महाभारत · अध्याय 8.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.23.1
एवमुक्तो महाराज तव पुत्रः प्रतापवान् ।
मद्रेश्वरं प्रति रणे सुरसैन्यभयङ्करम्।
सर्वं तथाऽकरोत्तूर्णं राधेयस्तद्यथाऽब्रवीत् ॥ ८.२३.१ ॥
महाराज, असे सांगितले गेल्यावर आपला पराक्रमी पुत्र राधापुत्र कर्ण, युद्धात देवसेनेलाही भयभीत करणाऱ्या मद्रेश्वराकडे, त्याने सांगितल्याप्रमाणे सर्व तत्काळ केले.
8.23.2
मद्राजं च समरे प्रणम्य च महारथम् ।
विनयेनोपसङ्गम्य प्रणयाद्वाक्यमब्रवीत् ॥ ८.२३.२ ॥
युद्धात मद्रराजाला आणि त्या महारथीला नमस्कार करून, विनयाने जवळ जाऊन, प्रेमाने त्याने हे शब्द म्हटले.
8.23.3
सत्यव्रत महाभाग द्विषतां तापवर्धन ।
मद्रेश्वर रणेशूर परसैन्यभयङ्कर ॥ ८.२३.३ ॥
सत्यव्रता, महाभागा, शत्रूंचा ताप वाढवणाऱ्या, मद्रेश्वरा, रणशूरा, शत्रुसैन्याला भयभीत करणाऱ्या!
8.23.4
मत्प्रियार्थं हितार्थं च तथा पार्थवधाय च ।
श्रुतवानसि कर्णस्य ब्रुवतो वदतां वर।
यथा नृपतिसिंहानां मध्ये त्वां वरये स्वयम् ॥ ८.२३.४ ॥
माझ्या प्रियासाठी व हितासाठी, आणि पार्थाच्या वधासाठी, हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, कर्णाने जे सांगितले ते तू ऐकले आहेस; नृपसिंहांमध्ये मी स्वतः तुझी निवड करतो.
8.23.5
तत्त्वामप्रतिवीर्याद्य शत्रुपक्षक्षयावह ।
मद्रेश्वर प्रयाचेऽहं शिरसा विनयेन च ॥ ८.२३.५ ॥
हे अप्रतिम वीर्यवाना, शत्रुपक्षाचा क्षय करणाऱ्या, मद्रेश्वरा, मी मस्तक नमवून विनयाने तुझी याचना करतो.
8.23.6
तस्मात्पार्थविनाशार्थं हितार्थं मम चैव हि ।
त्वं पाहि सर्वतः कर्णं भवं ब्रह्मेव सुव्रत ॥ ८.२३.६ ॥
म्हणून पार्थाच्या विनाशासाठी आणि माझ्या हितासाठी, हे सुव्रता, ब्रह्मदेवाप्रमाणे तू कर्णाचे सर्व बाजूंनी रक्षण कर.
8.23.7
सारथ्यं रथिनां श्रेष्ठ प्रणयात्कर्तुमर्हसि ।
त्वयि यन्तरि राधेयो विद्विषो मे विजेष्यते ॥ ८.२३.७ ॥
हे रथिकांमध्ये श्रेष्ठा, स्नेहाने तुम्ही सारथ्य करण्यास योग्य आहात. तुम्ही सारथी असता राधेय कर्ण माझ्या शत्रूंना जिंकेल.
8.23.8
अभीषूणां हि कर्णस्य ग्रहीतान्यो न विद्यते ।
ऋते हि त्वां महाभाग वासुदेवसमं युधि ॥ ८.२३.८ ॥
हे महाभागा, कर्णाच्या घोड्यांचा सारथी होण्यास युद्धात वासुदेवासमान तुमच्याशिवाय दुसरा कोणी नाही.
8.23.9
स पाहि सर्वथा कर्णं यथा ब्रह्मा महेश्वरम् ।
यथा च सर्वथाऽऽपत्सु वार्ष्णेयः पाति पाण्डवम्।
तथा मद्रेश्वराद्य त्वं राधेयं प्रतिपालय ॥ ८.२३.९ ॥
ब्रह्मा महेश्वराचे रक्षण करतो तसे, आणि वार्ष्णेय संकटांत पांडवाचे रक्षण करतो तसे, तुम्ही कर्णाचे सर्वथा रक्षण करा. हे मद्रेश्वरा, आज तुम्ही राधेयाचे पालन करा.
8.23.10
भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो भवान्भोजश्च वीर्यवान् ।
शकुनिः सौबलो द्रौणिरहमेव च नो बलम् ॥ ८.२३.१० ॥
भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, तुम्ही, पराक्रमी भोज, सौबल शकुनी, द्रोणपुत्र अश्वत्थामा आणि मी स्वतः—हेच आमचे बल.
8.23.11
एवमेष कृतो भागो नवधा पृथिवीपते ।
न च भागोऽत्र भीष्मस्य द्रोणस्य च महात्मनः ॥ ८.२३.११ ॥
हे पृथ्वीपते, अशा प्रकारे हा भाग नऊ भागांत विभागला गेला आहे; यामध्ये महात्मा भीष्म व द्रोण यांचा भाग नाही.
8.23.12
ताभ्यामतीत्य तौ भागौ निहता मम शत्रवः ।
वृद्वौ हि तौ महेष्वासौ छलेन निहतौ युधि ॥ ८.२३.१२ ॥
त्या दोघांचा भाग ओलांडून माझे शत्रू मारले गेले. ते दोघे वृद्ध महाधनुर्धर युद्धात छलाने मारले गेले.
8.23.13
कृत्वा चासुकरं कर्म गतौ स्वर्गमितोऽनघ ।
तथान्ये पुरुषव्याघ्राः परैर्विनिहता युधि ॥ ८.२३.१३ ॥
हे निष्पाप, अत्यंत दुष्कर कर्म करून ते दोघे येथून स्वर्गाला गेले. त्याचप्रमाणे इतर पुरुषव्याघ्रही युद्धात शत्रूंकडून मारले गेले.
8.23.14
अस्मदीयाश्च बहवः स्वर्गाय गमिताः परैः ।
त्यक्त्वा प्राणानय्थाशक्ति चेष्टां कृत्वा च पुष्कलाम्। ॥ ८.२३.१४ ॥
आमचे पुष्कळ लोकही शत्रूंकडून स्वर्गाला पाठवले गेले. प्राणांचा त्याग करून, शक्तीनुसार पूर्ण प्रयत्न करून.
8.23.15
तदिदं हतभूयिष्ठं बलं मम नराधिप ।
पूर्वमप्यल्पकैः पार्थैर्हतं किमुत साम्प्रतम् ॥ ८.२३.१५ ॥
हे नराधिपा, माझे हे सैन्य बहुतांशी मारले गेले आहे. पूर्वीच थोड्या पार्थांनी ते मारले होते; आता तर बोलायलाच नको.
8.23.16
बलवन्तो महात्मानः कौन्तेयाः सत्यविक्रमाः ।
बलं शेषं न हन्युर्मे यथा तत्कुरु पार्थिव ॥ ८.२३.१६ ॥
बलवान, महात्मे, सत्यपराक्रमी कौंतेय माझ्या उरलेल्या सैन्याचा वध करू नयेत, हे पार्थिवा, तसे कर.
8.23.17
हतवीरमिदं सैन्यं पाण्डवैः समरे विभो ।
कर्णो ह्येको महाबाहुरस्मत्प्रियहिते रतः ॥ ८.२३.१७ ॥
हे विभो, पांडवांनी युद्धात या सैन्यातील वीरांना मारले आहे. केवळ महाबाहू कर्णच आमच्या प्रिय आणि हितात रत आहे.
8.23.18
भवांश्च पुरुषव्याघ्र सर्वलोकमहारथः ।
शल्य कर्णोऽर्जुनेनाद्य योद्वुमिच्छति संयुगे ॥ ८.२३.१८ ॥
तूही, हे पुरुषव्याघ्रा, सर्वलोकमहारथा, हे शल्या, आज कर्ण युद्धात अर्जुनाशी लढू इच्छितो.
8.23.19
तस्मिञ्जयाशा विपुला मद्रराज नराधिप ।
तस्याभीषुग्रहवरो नान्योऽस्ति भुवि कश्चन ॥ ८.२३.१९ ॥
हे मद्रराजा, हे नराधिपा! त्याच्यामध्ये विजयाची मोठी आशा आहे. त्याच्यासाठी या पृथ्वीवर तुझ्याशिवाय दुसरा श्रेष्ठ अभीषुग्रह (सारथी) कोणीच नाही.
8.23.20
पार्थस्य समरे कृष्णो यथाऽभीषुग्रहो वरः ।
तथा त्वमपि कर्णस्य रथेऽभीषुग्रहो भव ॥ ८.२३.२० ॥
युद्धात पार्थाचा श्रेष्ठ सारथी जसा कृष्ण आहे, तसाच तू कर्णाच्या रथावर सारथी हो.
8.23.21
तेन युक्तो रणे पार्थो रक्ष्यमाणश्च पार्थिव ।
यानि कर्माणि कुरुते प्रत्यक्षाणि तथैव तत् ॥ ८.२३.२१ ॥
हे पार्थिवा! त्याच्याशी युक्त आणि त्याच्याकडून रक्षिला गेलेला पार्थ युद्धात जी कर्मे करतो, ती प्रत्यक्षच आहेत.
8.23.22
पूर्वं नः समरे ह्येवमधीदर्जुनो रिपून् ।
इदानीं विक्रमो ह्यस्य कृष्णेन सहितस्य च ॥ ८.२३.२२ ॥
पूर्वी आमच्याशी युद्धात अर्जुनाने असेच शत्रूंना जिंकले होते. आता कृष्णासह त्याचा पराक्रम अधिकच वाढला आहे.
8.23.23
कृष्णेन सहितः पार्थो धार्तराष्ट्रीं महाचमूम् ।
अहन्यहनि मद्रेश द्रावयन्दृश्यते युधि ॥ ८.२३.२३ ॥
हे मद्रेशा! कृष्णासह असलेला पार्थ युद्धात दररोज धृतराष्ट्रपुत्रांच्या महासेनेला पळवून लावताना दिसतो.
8.23.24
भागोऽवशिष्टः कर्णस्य तव चैव महाद्युते ।
तं भागं सह कर्णेन युगपन्नाशयाद्य हि ॥ ८.२३.२४ ॥
हे महाद्युते! कर्णाचा आणि तुझा जो उरलेला वाटा आहे, तो वाटा कर्णासह आजच एकाच वेळी नष्ट कर.
8.23.25
अरुणेन यथा सार्धं तमः सूर्यो व्यपोहति ।
तथा कर्णेन सहितो जहि पार्थं महाहवे ॥ ८.२३.२५ ॥
अरुणासह सूर्य जसा अंधार दूर करतो, तसेच कर्णासह मिळून महायुद्धात पार्थाचा वध कर.
8.23.26
उद्यन्तौ च यथा सूर्यौ बालसूर्यसमप्रभौ ।
कर्णशल्यौ रणे दृष्ट्वा विद्रवन्तु महारथाः ॥ ८.२३.२६ ॥
उगवणाऱ्या दोन सूर्यांप्रमाणे, बालसूर्यासारख्या तेजाने, रणात कर्ण आणि शल्य यांना पाहून महारथी पळून जावोत.
8.23.27
सूर्यारुषौ यथा दृष्ट्वा तमो नश्यति मारिष ।
तथा नश्यन्तु कौन्तेयाः सपाञ्चालाः ससृञ्जयाः ॥ ८.२३.२७ ॥
सूर्य आणि अरुण पाहताच अंधार नष्ट होतो, तसेच हे मारिष, कौंतेय पांचाल आणि सृंजयांसह नष्ट होवोत.
8.23.28
रथिनां प्रवरः कर्णो यन्तॄणां प्रवरो भवान् ।
संयोगो युवयोर्लोके नाभून्न च भविष्यति ॥ ८.२३.२८ ॥
रथींमध्ये श्रेष्ठ कर्ण, सारथींमध्ये श्रेष्ठ आपण. तुम्हा दोघांचा असा संयोग जगात पूर्वी झाला नाही आणि पुढेही होणार नाही.
8.23.29
यथा सर्वास्ववस्थासु वार्ष्मेयः पाति पाण्डवम् ।
तथा भवान्परित्रातु कर्णं वैकर्तनं रणे।
सारथ्यं क्रियतां तस्य युध्यमानस्य संयुगे ॥ ८.२३.२९ ॥
वार्ष्णेय (कृष्ण) सर्व परिस्थितीत पांडवाचे रक्षण करतो, तसेच तुम्ही रणात वैकर्तन कर्णाचे उत्तम रक्षण करा. युद्ध करणाऱ्या त्याचे सारथ्य केले जावो.
8.23.30
यथा च समरे कृष्णो रक्षते सर्वतोऽर्जुनम् ।
तथा त्वमपि राधेयं रक्षस्व च महारणे ॥ ८.२३.३० ॥
युद्धात कृष्ण सर्व बाजूंनी अर्जुनाचे रक्षण करतो, तसेच तुम्ही महायुद्धात राधेय कर्णाचे रक्षण करा.
8.23.31
त्वया सारथिना ह्येष अप्रधृष्यो भविष्यति ।
देवतानामपि रणे सशक्राणां महीपते।
किं पुनः पाण्डवेयानां मा विशङ्कीर्वचो मम ॥ ८.२३.३१ ॥
हे राजा, तू सारथी असलास तर हा युद्धात इंद्रासह देवांनाही अजिंक्य होईल. पांडवांची तर गोष्टच काय! माझ्या बोलण्यावर शंका घेऊ नकोस.
8.23.32
दुर्योधनवचः श्रुत्वा शल्यः क्रोधसमन्वितः ।
धार्तराष्ट्रमथोवाच सृक्विणी परिलेलिहन् ॥ ८.२३.३२ ॥
दुर्योधनाचे बोल ऐकून क्रोधाने भरलेला शल्य ओठांचे कोपरे चाटत धृतराष्ट्रपुत्राला म्हणाला.
8.23.33
त्रिशिखां भ्रुकुटिं कृत्वा धुन्वन्हस्तौ पुनःपुनः ।
क्रोधरक्ते महानेत्रे परिवृत्य महाभुजः।
कुलैश्वर्यश्रुतबलैर्दृप्तः शल्योऽब्रवीदिदम् ॥ ८.२३.३३ ॥
तीन रेषांची भुवई उंचावून, हात वारंवार हलवत, क्रोधाने लाल झालेले मोठे डोळे फिरवत, कुल, ऐश्वर्य, विद्या व बल यांचा अभिमान बाळगणारा महाबाहू शल्य हे म्हणाला.
8.23.34
न मामर्हसि राजेद्र नियोक्तुं कर्मणीदृशे ।
न हि पापीयसः श्रेयान्प्रेष्यत्वं कर्तुमर्हति ॥ ८.२३.३४ ॥
हे राजेंद्रा, अशा कामात मला नियुक्त करणे तुला शोभत नाही. श्रेष्ठ माणसाला नीच माणसाचे सेवकत्व करणे योग्य नाही.
8.23.35
यो ह्यभ्युपगतं मित्रं गरीयांसं विशेषतः ।
वशे पापीयसो धत्ते तत्कार्यमधरोत्तरम् ॥ ८.२३.३५ ॥
जो स्वीकारलेल्या, विशेषतः आदरणीय मित्राला नीच माणसाच्या वशात ठेवतो, त्याचे कार्य उलटे होते.
8.23.36
ब्रह्मणा ब्राह्मणाः सृष्टा मुखात्क्षत्रं च बाहुतः ।
ऊरुभ्यामथ वैश्या वै शूद्राः पद्भ्यामिति श्रुतिः ॥ ८.२३.३६ ॥
ब्रह्म्यापासून ब्राह्मण मुखातून, क्षत्रिय बाहूंतून, वैश्य मांड्यांतून आणि शूद्र पायांतून निर्माण झाले, असे श्रुती सांगते.
8.23.37
तेभ्यो वर्णविशेषाश्च प्रतिलोमानुलोमजाः ।
अथान्योन्यस्य संयोगाच्चातुर्वर्ण्यस्य भारत ॥ ८.२३.३७ ॥
त्यांच्यापासून वर्णांचे विशेष भेद निर्माण झाले, प्रतिलोम आणि अनुलोम विवाहांतून जन्मलेले; आणि चातुर्वर्ण्यातील परस्पर संयोगातूनही, हे भारता.
8.23.38
गोप्तारः सङ्गृहीतारो दातारः क्षत्रियाः स्मृताः ॥ ८.२३.३८ ॥
क्षत्रिय रक्षक, संग्राहक आणि दाते मानले गेले आहेत.
8.23.39
याजनाध्यापनैर्विप्रा विशुद्वैश्च प्रतिग्रहैः ।
लोकस्यानुग्रहार्थाय स्थापिता ब्राह्मणा भुवि ॥ ८.२३.३९ ॥
यज्ञ करवणे, शिकवणे आणि शुद्ध दान स्वीकारणे यांद्वारे, लोकावर अनुग्रह करण्यासाठी ब्राह्मण पृथ्वीवर स्थापित केले गेले.
8.23.40
कृषिश्च पाशुपाल्यं च विशां दानं च धर्मतः ।
ब्रह्मक्षत्रविशां शूद्रा विहिताः परिचारकाः ॥ ८.२३.४० ॥
शेती, पशुपालन आणि धर्मानुसार दान हे वैश्यांचे कर्म; ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांचे सेवक म्हणून शूद्र नेमलेले आहेत.
8.23.41
ब्रह्मक्षत्रस्य विहिताः सूता वै परिचारकाः ।
न क्षत्रियो वै सूतानां शृणुयाच्च कथञ्चन ॥ ८.२३.४१ ॥
ब्राह्मण आणि क्षत्रियांचे परिचारक म्हणून सूत नेमलेले आहेत. क्षत्रियाने सूतांचे बोल कोणत्याही प्रकारे ऐकू नयेत.
8.23.42
अहं मूर्धाभिषिक्तो हि राजर्षिकुलजो नृपः ।
महारथसमाख्यातः सेव्यः स्तुत्यश्च वन्दिनां ॥ ८.२३.४२ ॥
मी मूर्धाभिषिक्त राजा आहे, राजर्षी कुलात जन्मलेला, महारथी म्हणून प्रसिद्ध; सेवा करण्यायोग्य, स्तुतीयोग्य आणि वंदींनी गौरवलेला.
8.23.43
सोऽमहेतादृशो भूत्वा नेहारिबलसूदनः ।
सूतपुत्रस्य सङ्ग्रामे सारथ्यं कर्तुमुत्सहे ॥ ८.२३.४३ ॥
असा नसलेला मी, येथे शत्रुसैन्याचा संहारक, युद्धात सूतपुत्राचे सारथ्य करण्यास उत्सुक आहे.
8.23.44
अवमन्यसे मां गान्धारे ध्रुवं चाप्यतिशङ्कसे ।
यस्माद्ब्रवीषि विस्रब्धः सारथ्यं क्रियतामिति ॥ ८.२३.४४ ॥
हे गांधारा, तू माझा अपमान करतोस आणि निश्चितच फार शंका घेतोस, कारण विश्वासाने 'सारथ्य केले जावे' असे म्हणतोस.
8.23.45
अस्मत्तोऽभ्यधिकं कर्णं मन्वानस्तं प्रशंससि ।
न चाहं युधि राधेयं गणये तुल्यमात्मनः ॥ ८.२३.४५ ॥
माझ्यापेक्षा कर्ण श्रेष्ठ आहे असे समजून तू त्याची स्तुती करतोस; पण युद्धात राधेयाला मी स्वतःइतकाही समान मानत नाही.
8.23.46
आदिश्यतामभ्यधिको ममांशः पृथिवीपते ।
तमहं समरे हत्वा गमिष्यामि यथागतम् ॥ ८.२३.४६ ॥
हे पृथ्वीपती, माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ कोणी असेल तर त्याला आज्ञा द्या; युद्धात त्याला मारून मी आलो तसाच परत जाईन.
8.23.47
अथवाप्येक एवाहं योत्स्यामि तव शत्रुभिः ।
पश्य वीर्यं ममाद्य त्वं सङ्ग्रामे दहतो रिपून् ॥ ८.२३.४७ ॥
किंवा मी एकटाच तुझ्या शत्रूंशी लढेन. आज युद्धात शत्रूंना जाळणारे माझे पराक्रम तू पाहा.
8.23.48
न चापि कामान्कौरव्य निधाय हृदये पुमान् ।
अस्मद्विधः प्रवर्तेत मा मा त्वमतिशङ्किथाः ॥ ८.२३.४८ ॥
हे कौरव्या, माझ्यासारखा पुरुष मनात इच्छा ठेवून कृती करत नाही. माझ्यावर फार शंका घेऊ नकोस.
8.23.49
अपि चाप्यवमानो मे न कर्तव्यः कथञ्चन ।
पश्य भीमौ मम भुजौ वज्रसंहननौ दृढौ ॥ ८.२३.४९ ॥
आणि कोणत्याही प्रकारे माझा अपमान करू नये. पाहा, वज्राप्रमाणे दृढ असलेले माझे हे भयंकर दोन्ही बाहू.
8.23.50
धनुः पश्य च मे चित्रं शरांश्चाशीविषपमान् ।
रथं च पश्य मे चित्रं सदश्वैर्वातवेगिभिः ॥ ८.२३.५० ॥
माझे अद्भुत धनुष्य पाहा आणि विषारी सर्पांसारखे माझे बाण पाहा. वायूच्या वेगासारखे वेगवान उत्तम घोडे जुंपलेला माझा अद्भुत रथ पाहा.
8.23.51
गदां च पश्य गान्धारे हेमपट्टविभूषिताम् ।
दारयेयं महीं क्रुद्धो विकिरेयं च पर्वतान्।
शोषयेयं समुद्रांश्च पातयेयं च भास्करम् ॥ ८.२३.५१ ॥
हे गांधारा, सोन्याच्या पट्ट्यांनी सजलेली माझी गदा पाहा. क्रुद्ध झालो तर मी पृथ्वी फाडू शकेन, पर्वत विखरू शकेन, समुद्र सुकवू शकेन आणि सूर्यालाही पाडू शकेन.
8.23.52
तं मामेवंविधं राजन्समर्थमरिनिग्रहे ।
कस्माद्युनङ्क्षि सारथ्ये सूतस्याधिरथेस्तु माम् ॥ ८.२३.५२ ॥
हे राजा, शत्रुनिग्रहात समर्थ अशा मला, अधिरथाचा सूतपुत्र अशा मला, तू सारथ्याच्या कामात का जुंपतोस?
8.23.53
न चापि मम राधेयः कलामर्हति षोडशीम् ॥ ८.२३.५३ ॥
राधेय म्हणजे माझ्या सोळाव्या कलेचाही (तू) योग्य नाहीस.
8.23.54
सकर्णा ये त्रयो लोकाः सार्जुनाः सजनार्दनाः ।
निबद्वांस्तन्त्रणे राजन्न गणेयं कथञ्चन ॥ ८.२३.५४ ॥
हे राजा, कर्ण, अर्जुन आणि जनार्दनासह असलेले तिन्ही लोक युद्धात बांधलेले आहेत असे मी कोणत्याही प्रकारे गणणार नाही.
8.23.55
न चाहं प्राकृतः कश्चिन्न चास्म्यधिगतः स्वयम् ।
अयं चाप्यवमानो मे न कर्तव्यः कथञ्चन ॥ ८.२३.५५ ॥
मी सामान्य माणूस नाही, स्वतःहून खाली पडलेलाही नाही. हा अपमानही माझ्याबाबत कोणत्याही प्रकारे करू नये.
8.23.56
आपृच्छे त्वाद्य गान्धारे यास्यामि विषयं प्रति ।
न चाहं सूतपुत्रस्य सारथ्यमुपजग्मिवान् ॥ ८.२३.५६ ॥
हे गांधारा, आज मी तुझा निरोप घेतो; माझ्या देशाकडे जाईन. सूतपुत्राचे सारथ्य स्वीकारण्यासाठी मी आलो नव्हतो.
8.23.57
अवमानमहं प्राप्य न योत्स्यामि कथञ्चन ।
आपृच्छे त्वाऽद्य गान्धारे गमिष्यामि गृहाय वै ॥ ८.२३.५७ ॥
अपमान सहन करून मी कोणत्याही प्रकारे युद्ध करणार नाही. हे गांधारा, आज मी तुझा निरोप घेतो; नक्कीच घरी जाईन.
8.23.58
एवमुक्त्वा महाराज शल्यः समितिशोभनः ।
उत्थाय प्रययौ तूर्णं राजमध्यादमर्षितः ॥ ८.२३.५८ ॥
हे महाराजा, असे बोलून सभेचे भूषण असलेला शल्य संतापाने उठला आणि राजांच्या मधून त्वरेने निघून गेला.
8.23.59
प्रणयाद्बहुमानाच्च तं निगृह्य सुतस्तव ।
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं साम्ना सर्वार्थसाधकम् ॥ ८.२३.५९ ॥
प्रेमाने आणि मोठ्या आदराने त्याला थांबवून, तुमच्या पुत्राने सर्व हेतू साधणारे मधुर वचन सामोपचाराने सांगितले.
8.23.60
यथा शल्य त्वमात्थेदमेवमेतदसंशयम् ।
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं निबोध जनेश्वर ॥ ८.२३.६० ॥
हे शल्या, तू जसे म्हणालास, तसेच ते निःसंशय आहे. पण हे जनेश्वरा, माझा एक अभिप्राय आहे, तो समज.
8.23.61
न कर्णोऽभ्यधिकस्त्वत्तो न चान्ये चैव पार्थिवाः ।
न च मद्रेश्वर त्वां वै कृष्णः सोढुं च शक्ष्यति ॥ ८.२३.६१ ॥
कर्ण तुमच्यापेक्षा श्रेष्ठ नाही, इतर राजेही नाहीत. हे मद्रेश्वरा, कृष्णही तुम्हाला खरोखर सहन करू शकणार नाही.
8.23.62
ऋतमेव हि पूर्वास्ते वदन्ति पुरुषोत्तमाः ।
तस्मादार्तायनिः प्रोक्तो भवानिति मतिर्मम ॥ ८.२३.६२ ॥
हेच सत्य आहे, पूर्वीचे श्रेष्ठ पुरुष असेच म्हणतात. म्हणून तुम्हाला आर्तायनी म्हटले जाते, असे माझे मत आहे.
8.23.63
शल्यबूतस्तु शत्रूणां यस्मात्त्वं युधि मानद ।
तस्माच्छल्येति ते नाम कथ्यते पृथिवीतले ॥ ८.२३.६३ ॥
हे मानदा, युद्धात तू शत्रूंना काट्यासारखा आहेस, म्हणून पृथ्वीवर तुझे नाव 'शल्य' असे म्हटले जाते.
8.23.64
यदेतद्व्याहृतं पूर्वं भवता भूरिदक्षिण ।
तदेव कुरु धर्मज्ञ मदर्थं यद्यदुच्यते ॥ ८.२३.६४ ॥
हे भूरिदक्षिणा, तू पूर्वी जे म्हटलेस, हे धर्मज्ञा, माझ्यासाठी जे जे सांगितले जाईल तेच कर.
8.23.65
न च त्वत्तो हि राधेयो न चाहमपि वीर्यवान् ।
वृणेऽहं त्वां हयाग्र्याणां यन्तारमिह संयुगे ॥ ८.२३.६५ ॥
राधेचा पुत्र कर्णही तुमच्यापेक्षा श्रेष्ठ नाही, आणि मीही पराक्रमी नाही. या युद्धात उत्तम घोड्यांचा सारथी म्हणून मी तुम्हालाच निवडतो.
8.23.66
मन्ये चाभ्यधिकं शल्य गुणैः कर्णं धनञ्जयात् ।
भवन्तं वासुदेवाच्च लोकोऽयमतिमन्यते ॥ ८.२३.६६ ॥
हे शल्या, गुणांमध्ये मी कर्णाला धनंजयापेक्षा आणि तुम्हाला वासुदेवापेक्षाही श्रेष्ठ मानतो; हे जगही तसेच मानते.
8.23.67
कर्णो ह्यभ्यधिकः पार्थादस्त्रैरेव नरर्षभ ।
भवानभ्यधिकः कृष्णादश्वज्ञाने बले तथा ॥ ८.२३.६७ ॥
हे नरश्रेष्ठा, शस्त्रांमध्ये कर्ण पार्थापेक्षा (अर्जुनापेक्षा) श्रेष्ठ आहे; आणि अश्वज्ञानात व बलात तुम्ही कृष्णापेक्षा श्रेष्ठ आहात.
8.23.68
यथाऽश्वहृदयं वेद वासुदेवो महामनाः ।
द्विगुणं त्वं तथा वेत्सि मद्रराजेश्वरात्मज ॥ ८.२३.६८ ॥
महामना वासुदेव जसे अश्वांचे हृदय (रहस्य) जाणतात, तसे हे मद्रराजपुत्रा, तू त्याहून दुप्पट जाणतोस.
8.23.69
यन्मां ब्रवीषि गान्धारे मध्ये सैन्यस्य कौरव ।
विशिष्टं देवकीपुत्रात्प्रीतिमानस्म्यहं त्वयि ॥ ८.२३.६९ ॥
हे कौरवा, गांधारा, सैन्याच्या मध्यभागी तू मला जे म्हणतोस — की मी देवकीपुत्रापेक्षा (कृष्णापेक्षा) श्रेष्ठ आहे — त्यामुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे.
8.23.70
एष सारथ्यमातिष्ठे राधेयस्य यशस्विनः ।
युध्यतः पाण्डवाग्र्येण यथा त्वं वीर मन्यसे ॥ ८.२३.७० ॥
हे वीरा, तुला वाटते त्याप्रमाणे, यशस्वी राधेयाचे (कर्णाचे) सारथ्य मी स्वीकारतो — पांडवांत अग्र्य (अर्जुन) याच्याशी तो युद्ध करत असताना.
8.23.71
समयश्च हि मे वीर कश्चिद्वैकर्तनं प्रति ।
उत्सृजेयं यथाश्रद्वमहं वाचोऽस्य सन्निधौ ॥ ८.२३.७१ ॥
हे वीरा, वैकर्तनाबद्दल (कर्णाबद्दल) माझी एक अट आहे — त्याच्या उपस्थितीत मला माझ्या इच्छेप्रमाणे बोलण्याचे स्वातंत्र्य असावे.
8.23.72
तथेति राजन्पुत्रस्ते सह कर्णेन भारत ।
अब्रवीन्मद्रराजस्य मतं भरतस… ॥ ८.२३.७२ ॥
हे राजा, हे भरतवंशा, तुझा पुत्र कर्णासह म्हणाला, "तसेच होवो." मद्रराजाचे मत भरत… (मजकुरातील खंड)