महाभारत · अध्याय 8.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.58.1
एवमुक्तः प्रत्युवाच धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् ।
आशिषं तां प्रवक्तव्यां मामको दास्यते तव ॥ ८.५८.१ ॥
असे म्हटल्यावर प्रतापी धृष्टद्युम्न उत्तरला: जो आशीर्वाद सांगण्यासारखा आहे, तो माझा (अस्त्र) तुला देईल.
8.58.2
येनैव ते पितुर्दत्ता यतमानस्य संयुगे ।
एष ते प्रतिवाक्यं वै असिर्दास्यति मामकः।
येन कृत्तं तव पितुर्यतमानस्य तच्छिरः ॥ ८.५८.२ ॥
युद्धात लढणाऱ्या तुझ्या वडिलांना ज्याने दिले गेले, तीच ही तलवार माझी तुला प्रत्युत्तर म्हणून देईल; ज्याने लढणाऱ्या तुझ्या वडिलांचे ते मस्तक कापले गेले.
8.58.3
यदि तावन्मया द्रोणो निहतो ब्राह्मणब्रुवः ।
त्वामिदानीं कथं युद्धे न हनिष्यामि किल्बिषम् ॥ ८.५८.३ ॥
ब्राह्मण म्हणवणाऱ्या द्रोणाला जर मी मारले, तर आता युद्धात तुला, हे पापी, मी कसे मारणार नाही?
8.58.4
एवमुक्त्वा महातेजाः सेनापतिररिन्दमः ।
सुतीक्ष्णेनाथ भल्लेन द्रौणिं विव्याध पार्षतः ॥ ८.५८.४ ॥
असे बोलून महातेजस्वी, शत्रुदमन करणाऱ्या सेनापती पार्षताने अत्यंत तीक्ष्ण भल्लाने द्रौणीला (अश्वत्थाम्याला) विद्ध केले.
8.58.5
ततो द्रौणिः सुसङ्क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
आच्छादयद्दिशो राजन्धृष्टद्युम्नस्य संयुगे ॥ ८.५८.५ ॥
तेव्हा, हे राजा, अत्यंत संतापलेल्या द्रौणीने युद्धात धृष्टद्युम्नाच्या सर्व दिशा वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी झाकून टाकल्या.
8.58.6
नैवान्तरिक्षं न दिशो नापि योधाः सहस्रशः ।
दृश्यन्ते वै महाराज शरैश्छन्नाः समन्ततः।
एकः सन्वारयामास प्रेक्षणीयः समन्ततः ॥ ८.५८.६ ॥
आकाश दिसत नव्हते, दिशा दिसत नव्हत्या, हजारो योद्धेही दिसत नव्हते; हे महाराज, सर्वत्र बाणांनी आच्छादलेले. एकटा उभा राहून, सर्वत्र दिसणारा (तो) अडवत होता.
8.58.7
तथैव पार्षतो राजन्द्रौणिमाहवशोभिनम् ।
शरैः सञ्छादयामास सूतपुत्रस्य पश्यतः ॥ ८.५८.७ ॥
राजा, त्याचप्रमाणे पार्षताने युद्धशोभी द्रौणीला सूतपुत्र पाहत असताना बाणांनी झाकून टाकले.
8.58.8
राधेयोऽपि महाराज पाञ्चालान्सह पाण्डवैः ।
द्रौपदेया युधामन्युमुत्तमौजसमेव च ॥ ८.५८.८ ॥
महाराजा, राधेयानेही पांचालांना पांडवांसह, तसेच द्रौपदीच्या पुत्रांना, युधामन्यू आणि उत्तमौजसालाही लक्ष्य केले.
8.58.9
सात्यकिश्च महाराज योधांश्चान्यान्सहस्रशः ।
एकस्तान्वारयामास प्रेक्षणीयः समन्ततः ॥ ८.५८.९ ॥
महाराजा, सात्यकीने एकट्याने हजारो इतर योद्ध्यांना सर्व बाजूंनी रोखून धरले; तो पाहण्यासारखा होता.
8.58.10
धृष्टद्युम्नस्तु समरे द्रौणेश्चिच्छेद कार्मुकम् ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन पश्यतां सर्वयोधिनाम् ॥ ८.५८.१० ॥
परंतु धृष्टद्युम्नाने युद्धात द्रौणीचे धनुष्य तीक्ष्ण क्षुरप्र बाणाने तोडले, सर्व योद्ध्यांनी पाहत असताना.
8.58.11
तदपास्य धनुश्छिन्नमन्यदादत्त कार्मुकम् ।
वेगवत्समरे घोरं शरांश्चाशीविषोपमान् ॥ ८.५८.११ ॥
मग तुटलेले धनुष्य टाकून त्याने दुसरे धनुष्य उचलले; युद्धात वेगवान, भयंकर, विषारी सर्पांसारखे बाण घेतले.
8.58.12
स पार्षतस्य राजेन्द्र धनुः शक्तिं गदां ध्वजम् ।
हयान्सूतं रथं चैव निमेषाद्व्यधमच्छरैः ॥ ८.५८.१२ ॥
हे राजेन्द्रा, त्याने पार्षताचे धनुष्य, शक्ती, गदा, ध्वज, घोडे, सारथी आणि रथ क्षणार्धात बाणांनी नष्ट केले.
8.58.13
स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
खङ्गमादत्त विपुलं शतचन्द्रं च भानुमत् ॥ ८.५८.१३ ॥
त्याचे धनुष्य तुटले, रथ नष्ट झाला, घोडे व सारथी मारले गेले, तेव्हा त्याने शतचंद्र चिन्हांनी चमकणारी मोठी तलवार उचलली.
8.58.14
द्रौणिस्तदपि राजेन्द्र भल्लैः क्षिप्रं महारथः ।
चिच्छेद समरे वीरः क्षिप्रहस्तो दृढायुधः ॥ ८.५८.१४ ॥
हे राजेंद्रा! द्रोणपुत्र त्या महारथीनेही भल्ल बाणांनी लगेच युद्धात, चपळ हात आणि दृढ आयुध असलेल्या त्या वीराने ते तोडले.
8.58.15
रथादनवरूढस्य धन्विनो बाहुशालिनः ।
पश्यतां सर्वसैन्यानां तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ८.५८.१५ ॥
रथावरून न उतरताही त्या धनुर्धर, बाहुबली वीराचे ते कृत्य सर्व सैन्य पाहत असताना अद्भुतच वाटले.
8.58.16
धृष्टद्युम्नं तु विरथं हताश्वरथसारथिम् ।
शस्त्रैश्च बहुधा विद्धमस्त्रैश्च शकलीकृतम्।
नातरद्भरतश्रेष्ठ यदमानो महारथः ॥ ८.५८.१६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! रथहीन, घोडे-रथ-सारथी नष्ट झालेल्या, शस्त्रांनी अनेक प्रकारे विद्ध आणि अस्त्रांनी तुकडे झालेल्या धृष्टद्युम्नाला, प्रयत्न करूनही त्या महारथीने पार नेले नाही.
8.58.17
तस्यान्तमिषुभी राजन्यदा द्रौणिर्न गच्छति ।
अथ त्यक्त्वा रथं वीरः पार्षतं त्वरितोऽन्वगात्।
प्रगृह्य विपुलं खह्गं जातरूपपरिष्कृतम् ॥ ८.५८.१७ ॥
हे राजा! द्रोणपुत्र बाणांनी त्याच्या अंतापर्यंत पोहोचू शकला नाही, तेव्हा त्या वीराने रथ सोडून त्वरेने पार्षताचा पाठलाग केला, सोन्याने सजवलेली मोठी तलवार घेऊन.
8.58.18
तस्य सम्पततो राजन्वपुरासीन्महात्मनः ।
गरुडस्येव ततो जिघृक्षोः पन्नगोत्तमम् ॥ ८.५८.१८ ॥
हे राजा! उत्तम सर्पाला धरण्याच्या इच्छेने झेप घेणाऱ्या गरुडासारखे त्या महात्म्याचे शरीर झेपावत होते.
8.58.19
एतस्मिन्नेव काले तु केशवः परवीरहा ।
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठमर्जुनं जयतां वरम् ॥ ८.५८.१९ ॥
त्याच वेळी शत्रुवीरांचा संहार करणारे केशव, विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा भरतश्रेष्ठ अर्जुनाला म्हणाले.
8.58.20
पश्य द्रौणिं पार्षतस्य यतमानं वधं प्रति ।
यत्नं करोति विपुलं हन्याच्चैनं न संशयः ॥ ८.५८.२० ॥
पाहा, द्रोणपुत्र पृषतपुत्राला मारण्यासाठी मोठा प्रयत्न करत आहे; यात संशय नाही, तो त्याला मारेल.
8.58.21
त्रायस्वैनं महाबाहो पार्षतं युद्धदुर्मदम् ।
द्रौणेरास्यगतं वीर मृत्योरास्यगतं यथा ॥ ८.५८.२१ ॥
हे महाबाहो, युद्धमदाने उन्मत्त झालेल्या पृषतपुत्राचे रक्षण कर; हे वीरा, द्रोणपुत्राच्या तोंडी सापडलेल्याचे, जसे मृत्यूच्या तोंडी सापडल्यासारखे, रक्षण कर.
8.58.22
एवमुक्त्वा महाराज वासुदेवः प्रतापवान् ।
प्रैषयत्तुरगान्यत्र द्रौणिर्वीरो व्यवस्थितः ॥ ८.५८.२२ ॥
हे महाराजा, असे बोलून प्रतापी वासुदेवांनी घोडे तिथे हाकले, जिथे वीर द्रोणपुत्र उभा होता.
8.58.23
ते हयाश्चन्द्रसङ्काशाः केशवेन प्रचोदिताः ।
पिबन्त इव चाकाशं जग्मुद्रौणेर्महारथम् ॥ ८.५८.२३ ॥
केशवांनी प्रेरित केलेले, चंद्रासारखे शुभ्र ते घोडे, जणू आकाश पीत असल्यासारखे, द्रोणपुत्राच्या महारथाकडे धावले.
8.58.24
दृष्ट्वा द्रौणिर्महाराज वासुदेवधनंजयौ ।
धृष्टद्युम्नवधे राजंश्चक्रे यत्नं महाबलः ॥ ८.५८.२४ ॥
हे महाराजा, वासुदेव आणि धनंजयांना पाहून महाबली द्रोणपुत्राने धृष्टद्युम्नाच्या वधासाठी प्रयत्न केला.
8.58.25
विकृष्यमाणं दृष्ट्वै धृष्टद्युम्नं जनेश्वर ।
शरांश्चिक्षेप वै पार्थो द्रौणिं प्रति महारथः ॥ ८.५८.२५ ॥
हे जनेश्वरा! धृष्टद्युम्नाला ओढून नेले जात असल्याचे पाहून महारथी पार्थाने द्रौणीवर बाण सोडले.
8.58.26
ते शरा हेमविकृता गाण्डीवप्रेषिता भृशम् ।
द्रौणिमासाद्य विविशुर्वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ८.५८.२६ ॥
गाण्डीवातून सोडलेले ते सोन्याने सजवलेले बाण द्रौणीपर्यंत पोहोचले आणि वारुळात सर्प शिरतात तसे शिरले.
8.58.27
विद्धस्तु तैः शरैर्घोरैद्रोणपुत्रः प्रतापवान् ।
उत्सृज्य समरे राजन्पाञ्चालममितौजसम् ॥ ८.५८.२७ ॥
हे राजा! त्या भयंकर बाणांनी जखमी झालेल्या प्रतापी द्रोणपुत्राने युद्धात अमितौजस्वी पांचालाला सोडून दिले.
8.58.28
आरुरोह रथं वीरो धनञ्जयशरार्दितः ।
प्रगृह्य च धनुः श्रेष्ठं पार्थं विव्याध सायकैः ॥ ८.५८.२८ ॥
धनंजयाच्या बाणांनी पीडित झालेला तो वीर रथावर चढला आणि श्रेष्ठ धनुष्य घेऊन पार्थाला बाणांनी विद्ध केले.
8.58.29
एतस्मिन्नन्तरे शूरः सहदेवो जनाधिप ।
अपोवाह रथेनाजौ पार्षतं शत्रुतापनम् ॥ ८.५८.२९ ॥
याच दरम्यान, हे जनाधिपा! शूर सहदेवाने युद्धात रथातून शत्रुतापन पार्षताला दूर नेले.
8.58.30
अर्जुनोऽपि महाराज द्रौणिं विव्याध पत्रिभिः ।
तं द्रोणपुत्रः संरब्धो बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ८.५८.३० ॥
हे महाराजा! अर्जुननेही द्रौणीला पंखयुक्त बाणांनी विद्ध केले. तेव्हा संतप्त झालेल्या द्रोणपुत्राने त्याच्या बाहूंत आणि छातीत बाण रोवले.
8.58.31
क्रोधितस्तु रणे पार्थो नाराचं कालसन्निभम् ।
द्रोणपुत्राय चिक्षेप यमदण्डमिवापरम् ॥ ८.५८.३१ ॥
रणात क्रुद्ध झालेल्या पार्थाने कालासमान नाराच द्रोणपुत्रावर सोडला; तो जणू दुसरा यमदंडच होता.
8.58.32
स ब्राह्मणस्यांसदेशे निपपात महाद्युतेः ।
स विह्वलो महाराज शरवेगेन संयुगे।
निषसाद रथोपस्थे वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ ८.५८.३२ ॥
ते त्या महातेजस्वी ब्राह्मणाच्या (द्रोणपुत्राच्या) खांद्यावर जाऊन पडले. महाराजा, युद्धात बाणाच्या वेगाने तो विव्हळ होऊन रथाच्या तळाशी बसला आणि अत्यंत व्याकुळ झाला.
8.58.33
तं तु मत्वा हतं वीरं सारथिः शत्रुकर्शनम् ।
अपोवाह रणेनाजौ त्वरमाणो रणाजिरात् ॥ ८.५८.३३ ॥
त्या शत्रुकर्षक वीराला मृत मानून सारथ्याने घाईघाईने युद्धातून, रणभूमीतून त्याला दूर नेले.
8.58.34
अथोद्धृष्टं महाराज पाञ्चालैर्जितकाशिभिः ।
मोक्षितं पार्षतं दृष्ट्वा द्रोणपुत्रं च पीडितम् ॥ ८.५८.३४ ॥
तेव्हा हे महाराजा, पांचाल आणि जिंकलेले काशीवासी पार्षत (धृष्टद्युम्न) मुक्त झाल्याचे आणि द्रोणपुत्र पीडित झाल्याचे पाहून उल्हसित होऊन गर्जले.
8.58.35
वादित्राणि च दिव्यानि प्रावाद्यन्त सहस्रशः ।
सिंहनादश्च सञ्जज्ञे दृष्ट्वा युद्धं तदद्भुतम् ॥ ८.५८.३५ ॥
हजारो दिव्य वाद्ये वाजू लागली; ते अद्भुत युद्ध पाहून सिंहनाद उसळला.
8.58.36
ततः कर्णो महाराज व्याक्षिपद्विजयं धनुः ।
दृष्ट्वार्जुनं रणे क्रुद्धः प्रेक्षते च मुहुर्मुहुः।
द्वैरथं चापि पार्थेन गन्तुकामो महाद्युतिः ॥ ८.५८.३६ ॥
तेव्हा हे महाराजा, कर्णाने आपले विजय धनुष्य ओढले. युद्धात अर्जुनाला पाहून क्रुद्ध होऊन तो वारंवार त्याकडे पाहू लागला; त्या महातेजस्वीला पार्थाशी द्वंद्वयुद्धाला जायची इच्छा झाली.
8.58.37
एवं कृत्वाऽब्रवीत्पार्थो वासुदेवं धनञ्जयः ।
याहि संशप्तकान्कृष्ण कार्यमेतत्परं मम ॥ ८.५८.३७ ॥
असे करून पार्थ धनंजय वासुदेवाला म्हणाला: हे कृष्णा, संशप्तकांकडे चल; हेच माझे परम कार्य आहे.
8.58.38
ततः प्रयातो गोविन्दः श्रुत्वा पाण्डवभाषितम् ।
रथेनातिपताकेन मनोमारुतरंहसा ॥ ८.५८.३८ ॥
तेव्हा पांडवाचे बोलणे ऐकून गोविंद, अनेक ध्वजांनी युक्त, मन आणि वायूच्या वेगाच्या रथातून निघाला.
8.58.39
एवमेष क्षयो वृत्तः पृथिव्यां पृथिवीपते ।
तावकानां परेषां च राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ ८.५८.३९ ॥
हे पृथ्वीपते, अशा प्रकारे पृथ्वीवर हा विनाश घडला; हे राजा, तुमच्या आणि शत्रूंच्या लोकांचा, तुमच्या दुष्ट मसलतीमुळे.