มหาภารตะ · อัธยายะ 8.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.101.1
हते वैकर्तने कर्णे कुरवो भयपीडिताः ।
वीक्षमाणा दिशः सर्वाः पलायन्त सहस्रशः ॥ ८.१०१.१ ॥
เมื่อกรรณบุตรของวิกรรตนะถูกสังหาร เหล่าเการพก็หวาดกลัวและเดือดร้อน มองไปทุกทิศแล้วหนีกระจัดกระจายเป็นพันๆ
8.101.2
रावणं निहतं दृष्ट्वा राक्षसा राघवेण वा ।
दिशो भीता द्रवन्नेव तावका भयपीडिताः ॥ ८.१०१.२ ॥
เหมือนดังเหล่ารากษสเมื่อเห็นราวณะถูกราฆวะสังหาร ต่างหวาดกลัววิ่งหนีไปทุกทิศ ฉันใด ทหารของท่านที่เต็มไปด้วยความกลัวก็วิ่งหนีฉันนั้น
8.101.3
ततो महारवं चक्रुर्योधा राजन्समन्ततः ।
वार्यमाणा भृशोद्विग्नास्तव पुत्रेण भारत ॥ ८.१०१.३ ॥
ดูก่อนพระราชา ครั้งนั้นเหล่านักรบก็โห่ร้องอย่างกึกก้องทั่วทุกด้าน ทั้งที่ถูกบุตรของท่านห้ามปราม และยังมีความหวาดหวั่นอย่างยิ่ง ดูก่อนเชื้อสายภารตะ
8.101.4
तेषां तु मतमाज्ञाय पुत्रस्ते भरतर्षभ ।
अवहारं ततश्चक्रे शल्यस्यानुमतेन च ॥ ८.१०१.४ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐแห่งภารตะ บุตรของท่านรู้ความประสงค์ของเหล่านักรบนั้น จึงตกลงใจถอยทัพ โดยได้รับความเห็นชอบจากศัลยะ
8.101.5
कृतवर्मा रणे तूर्णं वृतो भारत तावकैः ।
नारायणावशिष्टैश्च शिबिरायैव दुद्रुवे ॥ ८.१०१.५ ॥
ดูก่อนเชื้อสายภารตะ กฤตวรมันรีบถูกล้อมไว้ในการรบด้วยทหารของท่านและผู้รอดชีวิตจากกองทัพนารายณะ จึงวิ่งตรงไปยังค่าย
8.101.6
अश्वत्थामा ततः शूरो विनिश्वस्य मुहुर्मुहुः ।
पाण्डवानां जयं दृष्ट्वा शिबिरायैव दुद्रुवे ॥ ८.१०१.६ ॥
ครั้งนั้น อัศวัตถามาผู้กล้าหาญ ถอนใจซ้ำแล้วซ้ำเล่า เมื่อเห็นชัยชนะของปาณฑพ ก็วิ่งตรงไปยังค่าย
8.101.7
कृपः शारद्वतो राजन्नागानीकेन भारत ।
महता मेघकल्पेन शिबिरायैव दुद्रुवे ॥ ८.१०१.७ ॥
ดูก่อนพระราชา ดูก่อนเชื้อสายภารตะ กฤปะบุตรของศารทวัต หนีไปยังค่ายพร้อมกองทัพช้างอันใหญ่โต ดุจกลุ่มเมฆ
8.101.8
गान्धाराणां सहस्रेण शकुनिः परिवारितः ।
सुशर्मा च ययौ राजन्वीक्षमाणो भयार्दितः ॥ ८.१०१.८ ॥
ดูก่อนพระราชา ศกุนีถูกล้อมด้วยคันธาระนับพันคน ส่วนสุศรมันก็จากไป ถูกความกลัวบีบคั้น มองไปรอบด้าน
8.101.9
दुर्योधनोऽपि स ययौ ह्वतसर्वस्व आतुरः ।
ज्ञातिशोकसमापन्नश्चिन्तयित्वा मुहुर्मुहुः ॥ ८.१०१.९ ॥
แม้ทุรโยธน์ก็จากไป สิ้นทรัพย์สมบัติทั้งหมด ทุกข์ร้อน ถูกความโศกเศร้าต่อญาติพี่น้องครอบงำ ครุ่นคิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า
8.101.10
छिन्नध्वजेन शल्यस्तु रथेन रथिनां वरः ।
प्रययौ शिबिरायैव वीक्षमाणो दिशो दश ॥ ८.१०१.१० ॥
ศัลยะผู้เป็นเลิศในหมู่นักรบรถ ขึ้นรถที่ธงหัก มุ่งไปยังค่าย พลางมองไปยังทิศทั้งสิบ
8.101.11
ततोऽपरे सुबहुशो भारतानां महारथाः ।
व्यद्रवन्त दिशो भीता भयविह्वलचेतसः ॥ ८.१०१.११ ॥
ครั้งนั้น นักรบรถผู้ยิ่งใหญ่อื่นๆ ของเหล่าภารตะอีกมากมาย หวาดกลัว จิตใจสับสนด้วยความกลัว ต่างวิ่งหนีไปทุกทิศ
8.101.12
अश्रूपूर्णा भयोद्विग्ना वेपमाना भयातुराः ।
कुरवः प्राद्रवन्सर्वे दृष्ट्वा कर्णं निपातितम् ॥ ८.१०१.१२ ॥
เหล่าเการทั้งหมด น้ำตานองหน้า หวาดหวั่นด้วยความกลัว สั่นเทา และเดือดร้อนด้วยความกลัว ต่างวิ่งหนีเมื่อเห็นกรรณล้มลง
8.101.13
प्रशंसन्तोऽर्जुनं केचित्केचित्कर्णं महारथाः ।
प्राद्रवन्त रणे भीताः कुरवः कुरुसत्तम ॥ ८.१०१.१३ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดแห่งเการพ บางพวกสรรเสริญอรชุน บางพวกสรรเสริญกรรณ นักรบรถผู้ยิ่งใหญ่ เหล่าเการหวาดกลัวจึงวิ่งหนีในการรบ
8.101.14
तेषां योधसहस्राणां तावकानां महामृधे ।
नासीत्तत्र पुमान्कश्चिद्यस्तु युद्धे मनो दधे ॥ ८.१०१.१४ ॥
ในหมู่นักรบนับพันของท่านเหล่านั้น ในสงครามใหญ่ครั้งนั้น ไม่มีแม้แต่คนเดียวที่ยังตั้งใจอยู่กับการรบ
8.101.15
कर्णे हते महाराज निराशाः कुरवोऽभवन् ।
जीवनेषु च राज्येषु दारेषु च धनेषु च ॥ ८.१०१.१५ ॥
ดูก่อนมหาราช เมื่อกรรณถูกสังหาร เหล่าเการก็สิ้นหวัง ทั้งในชีวิต ในแว่นแคว้น ในภรรยา และในทรัพย์สมบัติ
8.101.16
तान्समानीय पुत्रस्ते यत्नेन महता विभो ।
निवेशाय मनो दध्रे दुःखशोकसमन्वितः ॥ ८.१०१.१६ ॥
ดูก่อนองค์ผู้ยิ่งใหญ่ บุตรของท่านรวบรวมพวกเขาไว้ด้วยความพยายามอย่างยิ่ง และด้วยใจที่เต็มไปด้วยความทุกข์และความโศก จึงตั้งใจจะตั้งค่าย
8.101.17
तस्याज्ञां शिरसा दीनाः प्रतिगृह्य विशाम्पते ।
विषण्णमनसो भीत्या न्यविशन्त महारथाः ॥ ८.१०१.१७ ॥
ดูก่อนเจ้าแห่งมนุษย์ เหล่านักรบรถผู้ยิ่งใหญ่ผู้ต่ำต้อย รับคำสั่งของบุตรท่านด้วยการก้มศีรษะ จิตใจหดหู่ ด้วยความกลัว จึงเข้าไปพักอยู่ที่นั่น
8.101.18
चिन्तयन्तो वधं घोरं सूतपुत्रस्य संयुगे ।
अर्जुनस्य जयं युद्धे चिन्तयानाः पुनःपुनः ॥ ८.१०१.१८ ॥
ครุ่นคิดถึงการสิ้นชีพอันน่าสะพรึงกลัวของบุตรสารถีในการรบ และคิดถึงชัยชนะของอรชุนในการต่อสู้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า (บุตรสารถีหมายถึงกรรณ)
8.101.19
पाण्डवाश्च महेष्वासा न्यविशन्त परन्तपाः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे जित्वा शत्रुं महारथाः ॥ ८.१०१.१९ ॥
ปาณฑพผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่และผู้ทำให้ศัตรูหวาดหวั่น และนักรบรถผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหมด จิตใจยินดีเพราะได้ชนะศัตรู จึงนั่งพักอยู่ที่นั่น
8.101.20
ततो युधिष्ठिरं तत्र निविष्टं वै मुदान्वितम् ।
समेत्य सर्वे पाञ्चाला वर्धयन्तो यथाविधि ॥ ८.१०१.२० ॥
ครั้งนั้น เหล่าปัญจาลทั้งหมดเข้าไปหายุธิษฐิระซึ่งนั่งอยู่ที่นั่นด้วยความปีติ แล้วถวายความเคารพตามธรรมเนียมที่ควรปฏิบัติ
8.101.21
अर्जुनस्तु रथात्तूर्णमवरुह्य महायशाः ।
धर्मराजस्य चरणौ पीडयामास हृष्टवत् ॥ ८.१०१.२१ ॥
ฝ่ายอรชุนผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ รีบลงจากรถ แล้วด้วยความยินดีจึงกดพระบาทของพระธรรมราชา
8.101.22
तमुत्थाप्य महाराज धर्मपुत्रः प्रतापवान् ।
सस्वजे भरतश्रेष्ठमुपजिघ्रन्नुपस्पृशन् ॥ ८.१०१.२२ ॥
ข้าแต่มหาราช ธรรมบุตรผู้ทรงอำนาจ ทรงพยุงให้ลุกขึ้น ทรงกอดผู้ประเสริฐที่สุดในวงศ์ภรต ทรงดมศีรษะและสัมผัสพระองค์
8.101.23
नकुलः सहदेवश्च पाण्डवश्च वृकोदरः ।
अभिवाद्य महाराजमस्वजन्त स्म फल्गुनम् ॥ ८.१०१.२३ ॥
นกุล สหเทพ และปาณฑพวฤโกทร ถวายความเคารพพระมหาราช แล้วกอดฟัลคุนะ (อรชุน)
8.101.24
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाण्डवानां च ये रथाः ।
वर्धयन्ते स्म राजानं निहते सूतनन्दने ॥ ८.१०१.२४ ॥
ธฤษฏทยุมนะ ศิขัณฑี และเหล่านักรบบนรถศึกของปาณฑพ ต่างถวายชัยแด่พระราชา เมื่อบุตรของสารถีถูกสังหารแล้ว
8.101.25
ततः कृष्णो महाराज सात्यकिश्चापि सात्वतः ।
वर्धयन्ते स्म राजानं निहते सूतनन्दने ॥ ८.१०१.२५ ॥
ข้าแต่มหาราช ต่อจากนั้น พระกฤษณะและสาตยกีผู้เป็นสาตวตะ ก็ถวายชัยแด่พระราชาเช่นกัน เมื่อบุตรของสารถีถูกสังหารแล้ว
8.101.26
वासुदेवश्च कौन्तेयं प्रणयादिदमब्रवीत् ।
अद्य राजन्हताः सर्वे धार्तराष्ट्राः सराजकाः।
हते वैकर्तने कर्णे रथानां प्रवरे रथे ॥ ८.१०१.२६ ॥
พระวาสุเทพด้วยความรักใคร่ ตรัสถ้อยคำนี้แก่บุตรของกุนตี ว่า "วันนี้ ข้าแต่พระราชา เหล่าโอรสของธฤตราษฎร์พร้อมทั้งกษัตริย์ของพวกเขาถูกสังหารหมดแล้ว เพราะกรรณะบุตรของวิกรตนะ ผู้เป็นเลิศในบรรดานักรบบนรถศึก ถูกสังหารแล้ว"
8.101.27
यदि लोकास्त्रयः सर्वे योधयेयुः सवासवाः ।
तथापि दुर्जयः सूतस्तव कोपात्तु सूदितः ॥ ८.१०१.२७ ॥
แม้โลกทั้งสามพร้อมทั้งวาสวะจะเข้าสู้รบ สารถีผู้ไม่อาจพ่ายแพ้ก็ยังจะถูกสังหาร เพราะความโกรธของพระองค์
8.101.28
एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो जनार्दनम् ॥ ८.१०१.२८ ॥
เมื่อได้ตรัสเช่นนี้แล้ว พระธรรมราชา (ยุธิษฐิระ) ก็ตรัสตอบแด่ชนารทนะ (พระกฤษณะ)
8.101.29
तव प्रसादाद्ग्रोविन्द हतः कर्णो महायशाः ।
पाण्डवाश्च जयं प्राप्या नाशिताश्चापि शत्रवः ॥ ८.१०१.२९ ॥
ข้าแต่โควินท์ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ กรรณะผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่จึงถูกสังหาร และปาณฑพก็ได้รับชัยชนะ และได้ทำลายศัตรูเสียแล้ว
8.101.30
त्वं हि शक्तो भयात्त्रातुं यस्य कस्यचिदाहवे ।
त्वमस्य जगतो गोप्ता पाण्डवानां च सर्वदा ॥ ८.१०१.३० ॥
พระองค์ผู้เดียวเท่านั้นที่สามารถคุ้มครองผู้ใดก็ตามในการรบให้พ้นจากความกลัว พระองค์เป็นผู้พิทักษ์โลกนี้ และเป็นผู้พิทักษ์ปาณฑพอยู่เสมอ
8.101.31
त्वां समासाद्य शक्रोऽपि मोदते दिवि नित्यशः ।
त्वं पाता पाण्डुपुत्राणां यथैव जगतस्तथा ॥ ८.१०१.३१ ॥
เมื่อได้พระองค์แล้ว แม้พระศักระก็ทรงชื่นชมในสวรรค์เป็นนิตย์ พระองค์ทรงเป็นผู้พิทักษ์บุตรของปาณฑุ ดังที่ทรงเป็นผู้พิทักษ์โลก
8.101.32
अनाश्चर्यो जयस्तेषां भक्तिर्येषां त्वयि प्रभो ॥ ८.१०१.३२ ॥
ชัยชนะของพวกเขาไม่น่าอัศจรรย์เลย ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้ที่มีความภักดีต่อพระองค์
8.101.33
त्वया नाथेन गोविन्द नाथवन्तो वयं युधि ।
यथेन्द्रेण पुरा देवास्त्वया चापि जनार्दन ॥ ८.१०१.३३ ॥
ข้าแต่โควินท์ เมื่อพระองค์ผู้เป็นนาถะของเรา เราจึงมีผู้เป็นนาถะในการรบ ดังที่เทวดาในอดีตมีพระอินทร์ ข้าแต่ชนารทนะ เรามีพระองค์เช่นกัน
8.101.34
स्वप्स्याम्यद्य सुखं कृष्णनिद्रां लप्स्ये त्वहं क्षपाम् ।
विगतं हि भयं मेऽद्य त्वत्प्रसादान्न संशयः ॥ ८.१०१.३४ ॥
วันนี้ข้าพเจ้าจะนอนหลับอย่างสุขสบาย ข้าแต่กฤษณะ ข้าพเจ้าจะได้หลับตลอดคืนนี้ วันนี้ความกลัวของข้าพเจ้าได้สิ้นไปแล้ว ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ไม่มีข้อสงสัย
8.101.35
एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः प्राह पाण्डवम् ।
निमित्तमात्रं हि वयं तवाप्यस्मिन्मुदागमे ॥ ८.१०१.३५ ॥
เมื่อบุตรของปฤถาได้ตรัสเช่นนี้ เกศวะจึงตรัสแก่ปาณฑพว่า "ในการมาถึงของความยินดีนี้ พวกเราเป็นเพียงเครื่องมือเท่านั้น"
8.101.36
यस्य ते भ्रातरः शूरा भीमसेनादयो नृप ।
सम्बन्धिनश्चेन्द्रवीर्याः पार्षतप्रमुखास्तथा ॥ ८.१०१.३६ ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์มีพี่น้องผู้กล้าหาญ มีภีมเสนเป็นหัวหน้า และมีญาติพี่น้องผู้มีพลังดุจพระอินทร์ กับนักรบผู้ยอดเยี่ยมมีปารษตะเป็นหัวหน้า ซึ่งต่างก็อยู่ที่นั่นเช่นกัน
8.101.37
अर्हते च भवान्नित्यं प्रियं नित्यं च मद्वितम् ।
प्रियो हि मे त्वमेतेन वचनेन नरोत्तम ॥ ८.१०१.३७ ॥
พระองค์ทรงควรได้รับการยกย่องเสมอ และทรงกระทำสิ่งที่เป็นที่รักของข้าพเจ้าเสมอ ข้าแต่นรโรตตม ด้วยถ้อยคำเหล่านี้เอง พระองค์เป็นที่รักของข้าพเจ้า
8.101.38
इत्युक्तो धर्मराजस्तु स्वरथं हेमभूपितम् ।
दन्तवर्णैर्हयैर्युक्तं कालवालैर्महीपतिः ॥ ८.१०१.३८ ॥
เมื่อได้ตรัสเช่นนี้แล้ว พระธรรมราชา ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน ก็ทรงขึ้นรถศึกของพระองค์ที่ประดับด้วยทอง เทียมด้วยม้าสีงาช้าง มีหางดำ
8.101.39
आस्थाय पुरुषव्याघ्रः स्वबलेनापि संवृतः ।
प्रययौ बहुवृत्तान्तं द्रष्टुमायोधनं प्रति ॥ ८.१०१.३९ ॥
ปุรุษวยาฆระ ผู้เป็นดุจเสือในหมู่มนุษย์ ประทับบนรถพร้อมทั้งถูกกองทัพของพระองค์ล้อมรอบ เสด็จออกไปยังสนามรบ เพื่อทอดพระเนตรเหตุการณ์ต่าง ๆ มากมายที่เกิดขึ้นที่นั่น
8.101.40
सम्भाषमाणौ तौ वीर उभौ माधवपाण्डवौ ॥ ८.१०१.४० ॥
วีรบุรุษทั้งสองคือมาธวะและปาณฑพกำลังสนทนากันอยู่
8.101.41
स ददर्श रणे कर्णं शयानं पुरुषर्षभम् ।
गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः सर्वतः सन्निपीडितम् ॥ ८.१०१.४१ ॥
เขาเห็นกรรณะนอนอยู่ในที่รบ บุรุษอุดมดังวัวกระทิงนั้น ถูกลูกศรที่ปล่อยจากคันคาณฑีวะปักอยู่รอบด้าน
8.101.42
सपुत्रं निहतं दृष्ट्वा कर्णं राजा युधिष्ठिरः ।
प्रशशंस नरव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौ ॥ ८.१०१.४२ ॥
ครั้นเห็นกรรณะถูกฆ่าพร้อมกับบุตรชาย พระเจ้ายุธิษฐิระจึงสรรเสริญบุรุษเสือทั้งสองคือพระมาธวะและปาณฑพ
8.101.43
अद्य राजाऽस्मि सर्वस्यां पृथिव्यां मधुसूदन ।
दिष्ट्या जयसि गोविन्द दिष्ट्याशत्रुर्निपातितः ॥ ८.१०१.४३ ॥
วันนี้เราเป็นกษัตริย์เหนือแผ่นดินทั้งสิ้น ข้าแต่มธุสูทนะ ด้วยโชคดีท่านจึงชนะ ข้าแต่โควินทะ ด้วยโชคดีศัตรูจึงถูกฆ่าล้มลง
8.101.44
एवं सुबहुशो राजन्प्रशशंस जनार्दनम् ।
अर्जुनं च कुरुश्रेष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ८.१०१.४४ ॥
ข้าแต่พระราชา พระยุธิษฐิระผู้เป็นธรรมราชา ผู้เลิศแห่งกุรุ ได้สรรเสริญพระชนารทนะและพระอรชุนซ้ำแล้วซ้ำอีก
8.101.45
दृष्ट्वा च निहतं कर्णं स पुत्रं पार्थसायकैः ।
पुनर्जातमिवात्मानं मेने कुरुकुलोद्वहः ॥ ८.१०१.४५ ॥
เมื่อเห็นกรรณะพร้อมบุตรชายถูกลูกศรของปารถะฆ่าแล้ว ผู้แบกรับวงศ์กุรุนั้นรู้สึกเหมือนตนเกิดใหม่
8.101.46
समेत्य च कुरुश्रेष्ठं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
वर्धयन्ति स्म राजानो हर्षयुक्ता महारथाः ॥ ८.१०१.४६ ॥
เหล่ากษัตริย์และมหารถีผู้เปี่ยมด้วยความยินดีเข้าไปเฝ้าพระยุธิษฐิระ ผู้เลิศแห่งกุรุและพระโอรสของกุนตี แล้วถวายความเคารพ
8.101.47
एवमेष क्षयो वृत्तः सुमहान्रोमहर्षणः ।
तव दुर्मन्त्रिते राजन्दिष्ट्या त्वमनुशोचसि ॥ ८.१०१.४७ ॥
ความพินาศอันใหญ่หลวงน่าขนลุกนี้จึงเกิดขึ้นเช่นนี้ ข้าแต่พระราชา เพราะคำแนะนำที่ชั่วของท่าน และบัดนี้ โชคดีที่ท่านกำลังเสียพระทัย
8.101.48
श्रुत्वैतदप्रियं राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
पपात भूमौ निश्चेष्टः कौरव्यः परमासनात्।
तथा सत्यव्रता देवी गान्धारी दिव्यदर्शना ॥ ८.१०१.४८ ॥
พระเจ้าธฤตราษฎร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน ผู้สืบเชื้อสายกาวรยะ ได้ฟังข่าวที่ไม่น่าปรารถนานี้ ก็ล้มลงกับพื้นจากที่ประทับอันสูงสง่า ไม่รู้สึกตัว พระนางคานธารีผู้รักษาความสัตย์ ผู้มีทิพยทัศน์ ก็ล้มลงเช่นกัน
8.101.49
ततस्तूर्णं तु विदुरस्तं नृपं सञ्जयस्तथा ।
पर्याश्वासयतां चैतावुभावेव तु भूमिपम् ॥ ८.१०१.४९ ॥
ครั้นแล้ว วิทุระและสัญชัยรีบปลอบโยนพระราชาผู้เป็นเจ้าแผ่นดินนั้น ทั้งสองปลอบโยนพระองค์
8.101.50
तथैवाश्वासयामासुर्गान्धारीं कुरुयोषितः ॥ ८.१०१.५० ॥
สตรีแห่งกุรุก็ปลอบโยนพระนางคานธารีในทำนองเดียวกัน
8.101.51
स दैवं परमं मेने भवितव्यं च भारत ।
ताभ्यामाश्वासितो राजा तूष्णीमास्ते विशाम्पते ॥ ८.१०१.५१ ॥
พระองค์ทรงเห็นว่าโชคชะตาสูงสุดและสิ่งที่ต้องเกิดขึ้นย่อมเกิดขึ้น ข้าแต่ภารตะ ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน พระราชาเมื่อได้รับการปลอบโยนจากทั้งสองแล้ว ก็ประทับนิ่งอยู่
8.101.52
एवमाख्याय राज्ञे च सञ्जयो राजसत्तम ।
जगाम शिबिरं भूयो हते कर्णे महात्मनि ॥ ८.१०१.५२ ॥
ข้าแต่ผู้เลิศแห่งกษัตริย์ สัญชัยกราบทูลพระราชาดังนี้แล้ว ก็กลับไปยังค่ายอีกครั้ง หลังจากกรรณะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ถูกฆ่าแล้ว
8.101.53
स दृष्ट्वा निहतं शल्यं राजानं च सुयोधनम् ।
शकुनिं सुबहून्राजन्सैनिकांश्च सहस्रशः ॥ ८.१०१.५३ ॥
เขาเห็นศัลยะที่ถูกฆ่า พระเจ้าสุโยธนะ ศกุนิ และ ข้าแต่พระราชา ทหารจำนวนมากนับพันๆ
8.101.54
तथैव पाण्डवीं सेनां निहतां प्रेक्ष्य सञ्जयः ।
सौप्तिके द्रौणिना राजन्हतवाजिनरद्विपाम् ॥ ८.१०१.५४ ॥
ในทำนองเดียวกัน สัญชัยเห็นกองทัพของปาณฑพถูกฆ่าแล้ว ข้าแต่พระราชา ในการโจมตียามค่ำคืนของเสาปติกะ โดยบุตรของโทรณะ ม้า คน และช้างถูกฆ่าตายหมด
8.101.55
स हि दृष्ट्वा हतान्सर्वान्समन्ताद्युधि सञ्जयः ।
प्रयातो हास्तिनपुरं शोकार्तो भयविह्वलः ॥ ८.१०१.५५ ॥
สัญชัยเห็นทุกคนถูกฆ่าล้มตายรอบด้านในสนามรบ จึงเศร้าโศกและหวาดกลัวจนสั่นสะท้าน เดินทางกลับไปยังหัสตินาปุระ
8.101.56
हतेषु पुनरेतेषु प्रभूतगजवाजिषु ।
योधैश्च तैर्महाराज नानादेशसमुद्भवैः ॥ ८.१०१.५६ ॥
เมื่อช้างและม้าจำนวนมากมายถูกฆ่าอีกครั้ง ข้าแต่มหาราชา และนักรบเหล่านั้นซึ่งเกิดในดินแดนต่างๆ ก็ถูกฆ่าด้วย
8.101.57
कुरुक्षेत्रं तु तत्सर्वं शून्यमासीद्विशाम्पते ।
निहतैः पाण्डवेयैश्च धार्तराष्ट्रैश्च संयुगे ॥ ८.१०१.५७ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน กุรุเกษตรทั้งผืนนั้นก็ว่างเปล่า เพราะบุตรของปาณฑุและบุตรของธฤตราษฎร์ถูกฆ่าตายในการสู้รบ
8.101.58
यथाहि विषयं वृत्तं धार्तराष्ट्रस्य संञ्जयः ।
निवेदयति तत्सर्वं यथावृत्तं यथाविधि ॥ ८.१०१.५८ ॥
สัญชัยกราบทูลพระโอรสของธฤตราษฎร์ถึงเหตุการณ์ทั้งหมดนั้น ตามที่เกิดขึ้นจริง ถูกต้องตามลำดับ
8.101.59
एवं महायुद्धमिदं महात्मनो ।
धनञ्जयस्याधिरथेश्च यः पठेत्।
स सम्यगिष्टस्य मखस्य यत्फलं ।
तदाप्नुयाद्यः शृणुयाच्च नित्यशः ॥ ८.१०१.५९ ॥
ผู้ใดอ่านมหายุทธนี้ของพระธนัญชัยผู้ยิ่งใหญ่และของบุตรอธิรถ ผู้นั้นย่อมได้รับผลของยัญพิธีที่ประกอบอย่างถูกต้อง และผู้ใดฟังเป็นประจำก็ย่อมได้เช่นกัน
8.101.60
मखो हि विष्णुर्भगवान्सनातनो ।
वहन्ति यं चाप्यनिलेन्दुभानवः।
अतोऽनसूयुः शृणुयात्पठेच्च यः ।
स सर्वलोकांश्च जयेत्सुखी भवेत् ॥ ८.१०१.६० ॥
ยัญพิธีนั้นคือพระวิษณุผู้เป็นนิรันดร์ผู้ทรงพระภาคย์ ซึ่งลมและพระจันทร์และพระอาทิตย์ก็แบกรับ ฉะนั้น ผู้ใดฟังและอ่านโดยไม่อิจฉาริษยา ย่อมชนะโลกทั้งปวงและมีความสุข