মহাভারত · অধ্যায় 7.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.77.1
तां निशां दुःखशोकार्तौ निःश्वसन्ताविवोरगौ ।
निद्रां नैवोपलेभाते वासुदेवधनञ्जयौ ॥ ७.७७.१ ॥
সেই রাতে দুঃখ ও শোকে পীড়িত বাসুদেব ও ধনঞ্জয়, নিঃশ্বাস ফেলা দুই সাপের মতো, ঘুম পেলেন না।
7.77.2
नरनारायणौ क्रुद्धौ ज्ञात्वा देवाः सवासवाः ।
व्यथिताश्चिन्तयामासुः किंस्विदेतद्भविष्यति ॥ ७.७७.२ ॥
নর ও নারায়ণ ক্রুদ্ধ হয়েছেন জেনে ইন্দ্রসহ দেবতারা ব্যথিত হয়ে ভাবতে লাগলেন, "এ কী হবে?"
7.77.3
ववुश्च दारुणा वाता रूक्षा घोराभिशंसिनः ।
सकबन्धस्तथाऽऽदित्ये परिघः समदृश्यत ॥ ७.७७.३ ॥
ভয়ংকর, রুক্ষ, ঘোর অমঙ্গল-সূচক দারুণ বাতাস বইল; সূর্যের চারপাশে কবন্ধসহ পরিঘ দেখা গেল।
7.77.4
शुष्काशन्यश्च निष्पेतुः सनिर्घाताः सविद्युतः ।
चचाल चापि पृथिवी सशैलवनकानना ॥ ७.७७.४ ॥
শুষ্ক বজ্র পড়ল, গর্জন ও বিদ্যুতের সঙ্গে; পর্বত, বন ও উপবনসহ পৃথিবীও কেঁপে উঠল।
7.77.5
चुक्षुभुश्च महाराज सागारा मकरालयाः ।
प्रतिस्रोतःप्रवृत्ताश्च तथा गन्तुं समुद्रगाः ॥ ७.७७.५ ॥
হে মহারাজ, মকরালয় সাগরসমূহ তীরসহ বিক্ষুব্ধ হলো; সমুদ্রগামী নদীগুলোও উল্টো স্রোতে বইতে লাগল।
7.77.6
रथाश्वनरनागानां प्रवृत्तमधरोत्तरम् ।
क्रव्यादानां प्रमोदार्थं यमराष्ट्रविवृद्धये ॥ ७.७७.६ ॥
রথ, অশ্ব, মানুষ ও হাতির বিনাশ উল্টোপাল্টাভাবে শুরু হলো, মাংসভোজীদের আনন্দের জন্য ও যমরাজ্যের বৃদ্ধির জন্য।
7.77.7
वाहनानि शकृन्मूत्रे मुमुचू रुरुदुश्च ह ।
तान्दृष्ट्वा दारुणान्सर्वानुत्पाताँल्लोमहर्षणान् ॥ ७.७७.७ ॥
বাহনগুলি মলমূত্র ত্যাগ করে কাঁদতে লাগল। সেই সমস্ত ভয়ংকর, রোমহর্ষক দুর্লক্ষণ দেখে।
7.77.8
सर्वे ते व्यथिताः सैन्यास्त्वदीया भरतर्षभा ।
श्रुत्वा महाबलस्योग्रां प्रतिज्ञां सव्यसाचिनः ॥ ७.७७.८ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, আপনার সমস্ত সৈন্য ব্যথিত হল, মহাবলী সব্যসাচীর (অর্জুনের) ভয়ংকর প্রতিজ্ঞা শুনে।
7.77.9
अथ कृष्णं महाबाहुरब्रवीत्पाकशासनिः ।
आश्वासय सुभद्रां त्वं भगिनीं स्नुषया सह ॥ ७.७७.९ ॥
তখন মহাবাহু পাকশাসনি (অর্জুন) কৃষ্ণকে বললেন, "তুমি তোমার বোন সুভদ্রাকে তার পুত্রবধূর সঙ্গে সান্ত্বনা দাও।"
7.77.10
स्नुषां चास्या वयस्याश्च विशोकाः कुरु माधव ।
साम्ना सत्येन युक्तेन वचसाऽऽश्वासय प्रभो ॥ ७.७७.१० ॥
হে মাধব, তার পুত্রবধূ ও সখীদের শোকমুক্ত কর। হে প্রভু, সত্যযুক্ত মধুর বাক্যে তাদের সান্ত্বনা দাও।
7.77.11
ततोऽर्जुनगृहं गत्वा वासुदेवः सुदुर्मनाः ।
भगिनीं पुत्रशोकार्तामाश्वासयत दुःखिताम् ॥ ७.७७.११ ॥
তারপর অর্জুনের গৃহে গিয়ে, অত্যন্ত বিষণ্ণ মনে বাসুদেব পুত্রশোকে কাতর দুঃখিনী ভগিনীকে সান্ত্বনা দিলেন।
7.77.12
मा शोकं कुरु वार्ष्णेयि कुमारं प्रति सस्नुषा ।
सर्वेषां प्राणिनां भीरु निष्ठैषा कालनिर्मिता ॥ ७.७७.१२ ॥
হে বার্ষ্ণেয়ী, পুত্রবধূর সঙ্গে মিলে কুমারের জন্য শোক করো না। হে ভীরু, সকল প্রাণীর পরিণতি এটাই; কালের সৃষ্টি।
7.77.13
कुले जातस्य वीरस्य क्षत्रियस्य विशेषतः ।
सदृशं मरणं ह्येतत्तव पुत्रस्य मा शुचः ॥ ७.७७.१३ ॥
উচ্চবংশে জাত বীর ক্ষত্রিয়ের, বিশেষত, এমন মৃত্যুই যথোচিত। তোমার পুত্রের জন্য শোক করো না।
7.77.14
दिष्ट्या महारथो धीरः पितुस्तुल्यपराक्रमः ।
क्षात्रेण विधिना प्राप्तो वीराभिलषितां गतिम् ॥ ७.७७.१४ ॥
সৌভাগ্যবশত সেই মহারথ, ধীর, পিতার সমান পরাক্রমী, ক্ষাত্রবিধি অনুসারে বীরদের কাঙ্ক্ষিত গতি লাভ করেছে।
7.77.15
जित्वा सुबहुशः शत्रून्प्रेषयित्वा च मृत्यवे ।
गतः पुण्यकृतां लोकान्सर्वकामदुहोऽक्षयान् ॥ ७.७७.१५ ॥
বহুবার শত্রুদের জয় করে, তাদের মৃত্যুর কাছে পাঠিয়ে, তিনি পুণ্যকর্মাদের সর্বকামপ্রদ, অক্ষয় লোকে গিয়েছেন।
7.77.16
तपसा ब्रह्मचर्येण श्रुतेन प्रज्ञयापि च ।
सन्तो यां गतिमिच्छन्ति तां प्राप्तस्तव पुत्रकः ॥ ७.७७.१६ ॥
তপস্যা, ব্রহ্মচর্য, শ্রুতি-জ্ঞান ও প্রজ্ঞায় সাধুরা যে গতি কামনা করেন, তোমার পুত্র সেই গতিই লাভ করেছে।
7.77.17
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं वीरजा वीरबान्धवा ।
मा शुचस्तनयं भद्रे गतःस परमां गतिम् ॥ ७.७७.१७ ॥
তুমি বীরদের জননী, বীরের পত্নী, বীরদের থেকে জাতা এবং বীরদের আত্মীয়া। হে ভদ্রে, তোমার পুত্রের জন্য শোক করো না; সে পরম গতি লাভ করেছে।
7.77.18
शूरं सूते त्वद्विधा राजपुत्री ॥ ७.७७.१८ ॥
তোমার মতো রাজকন্যা শূরবীরকে জন্ম দেয়।
7.77.19
प्राप्स्यते चाप्यसौ पापः सैन्धवो बालघातकः ।
अधर्मस्यास्य तु फलं ससुहृद्गणबान्धवः ॥ ७.७७.१९ ॥
শিশুঘাতক এই পাপী সৈন্ধবও এই অধর্মের ফল লাভ করবে, তার সুহৃদ, অনুচর ও বান্ধবদের সঙ্গে।
7.77.20
व्युष्टायां तु वरारोहे रजन्यां पापकर्मकृत् ।
न हि मोक्ष्यति पार्थात्स प्रविष्टोऽप्यमरावतीम् ॥ ७.७७.२० ॥
হে সুন্দরী, রাত প্রভাত হলে, পাপকর্মা সে পার্থের হাত থেকে রক্ষা পাবে না, অমরাবতীতে প্রবেশ করলেও।
7.77.21
श्वः शिरः पादमूलं ते सैन्धवस्याहृतं ध्रुवम् ।
पद्ध्यां प्रमथितासि त्वं विशोका भव मा रुदः ॥ ७.७७.२१ ॥
আগামীকাল সৈন্ধবের মস্তক ও পায়ের নিচের অংশ নিশ্চয়ই আনা হবে; তুমি পায়ে তা দলিত করবে। শোকহীন হও, কেঁদো না।
7.77.22
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य गतः शूरः सतां गतिम् ।
वयं च प्राप्नुयामेह ये चान्ये शस्त्रजीविनः ॥ ७.७७.२२ ॥
ক্ষাত্রধর্ম সম্মুখে রেখে ওই বীর সাধুদের গতি লাভ করেছে। আমরাও এবং অন্য অস্ত্রজীবীরাও যেন এখানে সেই গতি লাভ করি।
7.77.23
व्यूढोरस्को महाबाहुरनिवर्ती रिपुव्रजात् ।
गतस्तव वरारोहे पुत्रः स्वर्गं ज्वरं जहि ॥ ७.७७.२३ ॥
হে সুন্দরী, প্রশস্ত বক্ষ ও মহাবাহু তোমার পুত্র শত্রুসৈন্য থেকে পশ্চাদপসরণ না করে স্বর্গে গেছে। সেই শোকের জ্বর ত্যাগ কর।
7.77.24
अनुयातश्च पितरं मातृपक्षं च वीर्यवान् ।
सहस्रशो रिपून्हत्वा हतः शूरो महारथः ॥ ७.७७.२४ ॥
পিতা ও মাতৃপক্ষের অনুগামী সেই পরাক্রমী বীর সহস্র শত্রু বধ করে মহারথ শূর নিহত হয়েছে।
7.77.25
आश्वासय स्नुषां राज्ञि मा शुचः क्षत्रिये भृशम् ।
श्वः प्रियं सुमहच्छ्रुत्वा विशोका भव नन्दिनि ॥ ७.७७.२५ ॥
হে রানী, পুত্রবধূকে সান্ত্বনা দাও; বীরের জন্য অতিশয় শোক কোরো না। আগামীকাল অতি প্রিয় সংবাদ শুনে, হে নন্দিনী, শোকহীন হও।
7.77.26
यत्पार्थेन प्रतिज्ञातं तत्तथा न तदन्यथा ।
चिकीर्षितं हि ते भर्तुर्न भवेज्जातु निष्फलम् ॥ ७.७७.२६ ॥
পার্থ যা প্রতিজ্ঞা করেছেন তা তেমনই হবে, অন্যথা নয়। তোমার স্বামীর সংকল্পিত কাজ কখনো নিষ্ফল হবে না।
7.77.27
यदि च मनुजपन्नगाः पिशाचा ।
रजनिचचाराः पतगाः सुरासुराश्च।
रणगतमभियान्ति सिन्धुराजं ।
न स भविता सह तैरपि प्रभाते ॥ ७.७७.२७ ॥
মানুষ, নাগ, পিশাচ, রাত্রিচর, পক্ষী, দেবতা ও অসুর যদি যুদ্ধগত সিন্ধুরাজকে আক্রমণ করে, তবুও প্রভাতে সে তাদের সঙ্গে থাকবে না।