महाभारत · अध्याय 8.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.10.1
ततः कर्णो महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
जघान समरे शूरः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.१०.१ ॥
तब महाधनुर्धर कर्ण ने युद्ध में पाण्डवों की सेना को मारा, उस शूरवीर ने झुके हुए पर्वों वाले बाणों से।
8.10.2
तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् ।
कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा निजघ्नुस्ते महारथाः ॥ ८.१०.२ ॥
हे राजन्, उसी प्रकार पाण्डवों के महारथियों ने क्रोधित होकर आपके पुत्र की सेना को कर्ण के सामने से मारा।
8.10.3
कर्णोऽपि राजन्समरे व्यहनत्पाण्डवीं चमूम् ।
नाराचैरर्करश्म्याभैः कर्मारपरिमार्जितैः ॥ ८.१०.३ ॥
हे राजन्, कर्ण ने भी युद्ध में पाण्डव सेना को छिन्न-भिन्न किया, सूर्य-किरणों के समान चमकते, लोहारों द्वारा घिसे हुए नाराच बाणों से।
8.10.4
तत्र भारत कर्णेन नाराचैस्ताडिता गजाः ।
नेदुः सेदुश्च मम्लुश्च बभ्रुमुश्च दिशो दश ॥ ८.१०.४ ॥
हे भरतवंशी, वहाँ कर्ण के नाराच बाणों से आहत हाथी चिंघाड़े, गिर पड़े, थक गए और दसों दिशाओं में भटकने लगे।
8.10.5
वध्यमाने बले तस्मिन्सूतपुत्रेण मारिष ।
नकुलोऽभ्यद्रवत्तूर्णं सूतपुत्रं महारणे ॥ ८.१०.५ ॥
हे आदरणीय, उस सेना के सूतपुत्र द्वारा मारे जाते समय नकुल शीघ्र ही महायुद्ध में सूतपुत्र की ओर दौड़ पड़ा।
8.10.6
भीमसेनस्तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम् ।
विन्दानुविन्दौ कैकेयौ सात्यकिः समवारयत् ॥ ८.१०.६ ॥
वैसे ही भीमसेन ने कठिन पराक्रम करते द्रोण-पुत्र को रोका, और सात्यकि ने कैकेय राजकुमार विन्द और अनुविन्द को रोक लिया।
8.10.7
श्रुतकर्माणमायान्तं चित्रसेनो महीपतिः ।
प्रतिविन्ध्यस्तथा चित्रं चित्रकेतनकार्मुकम् ॥ ८.१०.७ ॥
श्रुतकर्मा के आगे बढ़ने पर पृथ्वीपति चित्रसेन ने, और उसी प्रकार प्रतिविन्ध्य ने, चित्र को, जिसका धनुष विचित्र ध्वज-चिह्न वाला था, रोका।
8.10.8
दुर्योधनस्तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
संशप्तकगणा हृष्टा ह्यभ्यधावन्धनञ्जयम् ॥ ८.१०.८ ॥
दुर्योधन तो धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर के पास गया, और संशप्तकों के दल हर्षित होकर धनंजय पर टूट पड़े।
8.10.9
धृष्टद्युम्नः कृपं चापि तस्मिन्वीरवरक्षये ।
शिखण्डी कृतवर्माणं समासादयदच्युतम् ॥ ८.१०.९ ॥
धृष्टद्युम्न ने कृप को, और उस वीरवरों के संहार में शिखण्डी ने अच्युत कृतवर्मा को सामने आ घेरा।
8.10.10
श्रुतकीर्तिस्तथा शल्यं माद्रीपुत्रः सुतं तव ।
दुःशासनं महाराज सहदेवः प्रतापवान् ॥ ८.१०.१० ॥
श्रुतकीर्ति ने शल्य को, और माद्री के पुत्र प्रतापी सहदेव ने आपके पुत्र दुःशासन को, हे महाराज, सामने से रोका।
8.10.11
कैकेयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता ।
सात्यकिः केकयौ चापि च्छादयामास भारत ॥ ८.१०.११ ॥
दोनों केकय भाइयों ने युद्ध में सात्यकि को चमकीले बाणों की वर्षा से ढक दिया, और सात्यकि ने भी केकयों को ढक दिया, हे भारत।
8.10.12
तावेनं भ्रातरौ वीरौ जघ्नतुर्हृदये भृशम् ।
विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महावने ॥ ८.१०.१२ ॥
उन दोनों वीर भाइयों ने उसे छाती में बहुत गहरा प्रहार किया, जैसे विशाल वन में दो हाथी अपने प्रतिद्वंद्वी हाथी को दाँतों से मारते हैं।
8.10.13
शरसम्बिन्नवर्माणौ तावुभौ भ्रातरौ रणे ।
सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन्विव्यधतुः शरैः ॥ ८.१०.१३ ॥
बाणों से जिनके कवच छिद गए थे, वे दोनों भाई रणभूमि में, हे राजन्, सत्यकर्मा सात्यकि को बाणों से बींधने लगे।
8.10.14
तौ सात्यकिर्महाराज प्रहसन्सर्वतोदिशः ।
छादयञ्छरवर्षेण वारयामास भारत ॥ ८.१०.१४ ॥
हे महाराज, सात्यकि ने हँसते हुए चारों दिशाओं में, बाणों की वर्षा से उन्हें ढकते हुए, हे भारत, उन दोनों को रोक दिया।
8.10.15
वार्यमाणौ ततस्तौ हि शैनेयशरवृष्टिभिः ।
शैनेयस्य रथं तूर्णं छादयामासतुः शरैः ॥ ८.१०.१५ ॥
शैनेय के बाणवर्षण से रोके जाने पर भी उन दोनों ने शीघ्र ही शैनेय के रथ को बाणों से ढक दिया।
8.10.16
तयोस्तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर्महायशाः ।
अथ तौ सायकैस्तीक्ष्णैर्वारयामास सात्यकिः ॥ ८.१०.१६ ॥
उन दोनों के चमकीले धनुष काटकर महायशस्वी शौरि (कृष्ण) ने, फिर सात्यकि ने तीखे बाणों से उन दोनों को रोक दिया।
8.10.17
अथान्ये धनुषी चित्रे प्रगृह्य च महाशरान् ।
सात्यकिं छादयन्तौ तौ चेरतुर्लघु सुष्ठु च ॥ ८.१०.१७ ॥
फिर उन दोनों ने अन्य चमकीले धनुष उठाकर और बड़े बाण लेकर सात्यकि को ढकते हुए बड़ी फुर्ती और कुशलता से विचरण किया।
8.10.18
ताभ्यां मुक्ता महाबाणाः कङ्कबर्हिणवाससः ।
द्योतयन्तो दिशः सर्वाः सम्पेतुः स्वर्णभूषणाः ॥ ८.१०.१८ ॥
उन दोनों द्वारा छोड़े गए, बगुले और मोर के पंखों से सजे, स्वर्णभूषित महाबाण सभी दिशाओं को प्रकाशित करते हुए एक साथ उड़ चले।
8.10.19
बाणान्धकारमभवत्तयो राजन्महामृधे ।
अन्योन्यस्य धनुश्चैव चिच्छिदुस्ते महारथाः ॥ ८.१०.१९ ॥
हे राजन्, उस महासंग्राम में उन दोनों के बाणों से अंधकार छा गया। उन महारथियों ने एक-दूसरे के धनुष भी काट डाले।
8.10.20
ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः ।
धनुरन्यत्समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे ॥ ८.१०.२० ॥
तब हे महाराज, युद्ध में मदमत्त सात्वत (सात्यकि) क्रोधित हो उठे। उन्होंने दूसरा धनुष लेकर उसकी प्रत्यंचा चढ़ा ली।
8.10.21
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन ह्यनुविन्दशिरोऽहरत् ।
अपतत्तच्छिरो राजन्कुण्डलोपचितं महत् ॥ ८.१०.२१ ॥
तीखे क्षुरप्र बाण से उसने अनुविन्द का सिर काट डाला। हे राजन्, कुण्डलों से सजा वह विशाल सिर गिर पड़ा।
8.10.22
शम्बरस्य शिरो यद्वन्निहतस्य महारणे ।
शोचयन्केकयान्सर्वाञ्जगामाशु वसुन्धराम् ॥ ८.१०.२२ ॥
जैसे महायुद्ध में मारे गए शम्बर का सिर भूमि पर गिरा था, वैसे ही वह (सिर) सब केकयों को शोक में डालता हुआ शीघ्र भूमि पर जा गिरा।
8.10.23
तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथः ।
सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा शैनेयं पर्यवारयत् ॥ ८.१०.२३ ॥
उस शूर को मारा गया देखकर उसके भाई, महारथी ने दूसरा धनुष चढ़ा लिया और शैनेय (सात्यकि) को घेर लिया।
8.10.24
स षष्ट्या सात्यकिं विद्व्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ।
ननाद बलवन्नादं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.१०.२४ ॥
उसने शिला पर तेज किए गए, स्वर्णपंखी साठ बाणों से सात्यकि को बींध दिया, और बलवान् गर्जना करते हुए बोला, 'ठहर, ठहर!'
8.10.25
सात्यकिं च ततस्तूर्णं केकयानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्रैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ८.१०.२५ ॥
तब केकय के महारथी ने शीघ्र ही सात्यकि को हजारों बाणों से उनकी बाहों और छाती पर प्रहार किया।
8.10.26
स शरैः क्षतसर्वाङ्गः सात्यकिः सत्यविक्रमः ।
रराज समरे राजन्सपुष्प इव किंशुकः ॥ ८.१०.२६ ॥
हे राजन्, बाणों से सर्वांग घायल होकर भी सत्यपराक्रमी सात्यकि युद्ध में पुष्पित पलाश वृक्ष की भाँति शोभित हुए।
8.10.27
सात्यकिः समरे विद्वः कैकेयेन महात्मना ।
कैकेयं पञ्चविंशत्या विव्याध प्रहसन्निव ॥ ८.१०.२७ ॥
युद्ध में सात्यकि ने उस महात्मा कैकेय को बींधा, और मानो हँसते हुए उन्होंने कैकेय को पच्चीस बाणों से बींध दिया।
8.10.28
तावन्योन्यस्य समरे सञ्छिद्य धनुषी शुभे ।
हत्वा च सारथी तूर्णं हयांश्च रथिनां वरौ ॥ ८.१०.२८ ॥
युद्ध में उन दोनों ने एक-दूसरे के सुंदर धनुष काट डाले, और शीघ्र ही सारथियों तथा घोड़ों को मारकर दोनों श्रेष्ठ रथी (विरथ हो गए)।
8.10.29
विरथावसियुद्धाय समाजग्मतुराहवे ।
शतचन्द्रचिते गृह्य चर्मणी सुभुजौ तथा ॥ ८.१०.२९ ॥
रथहीन होकर वे दोनों युद्ध में तलवार से लड़ने के लिए आमने-सामने आए, और सौ चंद्रों से सजी ढालें लेकर उन सुंदर भुजाओं वाले वीरों ने वैसा ही किया।
8.10.30
विरोचेतां महारङ्गे निस्त्रिंशबरधारिणौ ।
यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ ॥ ८.१०.३० ॥
वे दोनों महान रणभूमि में उत्तम खड्ग धारण करके शोभित हुए, जैसे देवासुर युद्ध में महाबली जम्भ और इन्द्र शोभित हुए थे।
8.10.31
मण्डलानि ततस्तौ तु विचन्तौ महारणे ।
अन्योन्यमभितस्तूर्णं समाजग्मतुराहवे ॥ ८.१०.३१ ॥
फिर वे दोनों उस महायुद्ध में चक्कर लगाते हुए शीघ्र ही एक-दूसरे के चारों ओर से युद्ध में आमने-सामने आ गए।
8.10.32
अन्योन्यस्य वधे चैव चक्रतुर्यत्नमुत्तमम् ।
कैकेयस्य द्विधा चर्म ततश्चिच्छेद सात्वतः ॥ ८.१०.३२ ॥
एक-दूसरे को मारने के लिए उन्होंने उत्तम प्रयास किया। तब सात्वत (सात्यकि) ने केकय की ढाल के दो टुकड़े कर दिए।
8.10.33
सात्यकेस्तु तथैवासौ चर्म चिच्छेद पार्थिवः ।
चर्म च्छित्त्वा तु कैकेयस्तारागणशतैर्वृतम्।
चचार मण्डलान्येव गतप्रत्यागतानि च ॥ ८.१०.३३ ॥
और उस राजा ने भी इसी प्रकार सात्यकि की ढाल काट दी। ढाल काटने के बाद केकय ने सैकड़ों तारों जैसे चिह्नों से ढकी हुई ढाल के साथ आगे-पीछे आते-जाते चक्कर लगाए।
8.10.34
तं चरन्तं महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणम् ।
अपहस्तेन चिच्छेद शैनेयस्त्वरयाऽन्वितः ॥ ८.१०.३४ ॥
उस महायुद्ध-भूमि में घूमते हुए, उत्तम तलवार धारण किए हुए उसको शैनेय (सात्यकि) ने शीघ्रता से, हाथ को घुमाकर काट डाला।
8.10.35
सवर्मा केकयो राजन्द्विधा च्छिन्नो महारणे ।
निपपात महेष्वासो वज्राहत इवात्वलः ॥ ८.१०.३५ ॥
हे राजन्! कवच सहित वह महान धनुर्धर केकय महायुद्ध में दो टुकड़े होकर वज्र से आहत पर्वत की तरह गिर पड़ा।
8.10.36
तं निहत्य रणे शूरः शैनेयो रथसत्तमः ।
युधामन्युरथं तूर्णमारुरोह परन्तपः ॥ ८.१०.३६ ॥
उसे रणभूमि में मारकर शूरवीर, श्रेष्ठ रथी, शत्रुतापन शैनेय (सात्यकि) शीघ्र ही युधामन्यु के रथ पर चढ़ गए।
8.10.37
ततोऽन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः ।
केकयानां महत्सैन्यं व्यधमत्सात्यकिः शरैः ॥ ८.१०.३७ ॥
फिर उसने विधिपूर्वक सज्जित एक दूसरे रथ पर चढ़कर सात्यकि ने अपने बाणों से केकयों की विशाल सेना को छिन्न-भिन्न कर दिया।
8.10.38
सा वध्यमाना समरे केकयानां महाचमूः ।
तमुत्सृज्य रणे शत्रुं प्रदुद्राव दिशो दश ॥ ८.१०.३८ ॥
युद्ध में मारी जा रही केकयों की वह विशाल सेना, रण में उस शत्रु को छोड़कर दसों दिशाओं में भाग खड़ी हुई।