादयः शक्तास्त्रातुमप्यन्तकार्दितम् ॥ ७.७४.७ ॥
द्रोण, दुर्योधन, कृप, कर्ण, मद्रेश, बाह्लिक, दुःशासन इत्यादी सुद्धा मृत्यूने पीडित झालेल्याचे रक्षण करण्यास समर्थ नाहीत.
7.74.8
किमङ्ग पुनरेकेन फल्गुनेन जिघांसता ।
न त्रास्यन्ति भवन्तो मां समस्ताः पतयः क्षितेः ॥ ७.७४.८ ॥
एकटा फाल्गुन (अर्जुन) मारण्याच्या इच्छेने येत असताना मग काय बोलावे! पृथ्वीचे सर्व स्वामी, तुम्ही मला वाचवू शकणार नाही.
7.74.9
प्रतिज्ञां पाण्डवेयानां श्रुत्वा मम महद्भयम् ।
सीदन्ति मम गात्राणि मुमूर्षोरिव पार्थिवाः ॥ ७.७४.९ ॥
पाण्डवांची प्रतिज्ञा ऐकून माझ्या मनात मोठे भय उत्पन्न झाले आहे. हे राजांनो, मरणोन्मुखासारखे माझे अवयव शिथिल होत आहेत.
7.74.10
वधो नूनं प्रतिज्ञातो मम गाण्डीवधन्वना ।
तथाहि हृष्टाः क्रोशन्ति शोककालेऽपि पाण्डवाः ॥ ७.७४.१० ॥
गाण्डीवधारी अर्जुनाने माझ्या वधाची निश्चित प्रतिज्ञा केली आहे. म्हणूनच शोकाच्या वेळीसुद्धा पाण्डव हर्षाने गर्जना करत आहेत.
7.74.11
तन्न देवा न गन्धर्वा नासुरोरगराक्षसाः ।
उत्सहन्तेऽन्यथा कर्तुं कुत एव नराधिपाः ॥ ७.७४.११ ॥
म्हणून देव, गंधर्व, असुर, उरग आणि राक्षस सुद्धा ते बदलण्यास समर्थ नाहीत; मग नरांचे अधिपती तर काय करणार!
7.74.12
तस्मान्मामनुजानीत भद्रं वोऽस्तु नरर्षभाः ।
अदर्शनं गमिष्यामि न मां द्रक्ष्यन्ति पाण्डवाः ॥ ७.७४.१२ ॥
म्हणून हे नरश्रेष्ठांनो, मला जाण्याची अनुमती द्या; तुमचे कल्याण होवो. मी अदृश्य होईन; पाण्डव मला पाहणार नाहीत.
7.74.13
एवं विलपमानं तं भयाद्व्याकुलचेतसम् ।
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्राजा दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥ ७.७४.१३ ॥
अशा प्रकारे भयाने व्याकुल मनाने विलाप करणाऱ्या त्याला, आपल्या कार्याचे गांभीर्य लक्षात घेऊन राजा दुर्योधन म्हणाला.
7.74.14
न भेतव्यं नरव्याघ्र को हि त्वां पुरुषर्षभ ।
मध्ये क्षत्रियवीराणां तिष्ठन्तं प्रार्थयेद्युधि ॥ ७.७४.१४ ॥
हे नरव्याघ्रा, भिऊ नकोस. क्षत्रिय वीरांच्या मध्ये उभ्या असलेल्या तुला, हे पुरुषश्रेष्ठा, युद्धात कोण मारू इच्छील?
7.74.15
एतेषां नरदेवानां मत्तमातङ्गगामिनाम् ।
सङ्घातमुपयातानामपि विभ्येत्पुरन्दरः ॥ ७.७४.१५ ॥
मदोन्मत्त हत्तींसारखे चालणाऱ्या या नरदेवांचा (राजांचा) समूह समोर आला तर इंद्रालाही भीती वाटेल.
7.74.16
अहं वैकर्तनः कर्णश्चित्रसेनो विविंशतिः ।
भूरिश्रवाः शलः शल्यो वृषसेनो दुरासदः ॥ ७.७४.१६ ॥
मी, विकर्तनाचा पुत्र कर्ण, चित्रसेन, विविंशति, भूरिश्रवा, शल, शल्य, वृषसेन — जो अजेय आहे.
7.74.17
पुरुमित्रो जयो भोजः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ।
सत्यव्रतो महाबाहुर्विकर्णो दुर्मुखश्च ह ॥ ७.७४.१७ ॥
पुरुमित्र, जय, भोज, कांबोज सुदक्षिण, महाबाहू सत्यव्रत, विकर्ण आणि दुर्मुख हेही.
7.74.18
दुःशासनः सुबाहुश्च कालिङ्गश्चाप्युदायुधः ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ द्रोणो द्रौणिश्च सौबलः ॥ ७.७४.१८ ॥
दुःशासन, सुबाहू, कलिंगाचा राजा, उदायुध, अवंतीचे दोन राजकुमार विंद आणि अनुविंद, द्रोण, द्रोणपुत्र अश्वत्थामा, आणि सुबलाचा पुत्र शकुनी.
7.74.19
मायावी बलवाञ्छूरो राक्षसश्चाप्यलम्बुसः ।
एते चान्ये च बहवो नानाजनपदेश्वराः।
ससैन्यास्त्वाभिगोप्स्यन्ति व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ७.७४.१९ ॥
मायावी, बलवान, शूर राक्षस अलंबुषही, हे व इतर अनेक नाना जनपदांचे अधिपती सैन्यासह तुझे रक्षण करतील. तुझ्या मनातील हा ज्वर दूर होवो.
7.74.20
त्वं चापि रथिनां श्रेष्ठः स्वयं शूरोऽमितद्युते ।
स कथं पाण्डवेयेभ्यो भयं पश्यसि वैन्धव ॥ ७.७४.२० ॥
हे अमिततेजा! तूही स्वतः रथींमध्ये श्रेष्ठ आणि शूर आहेस. हे वैन्धवा! पांडवांकडून तू भय का पाहतोस?
7.74.21
अक्षौहिण्यो महावीर्य मदीयास्तव रक्षणे ।
यत्ता योत्स्यन्ति माभैस्त्वं सैन्धव व्येतु ते भयम् ॥ ७.७४.२१ ॥
हे महावीर्या! माझ्या अक्षौहिणी सेना तुझ्या रक्षणासाठी सज्ज होऊन युद्ध करतील. हे सैंधवा! तू भिऊ नकोस. तुझे भय दूर होवो.
7.74.22
एवमाश्वासितो राजन्पुत्रेण तव सैन्धवः ।
दुर्योधनेन सहितो द्रोणं रात्रावुपागमत् ॥ ७.७४.२२ ॥
हे राजा! अशा प्रकारे तुझ्या पुत्राने आश्वासित केलेला सैंधव दुर्योधनासह रात्री द्रोणाजवळ आला.
7.74.23
उपसङ्गृह्य चरणौ द्रोणाय स विशाम्पतिः ।
उपोपविश्य प्रणतः पर्यपृच्छदिदं वचः ॥ ७.७४.२३ ॥
त्या विशाम्पतीने द्रोणाचे चरण धरून, त्यांच्याजवळ बसून, नम्रपणे हे शब्द विचारले.
7.74.24
निमित्ते दूरपातित्वे लघुत्वे दृढवेधने ।
मम ब्रवीतु भगवान्विशेषं फल्गुनस्य च ॥ ७.७४.२४ ॥
हे भगवन्! शकुनांमध्ये, दूरवर बाण सोडण्यात, लघुतेत आणि दृढ लक्ष्यवेधात फल्गुनाचे (अर्जुनाचे) वैशिष्ट्य मला सांगा.
7.74.25
विद्याविशेषमिच्छामि ज्ञातुमाचार्य तत्त्वतः ।
अर्जुनस्यात्मनश्चैव याथातथ्यं प्रचक्ष्व मे ॥ ७.७४.२५ ॥
आचार्यांकडून तत्त्वतः विद्येचे वैशिष्ट्य जाणून घ्यावे अशी माझी इच्छा आहे, अर्जुनाचे आणि माझेही. त्याचे यथार्थ स्वरूप मला सांगा.
7.74.26
सममाचार्यकं तात तव चैवार्जुनस्य च ।
योगाद्दुःखोषितत्वाच्च तस्मात्त्वत्तोऽधिकोऽर्जुनः ॥ ७.७४.२६ ॥
हे तात, तुझे आणि अर्जुनाचे आचार्यत्व समान आहे. कष्ट आणि दुःख सहन केल्यामुळे अर्जुन तुझ्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
7.74.27
न तु ते युधि सन्त्रासः कार्यः पार्थात्कथञ्चन ।
अहं हि रक्षिता तात भयात्त्वां नात्र संशयः ॥ ७.७४.२७ ॥
पण युद्धात पार्थापासून तुला कोणत्याही प्रकारे भय बाळगू नये. हे तात, मीच तुला भयापासून रक्षीन; यात संशय नाही.
7.74.28
न हि मद्बाहुगुप्तस्य प्रभवन्त्यमरा अपि ।
व्यूहयिष्यामि तं व्यूहं यं पार्थो न तरिष्यति ॥ ७.७४.२८ ॥
माझ्या बाहूंनी रक्षिलेल्यावर देवताही प्रभावी ठरत नाहीत. पार्थाला ओलांडता येणार नाही असा व्यूह मी रचीन.
7.74.29
तस्माद्युध्यस्व माभैस्त्वं स्वधर्ममनुपालय ।
पितृपैतामहं मार्गमनुयाहि महारथ ॥ ७.७४.२९ ॥
म्हणून युद्ध कर, भिऊ नकोस. आपला स्वधर्म पाळ. हे महारथा, पितृपितामहांच्या मार्गाने चाल.
7.74.30
अधीता विधिवद्वेदा अग्नयः सुहुतास्त्वया ।
इष्टं च बहुभिर्यज्ञैर्न ते मृत्युर्भयङ्करः ॥ ७.७४.३० ॥
तू विधिपूर्वक वेदांचे अध्ययन केले आहेस, अग्नींमध्ये उत्तम आहुती दिल्या आहेत, अनेक यज्ञ केले आहेत. तुझे मरण भयंकर होणार नाही.
7.74.31
दुर्लभं मानुषैर्मन्दैर्महाभाग्यमवाप्य तु ।
भुजवीर्यार्जिताँल्लोकान्दिव्यान्प्राप्स्यस्यनुत्तमान् ॥ ७.७४.३१ ॥
मनुष्यांमध्ये मंदबुद्धींना दुर्लभ असे महाभाग्य प्राप्त करून, तुझ्या भुजबळाने मिळवलेली उत्तम दिव्य लोक तू प्राप्त करशील.
7.74.32
कुरवः पाण्डवाश्चैव वृष्णयोऽन्ये च मानवाः ।
अहं च सहपुत्रेण अध्रुवा इति चिन्त्यताम् ॥ ७.७४.३२ ॥
कौरव, पांडव, वृष्णी आणि इतर मानव, मी आणि माझा पुत्र — सर्वजण अनित्य आहेत असा विचार कर.
7.74.33
पर्यायेण वयं सर्वे कालेन बलिना हताः ।
परलोकं गमिष्यामः स्वैःस्वैः कर्मभिरन्विताः ॥ ७.७४.३३ ॥
आपण सर्व क्रमाक्रमाने बलवान कालाने मारले जाऊन, आपापल्या कर्मांसह परलोकाला जाऊ.
7.74.34
तपस्तप्त्वा तु याँल्लोकान्प्राप्नुवन्ति तपस्विनः ।
क्षत्रधर्माश्रिताः वीराः क्षत्रियाः प्राप्नुवन्ति तान् ॥ ७.७४.३४ ॥
तप करून तपस्वी ज्या लोकांना प्राप्त करतात, क्षत्रधर्माचा आश्रय घेणारे वीर क्षत्रिय तेच लोक प्राप्त करतात.
7.74.35
एवमाश्वासितो राजा भारद्वाजेन सैन्धवः ।
अपानुदद्भयं पार्थाद्युद्धाय च मनो दधे ॥ ७.७४.३५ ॥
भारद्वाजाने (द्रोणाने) असे आश्वासन दिलेला सैंधव राजा, पार्थाचे (अर्जुनाचे) भय दूर सारून युद्धाकडे मन लावता झाला.
7.74.36
ततः प्रहर्षः सैन्यानां तस्य चासीद्विशाम्पते ।
वादित्राणां ध्वनिश्चोग्रः सिंहनादरवैः सह ॥ ७.७४.३६ ॥
हे प्रजाधिपती! तेव्हा त्याच्या सैन्यात हर्ष झाला; सिंहनादांच्या ध्वनींबरोबर वाद्यांचा भयंकर नाद उठला.