ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 7.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.89.1
चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्र दुर्मर्षणः स्थितः ।
एतद्भित्त्वा गजानीकं प्रवेक्ष्याम्यरिवाहिनीम् ॥ ७.८९.१ ॥
ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜਿੱਥੇ ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਘੋੜੇ ਹਿਕਾਓ। ਇਸ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਮੈਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵਾਂਗਾ।
7.89.2
एवमुक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना ।
अचोदयद्धयांस्तत्र यत्र दुर्मर्षणः स्थितः ॥ ७.८९.२ ॥
ਸਵਿਆਸਾਚੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ ਜਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਉੱਥੇ ਘੋੜੇ ਹਿਕਾਏ।
7.89.3
स सम्प्रहारस्तुमुलः सम्प्रवृत्तः सुदारुणः ।
एकस्य च बहूनां च रथनागनरक्षयः ॥ ७.८९.३ ॥
ਉਹ ਟੱਕਰ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੌਲੇ ਭਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ; ਇੱਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ।
7.89.4
ततः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।
परानवाकिरत्पार्थः पर्वतानिव नीरदः ॥ ७.८९.४ ॥
ਫਿਰ ਪਾਰਥ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢਕ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਵਰਖਾ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਢਕਦਾ ਹੈ।
7.89.5
ते चापि रथिनः सर्वे त्वरिताः कृतहस्तवत् ।
अवाकिरन्बाणजालैस्तत्र कृष्णधनञ्जयौ ॥ ७.८९.५ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਥੀ ਵੀ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ, ਮਾਹਰ ਤੀਰੰਦਾਜਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਨੰਜੈ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਣ ਲੱਗੇ।
7.89.6
ततः क्रुद्धो महाबाहुर्वार्यमाणः परैर्युधि ।
शिरांसि रथिनां पार्थः कायेभ्योऽपाहरच्छरैः ॥ ७.८९.६ ॥
ਫਿਰ ਕਰੋਧਿਤ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪਾਰਥ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਧੜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ।
7.89.7
उद्धान्तनयनैर्वक्रैः सन्दष्टौष्ठपुटैः शुभैः ।
सकुण्डलशिरस्त्राणैर्वसुधा समकीर्यत ॥ ७.८९.७ ॥
ਉਲਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਟੇਢੇ ਮੂੰਹ, ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਠ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਅਤੇ ਟੋਪਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢੱਕ ਗਈ।
7.89.8
पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः ।
विनिकीर्णानि योधानां वदनानि चकाशिरे ॥ ७.८९.८ ॥
ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖਿੱਲਰੇ ਅਤੇ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਬਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
7.89.9
सुवर्णचित्राभरणाः संसिक्ता रुधिरेण च ।
संसक्ता इव दृश्यन्ते मेघसङ्घाः सविद्युतः ॥ ७.८९.९ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਬਿਜਲੀ ਸਮੇਤ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਚਿਪਕੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ।
7.89.10
शिरसां पततां राजञ्शब्दोऽभूद्वसुधातले ।
कालेन परिपक्वानां तालानां पततामिव ॥ ७.८९.१० ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਤਾੜ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵਰਗੀ ਸੀ।
7.89.11
कबन्ध उत्थितः कश्चिद्विष्फार्य सशरं धनुः ।
किञ्चित्खङ्गं विनिष्कृष्य भुजेनोद्यम्य तिष्ठति।
गृहीत्वाऽन्यस्य केशेषु शिरो नृत्यति चापरः ॥ ७.८९.११ ॥
ਇੱਕ ਸਿਰਹੀਣ ਧੜ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਤੀਰ ਸਮੇਤ ਧਨੁਖ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਉਠਾਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਚਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
7.89.12
पतितानि न जानन्ति शिरांसि पुरुषर्षभाः ।
अमृष्यमाणाः सङ्ग्रामे कौन्तेयं जयगृद्धिनः ॥ ७.८९.१२ ॥
ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੌਂਤੇਯ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਲਾਲਚੀ।
7.89.13
हयानामुत्तमाङ्गैश्च हस्तिहस्तैश्च मेदिनी ।
बाहुभिश्च शिरोभिश्च वीराणां समकीर्यत ॥ ७.८९.१३ ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਢਕ ਗਈ।
7.89.14
अयं पार्थः कुतः पार्थः पार्थोऽयमिति सर्वशः ।
तिष्ठ पार्थेहि मां पार्थ क्व यासीति च जल्पताम्।
तव सैन्येषु योधानां पार्थभूतमिवाभवत् ॥ ७.८९.१४ ॥
'ਇਹ ਪਾਰਥ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਪਾਰਥ ਹੀ ਹੈ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ, 'ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਪਾਰਥ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਾਰਥ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ?' ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਤੇਰੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰਥਮਈ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ।
7.89.15
अन्योन्यमपि चाजघ्नुरात्मानमपि चापरे ।
पार्थभूतममन्यन्त जनाः कालेन मोहिताः ॥ ७.८९.१५ ॥
ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ; ਕਾਲ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਰਥ ਸਮਝਿਆ।
7.89.16
निष्टनन्तः सरुधिरा विसंज्ञा गाढवेदनाः ।
शयाना बहवो वीराः कीर्तयन्तः स्वबान्धवान् ॥ ७.८९.१६ ॥
ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ, ਬੇਹੋਸ਼, ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਕਰਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਪਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹੋਏ।
7.89.17
सभिण्डिपालाः सप्रासाः सशक्त्यृष्टिपरश्वथाः ।
सनिर्व्यूहाः सनिस्त्रिंशाः सशरासनतोमराः ॥ ७.८९.१७ ॥
ਭਿੰਡੀਪਾਲ, ਬਰਛੇ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕੁਹਾੜਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਵਿਊਹਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਧਨੁਸ਼ਾਂ, ਤੋਮਰਾਂ ਸਮੇਤ।
7.89.18
सबाणवर्माभरणाः सगदाः साङ्गदा रणे ।
महाभुजगसङ्काशा बाहवः परिघोपमाः ॥ ७.८९.१८ ॥
ਬਾਣਾਂ, ਕਵਚਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਗਦਾਵਾਂ ਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦਾਂ ਸਮੇਤ ਰਣ ਵਿੱਚ; ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਪਰਿਘਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ।
7.89.19
उद्वेष्टन्ति विचेष्टन्ति सञ्चेष्टन्ति च सर्वशः ।
वेगं कुर्वन्ति संरब्धा निकृत्ताः परमेषुभिः ॥ ७.८९.१९ ॥
ਉਹ ਤੜਫਦੇ ਹਨ, ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਿਲਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।
7.89.20
यो यः स्म समरे पार्थं प्रतिसञ्चरते नरः ।
तस्यतस्यान्तको बाणः शरीरमुपसर्पति ॥ ७.८९.२० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਰਥ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਮੌਤ ਰੂਪੀ ਬਾਣ ਰਿੜਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.89.21
नृत्यतो रथमार्गेषु धनुर्व्यायच्छतस्तथा ।
न कश्चित्तत्र पार्थश्च ददृशेऽन्तरमण्वपि ॥ ७.८९.२१ ॥
ਰਥ-ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੇ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਪੂਰਾ ਖਿੱਚਦੇ ਪਾਰਥ ਵਿੱਚਕਾਰ ਅਣੂ ਭਰ ਵੀ ਪਾੜਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ।
7.89.22
यत्तस्य घटमानस्य क्षिप्रं विक्षिपतः शरान् ।
लाघवात्पाण्डुपुत्रस्य व्यस्मयन्त परे जनाः ॥ ७.८९.२२ ॥
ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਣ ਛੱਡਣ ਦੀ ਫੁਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ।
7.89.23
हस्तिनं हस्तियन्तारमश्वमाश्विकमेव च ।
अभिनत्फल्गुनो बाणै रथिनं च ससारथिम् ॥ ७.८९.२३ ॥
ਫਲਗੁਨ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਮਹਾਵਤ ਨੂੰ, ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਥੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
7.89.24
आवर्तमानमावृत्तं युध्यमानं च पाण्डवः ।
प्रमुखे तिष्ठमानं च न कञ्चिन्न निहन्ति सः ॥ ७.८९.२४ ॥
ਮੁੜਦੇ, ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ, ਲੜਦੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
7.89.25
यथोदयन्वै गगने सूर्यो हन्ति महत्तमः ।
तथाऽर्जुनो गजानीकमवधीत्कङ्कपत्रिभिः ॥ ७.८९.२५ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕੰਕ ਪੰਛੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
7.89.26
हस्तिभिः पतितैर्भिन्नैस्तव सैन्यमदृश्यत ।
अन्तकाले यथा भूमिर्व्यवकीर्णा महीधरैः ॥ ७.८९.२६ ॥
ਡਿੱਗੇ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਖਿੰਡੀ ਧਰਤੀ ਹੋਵੇ।
7.89.27
यथा मध्यंदिने सूर्यो दुष्प्रेक्ष्यः प्राणिभिः सदा ।
तथा धनञ्जयः क्रुद्धो दुष्प्रेक्ष्यो युधि शत्रुभिः ॥ ७.८९.२७ ॥
ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਧਨੰਜਯ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਦੇਖਣਾ ਔਖਾ ਸੀ।
7.89.28
तत्तथा तव पुत्रस्य सैन्यं युधि परन्तप ।
प्रभग्नं द्रुतमाविग्नमतीव शरपीडितम् ॥ ७.८९.२८ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਛੇਤੀ ਡਰ ਗਈ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਈ।
7.89.29
मारुतेनेव महता मेघानीकं व्यदीर्यत ।
प्रकाल्यमानं तत्सैन्यं नाशकत्प्रतिवीक्षितुम् ॥ ७.८९.२९ ॥
ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਖਿੰਡਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਣ ਜੋਗੀ ਵੀ ਨਾ ਰਹੀ।
7.89.30
प्रतोदैश्चापकोटीभिर्हुंकारैः साधुवाहितैः ।
कशापार्ष्ण्यभिघातैश्च वाग्भिरुग्राभिरेव च ॥ ७.८९.३० ॥
ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ, ਹੁੰਕਾਰਿਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਕੇ ਰੱਥਾਂ, ਕੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ, ਏੜੀ ਦੀਆਂ ਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ (ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹੱਕਿਆ ਗਿਆ)।
7.89.31
चोदयन्तो हयांस्तूर्णं पलायन्ते स्म तावकाः ।
सादिनो रथिनश्चैव पत्तयश्चार्जुनार्दिताः ॥ ७.८९.३१ ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੱਕਦੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਡੇ ਸੈਨਿਕ ਭੱਜ ਗਏ — ਘੋੜਸਵਾਰ, ਰਥੀ ਅਤੇ ਪੈਦਲ, ਅਰਜੁਨ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ।
7.89.32
पार्ष्ण्यङ्गुष्ठाङ्कुशैर्नागं चोदयन्तस्तथाऽपरे ।
शरैः सम्मोहिताश्चान्ये तमेवाभिमुखा ययुः ॥ ७.८९.३२ ॥
ਏੜੀ, ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਹੱਕਦੇ ਕੁਝ, ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਹੋਰ — ਉਸੇ ਵੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਕੇ ਗਏ।
7.89.33
तव योघ हतोत्साहा विभ्रान्तमनसस्तदा ॥ ७.८९.३३ ॥
ਤਦ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਧੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਨ ਭੰਬਲਾਏ ਹੋਏ।