મહાભારત · અધ્યાય 8.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.54.1
अथोत्तरेण पाण्डूनां सेनायां ध्वनिरुत्थितः ।
रथनागाश्वपत्तीनां दण्डधारेण वध्यताम् ॥ ८.५४.१ ॥
ત્યારે ઉત્તર તરફ પાંડવોની સેનામાં અવાજ ઊઠ્યો; દંડધારથી રથ, હાથી, ઘોડા અને પાયદળ વધ પામતા હતા.
8.54.2
निवर्तयित्वा तु रथं केशवोऽर्जुनमब्रवीत् ।
वाहयन्नेव तुरगान्गरुडानिलरंहसः ॥ ८.५४.२ ॥
રથ પાછો વાળીને કેશવે અર્જુનને કહ્યું; ગરુડ કે વાયુ જેવા વેગવાળા ઘોડા હાંકતા.
8.54.3
मागधोऽसावतिक्रान्तो द्विरदेन प्रमाथिना ।
भगदत्तादनवमः शिक्षया च बलेन च ॥ ८.५४.३ ॥
તે માગધ, વિનાશક હાથી પર હતો; ભગદત્ત કરતાં શિક્ષણ અને બળમાં ઓછો ન હતો.
8.54.4
एनं हत्वा निहन्ताऽसि पुनः संशप्तकानिति ।
वाक्यान्ते प्रापयत्पार्थं दण्डधारगजं प्रति ॥ ८.५४.४ ॥
"એને મારીને તું ફરી સંશપ્તકોને મારીશ" એમ કહીને વાક્યના અંતે તેણે પાર્થને દંડધારના હાથી તરફ પહોંચાડ્યો.
8.54.5
स मागधानां प्रवरो महाबलोऽ… ।
शुभग्रहो योधगणैः समन्वितः।
सपत्नसेनां प्रममाथ दारुणो ।
भीमं समग्रां बलवानिव ग्रहम् ॥ ८.५४.५ ॥
તે માગધોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબળવાન … શુભ ગ્રહ સમાન યોદ્ધાગણોથી યુક્ત; ભયંકર બનીને શત્રુસેનાને મથી નાખી, જેમ બળવાન ગ્રહ ભયંકર જગતને મથે.
8.54.6
सुकल्पितं दानवनागसन्निभं ।
महाभ्रनिर्हादसमस्वनं रणे।
समास्थितो नागवरं नरेश्वरो ।
रथाश्वमातङ्गनरप्रमाथिनम् ॥ ८.५४.६ ॥
સુસજ્જ, દાનવોના હાથી જેવો, મહામેઘની ગર્જના જેવા અવાજવાળો; રણમાં એ નરેશ્વર રથ, ઘોડા, હાથી અને માણસોનો સંહાર કરનાર શ્રેષ્ઠ ગજ પર આરૂઢ થયા.
8.54.7
स नागयन्तॄन्समरे महारथा… ।
न्सपत्तिसङ्घांस्तुरगान्ससादिनः।
द्विपांश्च बाणैर्निजघान वीर्यवा… ।
न्समन्ततो घ्नन्निव कालचक्रवत् ॥ ८.५४.७ ॥
તે યુદ્ધમાં મહારથીઓ, હાથીના સારથીઓ, પાયદળના સમૂહો, ઘોડા અને તેમના સવારો, તથા હાથીઓને બાણોથી મારતો હતો; ચારેબાજુ કાળચક્રની જેમ પ્રહાર કરતો હતો.
8.54.8
नरांस्तु कांस्यायसवर्मभूषणा… ।
न्निपात्य साश्वानपि पत्तिभिः सह।
व्यपोथयद्दन्तिवरेण शुष्मिणा ।
सशब्दवत्स्थूलनलं यथा तथा ॥ ८.५४.८ ॥
કાંસા અને લોખંડના બખ્તર તથા આભૂષણ ધારણ કરેલા વીરોને, અને ઘોડાઓ સહિત પાયદળને પાડીને, તે બળવાન શ્રેષ્ઠ હાથીએ તેમને કચડી નાખ્યા; જેમ મોટા બરુને અવાજ સાથે તોડાય તેમ.
8.54.9
अथार्जुनो ज्यातलनेमिनिःस्वने ।
मृदङ्गभेरीबहुशङ्खनादिते।
रथाश्वमातङ्गसहस्रनादिते ।
रथोत्तमेनाभ्यपतद्द्विपोत्तमम् ॥ ८.५४.९ ॥
પછી અર્જુન ધનુષ્યની દોરી અને રથચક્રના અવાજથી, મૃદંગ-ભેરી અને અનેક શંખનાદથી, હજારો રથ-ઘોડા-હાથીઓની ગર્જનાથી ભરેલા યુદ્ધમાં, પોતાના શ્રેષ્ઠ રથ સાથે તે શ્રેષ્ઠ હાથી પર ધસી ગયો.
8.54.10
ततोऽर्जुनं द्वादशभिः शरोत्तमै… ।
र्जनार्दनं षोडशभिः समार्पयत्।
स दण्डधारस्तुरगांस्त्रिभिस्त्रिभि… ।
स्ततो ननाद प्रजहास चासकृत् ॥ ८.५४.१० ॥
પછી તે દંડધારીએ અર્જુનને બાર શ્રેષ્ઠ બાણોથી, અર્જુન અને જનાર્દનને સોળ બાણોથી વીંધ્યા; ઘોડાઓને દરેકને ત્રણ-ત્રણ બાણોથી માર્યા; પછી ગર્જના કરીને વારંવાર હસ્યો.
8.54.11
ततोऽस्य पार्थः सगुणेषुकार्मुकं ।
चकर्त भल्लैर्ध्वजमप्यलङ्कृतम्।
पुनर्नियन्तॄन्सहपादगोप्तृभि… ।
स्ततः स चुक्रोध गिरिव्रजेश्वरः ॥ ८.५४.११ ॥
પછી પાર્થે તેનું પણછ અને બાણો સહિતનું ધનુષ્ય તથા શણગારેલી ધ્વજા ભલ્લોથી કાપી નાખ્યાં. ફરી સારથિઓને, પાદરક્ષકો સહિત કાપ્યા. ત્યારે ગિરિવ્રજનો સ્વામી ક્રોધે ભરાયો.
8.54.12
ततोऽर्जुनं भिन्नकटेन दन्तिना ।
घनाघनेनानिलतुल्यरंहसा।
अतीव चुक्रोधयिषुर्जनार्दनं ।
घनञ्जयं चाभिजघान तोमरैः ॥ ८.५४.१२ ॥
પછી મદજળ ઝરતા, મેઘ જેવા કાળા, પવનસમા વેગવાન હાથીથી તેણે અર્જુન પર હુમલો કર્યો. જનાર્દનને ક્રોધ ચડાવવાની ઇચ્છાથી ધનંજય પર પણ તોમરોથી પ્રહાર કર્યો.
8.54.13
अथास्य बाहू द्विपहस्तसन्निभौ ।
शिरश्च पूर्णेन्दुनिभाननं त्रिभिः।
क्षुरैः प्रचिच्छेद सहैव पाण्डव… ।
स्ततो द्विपं बाणशतैः समर्पयत् ॥ ८.५४.१३ ॥
પછી પાંડવે તેના હાથીની સૂંઢ જેવા બે બાહુ અને પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળું મસ્તક ત્રણ ક્ષુરપ્રોથી એકસાથે કાપ્યા. પછી હાથીને સેંકડો બાણોથી વીંધ્યો.
8.54.14
स पार्थबाणैस्तपनीयभूषणैः ।
समावृतः काञ्चनवर्मभृद्द्विपः।
भृशं चकाशे निशि पर्वतो यथा ।
दावाग्निना प्रज्वलितौषधिद्रुमः ॥ ८.५४.१४ ॥
પાર્થના સોનાથી શણગારેલા બાણોથી ઢંકાયેલો, સોનાનું બખ્તર ધારણ કરેલો તે હાથી રાત્રે દાવાનળથી સળગતા ઔષધિ-વૃક્ષોવાળા પર્વત જેવો અત્યંત ચમક્યો.
8.54.15
स वेदनार्तोऽम्बुदनिस्वनो नदं… ।
श्चरन्भ्रमन्प्रस्स्वलितान्तरोऽद्रवत्।
पपात रुग्णः सनियन्तृकस्तथा ।
यथा गिरिर्वज्रविदारितस्तथा ॥ ८.५४.१५ ॥
વેદનાથી પીડિત થઈ મેઘગર્જના જેવી ગર્જના કરતો, … આમતેમ ફરતો, ચક્કર ખાતો, ડગમગતો દોડ્યો. ઘાયલ થઈને મહાવત સહિત તે વજ્રથી ચીરાયેલા પર્વતની જેમ પડી ગયો.
8.54.16
हिमावदानेन सुवर्णमालिना ।
हिमाद्रिकूटप्रतिमेन दन्तिना।
हते रणे भ्रातरि दण्ड आव्रज… ।
ज्जिघांसुरिन्द्रावरजं धनञ्जयम् ॥ ८.५४.१६ ॥
બરફ જેવા ઉજ્જવળ, સુવર્ણમાળા ધારણ કરેલા, હિમાલયના શિખર સમાન હાથી પર બેઠેલો દંડ, યુદ્ધમાં પોતાનો ભાઈ માર્યો જતાં, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ ધનંજયને મારવાની ઇચ્છાથી આગળ ધસ્યો.
8.54.17
सतोमरैरर्करप्रभैस्त्रिभि… ।
र्जनार्दनं पञ्चभिरर्जुनं शितैः।
समर्पयित्वा विननाद चार्दयं… ।
स्ततोऽस्य बाहू निचकर्त पाण्डवः ॥ ८.५४.१७ ॥
સૂર્ય જેવા તેજસ્વી તોમર સહિત ત્રણ બાણોથી જનાર્દનને અને પાંચ તીક્ષ્ણ બાણોથી અર્જુનને વીંધી, ગર્જના કરતા અને પીડા આપતા, પછી પાંડવે તેના બાહુ કાપી નાખ્યા.
8.54.18
क्षुरप्रकृत्तौ विपुलौ सतोमरौ ।
शुभाङ्गदौ चन्दनरूषितौ भुजौ।
गजात्पतन्तौ युगपद्विरेजतु… ।
र्यथोरगौ पर्वतशृङ्गवन्महीम् ॥ ८.५४.१८ ॥
ક્ષુરપ્ર બાણોથી કપાયેલા, વિશાળ, તોમર સહિત, સુંદર બાજુબંધ પહેરેલા, ચંદનથી લેપાયેલા તેના બે બાહુ હાથીથી એકસાથે પડતાં, પર્વતશિખરોથી પડતા બે સર્પો જેવા શોભ્યા.
8.54.19
अथाऽर्धचन्द्रेण हतं किरीटिना ।
पपात दण्डस्य शिरः क्षितिं द्विपात्।
स शोणितार्द्रो निपतन्विरेजे ।
दिवाकरोऽस्तादिव पश्चिमां दिशम् ॥ ८.५४.१९ ॥
પછી અર્ધચંદ્રાકાર બાણથી કિરીટી (અર્જુન)એ મારેલો દંડનો મસ્તક હાથી પરથી પૃથ્વી પર પડ્યું. લોહીમાં ભીંજાઈ પડતો તે અસ્ત પામતા સૂર્યની જેમ પશ્ચિમ દિશામાં શોભ્યો.
8.54.20
अथ द्विपं श्वेतनगाग्रसन्निभं ।
दिवाकरांशुप्रतिमैः शरोत्तमैः।
बिभेद पार्थः स पपात नादयन् ।
हिमाद्रिकूटं कुलिशाहतं यथा ॥ ८.५४.२० ॥
પછી પાર્થે શ્વેત પર્વતશિખર સમાન તે હાથીને સૂર્યકિરણો જેવા ઉત્તમ બાણોથી વીંધ્યો. તે ગર્જના કરતો વજ્રથી આહત હિમાદ્રિના શિખર જેમ પડ્યો.
8.54.21
ततोऽपरं तत्प्रतिमा गजोत्तमा ।
जिगीषवः संयति सव्यसाचिना।
तथा कृतास्तेऽपि यथैव तौ द्विपौ ।
ततः प्रभग्नं सुमहद्रिपोर्बलम् ॥ ८.५४.२१ ॥
પછી તે બે હાથીઓની જેમ જ બીજા ઉત્તમ હાથીઓ પણ યુદ્ધમાં જીતવાની ઇચ્છાવાળા સવ્યસાચી દ્વારા એ જ રીતે કરાયા. ત્યારે શત્રુનું વિશાળ સૈન્ય ભાંગી પડ્યું.
8.54.22
गजा रथाश्वाः पुरुषाश्च सङ्घशः ।
परस्परघ्नाः परिपेतुराहवे।
परस्परं प्रस्खलिताः समाहता ।
भृशं च तत्तद्बहुभाषिणो हताः ॥ ८.५४.२२ ॥
હાથીઓ, રથો, ઘોડાઓ અને પુરુષો ટોળામાં યુદ્ધમાં એકબીજાને મારતા પડ્યા. એકબીજા સાથે અથડાઈ, ઠોકર ખાઈ, ઘાયલ થઈને, ઘણું બૂમો પાડતા તેઓ માર્યા ગયા.
8.54.23
अथार्जुनं स्वे परिवार्य सैनिकाः ।
पुरन्दरं देवगणा इवाब्रुवन्।
अभैष्म यस्मान्मरणादिव प्रजाः ।
स वीर दिष्ट्या निहतस्त्वया रिपुः ॥ ८.५४.२३ ॥
ત્યારે આપણા સૈનિકોએ અર્જુનને ઘેરી લઈને, દેવતાઓ ઇન્દ્રને કહે તેમ કહ્યું: 'હે વીર, પ્રજા મૃત્યુથી ડરે તેમ અમે ડરેલા હતા; સદભાગ્યે તેં એ શત્રુને મારી નાખ્યો.'
8.54.24
न चेत्परित्रास्यदिमाञ्जनान्भया… ।
द्द्विषद्भिरेवं बलिभिः प्रपीडितान्।
तथाऽभविष्यद्द्विषतां प्रमोदनं ।
यथा हतेष्वेष्विह नोऽरिसूदन ॥ ८.५४.२४ ॥
જો તું આ લોકોને ભયથી … બચાવ્યા ન હોત, તો શત્રુઓના બળવાનો દ્વારા આ રીતે પીડિત થઈને, અહીં આપણા લોકો માર્યા જાય ત્યારે શત્રુઓને જેટલો આનંદ થાય તેટલો થાત, હે શત્રુસૂદન!
8.54.25
इतीव भूयश्च सुहृद्भिरीडिता ।
निशम्य वाचः सुमनास्तदाऽर्जुनः।
यथाऽनुरूपं प्रतिपूज्य तं जनं ।
जगाम संशप्तकसङ्घहा पुनः ॥ ८.५४.२५ ॥
આ રીતે મિત્રો દ્વારા વારંવાર પ્રશંસા પામેલો, એ વચનો સાંભળીને પ્રસન્ન મનનો અર્જુન, એ લોકોનું યોગ્ય રીતે સન્માન કરીને, સંશપ્તક સેનાનો સંહાર કરનારો થઈને ફરીથી ચાલ્યો ગયો.