মহাভারত · অধ্যায় 7.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.88.1
व्यूढेषु तव सैन्येषु समुत्क्रुष्टेषु मारिष ।
ताड्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेष्वानकेषु च ॥ ७.८८.१ ॥
হে মান্যবর, আপনার সৈন্যরা ব্যূহে সজ্জিত হয়ে উচ্চস্বরে গর্জন করলে ভেরী, মৃদঙ্গ ও আনকে আঘাত করা হল।
7.88.2
अनीकानां च संह्रादे वादित्राणां च निःस्वने ।
प्रध्मापितेषु शङ्खेषु सन्नादे रोमहर्षणे ॥ ७.८८.२ ॥
সৈন্যদের গর্জনে ও বাদ্যের ধ্বনিতে, শঙ্খ বাজালে রোমহর্ষক মহানাদ উঠল।
7.88.3
प्रगृहीतेषु शस्त्रेषु भारतेषु युयुत्सुषु ।
रौद्रे मुहूर्ते सम्प्राप्ते सव्यसाची व्यदृश्यत ॥ ७.८८.३ ॥
ভরতবংশীয় যোদ্ধারা যুদ্ধোৎসুক হয়ে অস্ত্র তুললে, ভয়ংকর মুহূর্ত উপস্থিত হলে সব্যসাচী অর্জুন দৃষ্টিগোচর হলেন।
7.88.4
बलानां वायसानां च पुरस्तात्सव्यसाचिनः ।
पिशितासृग्भुजां सङ्घाः प्रलीयन्ते सहस्रशः ॥ ७.८८.४ ॥
সব্যসাচীর সম্মুখে যোদ্ধা ও কাকের মধ্যে, মাংস ও রক্তভোজীদের দল সহস্রে সহস্রে জড়ো হচ্ছে।
7.88.5
मृगाश्च घोरसन्नादः शिवाश्चाशिवदर्शनाः ।
दक्षिणेन प्रयातानामस्माकं नेदुरध्वनि ॥ ७.८८.५ ॥
ডানদিক দিয়ে যাওয়া আমাদের সৈন্যদের পথে মৃগ ও অশুভদর্শন শৃগালেরা ভয়ঙ্কর ডাক ডাকল।
7.88.6
लोकक्षये महाराज यादृशास्तादृशा हि ते ।
अशिवा धार्तराष्ट्राणां शिवाः पार्थस्य संयुगे ॥ ७.८८.६ ॥
হে মহারাজ, বিশ্বধ্বংসের সময় যেমন লক্ষণ দেখা যায়, এগুলিও তেমন। ধৃতরাষ্ট্রপুত্রদের জন্য এগুলি অশুভ, যুদ্ধে পার্থের জন্য শুভ।
7.88.7
सनिर्घाता ज्वलन्त्यश्च पेतुरुल्काः सहस्रशः ।
चचाल च मही कृत्स्ना भये घोरे समुत्थिते ॥ ७.८८.७ ॥
বজ্রনির্ঘোষের সঙ্গে জ্বলন্ত সহস্র সহস্র উল্কা পড়ল; ভয়ংকর ভয় উপস্থিত হলে সমগ্র পৃথিবী কেঁপে উঠল।
7.88.8
विष्वग्वाताः सनीहारा रूक्षाः शर्करकर्षिणः ।
ववुरायाति कौन्तेये सङ्ग्रामे समुपस्थिते ॥ ७.८८.८ ॥
কৌন্তেয় এগিয়ে আসলে, যুদ্ধ উপস্থিত হলে, কুয়াশাসহ রূঢ় বাতাস চারদিক থেকে বয়ে নুড়িপাথর টেনে নিয়ে গেল।
7.88.9
नाकुलिश्च शतानीको धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
पाण्डवानामनीकानि प्राज्ञौ तौ व्यूहतुस्तदा ॥ ७.८८.९ ॥
নকুল ও শতানীক, এবং পৃষতের পুত্র ধৃষ্টদ্যুম্ন — সেই দুই প্রাজ্ঞ তখন পাণ্ডবদের সেনাবাহিনীকে ব্যূহবদ্ধ করলেন।
7.88.10
ततो रथसहस्रेण द्विरदानां शतेन च ।
त्रिभिरश्वसहस्रैश्च पदातीनां शतैः शतैः ॥ ७.८८.१० ॥
তখন এক হাজার রথ, একশো হাতি, তিন হাজার ঘোড়া এবং শত শত পদাতিক সৈন্য নিয়ে।
7.88.11
अध्यर्धमात्रे धनुषां सहस्रे तनयस्तव ।
अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थित्वा दुर्मर्षणोऽब्रवीत् ॥ ७.८८.११ ॥
আপনার পুত্র দুর্মর্ষণ সমস্ত সেনাবাহিনীর সামনে দেড় ধনুক-দূরত্বে দাঁড়িয়ে বললেন।
7.88.12
अद्य गाण्डीवधन्वानं तपन्तं युद्धदुर्मदम् ।
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ ७.८८.१२ ॥
আজ আমি গাণ্ডীবধারী অর্জুনকে বাধা দেব, যে তেজে জ্বলছে এবং যুদ্ধে মত্ত, যেমন তীর সমুদ্রকে বাধা দেয়।
7.88.13
अद्य पश्यन्तु सङ्ग्रामे धनञ्जयममर्षणम् ।
विषक्तं मयि दुर्धर्षं भिन्नं कुम्भमिवाश्मनि ॥ ७.८८.१३ ॥
আজ যুদ্ধে সকলে দেখুক, আমার সঙ্গে সংগ্রামরত, অসহিষ্ণু, দুর্ধর্ষ ধনঞ্জয়কে, পাথরে ভাঙা কলসির মতো।
7.88.14
तिष्ठध्वं रथिनो यूयं सङ्ग्राममभिकाङ्क्षिणः ।
युध्यामि संहतानेतान्यशो मानं च वर्धयन् ॥ ७.८८.१४ ॥
হে রথীগণ, তোমরা সবাই যুদ্ধকামনায় দৃঢ়ভাবে দাঁড়াও; যশ ও মান বাড়াতে বাড়াতে এই সংহত যোদ্ধাদের সঙ্গে আমি যুদ্ধ করি।
7.88.15
एवं ब्रुवन्महाराज महात्मा स महीपतिः ।
महेष्वासैर्वृतो राजन्महेष्वासो व्यवस्थितः ॥ ७.८८.१५ ॥
হে মহারাজ, এইরূপ বলে সেই মহাত্মা মহীপতি, মহাধনুর্ধরদের দ্বারা পরিবৃত হয়ে, হে রাজন, মহাধনুর্ধর হয়ে অবস্থান করলেন।
7.88.16
ततोऽर्जुनो महाराज महात्मा महतां पतिः ।
महारथसमाख्यातो महेष्वासो व्यवस्थितः ॥ ७.८८.१६ ॥
তারপর, হে মহারাজ, মহাত্মা, মহান ব্যক্তিদের নেতা, মহারথ বলে খ্যাত মহাধনুর্ধর অর্জুন অবস্থান করলেন।
7.88.17
कक्षाग्निरिव दुःस्पर्शः सवज्र इव वासवः ।
दण्डपाणिरिवासह्यो मृत्युः कालेन चोदितः ॥ ७.८८.१७ ॥
বনের আগুনের মতো দুঃস্পর্শ, বজ্রসহ ইন্দ্রের মতো, দণ্ডপাণির মতো অসহ্য, কালের দ্বারা প্রেরিত মৃত্যুর মতো।
7.88.18
शूलपाणिरिवाक्षोभ्यो वरुणः पाशवानिव ।
युगान्ताग्निरिवार्चिष्मान्दिधक्षुः स्थास्नुजङ्गमम् ॥ ७.८८.१८ ॥
শূলপাণির মতো অবিচল, পাশসহ বরুণের মতো, যুগান্তের জ্বলন্ত আগুনের মতো, স্থাবর ও জঙ্গমকে দগ্ধ করতে ইচ্ছুক।
7.88.19
क्रोधामर्षबलोद्धूतो निवातकवचान्तकः ।
युद्धे जेता स्थितः सत्ये पारयिष्यन्महाव्रतम् ॥ ७.८८.१९ ॥
ক্রোধ ও অমর্ষের বলে উদ্দীপ্ত, নিবাতকবচদের সংহারক, যুদ্ধে বিজয়ী, সত্যে স্থিত, মহাব্রত পালনে উদ্যত।
7.88.20
आमुक्तकवचः खङ्गी जाम्बूनदकिरीटभृत् ।
शुभ्रमाल्याम्बरधरः स्वङ्गदश्चारुकुण्डलः ॥ ७.८८.२० ॥
কবচ পরিহিত, খড়্গধারী, সোনার মুকুটধারী, শুভ্র মালা ও বস্ত্রধারী, বাহুবলয় ও সুন্দর কুণ্ডলধারী।
7.88.21
रथप्रवरमास्थाय नरो नारायणानुगः ।
विधुन्वन्गाण्डिवं सङ्ख्ये बभौ सूर्य इवोदितः ॥ ७.८८.२१ ॥
শ্রেষ্ঠ রথে আরূঢ় নর (অর্জুন), নারায়ণ (কৃষ্ণ) সঙ্গী, যুদ্ধে গাণ্ডীব কম্পিত করে উদিত সূর্যের মতো শোভা পেলেন।
7.88.22
अग्रानीकस्य सोऽध्यर्ध इषुपाते धनञ्जयः ।
व्यवस्थाप्य रथं राजञ्शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ ७.८८.२२ ॥
সেই ধনঞ্জয় অগ্রবর্তী সেনা থেকে দেড় বাণদূরে রথ স্থাপন করে, হে রাজন, প্রতাপশালী হয়ে শঙ্খ বাজালেন।
7.88.23
अथ कृष्णोऽप्यसम्भ्रान्तः पार्थेन सह मारिष ।
प्राध्मापयत्पाञ्चजन्यं शङ्खप्रवरमोजसा ॥ ७.८८.२३ ॥
তারপর কৃষ্ণও অবিচলিতভাবে পার্থের সঙ্গে, হে মারিষ, শঙ্খশ্রেষ্ঠ পাঞ্চজন্যকে সবল শব্দে বাজালেন।
7.88.24
तयोः शङ्खप्रणादेन तव सैन्ये विशाम्पते ।
आसन्संहृष्टरोमाणः कम्पिता गतचेतसः ॥ ७.८८.२४ ॥
তাঁদের দুজনের শঙ্খধ্বনিতে, হে বিশাম্পতি, আপনার সৈন্যদের রোমাঞ্চ হল; তারা কম্পিত ও চেতনাহীন হয়ে পড়ল।
7.88.25
यथा त्रस्यन्ति भूतानि सर्वाण्यशनिनिःस्वनात् ।
तथा शङ्खप्रणादेन वित्रेसुस्तव सैनिकाः ॥ ७.८८.२५ ॥
বজ্রের গর্জনে যেমন সমস্ত প্রাণী ভীত হয়, তেমনি শঙ্খধ্বনিতে আপনার সৈন্যরা ত্রস্ত হলো।
7.88.26
प्रसुस्रुवुः शकृन्मूत्रं वाहनानि च सर्वशः ।
एवं सवाहनं सर्वमाविग्नमभवद्बलम् ॥ ७.८८.२६ ॥
বাহন পশুরা সর্বত্র মলমূত্র ত্যাগ করতে লাগল; এইভাবে বাহনসহ সমগ্র সৈন্যবাহিনী উদ্বিগ্ন হলো।
7.88.27
सीदन्ति स्म नरा राजञ्शङ्खशब्देन मारिष ।
विसंज्ञाश्चाभवन्केचित्केचिद्राजन्वितत्रसुः ॥ ७.८८.२७ ॥
হে রাজন, হে মান্য, শঙ্খধ্বনিতে মানুষ অবসন্ন হতে লাগল; কেউ কেউ সংজ্ঞাহীন হলো, কেউ কেউ ভয়ে কাঁপল।
7.88.28
ततः कपिर्महानादं सहभूतैर्ध्वजालयैः ।
अकरोद्व्यादितास्यश्च भीषयंस्तव सैनिकान् ॥ ७.८८.२८ ॥
তখন ধ্বজায় বাসকারী প্রাণীদের সঙ্গে কপি মুখ হাঁ করে মহানাদ করে আপনার সৈন্যদের ভীত করল।
7.88.29
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्चानकैः सह ।
पुनरेवाभ्यहन्यन्त तव सैन्यप्रहर्षणाः ॥ ७.८८.२९ ॥
তখন শঙ্খ, ভেরী, মৃদঙ্গ ও আনক একসঙ্গে আবার বাজানো হলো; তা আপনার সৈন্যদের উৎসাহিত করল।
7.88.30
नानावादित्रसंहादैः क्ष्वेडितास्फोटिताकुलैः ।
सिंहनादैः समुत्क्रुष्टैः समाधूतैर्महारथैः ॥ ७.८८.३० ॥
নানা বাদ্যের নিনাদ, সিংহনাদ, হুঙ্কার, করতালি এবং মহারথীদের আন্দোলনে সৈন্যদল আলোড়িত হলো।
7.88.31
तस्मिंस्तु तुमुले शब्दे भीरूणां भयवर्धने ।
अतीव हृष्टो दाशार्हमब्रवीत्पाकशासनिः ॥ ७.८८.३१ ॥
সেই ভয়ংকর কোলাহলে, যা ভীরুদের ভয় বাড়িয়ে তুলছিল, ইন্দ্রপুত্র অত্যন্ত আনন্দিত হয়ে দাশার্হকে বললেন।