महाभारत · अध्याय 7.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.93.1
हते सुदक्षिणे राजन्वीरे चैव श्रुतायुधे ।
जवेनाभ्यद्रवन्पार्थं कुपिताः सैनिकास्तव ॥ ७.९३.१ ॥
हे राजा, सुदक्षिण आणि वीर श्रुतायुध मारले गेल्यावर, क्रुद्ध झालेले तुमचे सैनिक वेगाने पार्थ (अर्जुन) याच्यावर धावून गेले.
7.93.2
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ।
अभ्यवर्षंस्ततो राजञ्शरवर्षैर्धनञ्जयम् ॥ ७.९३.२ ॥
हे राजा, तेव्हा अभीषाह, शूरसेन, शिबी आणि वसाती यांनी बाणांच्या वर्षावाने धनंजय (अर्जुन) याला झाकून टाकले.
7.93.3
तेषां षष्टिशतानन्यान्प्रामथ्नात्पाण्डवः शरैः ।
ते स्म भीताः पलायन्ते व्याघ्रात्क्षुद्रमृगा इव ॥ ७.९३.३ ॥
पाण्डवाने त्यांपैकी सहाशे आणि इतरांना बाणांनी पाडले; वाघाला पाहून घाबरलेल्या लहान हरणांप्रमाणे ते पळून गेले.
7.93.4
ते निवृत्ताः पुनः पार्थं सर्वतः पर्यवारयन् ।
रणे सपत्नान्निघ्नन्तं जिगीषन्तं परान्युधि ॥ ७.९३.४ ॥
ते परत येऊन सर्व बाजूंनी पार्थ (अर्जुन) याला वेढा घालून बसले; रणात शत्रूंना मारत विजय इच्छिणाऱ्या त्याला.
7.93.5
तेषामापततां तूर्णं गाण्डीवप्रेषितैः शरैः ।
शिरांसि पातयामास बाहूंश्चापि धनञ्जयः ॥ ७.९३.५ ॥
धावून येणाऱ्या त्यांची मस्तके गाण्डीवातून सोडलेल्या बाणांनी धनंजयाने तत्काळ पाडली, आणि बाहूही.
7.93.6
शिरोभिः पातितैस्तत्र भूमिरासीन्निरन्तरा ।
अभ्रच्छायेव चैवासीद्ध्वाङ्क्षगृध्रबलैर्युधि ॥ ७.९३.६ ॥
तेथे पडलेल्या मस्तकांनी भूमी अखंड झाकली गेली; युद्धात कावळे आणि गिधाडांच्या सैन्यांनी ती मेघछायेसारखी झाली.
7.93.7
तेषु तूत्साद्यमानेषु क्रोधामर्षसमन्वितौ ।
स्रुतायुश्चाश्रुतायुश्च धनञ्जयमयुध्यताम् ॥ ७.९३.७ ॥
ते नष्ट होत असताना क्रोध आणि अमर्षाने भरलेले श्रुतायु आणि अश्रुतायु धनंजयाशी लढले.
7.93.8
बलिनौ स्पर्धिनौ वीरौ कुलजौ बाहुशालिनौ ।
तावेनं शरवर्षाणि सव्यदक्षिणमस्यताम् ॥ ७.९३.८ ॥
बलवान, स्पर्धाशील, वीर, कुलीन आणि बाहुबलाचा अभिमान असलेले ते दोघे डाव्या-उजव्या हातांनी त्याच्यावर बाणांचा वर्षाव करू लागले.
7.93.9
त्वरायुक्तौ महराज प्रार्थयानौ महद्यशः ।
अर्जुनस्य वधप्रेप्सू पुत्रार्थे तव धन्विनौ ॥ ७.९३.९ ॥
हे महाराजा! घाईने प्रवृत्त झालेले, मोठ्या यशाची इच्छा करणारे, अर्जुनाचा वध इच्छिणारे ते दोन धनुर्धर तुमच्या पुत्रासाठी.
7.93.10
तावर्जुनं सहस्रेण पत्रिणां नतपर्वणाम् ।
पूरयामासतुः क्रुद्धौ तटाकं जलदौ यथा ॥ ७.९३.१० ॥
क्रुद्ध झालेल्या त्या दोघांनी वाकलेल्या पेरांच्या हजारो बाणांनी अर्जुनाला भरून टाकले, जसे मेघ तळे भरून टाकतात.
7.93.11
श्रुतायुश्च ततः क्रुद्धस्तोमरेण धनञ्जयम् ।
आजघान रथश्रेष्ठः पीतेन निशितेन च ॥ ७.९३.११ ॥
मग क्रुद्ध झालेल्या रथश्रेष्ठ श्रुतायूने तोमराने आणि पीत तीक्ष्ण बाणाने धनंजयावर प्रहार केला.
7.93.12
सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शनः ।
जगाम परमं मोहं मोहयन्केशवं रणे ॥ ७.९३.१२ ॥
शत्रूंना पीडा देणारा तो बलवान शत्रूने अतिशय घायाळ होऊन रणात केशवालाही मोहवीत परम मोहात पडला.
7.93.13
एतस्मिन्नेव काले तु सोऽश्रुतायुर्महारथः ।
शूलेन भृशतीक्ष्णेन ताडयामास पाण्डवम् ॥ ७.९३.१३ ॥
याच वेळी महारथी अश्रुतायूने अत्यंत तीक्ष्ण शूलाने पांडवावर प्रहार केला.
7.93.14
क्षते क्षारं स हि ददौ पाण्डवस्य महात्मनः ।
पार्थोऽपि भृशसंविद्धो ध्वजयष्टिं समाश्रितः ॥ ७.९३.१४ ॥
त्याने महात्मा पांडवाच्या जखमेवर क्षार लावला. पार्थही अत्यंत जखमी होऊन ध्वजयष्टीचा आधार घेऊन उभा राहिला.
7.93.15
ततः सर्वस्य सैन्यस्य तावकस्य विशाम्पते ।
सिंहनादो महानासीद्धतं मत्वा धनञ्जयम् ॥ ७.९३.१५ ॥
तेव्हा हे राजा, तुमच्या संपूर्ण सैन्यात धनंजय मारला गेला असे मानून मोठा सिंहनाद झाला.
7.93.16
कृष्णश्च भृशसन्तप्तो दृष्ट्वा पार्थं विचेतनम् ।
आश्वासयत्सुहृद्याभिर्वाग्भिस्तत्र धनञ्जयम् ॥ ७.९३.१६ ॥
कृष्ण अत्यंत व्यथित होऊन बेशुद्ध झालेल्या पार्थाकडे पाहून तेथे धनंजयाला मित्रवत् शब्दांनी धीर देऊ लागला.
7.93.17
ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठौ लब्धलक्षौ धनञ्जयम् ।
वासुदेवं च वार्ष्णेयं शरवर्षैः समन्ततः ॥ ७.९३.१७ ॥
मग त्या दोन्ही श्रेष्ठ रथींनी लक्ष्य साधून धनंजय आणि वार्ष्णेय वासुदेव यांच्यावर चहूबाजूंनी बाणांचा वर्षाव केला.
7.93.18
सचक्रकूबररथं साश्वध्वजपताकिनम् ।
अदृश्यं चक्रतुर्युद्धे तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.९३.१८ ॥
त्यांनी युद्धात चक्र, कूबर, अश्व, ध्वज आणि पताकांसह त्या रथाला अदृश्य केले; ते अद्भुतासारखे झाले.
7.93.19
प्रत्याश्वस्तस्तु बीभत्सुः शनकैरिव भारत ।
प्रेतराजपुरं प्राप्य पुनः प्रत्यागतो यथा ॥ ७.९३.१९ ॥
हळूहळू शुद्धीवर आलेला बीभत्सु, हे भारता, यमराजाच्या नगरीला जाऊन परत आल्यासारखा पुन्हा परतला.
7.93.20
सञ्छन्नं शरजालेन रथं दृष्ट्वा सकेशवम् ।
शत्रू चाभिमुखौ दृष्ट्वा दीप्यमानाविवानलौ ॥ ७.९३.२० ॥
बाणांच्या जाळ्याने झाकलेला रथ केशवासह पाहून, आणि समोर उभ्या असलेल्या दोन शत्रूंना पेटलेल्या दोन अग्नींप्रमाणे पाहून—
7.93.21
प्रादुश्चक्रे ततः पार्थः शाक्रमस्त्रं महारथः ।
तस्मादासन्सहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ॥ ७.९३.२१ ॥
तेव्हा महारथी पार्थाने शाक्र अस्त्र प्रकट केले. त्यातून वाकलेल्या टोकांचे हजारो बाण उत्पन्न झाले.
7.93.22
ते जघ्नुस्तौ महेष्वासौ ताभ्यां मुक्तांश्च सायकान् ।
विचेरुराकाशगताः पार्थचापविनिःसृताः ॥ ७.९३.२२ ॥
ते बाण त्या दोन महान धनुर्धरांना लागले; आणि त्यांनी सोडलेले बाणही पार्थाच्या धनुष्यातून निघून आकाशात संचार करत राहिले.
7.93.23
प्रतिहत्य सरांस्तूर्णं शरवेगेन पाण्डवः ।
प्रतस्थे तत्रतत्रैव योधयन्वै महारथान् ॥ ७.९३.२३ ॥
पाण्डवाने वेगाने बाणांच्या वेगाने ते बाण परतवून, इथे-तिथे महारथींशी लढत पुढे प्रयाण केले.
7.93.24
तौ च फल्गुनबाणौघैर्विबाहुशिरसौ कृतौ ।
वसुधामन्वपद्येतां वातनुन्नाविव द्रुमौ ॥ ७.९३.२४ ॥
फाल्गुनाच्या बाणांच्या प्रवाहाने त्या दोघांचे बाहू आणि मस्तक छिन्न झाले; वाऱ्याने उन्मळलेल्या वृक्षांप्रमाणे ते दोघे भूमीवर कोसळले.
7.93.25
श्रुतायुषश्च निधनं वधश्चेवाश्रुतायुषः ।
लोकविस्मापनमभूत्समुद्रस्येव शोषणम् ॥ ७.९३.२५ ॥
श्रुतायूचा मृत्यू आणि अश्रुतायूचा वध हे जगाला चकित करणारे ठरले; जणू समुद्र आटला.
7.93.26
तयोः पदानुगान्हत्वा पुनः पञ्चशतं रथान् ।
प्रत्यगाद्भारतीं सेनां निघ्नन्पार्थो वरान्वरान् ॥ ७.९३.२६ ॥
त्यांच्या पायदळ अनुचरांना आणि पुन्हा पाचशे रथांना ठार करून, श्रेष्ठ योद्ध्यांना मारत पार्थ भारतीय सेनेकडे परतला.
7.93.27
श्रुतायुषं च निहतं प्रेक्ष्य चैवाश्रुतायुषम् ।
नियतायुश्च सङ्क्रुद्धो दीर्घायुश्चैव भारत ॥ ७.९३.२७ ॥
हे भारता, श्रुतायू आणि अश्रुतायू मारले गेलेले पाहून नियतायू आणि दीर्घायू अत्यंत क्रोधित झाले.
7.93.28
पुत्रौ तयोर्नरश्रेष्ठौ कौन्तेयं प्रति जग्मतुः ।
किरन्तौ विविधान्बाणान्पितृव्यसनकर्शितौ ॥ ७.९३.२८ ॥
त्यांचे दोन पुत्र, नरश्रेष्ठ, चुलत्याच्या संकटाने खचून, नाना प्रकारचे बाण सोडत कौंतेयाच्या दिशेने गेले.
7.93.29
तावर्जुनो मुहूर्तेन शरैः सन्नतपर्वभिः ।
प्रैषयत्परमक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति ॥ ७.९३.२९ ॥
अर्जुनाने त्या दोघांना क्षणार्धात, वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी, अत्यंत संतापून यमाच्या सदनाकडे पाठवले.
7.93.30
लोडयन्तमनीकानि द्विपं पद्मसरो यथा ।
नाशक्नुवन्वारयितुं पार्थं क्षत्रियपुङ्गवाः ॥ ७.९३.३० ॥
कमळांच्या सरोवराला ढवळणाऱ्या हत्तीप्रमाणे सैन्याला ढवळणाऱ्या पार्थाला क्षत्रियश्रेष्ठ अडवू शकले नाहीत.
7.93.31
अङ्गास्तु गजसङ्घैश्च पाण्डवं पर्यवारयन् ।
क्रुद्धाः सहस्रशो राजञ्शिक्षिता हस्तिसादिनः ॥ ७.९३.३१ ॥
अंगदेशीय राजे हत्तींच्या कळपांसह पाण्डुपुत्राला वेढू लागले. हे राजा, क्रोधाने भरलेले, प्रशिक्षित हजारो गजारोहक.
7.93.32
दुर्योधनसमादिष्टाः कुञ्जरैः पर्वतोपमैः ।
प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च कलिङ्गप्रमुखा नृपाः ॥ ७.९३.३२ ॥
दुर्योधनाच्या आज्ञेने, पर्वतांसारखे हत्ती घेऊन पूर्व व दक्षिणेकडील राजे, कलिंगांच्या नेतृत्वाखाली.
7.93.33
तेषामापततां शीघ्रं गाण्डीवप्रेषितैः शरैः ।
निचकर्त शिरांस्युग्रो बाहूनपि सुभूषणान् ॥ ७.९३.३३ ॥
ते वेगाने धावून येताच, गाण्डीवातून सोडलेल्या बाणांनी उग्र (अर्जुनाने) त्यांची मस्तके आणि सुंदर अलंकारांनी सजलेले बाहूही छेदले.
7.93.34
तैः शिरोभिर्मही कीर्णा बाहुभिश्च सहाङ्गदैः ।
बभौ कनकपाषाणा भुजगैरिव संवृता ॥ ७.९३.३४ ॥
त्या मस्तकांनी व अंगदांसह बाहूंनी आच्छादलेली भूमी, सर्पांनी वेढलेल्या सोनेरी खडकांसारखी चमकली.
7.93.35
बाहवो विशिखैश्छिन्नाः शिरांस्युन्मथितानि च ।
पतमानान्यदृश्यन्त द्रुमेभ्य इव पक्षिणः ॥ ७.९३.३५ ॥
बाणांनी छिन्न झालेले बाहू व उखडलेली मस्तके पडताना दिसली, जसे झाडांवरून पक्षी पडावेत.
7.93.36
शरैः सहस्रशो विद्धा द्विपाः प्रसृतशोणिताः ।
अदृश्यन्ताद्रयः काले गैरिकाम्बुस्रवा इव ॥ ७.९३.३६ ॥
हजारो बाणांनी विद्ध झालेले, रक्ताने वाहणारे हत्ती ऋतूत गैरिकाचे पाणी वाहणाऱ्या पर्वतांसारखे दिसले.
7.93.37
निहताः शेरते स्मान्ये बीभत्सोर्निशितैः शरैः ।
गजपृष्ठगता म्लेच्छा नानाविकृतदर्शनाः ॥ ७.९३.३७ ॥
अर्जुनाच्या तीक्ष्ण बाणांनी मारले गेलेले इतरही पडले आहेत — हत्तींच्या पाठीवर बसलेले म्लेच्छ, नाना विकृत रूपांचे.
7.93.38
नानावेषधरा राजन्नानाशस्त्रौघसंवृताः ।
रुधिरेणानुलिप्ताङ्गा भान्ति चित्रैः शरैर्हताः ॥ ७.९३.३८ ॥
हे राजा, नाना वेष धारण केलेले, नाना शस्त्रांच्या राशींनी झाकलेले, रक्ताने माखलेल्या अंगांचे, विचित्र बाणांनी मारले गेलेले ते चमकत आहेत.
7.93.39
शोणितं निर्वमन्ति स्म द्विपाः पार्थशराहताः ।
सहस्रशश्छिन्नगात्राः सारोहाः सपदानुगाः ॥ ७.९३.३९ ॥
पार्थाच्या बाणांनी घायाळ झालेले हत्ती रक्त ओकत होते; हजारो शरीरे छिन्नविच्छिन्न झाली — स्वार आणि पायदळासह.
7.93.40
चुक्रुशुश्च निपेतुश्च बभ्रमुश्चापरे दिशः ।
भृशं त्रस्ताश्च बहवः स्वानेव ममृदुर्गजाः ॥ ७.९३.४० ॥
ते ओरडले, कोसळले, आणि इतर दिशांत भटकले. अत्यंत भयभीत झालेल्या अनेक हत्तींनी स्वतःच्याच लोकांना तुडवले.
7.93.41
सोत्तरायुधिनश्चैव द्विपास्तीक्ष्णविषोपमाः ।
विदन्त्यसुरमायां ये सुघोरा घोरचक्षुषः ॥ ७.९३.४१ ॥
उत्तरीय आणि शस्त्रांसह असलेले ते हत्ती तीव्र विषासारखे होते; ते असुरांची माया जाणत होते — अत्यंत भयंकर, भीषण नेत्रांचे.
7.93.42
यवनाः पारदाश्चैव शकाश्च सह बाह्लिकैः ।
काकवर्णा दुराचाराः स्त्रीलोलाः कलहप्रियाः ॥ ७.९३.४२ ॥
यवन, पारद आणि शक, बाह्लिकांसह — कावळ्यांच्या रंगाचे, दुराचारी, स्त्रीलोभी, कलहप्रिय.
7.93.43
द्राविडास्तत्र युध्यन्ते मत्तमातङ्गविक्रमाः ।
गोयोनिप्रभवा म्लेच्छाः कालकल्पाः प्रहारिणः ॥ ७.९३.४३ ॥
तेथे द्रविड लढत होते, मत्त हत्तींच्या पराक्रमाने; गोयोनीतून जन्मलेले म्लेच्छ, कालासारखे प्रहार करणारे.
7.93.44
दार्वातिसारा दरदाः पुण्ड्राश्चैव सहस्रशः ।
ते न शक्याः स्म सङ्ख्यातुं व्राताः शतसहस्रशः ॥ ७.९३.४४ ॥
दार्व, अतिसार, दरद आणि पुंड्र, हजारोंनी; त्यांची गणना करता येत नव्हती, लाखोंच्या तुकड्या होत्या.
7.93.45
अभ्यवर्षन्त ते सर्वे पाण्डवं निशितैः शरैः ।
अवाकिरंश्च ते म्लेच्छा नानायुद्धविशारदाः ॥ ७.९३.४५ ॥
ते सर्व पांडवावर तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव करू लागले; नाना युद्धप्रकारांत निपुण ते म्लेच्छ बाण विखरू लागले.
7.93.46
तेषामपि ससर्जाशु शरवृष्टिं धनञ्जयः ।
सृष्टिस्तथाविधा ह्यासीच्छलभानामिवायतिः ॥ ७.९३.४६ ॥
त्यांच्यावरही धनंजयाने तत्काळ बाणांचा वर्षाव सोडला; तो वर्षाव उल्कांच्या विस्तारासारखा होता.
7.93.47
अभ्रच्छायामिव शरैः सैन्ये कृत्वा धनञ्जयः ।
मुण्डार्धमुण्डाञ्जटिलानशुचीञ्जटिलाननान्।
म्लेच्छानशातयत्सर्वान्समेतानस्त्रतेजसा ॥ ७.९३.४७ ॥
बाणांनी सैन्यावर मेघच्छायेसारखे छत्र रचून धनंजयाने अर्धमुंडित, जटाधारी, अशुचि, जटायुक्त मुखांच्या सर्व एकत्र जमलेल्या म्लेच्छांना अस्त्रतेजाने पाडले.
7.93.48
शरैश्च शतशो विद्धास्ते सङ्घा गिरिचारिणः ।
प्राद्रवन्त रणे भीता गिरिगह्वरवासिनः ॥ ७.९३.४८ ॥
शेकडो बाणांनी विद्ध झालेले ते गट, डोंगरांत फिरणारे, युद्धात भयभीत होऊन पळाले—डोंगरगुहांत राहणारे.
7.93.49
गजाश्वसादिम्लेच्छानां पतितानां शितैः शरैः ।
बकाः कङ्का वृका भूमावपिबन्रुधिरं मुदा ॥ ७.९३.४९ ॥
हत्ती, घोडे आणि घोडेस्वार म्लेच्छ तीक्ष्ण बाणांनी पडलेले असता, बगळे, कंक पक्षी आणि लांडगे भूमीवर आनंदाने रक्त पिऊ लागले.
7.93.50
पत्त्यश्वरथनागैश्च प्रच्छन्नकृतसङ्क्रमाम् ।
शरवर्षप्लवां घोरां केशशैवलशाद्वलाम्।
प्रावर्तयन्नदीमुग्रां शोणितौघतरङ्गिणीम् ॥ ७.९३.५० ॥
पायदळ, घोडे, रथ आणि हत्तींनी गुप्त मार्ग केलेली, बाणवर्षाव हीच नौका, केसच शेवाळ-गवत असलेली, भयंकर उग्र रक्तप्रवाहाच्या लाटांची ती नदी त्यांनी वाहवली.
7.93.51
छिन्नाङ्गुलीक्षुद्रमत्स्यां युगान्ते कालसन्निभाम् ।
प्राकरोद्गजसम्बाधां नदीमुत्तरशोणिताम् ॥ ७.९३.५१ ॥
तुटलेली बोटेच लहान मासे असलेली, युगांताच्या कालासारखी, हत्तींनी भरलेली, वरून रक्त वाहणारी अशी नदी त्याने निर्माण केली.
7.93.52
देहेभ्यो राजपुत्राणां नागाश्वरथसादिनाम् ।
यथा स्थलं च निम्नं च न स्याद्वर्षति वासवे।
तथाऽऽसीत्पृथिवी सर्वा शोणितेन परिप्लुता ॥ ७.९३.५२ ॥
राजपुत्रांच्या आणि हत्ती, घोडे, रथावरील योद्ध्यांच्या देहांतून — इंद्र पाऊस पाडताना सखल-उंच उरत नाही तसे — संपूर्ण पृथ्वी रक्ताने भरून गेली.
7.93.53
षट्सहस्रान्हयान्वीरान्पुनर्दशशतान्वरान् ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः ॥ ७.९३.५३ ॥
सहा हजार घोडेस्वार वीर, पुन्हा एक हजार श्रेष्ठ वीर — क्षत्रियांमधील वृषभ अशा त्याने मृत्युलोकात पाठवले.
7.93.54
शरैः सहस्रशो विद्धा विधिवत्कल्पिता द्विपाः ।
शेरते भूमिमासाद्य शैला वज्रहता इव ॥ ७.९३.५४ ॥
बाणांनी हजारो वेळा भेदलेले, विधिवत सजवलेले हत्ती भूमीवर पडले आहेत — वज्राने आघात झालेल्या पर्वतांसारखे.
7.93.55
स वाजिरथमातङ्गान्निघ्नन्व्यचरदर्जुनः ।
प्रभिन्न इव मातङ्गो मृद्गन्नलवनं यथा ॥ ७.९३.५५ ॥
अर्जुन घोडे, रथ आणि हत्ती यांना मारत फिरला, जसा मदोन्मत्त हत्ती कमळांच्या वनाला तुडवतो.
7.93.56
भुरिद्रुमलतागुल्मं शुष्केन्धनतृणोलपम् ।
निर्दहेदनलोऽरण्यं यथा वायुसमीरितः ॥ ७.९३.५६ ॥
वाऱ्याने प्रेरित झालेला अग्नी जसा वृक्ष, वेली, झुडपे भरलेल्या, वाळलेल्या सरपण व गवताच्या अरण्याला जाळतो.
7.93.57
सेनारण्यं तव तथा कृष्णानिलसमीरितः ।
शरार्चिरदहत्क्रुद्धः पाण्डवोऽग्निर्धनञ्जयः ॥ ७.९३.५७ ॥
त्याचप्रमाणे तुमच्या सेनारूपी अरण्याला, कृष्णरूपी वाऱ्याने प्रेरित झालेला, क्रुद्ध पांडव धनंजय हा अग्नी बाणांच्या ज्वालांनी जाळत होता.
7.93.58
शून्यान्कुर्वन्रथोपस्थान्मानवैः संस्तरन्महीम् ।
प्रानृत्यदिव सम्बाधे चापहस्तो धनञ्जयः।
वज्रकल्पैः शरैर्भूमिं कुर्वन्नुत्तरशोणिताम् ॥ ७.९३.५८ ॥
रथांची आसने रिकामी करत, माणसांनी भूमी आच्छादत, गर्दीत नाचल्यासारखा धनुष्य हातात घेतलेला धनंजय वज्रासारख्या बाणांनी भूमी रक्ताने भरत होता.
7.93.59
ततः प्रावर्तत नदी शोणितौघतरङ्गिणी ।
नराश्वद्विपकायेभ्यः पर्वतेभ्य इवापगा ॥ ७.९३.५९ ॥
तेव्हा माणसे, घोडे व हत्ती यांच्या देहांतून रक्ताच्या लाटांनी भरलेली नदी वाहू लागली, जशी पर्वतांतून नदी वाहते.
7.93.60
अस्थिशर्करसम्बाधा ध्वजवृक्षा रथहदा ।
सञ्छिन्नशीर्षपाणाणा हस्तिहस्तमहाग्रहा ॥ ७.९३.६० ॥
हाडके व खड्यांनी भरलेली, ध्वजवृक्षांनी युक्त, रथरूपी डोहांची, छिन्न मस्तके व हात हेच दगड असलेली, हत्तींच्या सोंडा हेच मोठे मगर असलेली ती नदी.
7.93.61
मांसमज्जास्थिपङ्काढ्यां हताश्वमकराकुला ।
उष्णीषफेनसञ्छन्ना शरघोरझषाकुला ॥ ७.९३.६१ ॥
मांस, मज्जा, हाडे यांच्या चिखलाने भरलेली, मेलेल्या घोड्यांरूपी मगरींनी व्याप्त, पगड्यांच्या फेसाने झाकलेली, बाणरूपी भयंकर माशांनी भरलेली.
7.93.62
रुद्रस्याक्रीडसदृशीं भूमिं कुर्वन्विभीषणाम् ।
प्राविशद्भारतीं सेनां सङ्क्रुद्धो वै धनञ्जयः ॥ ७.९३.६२ ॥
रुद्राच्या क्रीडास्थळासारखी भयानक भूमी करीत, संतप्त धनंजय भारतीय सेनेत शिरला.
7.93.63
तं श्रुतायुस्तथाम्बष्ठो व्रजमानं न्यवारयत् ॥ ७.९३.६३ ॥
पुढे जाणाऱ्या त्याला श्रुतायु आणि अंबष्ठ यांनीही अडवले.
7.93.64
तस्यार्जुनः शरैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रपरिच्छदैः ।
न्यपातयद्धयाञ्शीघ्रं यतमानस्य मारिष।
धनुश्चास्यापरैश्छित्त्वा शरैः पार्थो विचक्रमे ॥ ७.९३.६४ ॥
हे मारिष, तो प्रयत्न करीत असताना अर्जुनाने कंकपक्ष्यांच्या पिसांनी सजवलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे घोडे लवकर पाडले; इतर बाणांनी त्याचे धनुष्य तोडून पार्थ फिरू लागला.
7.93.65
अम्बष्ठस्तु गदां गृह्य क्रोधपर्याकुलेक्षणः ।
आससाद रणे पार्थं केशवं च महारथम् ॥ ७.९३.६५ ॥
पण अंबष्ठ गदा घेऊन, क्रोधाने व्याकुळ डोळ्यांनी, रणात पार्थ, केशव आणि महारथाजवळ गेला.
7.93.66
ततः सम्प्रहरन्वीरो गदामुद्यम्य भारत ।
रथमावार्य गदया केशवं समताडयत् ॥ ७.९३.६६ ॥
मग, हे भारता, त्या वीराने गदा उगारून प्रहार करीत, रथाला अडवून गदेने केशवाला जोराने मारले.
7.93.67
गदया ताडितं दृष्ट्वा केशवं परवीरहा ।
अर्जुनोऽथ भृशं क्रुद्धः सोऽम्बष्ठं प्रति भारत ॥ ७.९३.६७ ॥
गदेच्या प्रहाराने केशव ताडिला गेलेला पाहून शत्रुवीरांचा संहार करणारा अर्जुन अत्यंत संतप्त झाला. हे भारता, तो अंबष्ठाच्या दिशेने वळला.
7.93.68
ततः शरैर्हेमपुङ्खैः सगदं रथिनां वरम् ।
छादयामास समरे मेघः सूर्यमिवोदितम् ॥ ७.९३.६८ ॥
मग समरांगणात सोन्याच्या पंखांच्या बाणांनी त्याने गदेसह रथिकांतील श्रेष्ठाला झाकून टाकले; जसा मेघ उगवलेल्या सूर्याला झाकतो.
7.93.69
अथापरैः शरैश्चापि गदां तस्य महात्मनः ।
अचूर्णयत्तदा पार्थस्तिदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.९३.६९ ॥
मग पार्थाने इतर बाणांनी त्या महात्म्याची गदा चूर्ण केली; ते अद्भुतासारखे झाले.
7.93.70
अथ तां पतितां दृष्ट्वा गृह्यान्यां च महागदाम् ।
अर्जुनं वासुदेवं च पुनः पुनरताडयत् ॥ ७.९३.७० ॥
ती गदा पडलेली पाहून त्याने दुसरी महागदा उचलली आणि अर्जुनाला व वासुदेवाला पुन्हा पुन्हा प्रहार केला.
7.93.71
तस्यार्जुनः क्षुरप्राभ्यां सगदावुद्यतौ भुजौ ।
चिच्छेदेन्द्रध्वजाकारौ शिरश्चान्येन पत्रिणा ॥ ७.९३.७१ ॥
अर्जुनाने गदेसह उचललेले त्याचे दोन्ही बाहू, जे इंद्रध्वजासारखे होते, ते क्षुरप्र बाणांनी छेदले; आणि दुसऱ्या पत्रिणी बाणाने मस्तकही छेदले.
7.93.72
स पपात हतो राजन्वसुधामनुनादयन् ।
इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टो यन्त्रनिर्मुक्तबन्धनः ॥ ७.९३.७२ ॥
हे राजा, तो मारला जाऊन पृथ्वी दुमदुमवत पडला; यंत्राच्या बंधनातून मुक्त होऊन पडलेल्या इंद्रध्वजासारखा.
7.93.73
अम्बष्ठे तु तदा भग्ने तव सैन्यमभज्यत ॥ ७.९३.७३ ॥
तेव्हा अम्बष्ठ सेना भग्न झाली असता आपलीही सेना मोडली.
7.93.74
रथानीकावगाढश्च वारणाश्वशतैर्वृतः ।
अदृश्यत पदा पार्थो घनैः सूर्य इवावृतः ॥ ७.९३.७४ ॥
रथसेनेत घुसलेला, शेकडो हत्ती-घोड्यांनी वेढलेला पार्थ पायी दिसला, जणू मेघांनी झाकलेला सूर्य.