महाभारत · अध्याय 8.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.59.1
ततः प्रववृते भूयः सङ्ग्रामो राजसत्तम ।
कर्णस्य पाण्डवानां च यमराष्ट्रविवर्धनः ॥ ८.५९.१ ॥
हे राजश्रेष्ठा, मग पुन्हा कर्ण आणि पांडव यांच्यात यमराज्य वाढवणारे युद्ध सुरू झाले.
8.59.2
धनूंषि बाणान्परिघानसिपट्टसतोमरान् ।
मुसलानि भुशुण्डीश्च शक्तिरिष्टिपरश्वथान् ॥ ८.५९.२ ॥
धनुष्ये, बाण, परिघ, तलवारी आणि पट्टिश, तोमर, मुसळे, भुशुंडी, शक्ती, इष्टी, परशू आणि कुऱ्हाडी.
8.59.3
गदाः प्रासाञ्शितान्कुन्तान्भिंडिपालान्महाङ्कुशान् ।
प्रगृह्य क्षिप्रमापेतुः परस्परजिघांसया ॥ ८.५९.३ ॥
गदा, तीक्ष्ण प्रास, कुंत, भिंडिपाल आणि मोठे अंकुश घेऊन एकमेकांना मारण्याच्या इच्छेने ते वेगाने धावून गेले.
8.59.4
बाणज्यातलशब्देन द्यां दिशः प्रदिशो वियत् ।
पृथिवीं नेमिघोषेण नादयन्तोऽभ्ययुः परान् ॥ ८.५९.४ ॥
बाण आणि धनुष्याच्या दोरीच्या आवाजाने, रथचाकांच्या गडगडाटाने स्वर्ग, दिशा, उपदिशा, आकाश आणि पृथ्वी निनादवीत ते शत्रूंवर चालून गेले.
8.59.5
तेन शब्देन महता संहृष्टाश्चक्रुराहवम् ।
वीरा वीरैर्महाप्तोरकलहान्तं तितीर्षवः ॥ ८.५९.५ ॥
त्या महान आवाजाने हर्षित झालेल्या वीरांनी, महावीरांच्या या कलहाचा अंत पार करण्याच्या इच्छेने, वीरांबरोबर युद्ध आरंभले.
8.59.6
ज्यातलत्रधनुःशब्दाञ्शस्त्राणां च निपात्यताम् ।
ताडितानां च पतता निनादांश्च पदातिनाम् ॥ ८.५९.६ ॥
धनुष्याच्या दोरीचा, हाताच्या संरक्षक कवचाचा, शस्त्रे पडण्याचा, मारले जाणाऱ्या व पडणाऱ्यांचा आवाज आणि पायदळाचे आक्रोश.
8.59.7
बाणशब्दांश्च विविधाञ्शूराणां चाभिगर्जताम् ।
श्रुत्वा गजा भृशं त्रेसुः पेतुर्मम्लुश्च सैनिकाः ॥ ८.५९.७ ॥
शूरांच्या गर्जना करत सोडलेल्या विविध बाणांचे आवाज ऐकून हत्ती अत्यंत भयभीत झाले; सैनिक पडून चिरडले गेले.
8.59.8
तेषां निनदतां चैव शस्त्रवर्षं च मुञ्चताम् ।
बहूनाधिरथिर्वीरः प्रममाथेषुभिः परान् ॥ ८.५९.८ ॥
गर्जना करीत शस्त्रवर्षाव करणाऱ्या त्यांच्यातील पुष्कळांना वीर अधिरथपुत्राने आपल्या बाणांनी चिरडून टाकले.
8.59.9
पञ्च पाञ्चालवीराणां रथान्दश च पञ्च च ।
साश्वसूतध्वजान्कर्णः शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥ ८.५९.९ ॥
कर्णाने पांचाल वीरांचे पंधरा रथ, घोडे, सारथी व ध्वजांसह बाणांनी यमलोकात पाठवले.
8.59.10
योधमुख्या महावीर्याः पाण्डूनां कर्णमाहवे ।
शिक्षितास्तमभिद्रुत्य परिवव्रुः समन्ततः ॥ ८.५९.१० ॥
पांडवांचे महापराक्रमी प्रमुख योद्धे, युद्धात प्रशिक्षित, कर्णावर धावून येऊन सर्व बाजूंनी त्याला वेढले.
8.59.11
ततः कर्णो द्विषत्सेनां शरवर्षैर्विलोडयन् ।
विजगाहाण्डजाकीर्णां पद्मिनीमिव यूथपः ॥ ८.५९.११ ॥
मग कर्णाने बाणांच्या वर्षावाने शत्रुसेनेला ढवळून टाकत, कमळांनी भरलेल्या तलावात शिरणाऱ्या यूथपती हत्तीप्रमाणे त्यात प्रवेश केला.
8.59.12
द्विषत्सैन्यमवस्कन्द्य राधेयो धनुरुत्तमम् ।
विधुन्वानः शितैर्बाणैः शिरांस्युन्मथ्य पातयत् ॥ ८.५९.१२ ॥
शत्रुसेनेवर चाल करून राधेयाने आपले उत्तम धनुष्य हलवत, तीक्ष्ण बाणांनी मस्तके चिरडून पाडली.
8.59.13
हस्तिनः समहामात्रान्साश्वारोहान्हयानपि ।
रथिनोऽप्येकबाणेन भ्रमतश्चावपातयत् ॥ ८.५९.१३ ॥
त्याने हत्तींना त्यांच्या महावतांसह, घोड्यांना त्यांच्या स्वारांसह आणि फिरणाऱ्या रथी योद्ध्यांनाही एकाच बाणाने पाडले.
8.59.14
वर्म वा चर्म वाऽश्रित्य निपातमपि देहिनः ।
विषेहुर्नास्य संस्पर्शं द्वितीयस्य पतत्त्रिणः ॥ ८.५९.१४ ॥
कवच किंवा ढाल यांचा आश्रय घेऊनही देहधारी योद्धे पतन सहन करू शकले नाहीत; त्या पंखधारी बाणाचा दुसरा स्पर्शही त्यांना सहन झाला नाही.
8.59.15
वर्मयुक्तेषु देहेषु धनुषोऽस्यञ्शिताञ्शरान् ।
मौर्व्या तलत्रे न्यहनत्कशया वाजिनो यथा ॥ ८.५९.१५ ॥
कवचधारी देहांवर धनुष्यातून तीक्ष्ण बाण सोडत, प्रत्यंचा व हातातील आवरणाने प्रहार करून, चाबकाने घोडे हाकावेत तसे त्याने त्यांना पाडले.
8.59.16
पाण्डुसृञ्जयपाञ्चालाञ्शरगोचरमागतान् ।
ममर्द तरसा कर्णः सिंहो मृगगणानिव ॥ ८.५९.१६ ॥
बाणांच्या टप्प्यात आलेल्या पाण्डव, सृंजय आणि पांचालांना कर्णाने वेगाने चिरडले; जसा सिंह हरणांच्या कळपांना चिरडतो.
8.59.17
ततः पाञ्चालपुत्रश्च द्रौपदेयाश्च मारिष ।
यमौ च युयुधानश्च त्वरिताः कर्णमभ्ययुः ॥ ८.५९.१७ ॥
तेव्हा, हे मारिष, पांचालपुत्र, द्रौपदीचे पुत्र, यमळ बंधू आणि युयुधान त्वरेने कर्णावर चालून आले.
8.59.18
तेषु व्यायच्छमानेषु कुरुपाञ्चालपाण्डुषु ।
प्रियानसून्रणे त्यक्त्वा योधा जघ्नुः परस्परम् ॥ ८.५९.१८ ॥
कौरव, पांचाल आणि पाण्डव एकमेकांशी झुंजत असताना, रणांगणात आपले प्रिय प्राण त्यागून योद्ध्यांनी एकमेकांवर प्रहार केले.
8.59.19
सुसन्नद्धाः कवचिनः सशिरस्त्राणभूषणाः ।
गदाभिर्मुसलैश्चान्ये परिघैश्च महाबालाः ॥ ८.५९.१९ ॥
उत्तम सज्ज, कवचधारी, शिरस्त्राण व अलंकारांनी शोभणारे; इतर महाबलवान योद्धे गदा, मुसळ व परिघ घेऊन.
8.59.20
समभ्यधावन्त भृशं कालदण्डैरिवोद्यतैः ।
नर्दन्तश्चाह्वयन्तश्च प्रवल्गन्तश्च मारिष ॥ ८.५९.२० ॥
कालदंडासारखी उगारलेली शस्त्रे घेऊन ते तीव्र वेगाने धावले; गर्जना करीत, आव्हान देत, उड्या मारत, हे माननीय.
8.59.21
ततो निजघ्नुरन्योन्यं पेतुश्चान्योन्यताडिताः ।
वमन्तो रुधिरं गात्रैर्विमस्तिष्केक्षमायुधाः ॥ ८.५९.२१ ॥
मग ते एकमेकांना प्रहार करू लागले; एकमेकांच्या आघाताने पडले; शरीरांतून रक्त ओकत, मेंदू व डोळे विखुरत, शस्त्रांसह.
8.59.22
दन्तपूर्णैः सरुधिरैर्वक्रैर्दाडिमसन्निभैः ।
जीवन्त इव चाप्येके तस्थुः शस्त्रौघबृंहिताः ॥ ८.५९.२२ ॥
दातांनी भरलेली, रक्ताने माखलेली, डाळिंबासारखी तोंडे असलेली; काही जिवंतासारखे उभे राहिले, शस्त्रप्रवाहांनी घायाळ होऊन.
8.59.23
परश्वथैश्चाप्यपरे पट्टसैरसिभिस्तथा ।
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च नखरप्रासतोमरैः ॥ ८.५९.२३ ॥
इतर परशु, पट्टिश व तलवारींनी, तसेच शक्ती, भिंडिपाल, नखर, प्रास व तोमरांनी.
8.59.24
ततक्षुश्चिच्छिदुश्चान्ये बिभिदुश्चिक्षिपुस्तथा ।
सञ्चकर्तुश्च जघ्नुश्च राजन्योधा महारणे ॥ ८.५९.२४ ॥
कोणी छाटले, कोणी तुकडे केले, इतरांनी भोसकून फेकले, तसेच पूर्ण फाडून मारले—महायुद्धात क्षत्रिय योद्धे.
8.59.25
पेतुरन्योन्यनिहता व्यसवो रुधिरोक्षिताः ।
क्षरन्तः स्वरसं रक्तं प्रकृत्ताश्चन्दना इव ॥ ८.५९.२५ ॥
एकमेकांच्या प्रहारांनी मरण पावून ते निष्प्राण, रक्ताने माखलेले पडले; तोडलेल्या चंदनवृक्षांप्रमाणे आपले रक्त वाहवत.
8.59.26
रथै रथा विनिहता हस्तिभिश्चापि हस्तिनः ।
नरैर्नरा हताः पेतुरश्वाश्चाश्वैः सहस्रशः ॥ ८.५९.२६ ॥
रथांनी रथ, हत्तींनी हत्ती नष्ट झाले; माणसांनी माणसे मारली गेली, घोड्यांनी घोडे हजारोंनी पडले.
8.59.27
ध्वजाः शिरांसि च्छिन्नाः पेतुर्महीतले ।
वध्यतां दारुणाः शब्दाः पततां स्तनतामपि। ॥ ८.५९.२७ ॥
ध्वज आणि मस्तके छिन्न होऊन भूमीवर पडली; मारल्या जाणाऱ्यांचे, पडणाऱ्यांचे आणि आक्रोश करणाऱ्यांचे भयंकर आवाजही.
8.59.28
क्षुरैर्भल्लार्धचन्द्रैश्च च्छिन्नाः पेतुर्महीतले ।
नराश्वेभरथानां हिनराश्वेभरथैस्तथा ॥ ८.५९.२८ ॥
क्षुर आणि अर्धचंद्र बाणांनी छिन्न झालेले मनुष्य, घोडे, हत्ती आणि रथ भूमीवर पडले; खरोखर मनुष्य, घोडे, हत्ती आणि रथांनीही तसेच.
8.59.29
नरांश्च नागांश्च रथान्हयान्ममृदुराहवे ॥ ८.५९.२९ ॥
युद्धात त्यांनी माणसे, हत्ती, रथ आणि घोडे चिरडले.
8.59.30
अश्वारोहैर्हताः शूराश्छिन्नहस्ताश्च दन्तिनः ।
सपताकाध्वजाः पेतुर्विशीर्णा इव पर्वताः ॥ ८.५९.३० ॥
अश्वारोहींनी मारलेले शूर, सोंड तुटलेले हत्ती, पताका व ध्वजांसह रथ — पर्वतांप्रमाणे भंग होऊन पडले.
8.59.31
पत्तिभिश्च समाप्लुत्य द्विरदाः स्यन्दनास्तथा ।
हताश्च हन्यमानाश्च पतिताश्चैव सर्वशः ॥ ८.५९.३१ ॥
पायदळांनी उड्या मारून हल्ला केल्यामुळे हत्ती आणि रथही तसेच मारले गेले; मारले जात होते आणि सर्वत्र पडले.
8.59.32
अश्वारोहाः समासाद्य त्वरिताः पत्तिभिर्हताः ।
सादिभिः पत्तिसङ्घाश्च निहता युधि शेरते ॥ ८.५९.३२ ॥
घोडेस्वार वेगाने जवळ येऊन पायदळांकडून मारले गेले; स्वारांकडून पायदळाचे गटही युद्धात मारले जाऊन पडले आहेत.
8.59.33
मृदितानीव पद्मानि प्रम्लाना इव च स्रजः ।
हतानां वदनान्यासन्गात्राणि च महाहवे ॥ ८.५९.३३ ॥
महायुद्धात मारले गेलेल्यांची तोंडे आणि अवयव चिरडलेल्या कमळांसारखे आणि सुकलेल्या माळांसारखे दिसत होते.
8.59.34
रूपाण्यत्यर्थकान्तानि द्विरदाश्वनृणां नृप ।
समुन्नानीव वस्त्राणि ययुर्दुर्दुर्शतां पराम् ॥ ८.५९.३४ ॥
हे राजा, हत्ती, घोडे आणि माणसांची अत्यंत सुंदर रूपे उडवलेल्या वस्त्रांसारखी होऊन अत्यंत भयानक अवस्थेला पोहोचली.