महाभारत · अध्याय 7.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.89.1
चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्र दुर्मर्षणः स्थितः ।
एतद्भित्त्वा गजानीकं प्रवेक्ष्याम्यरिवाहिनीम् ॥ ७.८९.१ ॥
हृषीकेशा, जिथे दुर्मर्षण उभा आहे तिथे घोडे हाका. हे गजसैन्य भेदून मी शत्रुसैन्यात प्रवेश करीन.
7.89.2
एवमुक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना ।
अचोदयद्धयांस्तत्र यत्र दुर्मर्षणः स्थितः ॥ ७.८९.२ ॥
सव्यसाचीने असे सांगितल्यावर महाबाहू केशवाने दुर्मर्षण उभा होता तिथे घोडे हाकले.
7.89.3
स सम्प्रहारस्तुमुलः सम्प्रवृत्तः सुदारुणः ।
एकस्य च बहूनां च रथनागनरक्षयः ॥ ७.८९.३ ॥
ते युद्ध अत्यंत भयानक आणि तुमुल झाले; एकाच्या व अनेकांच्या रथ, हत्ती व माणसांचा संहार झाला.
7.89.4
ततः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
परानवाकिरत्पार्थः पर्वतानिव नीरदः ॥ ७.८९.४ ॥
मग पार्थाने बाणांच्या वर्षावाने शत्रूंना झाकले; जसा वर्षाव करणारा मेघ पर्वतांना झाकतो.
7.89.5
ते चापि रथिनः सर्वे त्वरिताः कृतहस्तवत् ।
अवाकिरन्बाणजालैस्तत्र कृष्णधनञ्जयौ ॥ ७.८९.५ ॥
ते सर्व रथीही वेगाने, कुशल धनुर्धरांप्रमाणे, तेथे कृष्ण व धनंजयांना बाणांच्या जाळ्यांनी झाकू लागले.
7.89.6
ततः क्रुद्धो महाबाहुर्वार्यमाणः परैर्युधि ।
शिरांसि रथिनां पार्थः कायेभ्योऽपाहरच्छरैः ॥ ७.८९.६ ॥
मग क्रुद्ध झालेल्या महाबाहू पार्थाने युद्धात शत्रूंनी अडवलेला असताना, बाणांनी रथींची मस्तके धडापासून तोडली.
7.89.7
उद्धान्तनयनैर्वक्रैः सन्दष्टौष्ठपुटैः शुभैः ।
सकुण्डलशिरस्त्राणैर्वसुधा समकीर्यत ॥ ७.८९.७ ॥
उलटलेल्या डोळ्यांनी, वाकड्या तोंडांनी, दातांनी चावलेल्या ओठांनी, कुंडले व शिरस्त्राणांसह सुंदर मस्तकांनी पृथ्वी व्यापली गेली.
7.89.8
पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः ।
विनिकीर्णानि योधानां वदनानि चकाशिरे ॥ ७.८९.८ ॥
योद्ध्यांची तोंडे चोहोबाजूंनी विखुरली व चिरडली जाऊन कमळवनांसारखी चमकत होती.
7.89.9
सुवर्णचित्राभरणाः संसिक्ता रुधिरेण च ।
संसक्ता इव दृश्यन्ते मेघसङ्घाः सविद्युतः ॥ ७.८९.९ ॥
सोन्याच्या चित्रविचित्र अलंकारांनी, रक्ताने भिजलेले, विजांसह मेघसमूह चिकटल्यासारखे दिसत होते.
7.89.10
शिरसां पततां राजञ्शब्दोऽभूद्वसुधातले ।
कालेन परिपक्वानां तालानां पततामिव ॥ ७.८९.१० ॥
हे राजा, भूमीवर पडणाऱ्या मस्तकांचा आवाज वेळेने पिकलेली ताडाची झाडे पडावीत तसा होता.
7.89.11
कबन्ध उत्थितः कश्चिद्विष्फार्य सशरं धनुः ।
किञ्चित्खङ्गं विनिष्कृष्य भुजेनोद्यम्य तिष्ठति।
गृहीत्वाऽन्यस्य केशेषु शिरो नृत्यति चापरः ॥ ७.८९.११ ॥
एक धडविहीन देह उठून उभे राहिले, बाणासह धनुष्य ओढत आहे. कोणी तलवार उपसून हाताने उंचावून उभा आहे. दुसरा कोणाचे केस धरून मस्तक नाचवत आहे.
7.89.12
पतितानि न जानन्ति शिरांसि पुरुषर्षभाः ।
अमृष्यमाणाः सङ्ग्रामे कौन्तेयं जयगृद्धिनः ॥ ७.८९.१२ ॥
पडलेली मस्तके ते पुरुषश्रेष्ठ ओळखत नव्हते; युद्धात कौंतेयाला सहन न करता, विजयाची लालसा धरून.
7.89.13
हयानामुत्तमाङ्गैश्च हस्तिहस्तैश्च मेदिनी ।
बाहुभिश्च शिरोभिश्च वीराणां समकीर्यत ॥ ७.८९.१३ ॥
घोड्यांच्या मस्तकांनी, हत्तींच्या सोंडांनी आणि वीरांच्या बाहू व मस्तकांनी पृथ्वी आच्छादली गेली.
7.89.14
अयं पार्थः कुतः पार्थः पार्थोऽयमिति सर्वशः ।
तिष्ठ पार्थेहि मां पार्थ क्व यासीति च जल्पताम्।
तव सैन्येषु योधानां पार्थभूतमिवाभवत् ॥ ७.८९.१४ ॥
'हा पार्थ, कसा पार्थ, हाच पार्थ' असे सर्वत्र ओरडत, 'थांब पार्था, माझ्याकडे ये पार्था, कुठे जातोस?' असे हाका मारत असता, तुझ्या सैन्यातील योद्ध्यांना सर्वत्र पार्थच पार्थ दिसू लागले.
7.89.15
अन्योन्यमपि चाजघ्नुरात्मानमपि चापरे ।
पार्थभूतममन्यन्त जनाः कालेन मोहिताः ॥ ७.८९.१५ ॥
लोकांनी एकमेकांवर प्रहार केले, काहींनी स्वतःवरही प्रहार केले; कालाने मोहित होऊन त्यांनी सर्वांना पार्थच मानले.
7.89.16
निष्टनन्तः सरुधिरा विसंज्ञा गाढवेदनाः ।
शयाना बहवो वीराः कीर्तयन्तः स्वबान्धवान् ॥ ७.८९.१६ ॥
रक्ताने माखलेले, बेशुद्ध, तीव्र वेदनेने कण्हत पडलेले अनेक वीर होते; ते आपल्या बांधवांची नावे घेत होते.
7.89.17
सभिण्डिपालाः सप्रासाः सशक्त्यृष्टिपरश्वथाः ।
सनिर्व्यूहाः सनिस्त्रिंशाः सशरासनतोमराः ॥ ७.८९.१७ ॥
भिंडिपाल, भाले, शक्ती, ऋष्टी, परशूंसह; व्यूह, तलवारी, धनुष्ये, तोमरांसह.
7.89.18
सबाणवर्माभरणाः सगदाः साङ्गदा रणे ।
महाभुजगसङ्काशा बाहवः परिघोपमाः ॥ ७.८९.१८ ॥
बाण, कवच, अलंकारांसह; गदा व बाजूबंदांसह रणात; महासर्पांसारखे आणि परिघांसारखे बाहू.
7.89.19
उद्वेष्टन्ति विचेष्टन्ति सञ्चेष्टन्ति च सर्वशः ।
वेगं कुर्वन्ति संरब्धा निकृत्ताः परमेषुभिः ॥ ७.८९.१९ ॥
ते तडफडतात, थरथरतात, सर्व बाजूंनी हालतात; क्रोधाने भरलेले, श्रेष्ठ बाणांनी छिन्नभिन्न होऊन वेगाने धावतात.
7.89.20
यो यः स्म समरे पार्थं प्रतिसञ्चरते नरः ।
तस्यतस्यान्तको बाणः शरीरमुपसर्पति ॥ ७.८९.२० ॥
युद्धात पार्थाचा सामना करणाऱ्या प्रत्येक माणसाच्या शरीराकडे मृत्यूरूपी बाण सरकत जातो.
7.89.21
नृत्यतो रथमार्गेषु धनुर्व्यायच्छतस्तथा ।
न कश्चित्तत्र पार्थश्च ददृशेऽन्तरमण्वपि ॥ ७.८९.२१ ॥
रथमार्गांवर नाचत धनुष्य पूर्ण ओढणाऱ्या पार्थामध्ये अणुमात्रही अंतर कोणाला दिसले नाही.
7.89.22
यत्तस्य घटमानस्य क्षिप्रं विक्षिपतः शरान् ।
लाघवात्पाण्डुपुत्रस्य व्यस्मयन्त परे जनाः ॥ ७.८९.२२ ॥
पांडुपुत्राने प्रयत्न करीत वेगाने बाण सोडले, त्या चपळाईने शत्रू चकित झाले.
7.89.23
हस्तिनं हस्तियन्तारमश्वमाश्विकमेव च ।
अभिनत्फल्गुनो बाणै रथिनं च ससारथिम् ॥ ७.८९.२३ ॥
फल्गुनाने बाणांनी हत्ती आणि महावताला, घोडा आणि घोडेस्वाराला, तसेच रथी आणि त्याच्या सारथ्यालाही भेदले.
7.89.24
आवर्तमानमावृत्तं युध्यमानं च पाण्डवः ।
प्रमुखे तिष्ठमानं च न कञ्चिन्न निहन्ति सः ॥ ७.८९.२४ ॥
फिरणाऱ्या, मागे वळणाऱ्या, लढणाऱ्या आणि समोर उभ्या असलेल्या कोणालाही त्या पांडवाने सोडले नाही; कोणालाही न मारता तो राहिला नाही.
7.89.25
यथोदयन्वै गगने सूर्यो हन्ति महत्तमः ।
तथाऽर्जुनो गजानीकमवधीत्कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.८९.२५ ॥
आकाशात उगवणारा सूर्य जसा महान अंधकार नष्ट करतो, तसा अर्जुनाने कंकपक्ष्याच्या पिसांच्या बाणांनी गजसेनेचा संहार केला.
7.89.26
हस्तिभिः पतितैर्भिन्नैस्तव सैन्यमदृश्यत ।
अन्तकाले यथा भूमिर्व्यवकीर्णा महीधरैः ॥ ७.८९.२६ ॥
पडलेल्या व फुटलेल्या हत्तींनी आपले सैन्य, अंतकाळी पर्वतांनी विखुरलेल्या पृथ्वीसारखे दिसले.
7.89.27
यथा मध्यंदिने सूर्यो दुष्प्रेक्ष्यः प्राणिभिः सदा ।
तथा धनञ्जयः क्रुद्धो दुष्प्रेक्ष्यो युधि शत्रुभिः ॥ ७.८९.२७ ॥
मध्यान्ही सूर्य प्राण्यांना पाहणे कठीण असतो, तसा क्रुद्ध धनंजय युद्धात शत्रूंना पाहणे कठीण झाला.
7.89.28
तत्तथा तव पुत्रस्य सैन्यं युधि परन्तप ।
प्रभग्नं द्रुतमाविग्नमतीव शरपीडितम् ॥ ७.८९.२८ ॥
हे परंतप, आपल्या पुत्राचे ते सैन्य युद्धात तसेच भग्न होऊन, लवकर भयभीत होऊन, बाणांनी अत्यंत पीडित झाले.
7.89.29
मारुतेनेव महता मेघानीकं व्यदीर्यत ।
प्रकाल्यमानं तत्सैन्यं नाशकत्प्रतिवीक्षितुम् ॥ ७.८९.२९ ॥
महावाऱ्याने मेघसमूह फुटावा तसे, विखुरले जाणारे ते सैन्य मागे वळून पाहणेही अशक्य झाले.
7.89.30
प्रतोदैश्चापकोटीभिर्हुंकारैः साधुवाहितैः ।
कशापार्ष्ण्यभिघातैश्च वाग्भिरुग्राभिरेव च ॥ ७.८९.३० ॥
अंकुश, धनुष्यांच्या टोकांनी, हुंकारांनी, चांगल्या हाकलेल्या रथांनी, चाबकाच्या फटक्यांनी व टाचांच्या प्रहारांनी आणि कठोर शब्दांनी (सैन्य हाकले गेले).
7.89.31
चोदयन्तो हयांस्तूर्णं पलायन्ते स्म तावकाः ।
सादिनो रथिनश्चैव पत्तयश्चार्जुनार्दिताः ॥ ७.८९.३१ ॥
घोड्यांना वेगाने हाकीत करत आपले सैनिक पळाले — घोडेस्वार, रथी आणि पायदळ, अर्जुनाने पीडित होऊन.
7.89.32
पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर्नागं चोदयन्तस्तथाऽपरे ।
शरैः सम्मोहिताश्चान्ये तमेवाभिमुखा ययुः ॥ ७.८९.३२ ॥
टाच, अंगठा आणि अंकुशाने हत्तीला हाकणारे काही, आणि बाणांनी मोहित झालेले इतर — तेच त्याच्याकडे तोंड करून गेले.
7.89.33
तव योघ हतोत्साहा विभ्रान्तमनसस्तदा ॥ ७.८९.३३ ॥
तेव्हा आपले योद्धे, उत्साह खचलेले आणि मन गोंधळलेले.