महाभारत · अध्याय 7.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.97.1
तथा तस्मिन्प्रवृत्ते तु सङ्ग्रमे रोमहर्षणे ।
कौरवेयांस्त्रिधाभूतान्पाण्डवाः समुपाद्रवन् ॥ ७.९७.१ ॥
अशा रोमांचकारी युद्धाला सुरुवात झाली असता, तीन भागांत विभागलेल्या कौरवांवर पांडवांनी हल्ला केला.
7.97.2
जलसन्धं महाबाहुं भीमसेनोऽभ्यवर्तत ।
युधिष्ठिरः सहानीकः कृतवर्माणमाहवे ॥ ७.९७.२ ॥
महाबाहू जयद्रथाकडे भीमसेन चालून गेला; सैन्यासह युधिष्ठिर युद्धात कृतवर्म्याकडे गेला.
7.97.3
किरंस्तु शरवर्षाणि रोचमान इवांशुमान् ।
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणमभ्यद्रवद्रणे ॥ ७.९७.३ ॥
हे महाराजा, सूर्यासारखा तेजस्वी होऊन बाणांचा वर्षाव करीत धृष्टद्युम्न युद्धात द्रोणावर धावून गेला.
7.97.4
ततः प्रववृते युद्धं त्वरतां सर्वधन्विनाम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च सङ्क्रुद्धानां परस्परम् ॥ ७.९७.४ ॥
मग कौरव आणि पांडव यांच्यात, एकमेकांवर संतप्त झालेल्या आणि त्वरा करणाऱ्या सर्व धनुर्धरांसह युद्ध सुरू झाले.
7.97.5
सङ्क्षये तु तथाभूते वर्तमाने महाभये ।
द्वन्दवीभूतेषु सैन्येषु युध्यमानेष्वभीतवत् ॥ ७.९७.५ ॥
अशा महाभयंकर संहारात, सैन्ये जोड्यांनी विभागली जाऊन निर्भयासारखी लढत होती.
7.97.6
द्रोणः पाञ्चालपुत्रेण बली बलवता सह ।
यदक्षिपत्पृषत्कौघांस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.९७.६ ॥
बलवान द्रोणाने बलवान पांचालपुत्रासह जे बाणांचे प्रवाह सोडले, ते अद्भुतच झाले.
7.97.7
पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः ।
चक्राते द्रोणपाञ्चाल्यौ नृणां शीर्षाण्यनेकशः ॥ ७.९७.७ ॥
कमळांची वने चोहीकडे उद्ध्वस्त झाल्याप्रमाणे, द्रोण आणि पांचाल-पुत्र यांनी माणसांची अनेक मस्तके छिन्न केली.
7.97.8
विनिकीर्णानि वीराणामनीकेषु समन्ततः ।
वस्त्राभरणशस्त्राणि ध्वजवर्मायुधानि च ॥ ७.९७.८ ॥
वीरांच्या सैन्यांत चोहीकडे वस्त्रे, अलंकार, शस्त्रे, ध्वज, कवचे आणि आयुधे विखुरलेली होती.
7.97.9
तपनीयतनुत्राणाः संसिक्ता रुधिरेण च ।
कोविदारा इवाभान्ति पुष्पितास्तत्र भारत।
तावकाः समरे योधाः पाण्डवेयाश्च विक्षताः ॥ ७.९७.९ ॥
सोन्याची कवचे घातलेले, रक्ताने न्हालेले ते तेथे फुललेल्या कोविदार वृक्षांसारखे शोभत होते. हे भारता, रणात तुझे योद्धे आणि पांडवही जखमी झाले होते.
7.97.10
कुञ्जराश्वनरान्ये पातयन्ति स्म पत्रिभिः ।
तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः ॥ ७.९७.१० ॥
तालवृक्षाएवढी मोठी धनुष्ये ओढून महारथी बाणांनी हत्ती, घोडे आणि माणसांना पाडत होते.
7.97.11
असिचर्माणि चापानि शिरांशि कवचानि च ।
विप्रकीर्यन्त शूराणां सम्प्रहारे महात्मनाम् ॥ ७.९७.११ ॥
महात्म्या वीरांच्या संघर्षात तलवारी, ढाली, धनुष्ये, मस्तके आणि कवचे विखुरली जात होती.
7.97.12
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः ।
अदृश्यन्त महाराज तस्मिन्परमसङ्कुले ॥ ७.९७.१२ ॥
हे महाराजा, त्या अत्यंत गजबजलेल्या रणभूमीत चोहीकडे असंख्य धड उभी असल्याचे दिसत होते.
7.97.13
गृध्राः कङ्का बकाः श्येना वायसा जम्बुकास्तथा ।
बहुशः पिशिताशाश्च तत्रादृश्यन्त मारिष ॥ ७.९७.१३ ॥
गिधाडे, कंक, बगळे, ससाणे, कावळे आणि कोल्हे हे मांसभक्षक तेथे पुष्कळ संख्येने दिसत होते, हे माननीय.
7.97.14
भक्षयन्तश्च मांसानि पिबन्तश्चापि शोणितम् ।
विलुम्पमानाः केशांश्च मज्जाश्च बहुधा नृप ॥ ७.९७.१४ ॥
मांस खात, रक्त पीत आणि केस व मज्जा अनेक प्रकारे ओढून काढत, हे नृपा.
7.97.15
आकर्षन्तः शरीराणि शरीरावयवांस्तथा ।
नराश्वगजसङ्घानां शिरांशि च ततस्ततः ॥ ७.९७.१५ ॥
शरीरे व शरीराचे अवयव ओढत, तसेच नर, अश्व व गजांच्या समूहांची डोकी इकडे-तिकडे ओढत.
7.97.16
कृतास्त्रा रणशिक्षाभिर्दीक्षिता रणशालिनः ।
रणे जयं प्रार्थयाना भृशं युयुधिरे तदा ॥ ७.९७.१६ ॥
शस्त्रविद्येत निपुण, रणशिक्षणाने दीक्षित, रणाभिमानी, रणात विजयाची इच्छा धरणारे ते तेव्हा अत्यंत तीव्रतेने लढले.
7.97.17
असिमार्गान्बहुविधान्विचेरुः सैनिका रणे ।
ऋष्टिभिः शक्तिभिः प्रासैः शूलतोमरपट्टसैः ॥ ७.९७.१७ ॥
रणात सैनिक अनेक प्रकारच्या तलवारीच्या मार्गांनी फिरले; ऋष्टी, शक्ती, प्रास, शूल, तोमर व पट्टिश यांसह.
7.97.18
गदाभिः परिघैश्चान्यैरायुधैश्च भुजैरपि ।
अन्योन्यं जघ्निरे क्रुद्धा युद्धरङ्गता नराः ॥ ७.९७.१८ ॥
गदा, परिघ व इतर आयुधांनी आणि बाहूंनीही, रणभूमीत उतरलेल्या संतप्त माणसांनी एकमेकांवर प्रहार केले.
7.97.19
रथिनो रथिभिः सार्धमश्वारोहाश्च सादिभिः ।
मातङ्गा वरमातङ्गैः पदाताश्च पदातिभिः ॥ ७.९७.१९ ॥
रथी रथींसह, अश्वारोही अश्वारोह्यांसह, गजारोही उत्तम गजांसह, पायदळ पायदळांसह लढले.
7.97.20
क्षीबा इवान्ये चोन्मत्ता रङ्गेष्विव च वारणाः ।
उच्चुक्रुशुरथान्योन्यं जघ्नुरन्योन्यमेव च ॥ ७.९७.२० ॥
इतर हत्ती मदोन्मत्त झाल्यासारखे, रंगभूमीवर असल्याप्रमाणे, ओरडत एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
7.97.21
वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे विशाम्पते ।
धृष्टद्युम्नो हयानश्चैर्द्रोणस्य व्यत्यमिश्रयत् ॥ ७.९७.२१ ॥
हे विशांपते, अशा मर्यादाहीन युद्धात धृष्टद्युम्नाने द्रोणाचे घोडे इतरांमध्ये मिसळून टाकले.
7.97.22
ते हयाः साध्वशोभन्त मिश्रिता वातरंहसः ।
पारावतसवर्णाश्च रक्तशोणाश्च संयुगे ॥ ७.९७.२२ ॥
वाऱ्याच्या वेगाचे ते घोडे, कबुतराच्या रंगाचे आणि तांबडे, युद्धात मिसळून चांगले शोभू लागले.
7.97.23
पारावतसवर्णास्ते रक्तशोणविमिश्रिताः ।
हयाः शुशुभिरे राजन्मेघा इव सविद्युतः ॥ ७.९७.२३ ॥
हे राजा, कबुतराच्या रंगाचे ते घोडे तांबड्या रंगात मिसळून विजांसह मेघांसारखे शोभू लागले.
7.97.24
धृष्टद्युम्नस्तु सम्प्रेक्ष्य द्रोणमभ्याशमागतम् ।
असिचर्माददे वीरो धनुरुत्सृज्य भारत ॥ ७.९७.२४ ॥
परंतु धृष्टद्युम्नाने द्रोण जवळ येताना पाहिले, आणि हे भारता, वीराने धनुष्य टाकून तलवार व ढाल घेतली.
7.97.25
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म पार्षतः परवीरहा ।
ईषायाः समतिक्रम्य द्रोणस्य रथमाविशत् ॥ ७.९७.२५ ॥
दुष्कर कर्म करण्याच्या इच्छेने, शत्रुवीरांचा वध करणारा पार्षत ईषा ओलांडून द्रोणाच्या रथात चढला.
7.97.26
अतिष्ठद्युगमध्ये स युगसन्नहनेषु च ।
जघनार्धेषु चाश्वानां तत्सैन्यान्यभ्यपूजयन् ॥ ७.९७.२६ ॥
तो जुवाच्या मध्यभागी, जुवाच्या बंधनांवर आणि घोड्यांच्या मागील भागांवर उभा राहिला; त्या सैन्यांनी त्याचा गौरव केला.
7.97.27
खङ्गेन चरतस्तस्य शोणाश्वानधितिष्ठतः ।
न ददार्शान्तरं द्रोणस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ७.९७.२७ ॥
तलवारीने संचार करणाऱ्या, तांबड्या घोड्यांवर उभ्या असलेल्या त्याच्यात द्रोणाला कोणतीही फट दिसली नाही; ते अद्भुत वाटले.
7.97.28
यथा श्येनस्य पतनं वनेष्वामिषगृद्धिनः ।
तथैवासीदभीसारस्तस्य द्रोणं जिघांसतः ॥ ७.९७.२८ ॥
जंगलात मांसलोभी ससाण्याचा झेप घेण्यासारखा, द्रोणाला मारण्याच्या इच्छेने त्याचा हल्ला झाला.
7.97.29
ततः शरशतेनास्य शतचन्द्रं समाक्षिपत् ।
द्रोणो द्रुपद पुत्रस्य खङ्गं च दशभिः शरैः ॥ ७.९७.२९ ॥
मग द्रोणाने शंभर बाणांनी त्याची शतचंद्र ढाल पाडली, आणि द्रुपदपुत्राची तलवार दहा बाणांनी.
7.97.30
हयांश्चैव चतुःषष्ट्या शराणां जघ्निवान्बली ।
ध्वजं छत्रं च भल्लाभ्यां तथा तौ पार्ष्णिसारथी ॥ ७.९७.३० ॥
बलवान द्रोणाने चौसष्ट बाणांनी घोड्यांना मारले; दोन भल्ल बाणांनी ध्वज आणि छत्र; आणि तसेच ते दोघे, मागील रक्षक आणि सारथी यांनाही.
7.97.31
अथास्मै त्वरितो बाणमपरं जीवितान्तकम् ।
धृष्टद्युम्नाय चिक्षेप वज्रं वज्रधरो यथा ॥ ७.९७.३१ ॥
मग तो त्वरेने धृष्टद्युम्नावर आणखी एक प्राणघातक बाण सोडला, जसा वज्रधारी इंद्र वज्र फेकतो.
7.97.32
तं चतुर्दशभिस्तीक्ष्णैर्बाणैश्चिच्छेद सात्यकिः ।
ग्रस्तमाचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नं व्यमोचयत् ॥ ७.९७.३२ ॥
सात्यकीने चौदा तीक्ष्ण बाणांनी तो बाण तोडला आणि आचार्यश्रेष्ठ (द्रोण) यांच्या तावडीत सापडलेल्या धृष्टद्युम्नाला सोडवले.
7.97.33
सिंहेनेव मृगं ग्रस्तं नरसिंहेन मारिष ।
द्रोणाद्वै मोचयामास पाञ्चाल्यं शिनिपुङ्गवः ॥ ७.९७.३३ ॥
हे मारिष! सिंहाने पकडलेल्या हरणाला सोडवावे तसे, नरसिंह शिनिवंशातील श्रेष्ठ (सात्यकी) यांनी द्रोणांच्या तावडीतून पांचाल्याला सोडवले.
7.97.34
सात्यकिं प्रेक्ष्य गोप्तारं पाञ्चाल्यं च महाहवे ।
शराणां त्वरितो द्रोणः षड्विंशत्या समार्पयत् ॥ ७.९७.३४ ॥
महायुद्धात सात्यकी आणि पांचाल्याचा रक्षक पाहून द्रोणांनी त्वरेने सव्वीस बाण सोडले.
7.97.35
ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो ग्रसन्तमपि सृञ्जयान् ।
प्रत्यविध्यच्छितैर्बाणैः षड्विंशत्या स्तनान्तरे ॥ ७.९७.३५ ॥
तेव्हा शिनीचा नातू (सात्यकी) सृंजयांना गिळंकृत करणाऱ्या द्रोणांना सव्वीस तीक्ष्ण बाणांनी छातीच्या मध्यभागी प्रत्युत्तर देऊन आघात केला.
7.97.36
ततः सर्वे रथास्तूर्णं पाञ्चाल्या जयगृद्धिनः ।
सात्वताभिसृते द्रोणे धृष्टद्युम्नमवाक्षिपन् ॥ ७.९७.३६ ॥
तेव्हा जयाची इच्छा धरणाऱ्या पांचाल्यांचे सर्व रथ त्वरेने, सात्वत (सात्यकी) द्रोणांजवळ आल्यावर धृष्टद्युम्नाकडे धावले.