महाभारत · अध्याय 8.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.43.1
युक्तं प्रविश्य पार्थानां सैन्यं कुर्वञ्जनक्षयम् ।
कर्णो राजानमभ्येत्य तन्ममाचक्ष्व स़ञ्जय ॥ ८.४३.१ ॥
युद्ध में पाण्डवों की सेना में उचित रूप से प्रवेश करके, जनसंहार करते हुए कर्ण राजा के पास जाकर—हे संजय, वह सब मुझसे कहो।
8.43.2
के च प्रवीराः पार्थानां युधि कर्णमवारयन् ।
कांश्च प्रमथ्याधिरथिर्युधिष्ठिरमपीडयत् ॥ ८.४३.२ ॥
पाण्डवों के कौन-कौन वीर युद्ध में कर्ण को रोकने लगे, और किन्हें मारकर अधिरथपुत्र ने युधिष्ठिर को भी पीड़ित किया?
8.43.3
धृष्टद्युम्नमुखान्पार्थान्दृष्ट्वा कर्णो व्यवस्थितान् ।
समभ्यधावत्त्वरितः पाञ्चालाञ्छत्रुकर्शनः ॥ ८.४३.३ ॥
धृष्टद्युम्न के नेतृत्व में खड़े पाण्डवों को देखकर शत्रुओं को पीड़ित करने वाले कर्ण ने शीघ्रता से पांचालों पर धावा बोल दिया।
8.43.4
तं तूर्णमभिधावन्तं पाञ्चाला जितकाशिनः ।
प्रत्युद्ययुर्महात्मानं हंसाः सर इवोष्णगे ॥ ८.४३.४ ॥
उस शीघ्रता से धावा करते महात्मा को, अपने को विजयी मानने वाले पांचाल ऐसे आगे बढ़कर मिले जैसे ग्रीष्म में हंस सरोवर की ओर जाते हैं।
8.43.5
ततः शङ्खसहस्राणां निःस्वनो हृदयङ्गमः ।
प्रादुरासीदुभयतो भेरीशब्दश्च दारुणः ॥ ८.४३.५ ॥
तब दोनों ओर से हज़ारों शंखों का हृदयस्पर्शी नाद उठा, और भेरियों का भयानक शब्द भी उठा।
8.43.6
नानाबाणनिनादश्च द्विपाश्वरथनिःस्वनः ।
सिंहनादश्च वीराणामभवद्दारुणस्तदा ॥ ८.४३.६ ॥
नाना प्रकार के बाणों का निनाद, हाथियों, घोड़ों और रथों का कोलाहल, और वीरों का सिंहनाद—तब यह सब भयानक हो उठा।
8.43.7
साद्रिद्रुमार्णवा भूमिः सवाताम्बुदमम्बरम् ।
सार्केन्दुग्रहनक्षत्रा द्यौश्च व्यक्तं विघूर्णिता ॥ ८.४३.७ ॥
पर्वतों, वृक्षों और समुद्रों के साथ पृथ्वी, वायु और मेघों के साथ आकाश, सूर्य, चंद्र, ग्रहों और नक्षत्रों के साथ द्युलोक — सब स्पष्ट रूप से चक्कर खाने लगे।
8.43.8
इति भूतानि तं शब्दं मेनिरे ते च विव्यथुः ।
यानि चाप्यल्पसत्वानि प्रायस्तानि मृतानि वै ॥ ८.४३.८ ॥
ऐसा सोचकर प्राणी उस शब्द को (प्रलय का) मानने लगे और व्याकुल हो गए; जो अल्पसत्त्व थे, वे प्रायः मृत्यु को प्राप्त हो गए।
8.43.9
अथ कर्णो भृशं क्रुद्धः शीघ्रमस्त्रमुदीरयन् ।
जघान पाण्डवीं सेनामासुरीं मघवानिव ॥ ८.४३.९ ॥
तब अत्यंत क्रुद्ध कर्ण ने शीघ्र ही अस्त्र चलाते हुए पाण्डव सेना को उसी प्रकार मारा, जैसे इन्द्र असुरों की सेना को मारते हैं।
8.43.10
स पाण्डवबलं कर्णः प्रविश्य विसृजञ्छरान् ।
प्रभद्रकाणां प्रवरानहनत्सप्तसप्ततिम् ॥ ८.४३.१० ॥
उस कर्ण ने पाण्डव सेना में प्रवेश करके बाणों की वर्षा करते हुए प्रभद्रकों के श्रेष्ठ सतहत्तर वीरों को मार डाला।
8.43.11
ततः सुपुङ्खैर्निशितैरथ श्रष्ठो रथेषुभिः ।
अवधीत्पञ्चविंशत्या पाञ्चालान्पञ्चविंशतिम् ॥ ८.४३.११ ॥
फिर श्रेष्ठ (कर्ण) ने सुंदर पंखों वाले तीखे रथ-बाणों से पच्चीस-पच्चीस करके पच्चीस पाञ्चालों को मार डाला।
8.43.12
सुवर्णपुङ्खैर्नाराचैः परकायविदारणैः ।
चेदिकानवधीद्वीरः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८.४३.१२ ॥
उस वीर ने सोने के पंखों वाले, शत्रु-शरीरों को चीरने वाले नाराच बाणों से चेदियों को सैकड़ों और हजारों में मार डाला।
8.43.13
तं तथा समरे कर्म कुर्वाणमतिमानुषम् ।
परिवव्रुर्महाराज पाञ्चालानां रथव्रजाः ॥ ८.४३.१३ ॥
महाराज, युद्ध में उसे इस प्रकार अतिमानुष कर्म करते देख पाञ्चालों के रथ-समूहों ने उसे घेर लिया।
8.43.14
ततः सन्धाय विशिखान्पञ्च भारत दुःसहान् ।
पाञ्चालानवधीत्पञ्च कर्णो वैकर्तनो वृषः ॥ ८.४३.१४ ॥
फिर, हे भारत, दुःसह पाँच बाण चढ़ाकर वैकर्तन कर्ण रूपी वृषभ ने पाँच पाञ्चालों का वध किया।
8.43.15
भानुदेवं चित्रसेनं सेनाबिन्दुं च भारत ।
तपनं शूरसेनं च पाञ्चालानहनद्रणे ॥ ८.४३.१५ ॥
हे भारत, युद्ध में उसने भानुदेव, चित्रसेन, सेनाबिन्दु, तपन और शूरसेन नामक पाञ्चालों को मार डाला।
8.43.16
पाञ्चालेषु च शूरेषु वध्यमानेषु सायकैः ।
हाहाकारो महानासीत्पाञ्चालानां महाहवे ॥ ८.४३.१६ ॥
पाञ्चालों के शूरवीर बाणों से मारे जा रहे थे, तब उस महायुद्ध में पाञ्चालों के बीच महान हाहाकार मच गया।
8.43.17
तेषां सह्क्रीडमानानां हाहाकारं प्रकुर्वताम् ।
पुनरेव च तान्कर्णो जघानाशु पतत्त्रिभिः ॥ ८.४३.१७ ॥
वे सब मिलकर हाहाकार कर रहे थे, मानो खेल रहे हों; फिर भी कर्ण ने उन्हें शीघ्र ही बाणों से मार डाला।
8.43.18
चक्ररक्षौ तु कर्णस्य पुत्रौ मारिष दुर्जयौ ।
सुषेणः सत्यसेनश्च त्यक्त्वा प्राणानयुध्यताम् ॥ ८.४३.१८ ॥
हे मारिष, कर्ण के चक्ररक्षक दोनों पुत्र सुषेण और सत्यसेन, अजेय थे; प्राणों को त्यागकर उन्होंने युद्ध किया।
8.43.19
पृष्ठगोप्ता तु कर्णस्य ज्येष्ठः पुत्रो महारथः ।
वृषसेनोऽन्वयात्कर्णं पृष्ठतः परिपालयन् ॥ ८.४३.१९ ॥
कर्ण का ज्येष्ठ पुत्र महारथी वृषसेन पीछे का रक्षक बनकर पीछे से कर्ण का अनुसरण करते हुए उसकी रक्षा कर रहा था।
8.43.20
धृष्टद्युम्नः सात्यकिश्च द्रौपदेया वृकोदरः ।
जनमेजयः शिखण्डी च प्रवीराश्च प्रभद्रकाः ॥ ८.४३.२० ॥
धृष्टद्युम्न, सात्यकि, द्रौपदी के पुत्र, वृकोदर (भीम), जनमेजय, शिखण्डी तथा प्रभद्रक नामक श्रेष्ठ वीर।
8.43.21
चेदिकेकयपाञ्चाला यमौ मात्स्याश्च दंशिताः ।
समभ्यधावन्राधेयं जिघांसन्तः प्रहारिणम् ॥ ८.४३.२१ ॥
चेदि, केकय और पाञ्चाल, यमल भाई और सजे-धजे मत्स्य, मारने की इच्छा से प्रहार करने वाले राधेय (कर्ण) पर एक साथ टूट पड़े।
8.43.22
त एनं विविधैः शस्त्रैः शरधाराभिरेव च ।
अभ्यवर्षन्विमर्दन्तं प्रावृषीवाम्बुदा गिरिम् ॥ ८.४३.२२ ॥
उन्होंने विविध शस्त्रों और बाणों की धाराओं से उसे ढक दिया, जैसे वर्षा ऋतु के मेघ पर्वत पर बरसते हैं, और उस विनाश करने वाले को घेर लिया।
8.43.23
पितरं तु परीप्सन्तः कर्णपुत्राः प्रहारिणः ।
त्वदीयाश्चापरे राजन्वीरा वीरानवारयन् ॥ ८.४३.२३ ॥
हे राजन्! कर्ण के पुत्र, जो प्रहार करने वाले थे, अपने पिता की रक्षा की इच्छा से लड़े; और आपके पक्ष के अन्य वीरों ने वीरों को रोक दिया।
8.43.24
सुषेणो भीमसेनस्य च्छित्त्वा भल्लेन कार्मुकम् ।
नाराचैः सप्तबिर्विद्ध्वा हृदि भीमं ननाद ह ॥ ८.४३.२४ ॥
सुषेण ने भल्ल से भीमसेन का धनुष काट डाला, और सात नाराचों से उसकी छाती में वेध करके भीम पर गरज उठा।
8.43.25
अथान्यद्वनुरादाय सुदृढं भीमविक्रमः ।
सज्यं वृकोदरः कृत्वा सुषेणस्याच्छिनद्वनुः ॥ ८.४३.२५ ॥
फिर भीमपराक्रमी वृकोदर ने एक दूसरा अत्यंत दृढ़ धनुष लेकर, उसकी डोरी चढ़ाकर, सुषेण का धनुष काट डाला।
8.43.26
विव्याध चैनं दशभिः क्रुद्धो नृत्यन्निवेषुभिः ।
कर्णं च तूर्णं विव्याध त्रिसप्तत्या शितैः शरैः ॥ ८.४३.२६ ॥
क्रोध में भरकर, मानो नाचते हुए, उसने दस बाणों से इसे बींध दिया, और कर्ण को भी तुरंत तेहत्तर तीखे बाणों से बींध दिया।
8.43.27
सत्यसेनं च दशभिः साश्वसूतायुधध्वजम् ।
पश्यतां सुहृदां मध्ये कर्णपुत्रमपातयत् ॥ ८.४३.२७ ॥
और सत्यसेन को, जिसके घोड़े, सारथि, आयुध और ध्वज सहित, दस बाणों से, अपने मित्रों के देखते-देखते, कर्ण के पुत्र को गिरा दिया।
8.43.28
क्षुरप्रणुन्नं तत्तस्य शिरश्चन्द्रनिभाननम् ।
शुभदर्शनमेवासीन्नालभ्रष्टमिवाम्बुजम् ॥ ८.४३.२८ ॥
क्षुरप्र से आहत उसका सिर, जिसका मुख चन्द्रमा के समान था और जो शुभ दर्शन था, डंठल से टूटे कमल के समान हो गया।
8.43.29
हत्वा कर्णसुतं भीमस्तावकान्पुनरार्दयत् ।
कृपहार्दिक्ययोश्छित्त्वा चापौ तावप्यथार्दयत् ॥ ८.४३.२९ ॥
कर्ण के पुत्र को मारकर भीम ने फिर आपके योद्धाओं पर प्रहार किया; कृप और हार्दिक्य के दोनों धनुष काटकर उन्हें भी आहत किया।
8.43.30
दुःशासनं त्रिभिर्विद्ध्वा शकुनिं षड्भिरायसैः ।
उलूकं च पतत्रिं च चकार विरथावुभौ ॥ ८.४३.३० ॥
दुःशासन को तीन बाणों से बींधकर, और शकुनि को छह लौह बाणों से, उसने उलूक और पतत्रि दोनों को रथहीन कर दिया।
8.43.31
हे सुषेण हतोऽसीति ब्रुवन्नादत्त सायकम् ।
तमस्य कर्णश्चिच्छेद त्रिभिश्चैनमताडयत् ॥ ८.४३.३१ ॥
हे सुषेण, तुम मारे गए! ऐसा कहते हुए उसने एक बाण उठाया। कर्ण ने उसके उस बाण को काट डाला और तीन बाणों से उसे घायल किया।
8.43.32
अथान्यं परिजग्राह सुपर्वाणं सुतेजनम् ।
सुषेणायासृजद्भीमस्तमप्यस्याच्छिनद्वृषः ॥ ८.४३.३२ ॥
फिर उसने एक और, सुंदर गांठों वाला और तेज़ नुकीला बाण उठाया। भीम ने सुषेण पर वह छोड़ा, किंतु वृषभ-समान वीर कर्ण ने उसे भी उसके बाण से काट डाला।
8.43.33
पुनः कर्णस्त्रिसप्तत्या भीमसेनमथेषुभिः ।
पुत्रं परीप्सन्विव्याध क्रुद्धः शत्रुजिघांसया ॥ ८.४३.३३ ॥
फिर कर्ण ने पुत्र की रक्षा चाहते हुए, क्रोध में भरकर, शत्रु को मारने की इच्छा से तिहत्तर बाणों से भीमसेन को बींध दिया।
8.43.34
सुषेणस्तु धनुर्गृह्य भारसाधनमुत्तमम् ।
नकुलंपञ्चभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ८.४३.३४ ॥
परंतु सुषेण ने उत्तम, भारी भार सह सकने वाला धनुष उठाकर, नकुल को पाँच बाणों से उसकी भुजाओं और छाती पर प्रहार किया।
8.43.35
नकुलस्तं तु विंशत्या विद्व्वा भारसहैर्दृढैः ।
ननाद बलवन्नादं कर्णस्य भयमादधत् ॥ ८.४३.३५ ॥
परंतु नकुल ने उसे बीस दृढ़, भार सहने योग्य बाणों से बींधा, और कर्ण के मन में भय उत्पन्न करते हुए बलपूर्वक गर्जना की।
8.43.36
तं सुषेणो महाराज विद्ध्वा दशभिराशुगैः ।
चिच्छेद च धनुः शीघ्रं क्षुरप्रेण महारथः ॥ ८.४३.३६ ॥
हे महाराज! सुषेण ने उसे दस तेज़ बाणों से बींधकर, क्षुरप्र नामक बाण से शीघ्र ही उसका धनुष काट डाला—वह महारथी था।
8.43.37
अथान्यद्वनुरादाय नकुलः क्रोधमूर्च्छितः ।
सुषेणं नवभिर्बाणैर्वारयामास संयुगे ॥ ८.४३.३७ ॥
फिर दूसरा धनुष लेकर क्रोध से मूर्छित नकुल ने युद्ध में नौ बाणों से सुषेण को रोक दिया।
8.43.38
स तु बाणैर्दिशो राजन्नाच्छाद्य परवीरहा ।
आजघ्ने सारथिं चास्य सुषेणं च ततस्त्रिभिः।
चिच्छेद चास्य सुदृढं धनुर्भल्लैस्त्रिभिस्त्रिधा ॥ ८.४३.३८ ॥
हे राजन्, शत्रुवीरों का संहार करने वाले उसने बाणों से दिशाओं को ढककर सारथी और सुषेण को मारा, फिर तीन भल्लों से उसका सुदृढ़ धनुष तीन टुकड़ों में काट डाला।
8.43.39
अथान्यद्वनुरादाय सुषेणः क्रोधमूर्च्छितः ।
आविध्यन्नकुलं षष्ट्या सहदेवं च सप्तभिः ॥ ८.४३.३९ ॥
फिर दूसरा धनुष लेकर क्रोध से मूर्छित सुषेण ने साठ बाणों से नकुल को और सात से सहदेव को बेधा।
8.43.40
तद्युद्धं सुमहद्धोरमासीद्देवासुरोपमम् ।
निघ्नतां सायकैस्तूर्णमन्योन्यस्य वधं प्रति ॥ ८.४३.४० ॥
वह युद्ध अत्यंत महान और भयानक हुआ, देवताओं और असुरों के युद्ध के समान, जिसमें वे एक-दूसरे के वध के लिए शीघ्र बाणों से प्रहार कर रहे थे।
8.43.41
सात्यकिर्वृषसेनं तु विद्ध्वा सप्तभिरायसैः ।
पुनर्विव्याध सप्तत्या सारथिं च त्रिभिः शितैः ॥ ८.४३.४१ ॥
सात्यकि ने वृषसेन को सात लोहे के बाणों से बेधा, फिर सत्तर बाणों से उसे और तीन तीखे बाणों से उसके सारथी को बेधा।
8.43.42
वृषसेनस्तु शैनेयं शरेणानतपर्वणा ।
आजघान महाराज शङ्खदेशे महारथम् ॥ ८.४३.४२ ॥
परन्तु वृषसेन ने झुके हुए जोड़ वाले बाण से सात्यकि को, हे महाराज, उसके शंख-प्रदेश में, उस महारथी को मारा।
8.43.43
शैनेयो वृषसेनेन पत्रिणा परिपीडितः ।
कोपं चक्रे महाराज क्रुद्धो वेगं च दारुणम् ॥ ८.४३.४३ ॥
वृषसेन के बाण से अत्यन्त पीड़ित होकर शैनेय ने, हे महाराज, क्रोध किया और क्रुद्ध होकर भयंकर वेग धारण किया।
8.43.44
जग्राहेषुवरान्वीरः शीघ्रं वै दश पञ्च च ।
सात्यकिर्वृषसेनस्य सूतं हत्वा त्रिभिः शरैः ॥ ८.४३.४४ ॥
वीर सात्यकि ने शीघ्र ही पंद्रह उत्तम बाण उठाए, और तीन बाणों से वृषसेन के सारथी को मार गिराया।
8.43.45
धनुश्चिच्छेद भल्लेन जघानाश्वांश्च सप्तभिः ।
ध्वजमेकेषुणोन्मथ्य त्रिभिश्तं हृद्यताडयत् ॥ ८.४३.४५ ॥
उसने एक भल्ल से धनुष काट डाला, सात बाणों से घोड़ों को मार गिराया, एक बाण से ध्वज को उखाड़ फेंका और तीन बाणों से उसकी छाती पर प्रहार किया।
8.43.46
अथावसन्नः स्वरथे मुहूर्तात्पुनरुत्थितः ।
स रणे युयुधानेन विसूताश्वरथध्वजः।
कृतो जिघांसुः शैनेयं खङ्गचर्मधृगभ्ययात् ॥ ८.४३.४६ ॥
तब वह अपने रथ पर कुछ क्षण गिरा रहा, फिर पुनः उठ खड़ा हुआ। युयुधान (सात्यकि) द्वारा उसके घोड़े, रथ और ध्वज नष्ट कर दिए जाने पर, वह शैनेय को मारने की इच्छा से तलवार और ढाल लिए उसकी ओर बढ़ा।
8.43.47
तस्य चापततः शीघ्रं वृषसेनस्य सात्यकिः ।
वाराहकर्णैर्दशभिरविध्यदसिचर्मणी ॥ ८.४३.४७ ॥
वृषसेन के तीव्रता से आगे बढ़ते हुए, सात्यकि ने दस वाराहकर्ण बाणों से उसकी तलवार और ढाल को बींध दिया।
8.43.48
दुःशासनस्तु तं दृष्ट्वा विरथं व्यायुधं कृतम् ।
आरोप्य स्वरथं तूर्णमपोवाह रथान्तरम् ॥ ८.४३.४८ ॥
परन्तु दुःशासन ने उसे रथहीन और शस्त्रहीन देखकर, शीघ्र ही उसे अपने रथ पर चढ़ाया और दूसरे रथ की ओर ले गया।
8.43.49
अथान्यं रथमास्थाय वृषसेनो महारथः ।
द्रौपदेयांस्त्रिसप्तत्या युयुधानं च पञ्चभिः ॥ ८.४३.४९ ॥
फिर दूसरे रथ पर सवार होकर महारथी वृषसेन ने द्रौपदी के पुत्रों को तिहत्तर बाणों से और युयुधान को पाँच बाणों से घायल किया।
8.43.50
भीमसेनं चतुःषष्ट्या सहदेवं च पञ्चभिः ।
नकुलं त्रिंशता बाणैः शतानीकं च सप्तभिः ॥ ८.४३.५० ॥
उसने भीमसेन को चौंसठ बाणों से, सहदेव को पाँच से, नकुल को तीस बाणों से और शतानीक को सात बाणों से घायल किया।
8.43.51
शिखण्डिनं च दशभिर्धर्मराजं शतेन च ।
एतांश्चान्यांश्च राजेन्द्र प्रवीराञ्चयगृद्धिनः ॥ ८.४३.५१ ॥
उसने शिखण्डी को दस बाणों से और धर्मराज को सौ बाणों से घायल किया। हे राजेन्द्र, इन और दूसरे महावीरों को भी, जो विजय की लालसा रखते थे, उसने घायल किया।
8.43.52
अभ्यर्दयन्महेष्वासः कर्णपुत्रो विशाम्पते ।
कर्णस्य युधि दुर्धर्षस्ततः पृष्ठमपालयत् ॥ ८.४३.५२ ॥
हे प्रजापति, महाधनुर्धर कर्ण के पुत्र ने शत्रुओं को पीड़ित करते हुए युद्ध में अजेय कर्ण की पीठ की रक्षा की।
8.43.53
युयुधानं च राधेयो नवैर्नवभिरायसैः ।
विसूताश्वरथं कृत्वा ललाटे त्रिभिरार्पयत् ॥ ८.४३.५३ ॥
राधा-पुत्र कर्ण ने युयुधान को नौ नए लोहे के बाणों से घेरा। उसके सारथी और घोड़ों को मार कर रथ को निर्बल कर दिया, फिर तीन बाणों से उसके ललाट को बींधा।
8.43.54
स त्वन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः ।
युयुधे पाण्डुभिः सार्धं कर्णस्य व्यधमद्बलम् ॥ ८.४३.५४ ॥
फिर उसने विधिपूर्वक सजाया गया दूसरा रथ चढ़कर पाण्डवों के साथ युद्ध किया और कर्ण की सेना को तितर-बितर कर दिया।
8.43.55
धृष्टद्युम्नस्ततः कर्णमविध्यद्दशभिः शरैः ।
द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या युयुधानस्तु सप्तभिः ॥ ८.४३.५५ ॥
फिर धृष्टद्युम्न ने कर्ण को दस बाणों से बींध दिया, द्रौपदी के पुत्रों ने तिहत्तर से, और युयुधान ने सात से।
8.43.56
भीमसेनश्चतुःषष्ट्या सहदेवश्च सप्तिभिः ।
नकुलस्त्रिंशता बाणैः शतानीकस्तु सप्तभिः ॥ ८.४३.५६ ॥
भीमसेन ने चौंसठ से, सहदेव ने सात भालों से, नकुल ने तीस बाणों से, और शतानीक ने सात से।
8.43.57
शिखण्डी दशभिर्वीरो धर्मराजः शतेन तु ।
एते चान्ये च राजेन्द्र प्रवीरा जयगृद्विनः।
अभ्यर्दयन्महेष्वासं सूतपुत्रं महामृधे ॥ ८.४३.५७ ॥
शिखण्डी ने दस से और वीर धर्मराज ने सौ बाणों से। हे राजेन्द्र, ये और दूसरे श्रेष्ठ वीर, विजय के इच्छुक, उस महान धनुर्धर सूतपुत्र को उस महासंग्राम में पीड़ित करने लगे।
8.43.58
तान्सूतपुत्रो विशिखैर्दशभिर्दशभिः शरैः ।
रथेनानुचरन्वीरः प्रत्यविध्यदरिन्दमः। ॥ ८.४३.५८ ॥
उन सबको सूतपुत्र ने, रथ पर घूमते हुए उस वीर शत्रुदमन ने, दस-दस बाणों से प्रत्युत्तर में बींध दिया।
8.43.59
सात्यकिं भीमसेनं च धृष्टद्युम्नं शिखण्डिनम् ।
द्रौपदेयांश्च संरब्धान्यतमानान्महारथान् ॥ ८.४३.५९ ॥
सात्यकि, भीमसेन, धृष्टद्युम्न, शिखण्डी और क्रोधित द्रौपदी के पुत्रों को, तथा अन्य महारथियों को।
8.43.60
विरथान्रथिनः श्रेष्ठान्निमेषार्धाच्चकार ह ॥ ८.४३.६० ॥
श्रेष्ठ रथियों को उसने आधे पल में ही रथहीन कर दिया।
8.43.61
अमोघत्वाच्च बाणानां भूतसङ्घा विसिप्मयुः ॥ ८.४३.६१ ॥
बाणों के अमोघ होने से प्राणियों के समूह विस्मित हो गए।
8.43.62
तत्रास्त्रवीर्यं कर्णस्य लाघवं च महात्मनः ।
अपश्याम महाभाग तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.४३.६२ ॥
वहाँ हमने कर्ण के अस्त्र-बल और महात्मा की फुर्ती को देखा, वह अद्भुत-सा प्रतीत हुआ। हे महाभाग!
8.43.63
न ह्याददानं ददृशुः सन्दधानं च सायकान् ।
विमुञ्चन्तं च संरम्भाद पश्यन्नैव तं जनाः ॥ ८.४३.६३ ॥
लोग उसे तीर उठाते, चढ़ाते या क्रोध में छोड़ते हुए नहीं देख पाते थे; वे उसे देख ही नहीं पाते थे।
8.43.64
प्रतीच्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्राच्यां पश्याम लाघवात् ।
न च पश्याम राजेन्द्र क्व नु कर्णो व्यतिष्ठत ॥ ८.४३.६४ ॥
पश्चिम दिशा में उसे देखकर हम फुर्ती से पूर्व दिशा में उसे देखते थे; हे राजेन्द्र, कर्ण कहाँ खड़ा था, यह हम नहीं देख पाते थे।
8.43.65
इषूनेवास्य पश्यामो विनिकीर्णाऽन्समन्ततः ।
छादयानान्दिशो राजञ्शलभानामिव व्रजान् ॥ ८.४३.६५ ॥
हमने केवल उसके तीरों को चारों ओर बिखरे हुए देखा, जो दिशाओं को ढँक रहे थे, हे राजन्, टिड्डियों के झुंडों की तरह।
8.43.66
तस्य तैरिषुभिस्त्रीक्ष्णैः सम्पतद्भिः सहस्रशः ।
मरीचिभिरिवोष्णांशोः शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.४३.६६ ॥
उसके उन तीखे तीरों से, जो हजारों की संख्या में गिर रहे थे, मानो सूर्य की किरणों के समान, झुके हुए पर्वों वाले बाणों से।
8.43.67
व्याप्ताः सर्वा दिशो राजन्योधाश्च ददृशुस्तदा ।
शरैः संवृतमाकाशं तत्राभ्रैरिव चाभवत् ॥ ८.४३.६७ ॥
राजन्, तब सभी दिशाएँ व्याप्त हो गईं और योद्धाओं ने देखा कि आकाश बाणों से ढक गया, मानो वहाँ बादल छा गए हों।
8.43.68
द्यौर्वियद्भूर्दिशश्चैव प्रच्छन्ना निशितैः शरैः ।
अरुणाभ्रावृताकारं तस्मिन्देशे बभौ वियत् ॥ ८.४३.६८ ॥
आकाश, अंतरिक्ष, पृथ्वी और दिशाएँ भी तीखे बाणों से ढक गईं; उस स्थान पर आकाश लाल बादलों से घिरे रूप जैसा चमक उठा।
8.43.69
ततः पुनरमेयात्मा कर्णो राजा महारथः ।
न्यहनत्समरे योधान्योधवृत्तमनुष्ठितः ॥ ८.४३.६९ ॥
फिर अपरिमित आत्मा वाले राजा, महारथी कर्ण ने युद्ध में योद्धाओं को मार गिराया, योद्धा-धर्म का पालन करते हुए।
8.43.70
नृत्यन्निव हि राधेयश्चापहस्तो रणाजिरे ।
यैर्विद्वः प्रत्यविद्व्यत्तानेकैकं त्रिगुणैः शरैः ॥ ८.४३.७० ॥
राधा-पुत्र कर्ण हाथ में धनुष लिए युद्धभूमि में मानो नाचता हुआ था; जिन योद्धाओं ने उसे घायल किया, उनमें से हर एक को उसने तीन गुने बाणों से वेध दिया।
8.43.71
शतैश्च दशभिश्चैतान्पुनर्विद्ध्वा ननाद च ।
साश्वसूतध्वजच्छत्रास्ततस्ते विवरं ददुः ॥ ८.४३.७१ ॥
सैकड़ों और दसियों बाणों से इन्हें फिर से वेधकर उसने गर्जना की; तब घोड़ों, सारथियों, ध्वजों और छत्रों सहित वे (योद्धा) अंतर दे बैठे।
8.43.72
ते हन्यमानाः कर्णेन पलायन्त दिशो दश ।
नादयन्तो दिशः सर्वाः कर्मत्रस्ता विचेतसः ॥ ८.४३.७२ ॥
कर्ण द्वारा मारे जाते हुए वे दसों दिशाओं में भाग गए; सब दिशाओं को गुँजाते हुए, कर्म से भयभीत और विवेक-शून्य होकर।
8.43.73
तान्प्रमथ्य महेष्वासान्राधेयः शरवृष्टिभिः ।
राजानीकमसम्बाधं प्राविशच्छत्रुकर्शनः ॥ ८.४३.७३ ॥
उन महान धनुर्धरों को शरवर्षा से कुचलकर शत्रुओं को पीड़ित करने वाले राधेय (कर्ण) ने बिना रुके राजा की सेना में प्रवेश किया।
8.43.74
स रथांस्त्रिशतं हत्वा चेदीनामनिवर्तिनाम् ।
राधेयो निशितैर्बाणैस्ततोऽभ्यागाद्युधिष्ठिरम् ॥ ८.४३.७४ ॥
चेदि देश के उन अपराजित योद्धाओं के तीन सौ रथों को मारकर राधेय (कर्ण) ने तीखे बाणों से फिर युधिष्ठिर की ओर बढ़ाई।
8.43.75
ततस्ते विरथाः शूरा रथानन्यान्समास्थिताः ।
परिवव्रुर्महाराज धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ८.४३.७५ ॥
तब वे रथहीन वीर दूसरे रथों पर चढ़कर, हे महाराज, धर्मपुत्र युधिष्ठिर को घेरकर खड़े हो गए।
8.43.76
ततस्ते तु परे राजञ्छिखण्डी च ससात्यकिः ।
राधेयात्परिरक्षन्तो राजानं पर्यवारयन्।
मुञ्चन्तो विविधान्बाणान्स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान् ॥ ८.४३.७६ ॥
तब हे राजन, वे अन्य योद्धा तथा शिखण्डी और सात्यकि भी राधेय (कर्ण) से राजा की रक्षा करते हुए उन्हें घेरकर खड़े हो गए, और स्वर्णपंखी, शिला पर तेज किए गए विविध बाण छोड़ने लगे।
8.43.77
तथैव तावकाः सर्वे कर्णं दुर्वारणं रणे ।
यत्ताः शूरा महेष्वासाः पर्यरक्षन्त सर्वशः ॥ ८.४३.७७ ॥
उसी प्रकार आपके सभी वीर, महान धनुर्धर, युद्ध में अजेय कर्ण की रक्षा में तत्पर होकर चारों ओर से उसकी रक्षा करने लगे।
8.43.78
नानावादित्रघोषाश्च प्रादुरासन्विशाम्पते ।
सिंहनादश्च सञ्जज्ञे शूराणामभिगर्जताम् ॥ ८.४३.७८ ॥
हे प्रजापति, तब अनेक प्रकार के वाद्यों का घोष प्रकट हुआ, और गर्जना करते हुए शूरवीरों का सिंहनाद भी उठा।
8.43.79
ततः पुनः समाजग्मुरभीताः कुरुपाण्डवाः ।
युधिष्ठिरमुखाः पार्थाः सूतपुत्रमुखा वयम् ॥ ८.४३.७९ ॥
फिर निर्भय कौरव और पाण्डव पुनः एकत्र हुए। पृथा के पुत्र युधिष्ठिर को आगे रखकर, और हम सूतपुत्र को आगे रखकर।