มหาภารตะ · อัธยายะ 8.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.54.1
अथोत्तरेण पाण्डूनां सेनायां ध्वनिरुत्थितः ।
रथनागाश्वपत्तीनां दण्डधारेण वध्यताम् ॥ ८.५४.१ ॥
จากทางเหนือ เสียงโกลาหลดังขึ้นในกองทัพของปาณฑพ ขณะที่รถ ช้าง ม้า และพลเดินเท้าถูกผู้ถือไม้ตีล้มลง
8.54.2
निवर्तयित्वा तु रथं केशवोऽर्जुनमब्रवीत् ।
वाहयन्नेव तुरगान्गरुडानिलरंहसः ॥ ८.५४.२ ॥
เกศวะหันรถกลับ แล้วตรัสกับอรชุน ขณะขับม้าที่เร็วดั่งครุฑหรือลม
8.54.3
मागधोऽसावतिक्रान्तो द्विरदेन प्रमाथिना ।
भगदत्तादनवमः शिक्षया च बलेन च ॥ ८.५४.३ ॥
กษัตริย์แห่งมคธนั้น ขี่ช้างร้ายที่ทำลายล้าง มิได้ด้อยกว่าภคทัตต์ทั้งในความชำนาญและในกำลัง
8.54.4
एनं हत्वा निहन्ताऽसि पुनः संशप्तकानिति ।
वाक्यान्ते प्रापयत्पार्थं दण्डधारगजं प्रति ॥ ८.५४.४ ॥
เมื่อฆ่าผู้นี้แล้ว ท่านจะฆ่าพวกสัมศปตกะได้อีก ณ สิ้นถ้อยคำนั้น ท่านก็นำปารถะไปสู่ช้างของผู้ถือไม้
8.54.5
स मागधानां प्रवरो महाबलोऽ… ।
शुभग्रहो योधगणैः समन्वितः।
सपत्नसेनां प्रममाथ दारुणो ।
भीमं समग्रां बलवानिव ग्रहम् ॥ ८.५४.५ ॥
ผู้นั้น ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มคธ มีกำลังมหาศาล … ล้อมรอบด้วยกองนักรบ ดั่งดาวฤกษ์อันเป็นมงคล ผู้ดุร้ายนั้นบดขยี้กองทัพของศัตรู ดั่งดาวเคราะห์ผู้ทรงพลังที่บดขยี้โลกอันน่ากลัวทั้งผืน
8.54.6
सुकल्पितं दानवनागसन्निभं ।
महाभ्रनिर्हादसमस्वनं रणे।
समास्थितो नागवरं नरेश्वरो ।
रथाश्वमातङ्गनरप्रमाथिनम् ॥ ८.५४.६ ॥
ช้างนั้นประดับอย่างงดงาม เหมือนช้างของอสูร คำรามดั่งเมฆใหญ่ ในการรบ จอมกษัตริย์ขึ้นขี่ช้างประเสริฐนั้น ผู้ทำลายรถ ม้า ช้าง และคน
8.54.7
स नागयन्तॄन्समरे महारथा… ।
न्सपत्तिसङ्घांस्तुरगान्ससादिनः।
द्विपांश्च बाणैर्निजघान वीर्यवा… ।
न्समन्ततो घ्नन्निव कालचक्रवत् ॥ ८.५४.७ ॥
ในการรบ เขาฟาดฟันบรรดามหารถ ควาญช้าง กองพลเดินเท้า ม้ากับผู้ขี่ และช้าง ด้วยลูกศรของตน พลางตีไปทุกทิศ ดั่งจักรแห่งกาลเวลา
8.54.8
नरांस्तु कांस्यायसवर्मभूषणा… ।
न्निपात्य साश्वानपि पत्तिभिः सह।
व्यपोथयद्दन्तिवरेण शुष्मिणा ।
सशब्दवत्स्थूलनलं यथा तथा ॥ ८.५४.८ ॥
ทั้งคนที่สวมเกราะทองแดงและเหล็กพร้อมเครื่องประดับ เขาล้มลงพร้อมทั้งม้าและพลเดินเท้า ช้างประเสริฐผู้มีพลังนั้นบดขยี้พวกเขา เหมือนต้นอ้อใหญ่ที่ถูกบดด้วยเสียงดังกึกก้อง
8.54.9
अथार्जुनो ज्यातलनेमिनिःस्वने ।
मृदङ्गभेरीबहुशङ्खनादिते।
रथाश्वमातङ्गसहस्रनादिते ।
रथोत्तमेनाभ्यपतद्द्विपोत्तमम् ॥ ८.५४.९ ॥
ครั้นแล้ว อรชุนท่ามกลางเสียงดีดสายธนูและเสียงล้อรถดัง ท่ามกลางเสียงกลองมฤทังคะ เภรี และสังข์นับหลาย และเสียงคำรามของรถ ม้า และช้างนับพัน ซึ่งเต็มสนามรบ ได้พุ่งเข้าใส่ช้างประเสริฐนั้น ด้วยรถอันประเสริฐของตน
8.54.10
ततोऽर्जुनं द्वादशभिः शरोत्तमै… ।
र्जनार्दनं षोडशभिः समार्पयत्।
स दण्डधारस्तुरगांस्त्रिभिस्त्रिभि… ।
स्ततो ननाद प्रजहास चासकृत् ॥ ८.५४.१० ॥
ครั้นแล้ว ผู้ถือไม้นั้นยิงอรชุนด้วยลูกศรอันประเสริฐสิบสองดอก และยิงอรชุนกับชนารทนด้วยสิบหกดอก ยิงม้าแต่ละคู่ด้วยสามดอก แล้วเขาก็คำรามและหัวเราะซ้ำแล้วซ้ำเล่า
8.54.11
ततोऽस्य पार्थः सगुणेषुकार्मुकं ।
चकर्त भल्लैर्ध्वजमप्यलङ्कृतम्।
पुनर्नियन्तॄन्सहपादगोप्तृभि… ।
स्ततः स चुक्रोध गिरिव्रजेश्वरः ॥ ८.५४.११ ॥
ครั้นแล้ว ปารถะตัดคันธนูของเขาพร้อมสายและลูกศร และตัดธงอันประดับประดาของเขาด้วยลูกศรหัวพระจันทร์เสี้ยว ตัดสารถีอีกครั้งพร้อมผู้พิทักษ์เท้า จากนั้น จอมกษัตริย์แห่งคิริวรชะก็โกรธขึ้น
8.54.12
ततोऽर्जुनं भिन्नकटेन दन्तिना ।
घनाघनेनानिलतुल्यरंहसा।
अतीव चुक्रोधयिषुर्जनार्दनं ।
घनञ्जयं चाभिजघान तोमरैः ॥ ८.५४.१२ ॥
ครั้นแล้ว เขาขี่ช้างตัวใหญ่ที่ขมับไหลด้วยน้ำมัน ดำดั่งเมฆฝน เร็วดั่งลม เข้าโจมตีอรชุน เขาปรารถนาจะให้ชนารทนโกรธยิ่งนัก จึงยิงธนญชัยด้วยหอกซัด
8.54.13
अथास्य बाहू द्विपहस्तसन्निभौ ।
शिरश्च पूर्णेन्दुनिभाननं त्रिभिः।
क्षुरैः प्रचिच्छेद सहैव पाण्डव… ।
स्ततो द्विपं बाणशतैः समर्पयत् ॥ ८.५४.१३ ॥
ครั้นแล้ว ปาณฑพตัดแขนทั้งสองของเขา ซึ่งเหมือนงวงช้าง และศีรษะ หน้าเหมือนพระจันทร์เต็มดวง ด้วยลูกศรคมกริบสามดอกพร้อมกัน จากนั้นเขาก็ยิงช้างด้วยลูกศรนับร้อย
8.54.14
स पार्थबाणैस्तपनीयभूषणैः ।
समावृतः काञ्चनवर्मभृद्द्विपः।
भृशं चकाशे निशि पर्वतो यथा ।
दावाग्निना प्रज्वलितौषधिद्रुमः ॥ ८.५४.१४ ॥
ช้างนั้น ถูกปกคลุมด้วยลูกศรของปารถะที่ประดับด้วยทอง และสวมเกราะทอง ส่องแสงจ้ายิ่งนักในยามค่ำคืน ดั่งภูเขาที่เต็มไปด้วยสมุนไพรและต้นไม้ ลุกไหม้ด้วยไฟป่า
8.54.15
स वेदनार्तोऽम्बुदनिस्वनो नदं… ।
श्चरन्भ्रमन्प्रस्स्वलितान्तरोऽद्रवत्।
पपात रुग्णः सनियन्तृकस्तथा ।
यथा गिरिर्वज्रविदारितस्तथा ॥ ८.५४.१५ ॥
ช้างนั้นทนทุกข์ทรมานด้วยความเจ็บปวด คำรามดั่งเสียงฟ้าร้องของเมฆ … มันวิ่งไปมา เดินวนเวียน โซเซ ครั้นบาดเจ็บ มันก็ล้มลงพร้อมกับควาญ ดั่งภูเขาที่ถูกสายฟ้าผ่าแยกออกเป็นสองส่วน
8.54.16
हिमावदानेन सुवर्णमालिना ।
हिमाद्रिकूटप्रतिमेन दन्तिना।
हते रणे भ्रातरि दण्ड आव्रज… ।
ज्जिघांसुरिन्द्रावरजं धनञ्जयम् ॥ ८.५४.१६ ॥
ดัณฑะ ขาวดั่งหิมะ ประดับด้วยพวงมาลัยทอง ขี่ช้างดั่งยอดเขาหิมาลัย เมื่อพี่ชายของเขาถูกฆ่าในการรบ เขาก็รุดไปปรารถนาจะฆ่าธนญชัย น้องชายของพระอินทร์
8.54.17
सतोमरैरर्करप्रभैस्त्रिभि… ।
र्जनार्दनं पञ्चभिरर्जुनं शितैः।
समर्पयित्वा विननाद चार्दयं… ।
स्ततोऽस्य बाहू निचकर्त पाण्डवः ॥ ८.५४.१७ ॥
เขายิงชนารทนด้วยหอกซัดสามเล่มที่สว่างดั่งพระอาทิตย์ และยิงอรชุนด้วยลูกศรคมห้าดอก ท่ามกลางการคำรามและทรมานทั้งสอง ปาณฑพจึงตัดแขนของเขา
8.54.18
क्षुरप्रकृत्तौ विपुलौ सतोमरौ ।
शुभाङ्गदौ चन्दनरूषितौ भुजौ।
गजात्पतन्तौ युगपद्विरेजतु… ।
र्यथोरगौ पर्वतशृङ्गवन्महीम् ॥ ८.५४.१८ ॥
แขนทั้งสองอันใหญ่โต ถูกลูกศรกษุรประอันตัดขาด พร้อมทั้งหอกซัด ประดับด้วยกำไลอันงดงาม และทาด้วยจันทน์ ตกลงจากช้างพร้อมกัน ส่องแสงดั่งงูสองตัวที่ร่วงจากยอดเขาลงสู่พื้นดิน
8.54.19
अथाऽर्धचन्द्रेण हतं किरीटिना ।
पपात दण्डस्य शिरः क्षितिं द्विपात्।
स शोणितार्द्रो निपतन्विरेजे ।
दिवाकरोऽस्तादिव पश्चिमां दिशम् ॥ ८.५४.१९ ॥
ครั้นแล้ว ศีรษะของดัณฑะถูกกิริฏิน (อรชุน) ยิงด้วยลูกศรหัวพระจันทร์เสี้ยว ร่วงจากช้างลงสู่พื้นดิน เขาชุ่มด้วยโลหิตและล้มลง ส่องแสงดั่งพระอาทิตย์ที่ตกลงในทิศตะวันตก
8.54.20
अथ द्विपं श्वेतनगाग्रसन्निभं ।
दिवाकरांशुप्रतिमैः शरोत्तमैः।
बिभेद पार्थः स पपात नादयन् ।
हिमाद्रिकूटं कुलिशाहतं यथा ॥ ८.५४.२० ॥
ครั้นแล้ว ปารถะยิงช้างนั้น ซึ่งเหมือนยอดเขาสีขาว ด้วยลูกศรอันประเสริฐดั่งรัศมีพระอาทิตย์ มันคำรามแล้วล้มลง ดั่งยอดเขาหิมาลัยที่ถูกสายฟ้าฟาด
8.54.21
ततोऽपरं तत्प्रतिमा गजोत्तमा ।
जिगीषवः संयति सव्यसाचिना।
तथा कृतास्तेऽपि यथैव तौ द्विपौ ।
ततः प्रभग्नं सुमहद्रिपोर्बलम् ॥ ८.५४.२१ ॥
จากนั้น ช้างศึกผู้เลิศอีกเชือกหนึ่งซึ่งเหมือนสองเชือกนั้น ก็ถูกสัพยสาจินทำให้เป็นเช่นเดียวกัน สัพยสาจินผู้ปรารถนาชัยชนะในการรบ ทำให้ช้างเหล่านั้นเป็นเช่นนั้นทั้งหมด จากนั้น กองทัพอันยิ่งใหญ่ของศัตรูก็แตกพ่ายไป
8.54.22
गजा रथाश्वाः पुरुषाश्च सङ्घशः ।
परस्परघ्नाः परिपेतुराहवे।
परस्परं प्रस्खलिताः समाहता ।
भृशं च तत्तद्बहुभाषिणो हताः ॥ ८.५४.२२ ॥
ช้าง รถ ม้า และพลทหารล้มลงเป็นกลุ่มในสนามรบ ฆ่าฟันกันเอง ชนกันสะดุดล้มและถูกฟาดฟัน ร้องโหยหวนเสียงดังหลายเสียง ทั้งหมดจึงถูกสังหาร
8.54.23
अथार्जुनं स्वे परिवार्य सैनिकाः ।
पुरन्दरं देवगणा इवाब्रुवन्।
अभैष्म यस्मान्मरणादिव प्रजाः ।
स वीर दिष्ट्या निहतस्त्वया रिपुः ॥ ८.५४.२३ ॥
จากนั้น พลทหารของเราล้อมอรชุนไว้ และกล่าวกับท่านเหมือนเทพทั้งหลายกล่าวกับพระอินทร์ว่า "วีระผู้เกรียงไกร พวกเรากลัวดุจสัตว์ทั้งหลายกลัวความตาย บัดนี้ด้วยโชคดี ท่านได้สังหารศัตรูผู้นี้แล้ว"
8.54.24
न चेत्परित्रास्यदिमाञ्जनान्भया… ।
द्द्विषद्भिरेवं बलिभिः प्रपीडितान्।
तथाऽभविष्यद्द्विषतां प्रमोदनं ।
यथा हतेष्वेष्विह नोऽरिसूदन ॥ ८.५४.२४ ॥
หากท่านมิได้คุ้มครองคนเหล่านี้จากความหวาดกลัว... พวกเขาคงถูกศัตรูผู้แข็งแกร่งกดขี่อย่างหนักเช่นนี้ และศัตรูคงเปรมปรีดิ์ เหมือนเมื่อพวกเราถูกสังหารที่นี่ ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู
8.54.25
इतीव भूयश्च सुहृद्भिरीडिता ।
निशम्य वाचः सुमनास्तदाऽर्जुनः।
यथाऽनुरूपं प्रतिपूज्य तं जनं ।
जगाम संशप्तकसङ्घहा पुनः ॥ ८.५४.२५ ॥
อรชุนผู้มีใจยินดี ได้ฟังถ้อยคำเหล่านั้น อันมิตรสหายสรรเสริญอีกครั้ง จึงให้เกียรติแก่ผู้คนเหล่านั้นตามที่ควร แล้วผู้ปราบกองทัพสังศัปตกะก็เดินทางต่อไปอีกครั้ง