મહાભારત · અધ્યાય 8.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.47.1
क्षत्रियास्ते महाराज परस्परवधैषिणः ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुः कृतवैरा महौजसः ॥ ८.४७.१ ॥
હે મહારાજ, એકબીજાના વધની ઇચ્છા ધરાવતા, વૈર બાંધેલા તે મહાપરાક્રમી ક્ષત્રિયો યુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા.
8.47.2
रथौघाश्च हयौघाश्च नरौघाश्च समन्ततः ।
गजौघाश्च महाराज संसक्ताश्च परस्परम् ॥ ८.४७.२ ॥
હે મહારાજ, ચારે બાજુ રથોના સમૂહો, ઘોડાઓના સમૂહો, માણસોના સમૂહો અને હાથીઓના સમૂહો એકબીજા સાથે ભીડાઈ ગયા.
8.47.3
गदानां परिघाणां च शक्तीनां च परस्परम् ।
प्रासानां भिण्डिपालानां मुसुण्ठीनां च सर्वशः ॥ ८.४७.३ ॥
ગદાઓ, પરિઘો, શક્તિઓ, પ્રાસો, ભિંડિપાલો અને મુસુંઠીઓ સર્વત્ર એકબીજા સામે અથડાઈ.
8.47.4
सम्पातं चानुपश्याम सङ्ग्रामे भृशदारुणे ।
शलभा इव सम्पेतुः शरवृष्ट्यः समन्ततः ॥ ८.४७.४ ॥
એ અત્યંત ભયાનક યુદ્ધમાં અમે જોયું કે તીડોની જેમ ચારે બાજુ બાણોની વર્ષા પડી રહી હતી.
8.47.5
नागान्नागाः समासाद्य व्यधमन्त परस्परम् ।
हया हयांश्च समरे रथिनो रथिनस्तथा ॥ ८.४७.५ ॥
હાથીઓ હાથીઓની નજીક પહોંચી એકબીજાને પ્રહારો કરવા લાગ્યા; યુદ્ધમાં ઘોડા ઘોડાને અને રથી રથીને ઘાયલ કરવા લાગ્યા.
8.47.6
पत्तयः पत्तिसङ्घांश्च हयसङ्घांश्च पत्तयः ।
पत्तयो रथमातङ्गान्रथा हस्त्यश्वमेव च।
नागाश्च समरे त्र्यङ्गं ममृदुः शीघ्रगा नृप ॥ ८.४७.६ ॥
પાયદળે પાયદળના સમૂહોને, ઘોડેસવારોના સમૂહોને, રથો અને હાથીઓને કચડ્યા; હે નૃપ, યુદ્ધમાં ઝડપથી દોડતા હાથીઓએ ત્રિઅંગ સેનાને મસળી નાખી.
8.47.7
वध्यतां तत्र शूराणां क्रोशतां च परस्परम् ।
घोरमायोधनं जज्ञे पशूनां घातने यथा ॥ ८.४७.७ ॥
ત્યાં શૂરવીરો એકબીજાને બૂમો પાડતા મરાતા હતા; પશુઓના વધ જેવું એ યુદ્ધભૂમિ ભયાનક બની ગયું.
8.47.8
रुधिरेण समास्तीर्णा बभौ भारत मेदिनी ।
शक्रगोपगणाकीर्णा प्रावृषीव वसुन्धरा ॥ ८.४७.८ ॥
હે ભારત, લોહીથી છવાયેલી એ ધરતી વરસાદની ઋતુમાં ઇન્દ્રગોપ જીવજંતુઓથી ભરેલી ધરતી જેવી ચમકતી હતી.
8.47.9
यथा वा वाससी शुक्ले महारजनरञ्जिते ।
बिभ्रती युवती श्यामा तद्वदासीद्वसुन्धरा ॥ ८.४७.९ ॥
સફેદ બે વસ્ત્રો ઘેરા લાલ રંગમાં રંગીને પહેરેલી શ્યામ યુવતી જેવી એ ધરતી બની.
8.47.10
बद्वचूडामणिधरैः शिरोभिश्चारुकुण्डलैः ।
उज्झितैर्वृषभाक्षाणां भ्राजते स्म वसुन्धरा ॥ ८.४७.१० ॥
બાંધેલા ચૂડામણિ ધારણ કરનારા, સુંદર કુંડળવાળા, વૃષભાક્ષ વીરોનાં કપાયેલાં માથાંથી એ ધરતી ચમકતી હતી.
8.47.11
शशशोणितदिग्धेव शातकुम्भमयीव च ।
भूर्बभौ भरतश्रेष्ठ शान्तार्चिर्भिरिवानलैः ॥ ८.४७.११ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સસલાના લોહીથી લેપાયેલી અને સોનાની બનેલી એવી એ ધરતી શાંત જ્વાળાવાળા અગ્નિ જેવી ચમકી.
8.47.12
छिन्नानां चोत्तमाङ्गानां बाहूनां चोरुभिः सह ।
कुण्डलानां पिनद्धानां भूषणानां च भारत ॥ ८.४७.१२ ॥
હે ભારત, કપાયેલાં માથાં, બાહુ અને સાથળો સાથે, બાંધેલાં કુંડળો અને આભૂષણો સહિત એ ધરતી ચમકી.
8.47.13
निष्काणां हेमसूत्राणां शरीराणां च धन्विनाम् ।
चर्मणां सपताकानां सङ्घास्तत्रापतन्भुवि। ॥ ८.४७.१३ ॥
સોનાનાં આભૂષણો, સોનાના દોરાવાળા, શરીરો, ધનુર્ધરો, ઢાલો અને ધ્વજો સહિતના ઢગલા ત્યાં ભૂમિ પર પડ્યા.
8.47.14
प्रावृट्काले महाराज मेघा इव सविद्युतः ॥ ८.४७.१४ ॥
હે મહારાજ, વર્ષાઋતુમાં વીજળી સહિતના મેઘોની જેમ.
8.47.15
स्यन्दमाना यथा भान्ति पर्वता धातुमण्डिताः ।
तथा रेजू रणे नागा रुधिरेण समाप्लुताः ॥ ८.४७.१५ ॥
ધાતુઓથી શણગારેલા વહેતા પર્વતો જેમ શોભે, તેમ લોહીથી ભીંજાયેલા હાથીઓ રણમાં ચમક્યા.
8.47.16
तोमरान्सादिभिर्मुक्तान्प्रतिमानस्थितान्बहून् ।
हस्तैरुद्धृत्य तान्नागा बभञ्जुश्चापरे रणे ॥ ८.४७.१६ ॥
સવારોએ ફેંકેલા, અંબાડી પર ઊભેલા ઘણા તોમરોને હાથીઓએ સૂંઢથી ઉપાડી, કેટલાકે રણમાં તોડી નાખ્યા.
8.47.17
नाराचैश्छिन्नवर्माणो भ्राजन्ते स्म गजोत्तमाः ।
हिमागमे यथा राजन्व्यभ्रा इव महीधराः ॥ ८.४७.१७ ॥
બાણોથી બખ્તર છિન્ન થયેલા શ્રેષ્ઠ હાથીઓ શોભ્યા, રાજન્, હિમઋતુ આવે ત્યારે વાદળરહિત પર્વતોની જેમ.
8.47.18
शरैः कनकपुङ्खैश्च चिता रेर्जुर्गजोत्तमाः ।
उल्काभिः सम्प्रदीप्ताग्राः पर्वता इव भारत ॥ ८.४७.१८ ॥
સોનેરી પીંછાવાળા બાણોથી અંકિત શ્રેષ્ઠ હાથીઓ શોભ્યા, હે ભારત, સળગતી મશાલોથી ઝળહળતા પર્વતો જેમ.
8.47.19
केचिदभ्याहता नागैर्नागा नगवरोपमाः ।
न चेलुः समरात्तस्माच्छिन्नपक्षा इवाद्रयः ॥ ८.४७.१९ ॥
કેટલાક હાથીઓ અન્ય હાથીઓથી ઘવાઈને, પાંખ કપાયેલા પર્વતોની જેમ, શ્રેષ્ઠ પર્વતો સમાન, તે યુદ્ધમાંથી હલ્યા નહીં.
8.47.20
अपरे प्राद्रवन्नागाः शरार्ता व्रणपीडिताः ।
प्रतिमानैश्च कुम्भैश्च पेतुरुर्व्यां महाहवे ॥ ८.४७.२० ॥
બીજા હાથીઓ બાણોથી પીડિત અને ઘાવોથી વ્યથિત થઈને ભાગ્યા; તે મહાયુદ્ધમાં કવચ અને કુંભસ્થળ સાથે ધરતી પર પડ્યા.
8.47.21
निषेदुः सिंहवच्चान्ये नदन्तो भैरवान्रवान् ।
वेमुश्च बहवो राजंश्चुक्रुशुश्चापरे गजाः ॥ ८.४७.२१ ॥
કેટલાક હાથીઓ સિંહોની જેમ બેસી ગયા, બીજા ભયંકર ગર્જના કરતા રહ્યા; હે રાજન, ઘણા ધ્રૂજ્યા અને અન્ય હાથીઓ ચીસો પાડ્યા.
8.47.22
हयाश्च निहता बाणैर्हेमभाण्डविभूषिताः ।
निषेदुश्चैव मम्लुश्च बभ्रमुश्च दिशो दश ॥ ८.४७.२२ ॥
સોનાના શણગારોથી સજાવેલા ઘોડા બાણોથી માર્યા ગયા; તેઓ પડ્યા, ક્ષીણ થયા અને દસે દિશાઓમાં ભટકવા લાગ્યા.
8.47.23
अपरे क्लिश्यमानाश्च व्यवेष्टन्त महीतले ।
भावान्बहुविधांश्चक्रुस्ताडिताः शरतोमरैः ॥ ८.४७.२३ ॥
બીજા લોકો પીડાથી જમીન પર આળોટવા લાગ્યા; બાણો અને તોમરોથી પ્રહાર પામીને તેમણે અનેક પ્રકારની મુદ્રાઓ બતાવી.
8.47.24
नरास्तु निहता भूमौ कूजन्तस्तत्र मारिप ।
दृष्ट्वा च बान्धवानन्ये पितॄनन्ये पितामहान् ॥ ८.४७.२४ ॥
હે મારિપ, ત્યાં માર્યા ગયેલા માણસો ભૂમિ પર ચીસ પાડ્યા; કેટલાકે સંબંધીઓને, કેટલાકે પિતાઓને અને કેટલાકે દાદાઓને જોઈને.
8.47.25
धावमानान्परांश्चान्ये दृष्ट्वान्ये तत्र भारत ।
ख्यातानि गोत्रनामानि शशंसुरितरेतरम् ॥ ८.४७.२५ ॥
હે ભારત, ત્યાં કેટલાક દોડતા અન્યોને જોઈને, અને બીજાઓ એકબીજાને પ્રસિદ્ધ ગોત્ર-નામો કહેવા લાગ્યા.
8.47.26
तेषां छिन्ना महाराज भुजाः कनकभूषणाः ।
उद्वेष्टन्ते विवेष्टन्ते भ्रमन्ति ह्युत्पतन्ति च ॥ ८.४७.२६ ॥
હે મહારાજ, તેમની સોનાના આભૂષણોથી શોભતી કપાયેલી ભુજાઓ વળી, વીંટળાઈ, ફરી અને ઉછળી પડી.
8.47.27
निपतन्ति तथैवान्ये स्फुरन्ति च सहस्रशः ।
वेगांश्चान्ये रमे चक्रुः पञ्चास्या इव पन्नगाः ॥ ८.४७.२७ ॥
એ જ રીતે બીજા પડ્યા, હજારોની સંખ્યામાં ફફડ્યા. બીજા કેટલાક પાંચ ફેણવાળા સર્પોની જેમ વેગથી ચાલ્યા.
8.47.28
ते भुजा भोगिभोगाभाश्चन्दनाक्ता विशाम्पते ।
लोहितार्द्रा भृशं रेजुस्तपनीयध्वजा इव ॥ ८.४७.२८ ॥
હે પ્રજાપાલક, તે ભુજાઓ સર્પની કુંડળી જેવી, ચંદનથી લેપાયેલી, રક્તથી ભીંજાયેલી અને સોનાની ધ્વજાઓ જેવી ઝળહળતી હતી.
8.47.29
वर्तमाने तथा घोरे सङ्कुले सर्वतो दिशम् ।
अविज्ञाताः स्म युध्यन्ते विनिघ्नन्तः परस्परम् ॥ ८.४७.२९ ॥
આવા ભયંકર, બધી દિશાઓમાં ધમાલ ચાલતી હતી ત્યારે, એકબીજાને મારતા, ઓળખ્યા વિના તેઓ લડ્યા.
8.47.30
भौमेन रजसाकीर्णे शस्त्रसम्पातसङ्कुले ।
नैव स्वे न परे राजन्व्यज्ञायन्त तमोवृताः ॥ ८.४७.३० ॥
હે રાજન, ધૂળથી ભરાયેલા, શસ્ત્રોના પતનથી ગીચ એ કોલાહલમાં, અંધકારથી ઘેરાયેલા લોકો પોતાના કે બીજાઓને ઓળખી શક્યા નહીં.
8.47.31
तथा तदभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम् ।
लोहितोदा महानद्यः प्रसस्रुस्तत्र चासकृत् ॥ ८.४७.३१ ॥
આ રીતે તે યુદ્ધ ભયંકર અને ભયાનક રૂપ ધારણ કરી ગયું. ત્યાં લોહી જ જેનું જળ હતું એવી મહાનદીઓ વારંવાર વહી નીકળી.
8.47.32
शीर्षपाषाणसञ्छन्नाः केशशैवलशाद्वलाः ।
अस्थिमीनसमाकीर्णा धनुःशरगदोडुपाः ॥ ८.४७.३२ ॥
તે નદીઓ માથારૂપી પથ્થરોથી ઢંકાયેલી હતી; વાળ શેવાળ અને લીલા ઘાસ જેવા હતા. હાડકાં માછલીઓની જેમ ભરાયેલાં હતાં; ધનુષ્ય, બાણ અને ગદા નાવ જેવાં હતાં.
8.47.33
मांसशोणितपङ्किन्यो घोररूपाः सुदारुणाः ।
नदीः प्रवर्तयामासुः सोणितौघविवर्धिनीः ॥ ८.४७.३३ ॥
માંસ અને લોહીના કીચડવાળી, ભયંકર રૂપની, અતિ ભયાનક, લોહીના પ્રવાહથી વધતી નદીઓ તેમણે વહેવડાવી.
8.47.34
भीरुवित्रासकारिण्यः शूराणां हर्षवर्धनाः ।
ता नद्यो घोररूपास्तु नयन्त्यो यमसादनम् ॥ ८.४७.३४ ॥
તે ભયંકર રૂપની નદીઓ ડરપોકોમાં ભય અને ત્રાસ ઉપજાવતી, શૂરવીરોનો હર્ષ વધારતી અને યમલોક તરફ લઈ જતી હતી.
8.47.35
अवगाढान्मज्जयन्त्यः क्षत्रस्याजनयन्भयम् ।
क्रव्यादानां नरव्याघ्र नर्दतां तत्रतत्र ह ॥ ८.४७.३५ ॥
તેમાં ઉતરેલાઓને ડુબાડતી તે નદીઓએ ક્ષત્રિયોમાં ભય ઉત્પન્ન કર્યો. હે નરવ્યાઘ્ર, ત્યાં ઠેકઠેકાણે ગર્જતા માંસાહારીઓનો ભય પણ હતો.
8.47.36
घोरमायोधनं जज्ञे प्रेतराजपुरोपमम् ।
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः ॥ ८.४७.३६ ॥
તે યુદ્ધભૂમિ ભયંકર બની, પ્રેતરાજ યમની નગરી જેવી. ચારેય બાજુ અગણિત માથા વિનાના ધડ ઊભાં થઈ ગયાં.
8.47.37
नृत्यन्ति वै भूतगणाः सुतृप्ता मांसशोणितैः ।
पीत्वा च शोणितं तत्र वसां भुक्त्वा च भारत ॥ ८.४७.३७ ॥
ભૂતગણો માંસ અને લોહીથી સંપૂર્ણ તૃપ્ત થઈને નાચતા હતા. ત્યાં લોહી પીને અને ચરબી ખાઈને, હે ભારત.
8.47.38
मेदोमज्जावसामत्तास्तृप्ता मांसस्य चैव ह ।
धावमानाः स्म दृश्यन्ते काकगृघ्रबकास्तथा ॥ ८.४७.३८ ॥
ચરબી, મજ્જા અને વસાથી મત્ત થઈને, માંસથી તૃપ્ત થઈને, કાગડા, ગીધ અને બગલા દોડતા દેખાતા હતા.
8.47.39
शूरास्तु समरे राजन्भयं त्यक्त्वा सुदुस्त्यजम् ।
योधव्रतसमाख्याताश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ८.४७.३९ ॥
પણ હે રાજન, યુદ્ધમાં શૂરવીરોએ અતિ કઠિનાઈથી ત્યજી શકાય એવો ભય છોડીને, યોદ્ધાવ્રતથી પ્રખ્યાત થઈને, નિર્ભય હોય તેમ કર્મો કર્યાં.
8.47.40
शरशक्तिसमाकीर्णे क्रव्यादगणसङ्कुले ।
व्यचरन्त रणे शूराः ख्यापयन्तः स्वपौरुषम् ॥ ८.४७.४० ॥
બાણ અને શક્તિથી ભરેલા, માંસભક્ષી જીવોના ટોળાથી ભરેલા રણક્ષેત્રમાં શૂરવીરો પોતાનું પરાક્રમ પ્રગટ કરતા વિચરતા હતા.
8.47.41
अन्योन्यं श्रावयन्ति स्म नामगोत्राणि भारत ।
पितृनामानि च रणे गोत्रनामानि वा विभो ॥ ८.४७.४१ ॥
હે ભારત, તેઓ રણમાં એકબીજાને પોતાનાં નામ અને ગોત્ર સંભળાવતા હતા; હે વિભો, પોતાના પિતાઓનાં નામ અને ગોત્રનામ પણ.
8.47.42
श्रावयाणाश्च बहवस्तत्र योधा विशाम्पते ।
अन्योन्यमवमृद्रन्तः शक्तितोमरपट्टसैः ॥ ८.४७.४२ ॥
હે વિશાંપતિ, ત્યાં ઘણા યોદ્ધાઓ એકબીજાને પડકારતા, શક્તિ, તોમર અને પટ્ટસ વડે એકબીજાને કચડતા હતા.
8.47.43
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे सुदारुणे ।
व्यषीदत्कौरवी सेना भिन्ना नौरिव सागरे ॥ ८.४७.४३ ॥
આ રીતે ભયંકર અને અતિ દારુણ યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે, કૌરવ સેના સમુદ્રમાં ભાંગેલી નાવની જેમ વિષાદમાં ડૂબી ગઈ.