మహాభారతం · అధ్యాయం 8.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.47.1
क्षत्रियास्ते महाराज परस्परवधैषिणः ।
अन्योन्यं समरे जघ्नुः कृतवैरा महौजसः ॥ ८.४७.१ ॥
మహారాజా, ఒకరినొకరు చంపాలని కోరుకుంటూ, వైరం పెంచుకున్న ఆ క్షత్రియులు, మహా బలశాలులు, యుద్ధంలో ఒకరినొకరు కొట్టారు.
8.47.2
रथौघाश्च हयौघाश्च नरौघाश्च समन्ततः ।
गजौघाश्च महाराज संसक्ताश्च परस्परम् ॥ ८.४७.२ ॥
మహారాజా, అన్ని వైపులా రథ సమూహాలు, అశ్వ సమూహాలు, నర సమూహాలు, గజ సమూహాలు ఒకదానితో ఒకటి తలపడ్డాయి.
8.47.3
गदानां परिघाणां च शक्तीनां च परस्परम् ।
प्रासानां भिण्डिपालानां मुसुण्ठीनां च सर्वशः ॥ ८.४७.३ ॥
గదలు, పరిఘలు, శక్తులు, ప్రాసాలు, భిణ్డిపాలాలు, ముసుంఠులు అన్ని వైపులా ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొన్నాయి.
8.47.4
सम्पातं चानुपश्याम सङ्ग्रामे भृशदारुणे ।
शलभा इव सम्पेतुः शरवृष्ट्यः समन्ततः ॥ ८.४७.४ ॥
ఆ భయంకర యుద్ధంలో మిడతల్లా అన్ని వైపులా బాణ వర్షాలు కురవడం మేము చూశాము.
8.47.5
नागान्नागाः समासाद्य व्यधमन्त परस्परम् ।
हया हयांश्च समरे रथिनो रथिनस्तथा ॥ ८.४७.५ ॥
ఏనుగులు ఏనుగులను సమీపించి ఒకదానినొకటి కొట్టాయి; యుద్ధంలో గుర్రాలు గుర్రాలను, రథికులు రథికులను కొట్టారు.
8.47.6
पत्तयः पत्तिसङ्घांश्च हयसङ्घांश्च पत्तयः ।
पत्तयो रथमातङ्गान्रथा हस्त्यश्वमेव च।
नागाश्च समरे त्र्यङ्गं ममृदुः शीघ्रगा नृप ॥ ८.४७.६ ॥
కాల్బలులు కాల్బలుల గుంపులను, అశ్వికులను, రథాలను, ఏనుగులను తాకారు; రథాలు ఏనుగులను, గుర్రాలను తాకాయి; రాజా, యుద్ధంలో వేగంగా కదిలే ఏనుగులు మూడు అంగాల సైన్యాన్ని నలిపివేశాయి.
8.47.7
वध्यतां तत्र शूराणां क्रोशतां च परस्परम् ।
घोरमायोधनं जज्ञे पशूनां घातने यथा ॥ ८.४७.७ ॥
అక్కడ శూరులు ఒకరినొకరు అరుస్తూ చంపబడుతూ ఉండగా, ఆ యుద్ధభూమి పశువులను వధించే చోటులా భయంకరమైంది.
8.47.8
रुधिरेण समास्तीर्णा बभौ भारत मेदिनी ।
शक्रगोपगणाकीर्णा प्रावृषीव वसुन्धरा ॥ ८.४७.८ ॥
ఓ భారతా, రక్తంతో పూర్తిగా కప్పబడిన ఆ భూమి, వర్షాకాలంలో ఇంద్రగోప కీటకాలతో నిండిన భూమిలా ప్రకాశించింది.
8.47.9
यथा वा वाससी शुक्ले महारजनरञ्जिते ।
बिभ्रती युवती श्यामा तद्वदासीद्वसुन्धरा ॥ ८.४७.९ ॥
తెల్లని రెండు వస్త్రాలు గొప్ప ఎరుపు రంగులో ముంచబడి, వాటిని ధరించిన యువతి శ్యామవర్ణంగా ఉన్నట్లు ఆ భూమి అయింది.
8.47.10
बद्वचूडामणिधरैः शिरोभिश्चारुकुण्डलैः ।
उज्झितैर्वृषभाक्षाणां भ्राजते स्म वसुन्धरा ॥ ८.४७.१० ॥
కట్టిన చూడామణులు ధరించిన, సుందర కుండలాలు కలిగిన, వృషభాక్ష వీరుల తెగిపడిన శిరస్సులతో ఆ భూమి ప్రకాశించింది.
8.47.11
शशशोणितदिग्धेव शातकुम्भमयीव च ।
भूर्बभौ भरतश्रेष्ठ शान्तार्चिर्भिरिवानलैः ॥ ८.४७.११ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, కుందేటి రక్తంతో పూసినట్లు, బంగారంతో చేసినట్లు ఆ భూమి, ఆరిన జ్వాలల అగ్నుల్లా ప్రకాశించింది.
8.47.12
छिन्नानां चोत्तमाङ्गानां बाहूनां चोरुभिः सह ।
कुण्डलानां पिनद्धानां भूषणानां च भारत ॥ ८.४७.१२ ॥
ఓ భారతా, తెగిన శిరస్సులు, భుజాలు, తొడలతో, కట్టిన కుండలాలు, ఆభరణాలతో ఆ భూమి ప్రకాశించింది.
8.47.13
निष्काणां हेमसूत्राणां शरीराणां च धन्विनाम् ।
चर्मणां सपताकानां सङ्घास्तत्रापतन्भुवि। ॥ ८.४७.१३ ॥
బంగారు ఆభరణాలు, బంగారు దారాలు, శరీరాలు, విలుకాండ్రు, డాళ్లు, పతాకలతో కూడినవి అక్కడ నేలపై కుప్పలుగా పడ్డాయి.
8.47.14
प्रावृट्काले महाराज मेघा इव सविद्युतः ॥ ८.४७.१४ ॥
మహారాజా, వర్షాకాలంలో మెరుపులతో కూడిన మేఘాల వలె.
8.47.15
स्यन्दमाना यथा भान्ति पर्वता धातुमण्डिताः ।
तथा रेजू रणे नागा रुधिरेण समाप्लुताः ॥ ८.४७.१५ ॥
ఖనిజ రంగులతో అలంకరించిన ప్రవహించే పర్వతాలు ప్రకాశించినట్లు, రక్తంతో తడిసిన ఏనుగులు యుద్ధంలో మెరిశాయి.
8.47.16
तोमरान्सादिभिर्मुक्तान्प्रतिमानस्थितान्बहून् ।
हस्तैरुद्धृत्य तान्नागा बभञ्जुश्चापरे रणे ॥ ८.४७.१६ ॥
సవారీలు విసిరిన, అంబారీలపై నిలిచి ఉన్న అనేక తోమరాలను ఏనుగులు తొండాలతో పట్టుకుని, కొన్ని యుద్ధంలో విరిచాయి.
8.47.17
नाराचैश्छिन्नवर्माणो भ्राजन्ते स्म गजोत्तमाः ।
हिमागमे यथा राजन्व्यभ्रा इव महीधराः ॥ ८.४७.१७ ॥
బాణాలతో కవచాలు చీలిన ఉత్తమ ఏనుగులు మెరిశాయి, రాజా, హేమంతం వచ్చినప్పుడు మేఘరహిత పర్వతాల వలె.
8.47.18
शरैः कनकपुङ्खैश्च चिता रेर्जुर्गजोत्तमाः ।
उल्काभिः सम्प्रदीप्ताग्राः पर्वता इव भारत ॥ ८.४७.१८ ॥
బంగారు రెక్కల బాణాలతో గుర్తించబడిన ఉత్తమ ఏనుగులు మెరిశాయి, భారతా, మండుతున్న కాగడాలతో ప్రకాశించే పర్వతాల వలె.
8.47.19
केचिदभ्याहता नागैर्नागा नगवरोपमाः ।
न चेलुः समरात्तस्माच्छिन्नपक्षा इवाद्रयः ॥ ८.४७.१९ ॥
కొన్ని ఏనుగులు ఇతర ఏనుగులచే దెబ్బతిని, రెక్కలు తెగిన పర్వతాల వలె, శ్రేష్ఠ పర్వతాలతో సమానమైనవి ఆ యుద్ధం నుండి కదలలేదు.
8.47.20
अपरे प्राद्रवन्नागाः शरार्ता व्रणपीडिताः ।
प्रतिमानैश्च कुम्भैश्च पेतुरुर्व्यां महाहवे ॥ ८.४७.२० ॥
ఇతర ఏనుగులు బాణాలతో బాధింపబడి, గాయాలతో వేదనపడి పారిపోయాయి; ఆ మహాయుద్ధంలో కవచాలతో, కుంభస్థలాలతో నేలపై కూలిపోయాయి.
8.47.21
निषेदुः सिंहवच्चान्ये नदन्तो भैरवान्रवान् ।
वेमुश्च बहवो राजंश्चुक्रुशुश्चापरे गजाः ॥ ८.४७.२१ ॥
కొన్ని ఏనుగులు సింహాల వలె కూర్చున్నాయి, ఇతరులు భయంకర ధ్వనులు గర్జిస్తూ ఉన్నాయి; ఓ రాజా, అనేకం వణికాయి, ఇతర ఏనుగులు అరిచాయి.
8.47.22
हयाश्च निहता बाणैर्हेमभाण्डविभूषिताः ।
निषेदुश्चैव मम्लुश्च बभ्रमुश्च दिशो दश ॥ ८.४७.२२ ॥
బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించబడిన గుర్రాలు బాణాలచే హతమై, కూలిపోయి, క్షీణించి, పది దిక్కులలోనూ తిరిగాయి.
8.47.23
अपरे क्लिश्यमानाश्च व्यवेष्टन्त महीतले ।
भावान्बहुविधांश्चक्रुस्ताडिताः शरतोमरैः ॥ ८.४७.२३ ॥
ఇతరులు బాధపడుతూ నేలపై దొర్లారు; బాణాలు, తోమరాలచే కొట్టబడి అనేక రకాల భంగిమలు చేశారు.
8.47.24
नरास्तु निहता भूमौ कूजन्तस्तत्र मारिप ।
दृष्ट्वा च बान्धवानन्ये पितॄनन्ये पितामहान् ॥ ८.४७.२४ ॥
ఓ మారిపా, అక్కడ హతులైన మనుషులు నేలపై ఆర్తనాదాలు చేశారు; కొందరు బంధువులను, కొందరు తండ్రులను, కొందరు తాతలను చూశారు.
8.47.25
धावमानान्परांश्चान्ये दृष्ट्वान्ये तत्र भारत ।
ख्यातानि गोत्रनामानि शशंसुरितरेतरम् ॥ ८.४७.२५ ॥
ఓ భారత, అక్కడ కొందరు పరుగెత్తుతున్న ఇతరులను చూసి, మరికొందరు ప్రసిద్ధమైన గోత్ర నామాలను ఒకరికొకరు చెప్పుకున్నారు.
8.47.26
तेषां छिन्ना महाराज भुजाः कनकभूषणाः ।
उद्वेष्टन्ते विवेष्टन्ते भ्रमन्ति ह्युत्पतन्ति च ॥ ८.४७.२६ ॥
మహారాజా, వారి తెగిపడిన బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించిన భుజాలు వంకరలు తిరిగాయి, చుట్టుకున్నాయి, తిరుగుతూ, ఎగిరిపడ్డాయి.
8.47.27
निपतन्ति तथैवान्ये स्फुरन्ति च सहस्रशः ।
वेगांश्चान्ये रमे चक्रुः पञ्चास्या इव पन्नगाः ॥ ८.४७.२७ ॥
అలాగే మరికొన్ని పడిపోయాయి, వేలకొద్దీ వణికాయి. ఇంకొన్ని ఐదు తలల పాములలా వేగంగా కదిలాయి.
8.47.28
ते भुजा भोगिभोगाभाश्चन्दनाक्ता विशाम्पते ।
लोहितार्द्रा भृशं रेजुस्तपनीयध्वजा इव ॥ ८.४७.२८ ॥
ప్రజాపతీ, ఆ భుజాలు సర్పపు చుట్టల వంటివి, గంధం పూసినవి, రక్తంతో బాగా తడిసినవి, బంగారు ధ్వజాల వలె మెరిశాయి.
8.47.29
वर्तमाने तथा घोरे सङ्कुले सर्वतो दिशम् ।
अविज्ञाताः स्म युध्यन्ते विनिघ्नन्तः परस्परम् ॥ ८.४७.२९ ॥
ఇలా భయంకరమైన, అన్ని దిక్కులలో కల్లోలం సాగుతుండగా, ఒకరినొకరు చంపుకుంటూ, గుర్తుపట్టకుండానే పోరాడారు.
8.47.30
भौमेन रजसाकीर्णे शस्त्रसम्पातसङ्कुले ।
नैव स्वे न परे राजन्व्यज्ञायन्त तमोवृताः ॥ ८.४७.३० ॥
రాజా, భూమి ధూళితో నిండి, ఆయుధాల పతనంతో నిండిన ఆ కల్లోలంలో, అంధకారంతో కప్పబడినవారు తమవారినీ ఇతరులనూ గుర్తించలేకపోయారు.
8.47.31
तथा तदभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम् ।
लोहितोदा महानद्यः प्रसस्रुस्तत्र चासकृत् ॥ ८.४७.३१ ॥
ఈ విధంగా ఆ యుద్ధం భయంకరమైన, భీతిగొలిపే రూపం దాల్చింది. అక్కడ రక్తమే నీరుగా కలిగిన గొప్ప నదులు మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రవహించాయి.
8.47.32
शीर्षपाषाणसञ्छन्नाः केशशैवलशाद्वलाः ।
अस्थिमीनसमाकीर्णा धनुःशरगदोडुपाः ॥ ८.४७.३२ ॥
ఆ నదులు తలలు అనే రాళ్లతో కప్పబడి ఉన్నాయి; జుట్టు నాచుగా, పచ్చిక గడ్డిగా ఉంది. ఎముకలు చేపల్లా నిండి ఉన్నాయి; విల్లు, బాణం, గదలు పడవలుగా ఉన్నాయి.
8.47.33
मांसशोणितपङ्किन्यो घोररूपाः सुदारुणाः ।
नदीः प्रवर्तयामासुः सोणितौघविवर्धिनीः ॥ ८.४७.३३ ॥
మాంసం, రక్తంతో బురదగా మారిన, భయంకర రూపం గల, మిక్కిలి భీకరమైన, రక్తప్రవాహాలతో పెరిగే నదులను వారు ప్రవహింపజేశారు.
8.47.34
भीरुवित्रासकारिण्यः शूराणां हर्षवर्धनाः ।
ता नद्यो घोररूपास्तु नयन्त्यो यमसादनम् ॥ ८.४७.३४ ॥
ఆ భయంకర రూప నదులు భీరువులకు భయాన్ని కలిగించాయి, శూరుల ఆనందాన్ని పెంచాయి; అవి యముని నివాసానికి తీసుకుపోయాయి.
8.47.35
अवगाढान्मज्जयन्त्यः क्षत्रस्याजनयन्भयम् ।
क्रव्यादानां नरव्याघ्र नर्दतां तत्रतत्र ह ॥ ८.४७.३५ ॥
వాటిలో దిగినవారిని ముంచివేస్తూ అవి క్షత్రియులలో భయాన్ని కలిగించాయి. ఓ నరవ్యాఘ్రా, అక్కడక్కడ గర్జించే మాంసభక్షకుల భయం కూడా అక్కడ ఉంది.
8.47.36
घोरमायोधनं जज्ञे प्रेतराजपुरोपमम् ।
उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः ॥ ८.४७.३६ ॥
ఆ యుద్ధభూమి భయంకరమైంది; ప్రేతరాజు యముని నగరంలా మారింది. నలువైపులా లెక్కలేనన్ని తలలేని శరీరాలు లేచి నిలిచాయి.
8.47.37
नृत्यन्ति वै भूतगणाः सुतृप्ता मांसशोणितैः ।
पीत्वा च शोणितं तत्र वसां भुक्त्वा च भारत ॥ ८.४७.३७ ॥
భూతగణాలు మాంసరక్తాలతో పూర్తిగా తృప్తిపడి నాట్యం చేశాయి. అక్కడ రక్తం త్రాగి, కొవ్వు తిని, ఓ భారతా.
8.47.38
मेदोमज्जावसामत्तास्तृप्ता मांसस्य चैव ह ।
धावमानाः स्म दृश्यन्ते काकगृघ्रबकास्तथा ॥ ८.४७.३८ ॥
కొవ్వు, మజ్జ, వసతో మత్తెక్కి, మాంసంతో తృప్తిపడి, కాకులు, రాబందులు, కొంగలు పరుగెత్తుతూ కనిపించాయి.
8.47.39
शूरास्तु समरे राजन्भयं त्यक्त्वा सुदुस्त्यजम् ।
योधव्रतसमाख्याताश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ८.४७.३९ ॥
కానీ ఓ రాజా, యుద్ధంలో శూరులు అతి కష్టంగా వదిలే భయాన్ని విడిచి, యోధవ్రతంతో ప్రసిద్ధులై, భయం లేనివారిలా కర్మలు చేశారు.
8.47.40
शरशक्तिसमाकीर्णे क्रव्यादगणसङ्कुले ।
व्यचरन्त रणे शूराः ख्यापयन्तः स्वपौरुषम् ॥ ८.४७.४० ॥
బాణాలు, శక్తులతో నిండి, మాంసభక్షక జీవుల గుంపులతో నిండిన యుద్ధంలో శూరులు తమ పౌరుషాన్ని చాటుతూ సంచరించారు.
8.47.41
अन्योन्यं श्रावयन्ति स्म नामगोत्राणि भारत ।
पितृनामानि च रणे गोत्रनामानि वा विभो ॥ ८.४७.४१ ॥
ఓ భారతా, వారు యుద్ధంలో ఒకరికొకరు తమ పేర్లు, గోత్రాలు ప్రకటించుకున్నారు; ఓ విభో, తమ తండ్రుల పేర్లు, గోత్రనామాలు కూడా చెప్పారు.
8.47.42
श्रावयाणाश्च बहवस्तत्र योधा विशाम्पते ।
अन्योन्यमवमृद्रन्तः शक्तितोमरपट्टसैः ॥ ८.४७.४२ ॥
ఓ విశాంపతీ, అక్కడ అనేక మంది యోధులు ఒకరినొకరు సవాలు చేస్తూ, శక్తులు, తోమరాలు, పట్టసాలతో ఒకరినొకరు నలిపివేసుకున్నారు.
8.47.43
वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे सुदारुणे ।
व्यषीदत्कौरवी सेना भिन्ना नौरिव सागरे ॥ ८.४७.४३ ॥
ఈ విధంగా భయంకరమైన, అత్యంత దారుణమైన యుద్ధం కొనసాగుతుండగా, కౌరవ సేన సముద్రంలో విరిగిన నావలా దుఃఖంలో మునిగిపోయింది.