महाभारत · अध्याय 8.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.57.1
पाण्ड्ये हते किमकरोदर्जुनो जयतांवरः ।
एकवीरेण कर्णेन द्राविते च युधिष्ठिरे ॥ ८.५७.१ ॥
पांड्य मारला गेल्यावर विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अर्जुनाने काय केले? एकवीर कर्णाने युधिष्ठिराला पळवून लावले तेव्हा तो काय करता झाला?
8.57.2
समाप्तविद्यो बलवान्युक्तो वीरश्च पाण्डवः ।
सर्वभूतेष्वनुज्ञातः शङ्करेण महात्मना ॥ ८.५७.२ ॥
विद्येत पारंगत, बलवान, संयमी आणि वीर तो पांडव महात्मा शंकरांकडून सर्व भूतांवर (अस्त्र) प्रयोगाची अनुज्ञा प्राप्त करून बसला आहे.
8.57.3
तस्मान्महद्भयं तीव्रममित्रघ्नाद्धनञ्जयात् ।
स यत्तत्राकरोत्पार्थस्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ॥ ८.५७.३ ॥
म्हणून शत्रुघातक धनंजयाचे मला मोठे आणि तीव्र भय वाटते. संजया, तेथे पार्थाने जे केले ते मला सांग.
8.57.4
हते पाण्ड्येऽर्जुनं कृष्णस्त्वरन्नाह वचो हितम् ।
हतं पश्य स्वराजानमपयातांश्च पाण्डवान् ॥ ८.५७.४ ॥
पांड्य मारला गेल्यावर कृष्ण त्वरेने अर्जुनाला हितकारक वचन म्हणाला: पाहा, तुझा स्वतःचा राजा मारला गेला आहे, आणि पांडव पळून गेले आहेत.
8.57.5
कर्णं पश्य महारङ्गे ज्वलन्तमिव पावकम् ।
असौ भीमो महेष्वासः प्रतिवृत्तो रणं प्रति ॥ ८.५७.५ ॥
महारंगणात अग्नीप्रमाणे तळपणाऱ्या कर्णाला पाहा. तो महाधनुर्धर भीम युद्धाकडे परत वळला आहे.
8.57.6
त इमे नानुवर्तन्ते धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव पाण्डवानां चमूमुखम् ॥ ८.५७.६ ॥
धृष्टद्युम्नाच्या नेतृत्वाखालील हे पांचाल आणि सृंजय पांडवांच्या सेनेच्या अग्रभागाचे अनुसरण करीत नाहीत.
8.57.7
निवृत्तैश्च पुनः पार्थैर्भग्नं शत्रुबलं महत् ।
कौरवान्द्रवतो ह्येष कर्णो वारयते भृशम् ॥ ८.५७.७ ॥
पांडवांनी परत येऊन पुन्हा शत्रूचे मोठे सैन्य मोडून टाकले. पळून जाणाऱ्या कौरवांना हा कर्णच जोरदारपणे अडवत आहे.
8.57.8
अन्तकप्रतिमो वेगे शक्रतुल्यपराक्रमः ।
असौ गच्छति कौन्तेय द्रौणिः शस्त्रभृतां वरः ॥ ८.५७.८ ॥
वेगात यमासारखा, पराक्रमात इंद्रासारखा, शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ असा द्रोणपुत्र, हे कौंतेया, तो पुढे जात आहे.
8.57.9
तमेष प्रद्रुतः सङ्ख्ये धृष्टद्युम्नो महारथः ।
अश्वत्थाम्ना हताः सङ्ख्ये सर्वे कौन्तेय सृञ्जयाः ॥ ८.५७.९ ॥
त्याच्याकडे हा महारथी धृष्टद्युम्न धावत आहे. हे कौंतेया, युद्धात अश्वत्थाम्याने सर्व सृंजय मारले गेले.
8.57.10
रथाश्वनरनागानां कृतं च कदनं महत् ।
इत्येतत्सर्वमाचष्ट वासुदेवः किरीटिने ॥ ८.५७.१० ॥
रथ, घोडे, मनुष्य आणि हत्ती यांचा मोठा संहार झाला. हे सर्व वासुदेवाने किरीटीला सांगितले.
8.57.11
एतच्छ्रुत्वा च दृष्ट्वा च भ्रातृणां व्यसनं महत् ।
वाहयाश्वान्हृषीकेश क्षिप्रमित्याह पाण्डवः ॥ ८.५७.११ ॥
हे ऐकून आणि बंधूंचे मोठे संकट पाहून पांडव म्हणाला, "हे हृषीकेशा, घोडे लवकर हाक."
8.57.12
ततः प्रायाद्धृषीकेशो रथेनाप्रतिमो युधि ।
ततो रेणुः समभवत्पुनस्तत्र महारणे ॥ ८.५७.१२ ॥
तेव्हा अप्रतिम हृषीकेश युद्धात रथासह पुढे गेला. मग त्या महायुद्धात पुन्हा धुरळा उठला.
8.57.13
ततो राजन्महानासीत्सङ्गामो रोमहर्षणः ।
सिंहनादरवाश्चात्र प्रादुरासन्समागमे।
उभयोः सेनयो राजन्मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ ८.५७.१३ ॥
हे राजा, तेव्हा तेथे रोमांच उभे करणारे महान युद्ध सुरू झाले. भेटीच्या ठिकाणी सिंहगर्जनांचे आवाजही उठले. हे राजा, दोन्ही सेना मृत्यू स्वीकारून माघार न घेण्याचा निश्चय करून उभ्या राहिल्या.
8.57.14
ततः हुनः समाजग्मुरभीताः कुरुसृञ्जयाः ।
युधिषरमुखाः पार्था वैकर्तनमुखा वयम् ॥ ८.५७.१४ ॥
नंतर निर्भय कुरु-सृंजय पुन्हा एकत्र झाले. युधिष्ठिराला पुढे ठेवणारे पार्थ आणि कर्णाला पुढे ठेवणारे आम्ही.
8.57.15
ततः प्रववृते यूद्धं घोररूपं विशाम्पते ।
कर्णस्य पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ८.५७.१५ ॥
नंतर, हे प्रजापते, कर्ण आणि पांडवांमध्ये भयंकर स्वरूपाचे युद्ध सुरू झाले; जे यमराजाचे राज्य वाढवणारे होते.
8.57.16
तस्मिन्प्रवृत्ते सङ्ग्रामे तुमुले रोमहर्षणे ।
संशप्तकेषु वीरेषु किञ्चिच्छेषेषु भारत ॥ ८.५७.१६ ॥
हे भरतवंशजा, त्या तुमुल आणि रोमांच उभे करणाऱ्या युद्धात, संशप्तक वीरांपैकी काहीच उरले असताना.
8.57.17
धृष्टद्युम्नो महाराज सहितः सर्वराजभिः ।
कर्णमेवाभिदुद्राव पाण्डवाश्च महारथाः ॥ ८.५७.१७ ॥
हे महाराज, धृष्टद्युम्न सर्व राजांसह कर्णावरच तुटून पडला; पांडवांचे महारथीही तसेच.
8.57.18
आगच्छमानांस्तान्दृष्ट्वा सङ्ग्रमे विजयैषिणः ।
दधारैको रणे कार्णो जलौघानिव पर्वतः ॥ ८.५७.१८ ॥
युद्धात विजयाची इच्छा धरून येणाऱ्या त्यांना पाहून, कर्ण एकटाच रणात त्यांना असा अडवला जसा पर्वत पाण्याच्या प्रवाहाला अडवतो.
8.57.19
समासाद्य तु ते कर्णं व्यशीर्यन्त महारथाः ।
यथाऽचलं समासाद्य वार्योधाः सर्वतोदिशम् ॥ ८.५७.१९ ॥
कर्णाजवळ पोहोचताच ते महारथी विखुरले गेले, जसे पर्वताजवळ येऊन जलप्रवाह सर्व दिशांना पसरतात.
8.57.20
तयोरासीन्महाराज सङ्ग्रामो घोरदर्शनः ।
प्रवृद्धयोर्महारङ्गे बलिनोर्विजिगीषतोः ॥ ८.५७.२० ॥
हे महाराज, विजयाची इच्छा धरणाऱ्या त्या दोन बलवानांमध्ये त्या महारंगभूमीवर भयंकर युद्ध झाले.
8.57.21
धृष्टद्युम्नस्तु राधेयं शरेणानतपर्वणा ।
छादयामास सङ्क्रुद्धस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ८.५७.२१ ॥
पण संतप्त धृष्टद्युम्नाने राधेयाला वाकलेल्या पर्वांच्या बाणाने झाकले आणि 'थांब, थांब!' असे म्हटले.
8.57.22
विजयं तु धनुः श्रेष्ठं विधृन्वानो महारथः ।
पार्षतस्य धनुश्छित्त्वा शरांश्चाशीविषोपमान् ॥ ८.५७.२२ ॥
महारथ कर्णाने आपले श्रेष्ठ 'विजय' धनुष्य फिरवून पार्षताचे धनुष्य आणि विषारी सर्पांसारखे बाण तोडले.
8.57.23
ववर्ष शरवर्षाणि तोयवर्षानिवाम्बुदः ।
छादयामास सङ्क्रुद्धः पार्षतं नवभिः शरैः ॥ ८.५७.२३ ॥
ढग जसा पाऊस पाडतो, तसा संतप्त कर्णाने बाणांचा वर्षाव करून नऊ बाणांनी पार्षताला झाकले.
8.57.24
ते हेमविकृतं वर्म भित्त्वा तस्य महात्मनः ।
शोणिताक्ता व्यराजन्त शक्रगोपा इवानघ ॥ ८.५७.२४ ॥
हे निष्पापा, त्या महात्म्याचे सोन्याने मढलेले कवच भेदून रक्ताने माखलेले ते बाण इंद्रगोप कीटकांसारखे चमकले.
8.57.25
तदपास्य धनुश्छिन्नं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
ततोऽन्यद्धनुरादाय सारवद्भारसाधनम्।
कर्णं विव्याध सप्तत्या शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ८.५७.२५ ॥
नंतर पराक्रमी धृष्टद्युम्नाने तुटलेले धनुष्य टाकून भार सहन करू शकणारे दुसरे बळकट धनुष्य घेतले आणि वाकलेल्या पेरांच्या सत्तर बाणांनी कर्णाला विद्ध केले.
8.57.26
तथैव राजन्कर्णोऽपि पार्षतं शत्रुतापनम् ।
द्रोणशत्रुं महेष्वासो विव्याध निशितैः शरैः ॥ ८.५७.२६ ॥
राजा, तसेच महाधनुर्धर कर्णानेही द्रोणाचा शत्रू, शत्रूंना तापविणाऱ्या पार्षताला तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले.
8.57.27
पुनरन्यं महाराज शरं कनकभूषणम् ।
प्रेषयामास समरे मृत्युदण्डमिवापरम् ॥ ८.५७.२७ ॥
महाराजा, युद्धात कर्णाने पुन्हा सोन्याने शोभिवंत असा दुसरा बाण सोडला; तो जणू मृत्यूचा आणखी एक दंड होता.
8.57.28
तमापतन्तं सहसा घोररूपं विशाम्पते ।
चिच्छेद शतधा राजन्पार्षतः कृतहस्तवत् ॥ ८.५७.२८ ॥
हे प्रजापते, अचानक धावून येणारा तो भयंकर रूप असलेला बाण पार्षताने कुशल हाताने शंभर तुकडे करून तोडला.
8.57.29
दृष्टवान्पतितं भूमौ शरं कर्णो विशाम्पते ॥ ८.५७.२९ ॥
हे प्रजापते, जमिनीवर पडलेला तो बाण कर्णाने पाहिला.
8.57.30
पार्षतः शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयत् ।
विव्याध चैनं त्वरितो नाराचैः सप्तभिस्तदा ॥ ८.५७.३० ॥
पार्षताने बाणांच्या वर्षावाने चहूबाजूंनी त्याला वेढले आणि मग त्वरेने सात नाराच बाणांनी त्याला विद्ध केले.
8.57.31
तं प्रत्यविध्यद्दशभिः शरैर्हेमविभूषितैः ।
तयोर्युद्धं समभवद्दृष्टिश्रोत्रमनोहरम् ॥ ८.५७.३१ ॥
त्याने त्याला सोन्याने सजवलेल्या दहा बाणांनी भेदले. त्या दोघांचे युद्ध पाहण्यास आणि ऐकण्यास मनोहर झाले.
8.57.32
आसीद्धोरं च चित्रं च प्रेक्षणीयं च सर्वशः ॥ ८.५७.३२ ॥
ते युद्ध सर्व प्रकारे भयंकर, विचित्र आणि पाहण्यासारखे होते.
8.57.33
सर्वेषां तत्र भूतानां रोमहर्षो व्यजायत ।
दृष्ट्वा तत्समरे कर्म कर्णपार्षतयोर्नृप ॥ ८.५७.३३ ॥
हे राजा, तेथे असलेल्या सर्व प्राण्यांच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, युद्धात कर्ण आणि पार्षत यांचे ते कर्म पाहून.
8.57.34
एतस्मिन्नन्तरे द्रौणिरभ्ययात्तं महारथम् ।
पार्षतं शत्रुदमनं शत्रुवीर्यासुनाशनम् ॥ ८.५७.३४ ॥
याच दरम्यान द्रोणपुत्र अश्वत्थामा शत्रूंचे दमन करणाऱ्या, शत्रूंचे पराक्रम झटपट नष्ट करणाऱ्या त्या महारथी पार्षताकडे धावून गेला.
8.57.35
स दृष्ट्वा समरे यान्तमभीतं च महारथम् ।
अभ्यभाषत सङ्क्रुद्धः पार्षतं शत्रुतापनम् ॥ ८.५७.३५ ॥
युद्धात पुढे येणाऱ्या त्या निर्भय महारथीला पाहून, क्रोधाने शत्रूंना तापवणाऱ्या पार्षताला तो म्हणाला.
8.57.36
रथं रथेन सम्पीड्य पार्षतस्य तु ब्राह्मणः ॥ ८.५७.३६ ॥
ब्राह्मण अश्वत्थाम्याने पार्षताच्या रथाला आपल्या रथाने जोराने दाबले.
8.57.37
तिष्ठतिष्ठेति ब्रह्मघ्न न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ।
इत्युक्त्वा सुभृशं वीरः शीघ्रकृन्निशितैः शरैः।
छादयामास समरे यतमानो महारथः ॥ ८.५७.३७ ॥
"थांब, थांब, ब्रह्महत्त्या! मी जिवंत असताना तू सुटणार नाहीस." असे अत्यंत बोलून, तो वीर महारथी युद्धात प्रयत्न करीत तीक्ष्ण बाणांनी त्वरित त्याला झाकून टाकत होता.
8.57.38
यत्नतः परया शक्त्या धृष्टद्युम्नं महारथम् ।
योधयामास समरे क्रुद्धरूपो विशाम्पते ॥ ८.५७.३८ ॥
हे प्रजापते! क्रोधाने भरलेल्या रूपाने त्याने परम शक्तीने व प्रयत्नाने युद्धात महारथी धृष्टद्युम्नाशी युद्ध केले.
8.57.39
तयोस्तु सन्निपाते हि घोररूपो विशाम्पते ॥ ८.५७.३९ ॥
हे प्रजापते! त्या दोघांची ती चकमक खरोखरच भयानक स्वरूपाची होती.
8.57.40
यथा हि समरे द्रौणिः पार्षतं दृश्यत मारिष ।
नातिहृष्टमना ह्यासीन्मन्वानो मृत्युमात्मनः ॥ ८.५७.४० ॥
हे मान्यवरा! युद्धात द्रौणीने पार्षताला पाहिले, तेव्हा तो अतिशय आनंदी मनाचा नव्हता; तो स्वतःच्या मृत्यूचाच विचार करत होता.
8.57.41
स ज्ञात्वा पितुरत्यन्तरैरिणं तु महाहवे ।
आत्मानं समरे ज्ञात्वाऽशस्त्रवध्यं महाबलः।
जवेनाभिययौ द्रौणिं कालः कालक्षये यथा ॥ ८.५७.४१ ॥
त्याने पित्याच्या महान रणभूमीला आणि युद्धात आपण शस्त्रांनी वध्य नाही हे जाणून, महाबलवान होऊन प्रलयकाळी काळ येतो तसा वेगाने द्रौणीकडे धाव घेतली.
8.57.42
द्रौणिस्तु दृष्ट्वा राजेन्द्र धृष्टद्युम्नमवस्थितम् ।
क्रोधेन निःश्वसन्वीरः पार्षदं समभिद्रवत् ॥ ८.५७.४२ ॥
हे राजेंद्रा! द्रौणीने धृष्टद्युम्नाला उभे असलेले पाहिले, तेव्हा क्रोधाने दीर्घ नि:श्वास टाकत त्या वीर पार्षदावर त्याने हल्ला केला.
8.57.43
तावन्योन्यं तु दृष्ट्वैव संरम्भं जग्मतुः परम् ।
प्रगृह्य महती चापे शरासनसमन्विते ॥ ८.५७.४३ ॥
ते दोघे एकमेकांना पाहताच अत्यंत संतापले; मोठे धनुष्य आणि बाणांसह शरासन हाती घेतले.
8.57.44
अथाब्रवीन्महाराज द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
धृष्टद्युम्नं समीपस्थं त्वरमाणो विशाम्पते ॥ ८.५७.४४ ॥
तेव्हा, हे महाराज! पराक्रमी द्रोणपुत्र त्वरेने जवळ उभ्या असलेल्या धृष्टद्युम्नाला म्हणाला — हे प्रजापते!
8.57.45
पाञ्चालापशदाद्य त्वां प्रेषयामि यमक्षयम् ।
पापं हि यत्त्वया कर्म कृतं तातं घ्नता रणे ॥ ८.५७.४५ ॥
हे पांचालांच्या कलंका! आज मी तुला यमलोकी पाठवतो; युद्धात माझ्या पित्याचा वध करून तू पापकर्म केलेस.
8.57.46
अद्य त्वं प्राप्स्यसे तद्वै यथा ह्यकुशलस्तथा ।
अरक्ष्यमाणः पार्थेन यदि तिष्ठसि संयुगे।
नापक्रामसि वा मोहात्सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ८.५७.४६ ॥
आज तू अभाग्याला मिळणारेच फळ मिळवशील — पार्थाच्या संरक्षणाशिवाय युद्धात उभा राहिलास किंवा मोहाने पळून गेला नाहीस तर. हे सत्य आहे, तुला सांगतो.