મહાભારત · અધ્યાય 8.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.57.1
पाण्ड्ये हते किमकरोदर्जुनो जयतांवरः ।
एकवीरेण कर्णेन द्राविते च युधिष्ठिरे ॥ ८.५७.१ ॥
પાંડ્ય હણાયા પછી વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુને શું કર્યું? એકવીર કર્ણે યુધિષ્ઠિરને ભગાડ્યા ત્યારે તેણે શું કર્યું?
8.57.2
समाप्तविद्यो बलवान्युक्तो वीरश्च पाण्डवः ।
सर्वभूतेष्वनुज्ञातः शङ्करेण महात्मना ॥ ८.५७.२ ॥
વિદ્યામાં પારંગત, બળવાન, સંયમી અને વીર તે પાંડવે મહાત્મા શંકર પાસેથી સર્વ ભૂતો પર (અસ્ત્ર) પ્રયોગની અનુમતિ મેળવી છે.
8.57.3
तस्मान्महद्भयं तीव्रममित्रघ्नाद्धनञ्जयात् ।
स यत्तत्राकरोत्पार्थस्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.५७.३ ॥
તેથી શત્રુનાશક ધનંજયથી મને મોટો અને તીવ્ર ભય છે. સંજય, ત્યાં પાર્થે જે કર્યું તે મને કહે.
8.57.4
हते पाण्ड्येऽर्जुनं कृष्णस्त्वरन्नाह वचो हितम् ।
हतं पश्य स्वराजानमपयातांश्च पाण्डवान् ॥ ८.५७.४ ॥
પાંડ્ય હણાયા પછી કૃષ્ણે ઝડપથી અર્જુનને હિતકારી વચન કહ્યું: જુઓ, તમારો પોતાનો રાજા હણાયો છે, અને પાંડવો ભાગી ગયા છે.
8.57.5
कर्णं पश्य महारङ्गे ज्वलन्तमिव पावकम् ।
असौ भीमो महेष्वासः प्रतिवृत्तो रणं प्रति ॥ ८.५७.५ ॥
મહા રણાંગણમાં અગ્નિની જેમ બળતા કર્ણને જુઓ. તે મહાધનુર્ધર ભીમ યુદ્ધ તરફ પાછો ફર્યો છે.
8.57.6
त इमे नानुवर्तन्ते धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव पाण्डवानां चमूमुखम् ॥ ८.५७.६ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગળ રાખેલા આ પાંચાલો અને સૃંજયો પાંડવ સેનાના અગ્રભાગને અનુસરતા નથી.
8.57.7
निवृत्तैश्च पुनः पार्थैर्भग्नं शत्रुबलं महत् ।
कौरवान्द्रवतो ह्येष कर्णो वारयते भृशम् ॥ ८.५७.७ ॥
પાંડવો પાછા ફરીને ફરી શત્રુનું વિશાળ સૈન્ય ભાંગી નાખ્યું. ભાગતા કૌરવોને આ કર્ણ જ આકરી રીતે રોકી રહ્યો છે.
8.57.8
अन्तकप्रतिमो वेगे शक्रतुल्यपराक्रमः ।
असौ गच्छति कौन्तेय द्रौणिः शस्त्रभृतां वरः ॥ ८.५७.८ ॥
વેગમાં યમ સમાન, પરાક્રમમાં ઇન્દ્ર સમાન, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એ દ્રોણપુત્ર, હે કૌંતેય, આગળ વધી રહ્યો છે.
8.57.9
तमेष प्रद्रुतः सङ्ख्ये धृष्टद्युम्नो महारथः ।
अश्वत्थाम्ना हताः सङ्ख्ये सर्वे कौन्तेय सृञ्जयाः ॥ ८.५७.९ ॥
તેની તરફ આ મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન દોડી રહ્યો છે. હે કૌંતેય, યુદ્ધમાં અશ્વત્થામાએ બધા સૃંજયોને હણી નાખ્યા.
8.57.10
रथाश्वनरनागानां कृतं च कदनं महत् ।
इत्येतत्सर्वमाचष्ट वासुदेवः किरीटिने ॥ ८.५७.१० ॥
રથ, ઘોડા, માણસો અને હાથીઓનો મોટો સંહાર થયો. આ બધું વાસુદેવે કિરીટીને કહ્યું.
8.57.11
एतच्छ्रुत्वा च दृष्ट्वा च भ्रातृणां व्यसनं महत् ।
वाहयाश्वान्हृषीकेश क्षिप्रमित्याह पाण्डवः ॥ ८.५७.११ ॥
આ સાંભળીને અને ભાઈઓની મોટી આફત જોઈને પાંડવે કહ્યું, "હે હૃષીકેશ, ઘોડાઓને ઝડપથી હાંકો."
8.57.12
ततः प्रायाद्धृषीकेशो रथेनाप्रतिमो युधि ।
ततो रेणुः समभवत्पुनस्तत्र महारणे ॥ ८.५७.१२ ॥
ત્યારે અપ્રતિમ હૃષીકેશ યુદ્ધમાં રથ સાથે આગળ વધ્યા. પછી તે મહાયુદ્ધમાં ફરી ધૂળ ઊડી.
8.57.13
ततो राजन्महानासीत्सङ्गामो रोमहर्षणः ।
सिंहनादरवाश्चात्र प्रादुरासन्समागमे।
उभयोः सेनयो राजन्मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ८.५७.१३ ॥
હે રાજન, ત્યારે ત્યાં રોમાંચ ઊભા કરે એવું મહાન યુદ્ધ શરૂ થયું. મિલનસ્થાને સિંહગર્જનાના અવાજો પણ ઊઠ્યા. હે રાજન, બંને સેનાઓ મૃત્યુને સ્વીકારીને પાછી ન હટવાના નિશ્ચયથી ઊભી રહી.
8.57.14
ततः हुनः समाजग्मुरभीताः कुरुसृञ्जयाः ।
युधिषरमुखाः पार्था वैकर्तनमुखा वयम् ॥ ८.५७.१४ ॥
પછી નિર્ભય કુરુ-સૃંજયો ફરી એકત્ર થયા. યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખનારા પાર્થો અને કર્ણને આગળ રાખનારા અમે.
8.57.15
ततः प्रववृते यूद्धं घोररूपं विशाम्पते ।
कर्णस्य पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ८.५७.१५ ॥
પછી, હે પ્રજાપતિ, કર્ણ અને પાંડવો વચ્ચે ભયાનક સ્વરૂપનું યુદ્ધ શરૂ થયું; જે યમરાજાનું રાજ્ય વધારનારું હતું.
8.57.16
तस्मिन्प्रवृत्ते सङ्ग्रामे तुमुले रोमहर्षणे ।
संशप्तकेषु वीरेषु किञ्चिच्छेषेषु भारत ॥ ८.५७.१६ ॥
હે ભરતવંશી, એ તુમુલ અને રોમાંચક યુદ્ધમાં, સંશપ્તક વીરોમાંથી થોડાક જ બચ્યા હતા ત્યારે.
8.57.17
धृष्टद्युम्नो महाराज सहितः सर्वराजभिः ।
कर्णमेवाभिदुद्राव पाण्डवाश्च महारथाः ॥ ८.५७.१७ ॥
હે મહારાજ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન બધા રાજાઓ સાથે કર્ણ પર જ ધસી ગયો; પાંડવોના મહારથીઓ પણ.
8.57.18
आगच्छमानांस्तान्दृष्ट्वा सङ्ग्रमे विजयैषिणः ।
दधारैको रणे कार्णो जलौघानिव पर्वतः ॥ ८.५७.१८ ॥
યુદ્ધમાં વિજય ઇચ્છતા આવતા તેમને જોઈને, કર્ણ એકલો રણમાં તેમને એવી રીતે અટકાવી રહ્યો જેમ પર્વત પાણીના પ્રવાહને રોકે.
8.57.19
समासाद्य तु ते कर्णं व्यशीर्यन्त महारथाः ।
यथाऽचलं समासाद्य वार्योधाः सर्वतोदिशम् ॥ ८.५७.१९ ॥
કર્ણ પાસે પહોંચતાં તે મહારથીઓ વિખેરાઈ ગયા, જેમ પર્વત પાસે પહોંચેલા જળપ્રવાહો ચારે દિશામાં વહી જાય.
8.57.20
तयोरासीन्महाराज सङ्ग्रामो घोरदर्शनः ।
प्रवृद्धयोर्महारङ्गे बलिनोर्विजिगीषतोः ॥ ८.५७.२० ॥
હે મહારાજ, વિજયની ઇચ્છા ધરાવતા તે બે બળવાન વચ્ચે એ મહારંગમાં ભયંકર યુદ્ધ થયું.
8.57.21
धृष्टद्युम्नस्तु राधेयं शरेणानतपर्वणा ।
छादयामास सङ्क्रुद्धस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.५७.२१ ॥
પરંતુ ક્રોધે ભરાયેલા ધૃષ્ટદ્યુમ્ને રાધેયને વાંકા ગાંઠવાળા બાણથી ઢાંકી દીધો અને કહ્યું, 'ઊભો રહે, ઊભો રહે!'
8.57.22
विजयं तु धनुः श्रेष्ठं विधृन्वानो महारथः ।
पार्षतस्य धनुश्छित्त्वा शरांश्चाशीविषोपमान् ॥ ८.५७.२२ ॥
મહારથ કર્ણે પોતાનું શ્રેષ્ઠ 'વિજય' ધનુષ ફેરવીને પાર્ષતનું ધનુષ અને ઝેરી સર્પસમાન બાણો કાપી નાખ્યા.
8.57.23
ववर्ष शरवर्षाणि तोयवर्षानिवाम्बुदः ।
छादयामास सङ्क्रुद्धः पार्षतं नवभिः शरैः ॥ ८.५७.२३ ॥
મેઘ જેમ વરસાદ વરસાવે તેમ ક્રોધિત કર્ણે બાણોની વર્ષા કરીને નવ બાણોથી પાર્ષતને ઢાંકી દીધો.
8.57.24
ते हेमविकृतं वर्म भित्त्वा तस्य महात्मनः ।
शोणिताक्ता व्यराजन्त शक्रगोपा इवानघ ॥ ८.५७.२४ ॥
હે નિષ્પાપ, તે મહાત્માનું સુવર્ણજડિત કવચ ભેદીને લોહીથી લથપથ બાણો ઇન્દ્રગોપ જીવડાંની જેમ ચમકી ઊઠ્યા.
8.57.25
तदपास्य धनुश्छिन्नं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
ततोऽन्यद्धनुरादाय सारवद्भारसाधनम्।
कर्णं विव्याध सप्तत्या शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.५७.२५ ॥
પછી પ્રતાપી ધૃષ્ટદ્યુમ્ને તૂટેલું ધનુષ્ય ફેંકીને ભાર ઉપાડી શકે તેવું મજબૂત બીજું ધનુષ્ય લીધું અને વાંકા ગાંઠવાળા સિત્તેર બાણોથી કર્ણને વીંધ્યો.
8.57.26
तथैव राजन्कर्णोऽपि पार्षतं शत्रुतापनम् ।
द्रोणशत्रुं महेष्वासो विव्याध निशितैः शरैः ॥ ८.५७.२६ ॥
હે રાજન્, એ જ રીતે મહાધનુર્ધર કર્ણે પણ દ્રોણના શત્રુ, શત્રુઓને તપાવનાર પાર્ષતને તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધ્યો.
8.57.27
पुनरन्यं महाराज शरं कनकभूषणम् ।
प्रेषयामास समरे मृत्युदण्डमिवापरम् ॥ ८.५७.२७ ॥
મહારાજ, યુદ્ધમાં કર્ણે ફરી સોનાના આભૂષણવાળું બીજું બાણ છોડ્યું; તે જાણે મૃત્યુનો બીજો દંડ હતો.
8.57.28
तमापतन्तं सहसा घोररूपं विशाम्पते ।
चिच्छेद शतधा राजन्पार्षतः कृतहस्तवत् ॥ ८.५७.२८ ॥
હે પ્રજાપતિ, અચાનક ધસી આવતા એ ભયંકર રૂપવાળા બાણને પાર્ષતે કુશળ હાથે સો ટુકડા કરી કાપ્યો.
8.57.29
दृष्टवान्पतितं भूमौ शरं कर्णो विशाम्पते ॥ ८.५७.२९ ॥
હે પ્રજાપતિ, ભૂમિ પર પડેલું એ બાણ કર્ણે જોયું.
8.57.30
पार्षतः शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयत् ।
विव्याध चैनं त्वरितो नाराचैः सप्तभिस्तदा ॥ ८.५७.३० ॥
પાર્ષતે બાણોની વર્ષાથી ચારે બાજુથી તેને ઘેરી લીધો, અને પછી ઝડપથી સાત નારાચ બાણોથી તેને વીંધ્યો.
8.57.31
तं प्रत्यविध्यद्दशभिः शरैर्हेमविभूषितैः ।
तयोर्युद्धं समभवद्दृष्टिश्रोत्रमनोहरम् ॥ ८.५७.३१ ॥
તેણે તેને સોનાથી શણગારેલા દસ બાણોથી વીંધ્યો. તેમનું યુદ્ધ જોવા અને સાંભળવા મનોહર બન્યું.
8.57.32
आसीद्धोरं च चित्रं च प्रेक्षणीयं च सर्वशः ॥ ८.५७.३२ ॥
તે યુદ્ધ સર્વ રીતે ભયંકર, અદ્ભુત અને જોવા યોગ્ય હતું.
8.57.33
सर्वेषां तत्र भूतानां रोमहर्षो व्यजायत ।
दृष्ट्वा तत्समरे कर्म कर्णपार्षतयोर्नृप ॥ ८.५७.३३ ॥
હે રાજન, ત્યાં ઉપસ્થિત સર્વ પ્રાણીઓના રોમાંચ ખડા થયા, યુદ્ધમાં કર્ણ અને પાર્ષતનું તે કર્મ જોઈને.
8.57.34
एतस्मिन्नन्तरे द्रौणिरभ्ययात्तं महारथम् ।
पार्षतं शत्रुदमनं शत्रुवीर्यासुनाशनम् ॥ ८.५७.३४ ॥
આ દરમિયાન દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામા શત્રુઓનું દમન કરનાર, શત્રુઓનું પરાક્રમ ઝડપથી નષ્ટ કરનાર તે મહારથી પાર્ષત તરફ આગળ વધ્યો.
8.57.35
स दृष्ट्वा समरे यान्तमभीतं च महारथम् ।
अभ्यभाषत सङ्क्रुद्धः पार्षतं शत्रुतापनम् ॥ ८.५७.३५ ॥
યુદ્ધમાં આગળ વધતા તે નિર્ભય મહારથીને જોઈને, ક્રોધે ભરાઈને શત્રુઓને તપાવનાર પાર્ષતને તે બોલ્યો.
8.57.36
रथं रथेन सम्पीड्य पार्षतस्य तु ब्राह्मणः ॥ ८.५७.३६ ॥
બ્રાહ્મણ અશ્વત્થામાએ પાર્ષતના રથને પોતાના રથ વડે જોરથી દબાવ્યો.
8.57.37
तिष्ठतिष्ठेति ब्रह्मघ्न न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ।
इत्युक्त्वा सुभृशं वीरः शीघ्रकृन्निशितैः शरैः।
छादयामास समरे यतमानो महारथः ॥ ८.५७.३७ ॥
"ઊભો રહે, ઊભો રહે, બ્રહ્મઘાતક! હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી તું છૂટી નહીં શકે." એમ અત્યંત કહીને તે વીર મહારથી યુદ્ધમાં પ્રયત્ન કરતાં તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને ઝડપથી ઢાંકી દેવા લાગ્યો.
8.57.38
यत्नतः परया शक्त्या धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
योधयामास समरे क्रुद्धरूपो विशाम्पते ॥ ८.५७.३८ ॥
હે પ્રજાપતિ! ક્રોધભર્યા રૂપે તેણે પરમ શક્તિ અને પ્રયત્નથી યુદ્ધમાં મહારથી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે લડ્યો.
8.57.39
तयोस्तु सन्निपाते हि घोररूपो विशाम्पते ॥ ८.५७.३९ ॥
હે પ્રજાપતિ! તે બંનેનો એ સંઘર્ષ ખરેખર ભયંકર રૂપવાળો હતો.
8.57.40
यथा हि समरे द्रौणिः पार्षतं दृश्यत मारिष ।
नातिहृष्टमना ह्यासीन्मन्वानो मृत्युमात्मनः ॥ ८.५७.४० ॥
હે માનનીય! યુદ્ધમાં દ્રૌણિ પાર્ષતને જોયો, ત્યારે તે અત્યંત હર્ષિત મનવાળો નહોતો; તે પોતાના મૃત્યુને જ વિચારી રહ્યો હતો.
8.57.41
स ज्ञात्वा पितुरत्यन्तरैरिणं तु महाहवे ।
आत्मानं समरे ज्ञात्वाऽशस्त्रवध्यं महाबलः।
जवेनाभिययौ द्रौणिं कालः कालक्षये यथा ॥ ८.५७.४१ ॥
તેણે પિતાના મહાન રણક્ષેત્રને તથા યુદ્ધમાં પોતે શસ્ત્રોથી વધ્ય નથી એ જાણી, મહાબળવાન થઈને પ્રલયકાળે કાળ આવે તેમ વેગથી દ્રૌણિ તરફ ધસી ગયો.
8.57.42
द्रौणिस्तु दृष्ट्वा राजेन्द्र धृष्टद्युम्नमवस्थितम् ।
क्रोधेन निःश्वसन्वीरः पार्षदं समभिद्रवत् ॥ ८.५७.४२ ॥
હે રાજેન્દ્ર! દ્રૌણિએ ધૃષ્ટદ્યુમ્નને ઊભેલો જોયો, અને ક્રોધથી લાંબા નિસાસા નાખતા તે વીર પાર્ષદ પર ધસી ગયો.
8.57.43
तावन्योन्यं तु दृष्ट्वैव संरम्भं जग्मतुः परम् ।
प्रगृह्य महती चापे शरासनसमन्विते ॥ ८.५७.४३ ॥
તેઓ બંને એકબીજાને જોતાંજ અત્યંત ક્રોધે ભરાઈ ગયા; મોટું ધનુષ્ય અને બાણયુક્ત શરાસન ઉપાડ્યાં.
8.57.44
अथाब्रवीन्महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
धृष्टद्युम्नं समीपस्थं त्वरमाणो विशाम्पते ॥ ८.५७.४४ ॥
ત્યારે, હે મહારાજ! પ્રતાપી દ્રોણપુત્ર ઉતાવળથી નજીક ઊભેલા ધૃષ્ટદ્યુમ્નને બોલ્યો — હે પ્રજાપતિ!
8.57.45
पाञ्चालापशदाद्य त्वां प्रेषयामि यमक्षयम् ।
पापं हि यत्त्वया कर्म कृतं तातं घ्नता रणे ॥ ८.५७.४५ ॥
હે પાંચાલોના કલંક! આજે હું તને યમલોકે મોકલું છું; યુદ્ધમાં મારા પિતાને હણીને તેં પાપકર્મ કર્યું છે.
8.57.46
अद्य त्वं प्राप्स्यसे तद्वै यथा ह्यकुशलस्तथा ।
अरक्ष्यमाणः पार्थेन यदि तिष्ठसि संयुगे।
नापक्रामसि वा मोहात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ८.५७.४६ ॥
આજે તું અભાગીને મળે તેવું જ ફળ પામીશ — પાર્થના રક્ષણ વિના યુદ્ધમાં ઊભો રહીશ, અથવા મોહથી ભાગી નહીં જાય તો. આ સત્ય છે, તને કહું છું.