Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 8.76

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

8.76.1

प्रसाद्य धर्मराजानं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
सम्पूज्य देवताः सर्व ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च।
सुमङ्गलं स्वस्त्ययनमारुरोह रथोत्तमम् ॥ ८.७६.१ ॥

प्रसन्नचित्त होकर धर्मराज को प्रसन्न करके, सभी देवताओं और ब्राह्मणों का सम्मान करके तथा स्वस्तिवाचन करके उन्होंने अत्यन्त मंगलकारी स्वस्त्ययन किया और श्रेष्ठ रथ पर आरूढ़ हुए।

8.76.2

तस्य राजा महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
आशिषोऽयुङ्क्त परमाः युक्तं कर्णरथं प्रति ॥ ८.७६.२ ॥

उस अत्यन्त बुद्धिमान धर्मराज राजा युधिष्ठिर ने, कर्ण के रथ की ओर जाते हुए उसे परम आशीर्वाद दिए।

8.76.3

तमायान्तं महेष्वासं दृष्ट्वा भूतानि भारत ।
निहतं मेनिरे कर्णं पाण्डवेन महात्मना ॥ ८.७६.३ ॥

हे भारत, उस महान धनुर्धर को आते देखकर प्राणियों ने समझा कि कर्ण को महात्मा पाण्डव ने मार डाला है।

8.76.4

बभूवुर्विमलाः सर्वा दिशो राजन्समन्ततः ।
चाषाश्च शतपत्राश्च क्रौञ्चाश्चैव जनेश्वर।
प्रदक्षिणमकुर्वन्त तदा वै पाण्डुनन्दनम् ॥ ८.७६.४ ॥

हे राजन, सब दिशाएँ चारों ओर निर्मल हो गईं। हे जनेश्वर, चाष, शतपत्र और क्रौञ्च पक्षियों ने उस समय पाण्डु के पुत्र की प्रदक्षिणा की।

8.76.5

बहवः पक्षिणो राजन्पुन्नामानः शुभाः शिवाः ।
त्वरयन्तोऽर्जुनं युद्धे हृष्टरूपा ववाशिरे ॥ ८.७६.५ ॥

हे राजन, अनेक शुभ और कल्याणकारी पक्षी, जिनके नाम पुन्नाम थे, प्रसन्न रूप धारण करके युद्ध में अर्जुन को प्रोत्साहित करते हुए चीख उठे।

8.76.6

कङ्का गृध्रा बकाः श्येना वायसाश्च विशाम्पते ।
अग्रतस्तस्य गच्छन्ति भक्ष्यहेतोर्भयानकाः ॥ ८.७६.६ ॥

हे प्रजापति, कंक, गृध्र, बगुले, बाज़ और कौए भोजन की इच्छा से भयानक रूप धारण करके उसके आगे-आगे चल रहे हैं।

8.76.7

निमित्तानि च धन्यानि पाण्डवस्य शशंसिरे ।
विनाशमरिसैन्यानां कर्णस्य च वधं तथा ॥ ८.७६.७ ॥

पाण्डव के लिए शुभ शकुन भी प्रकट हुए, जो शत्रु-सेना के विनाश और कर्ण के वध की सूचना देते थे।

8.76.8

प्रयातस्याथ पार्थस्य महान्स्वेदो व्यजायत ।
चिन्ता च विपुला जज्ञे कथं चेदं भविष्यति ॥ ८.७६.८ ॥

आगे बढ़ते हुए पार्थ (अर्जुन) के शरीर से भारी पसीना निकलने लगा और उनके मन में बड़ी चिंता उत्पन्न हुई कि यह कैसे होगा।

8.76.9

विषण्णं तु ततो ज्ञात्वा सव्यसाचिनमच्युतः ।
सञ्चोदयति तेजस्वी मधुहा वानरध्वजम् ॥ ८.७६.९ ॥

अर्जुन को विषादग्रस्त जानकर अच्युत, तेजस्वी मधुसूदन (कृष्ण), जिनकी ध्वजा पर वानर है, उन्हें आगे बढ़ने को प्रेरित करते हैं।

8.76.10

ततो गाण्डीवधन्वानमब्रवीन्मधुसूदनः ।
दृष्ट्वा पार्थं तथायान्तं चिन्तापरिगतं तदा ॥ ८.७६.१० ॥

तब मधुसूदन (कृष्ण) ने गाण्डीव धनुर्धारी से कहा—पार्थ को चिंता से घिरा हुआ आगे बढ़ते देखकर।

8.76.11

गाण्डीवधन्वन्सङ्ग्रामे ये त्वया धनुषा जिताः ।
न तेषां मानुषो जेता त्वदन्य इह विद्यते ॥ ८.७६.११ ॥

हे गाण्डीवधन्वा! युद्ध में तुमने अपने धनुष से जिन्हें जीता है, उन्हें तुम्हारे सिवा यहाँ कोई मनुष्य नहीं जीत सकता।

8.76.12

एते हि बहवः शूराः शक्रतुल्यपराक्रमाः ।
त्वां प्राप्य समरे शूरं प्रयाताः परमां गतिम् ॥ ८.७६.१२ ॥

ये बहुत-से शूर, जिनका पराक्रम इन्द्र के समान था, वे युद्ध में तुम जैसे शूर से भिड़कर परम गति को प्राप्त हुए हैं।

8.76.13

को हि द्रोणं च भीष्मं च भगदत्तं च मारिष ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्भोजं च सुदक्षिणम् ॥ ८.७६.१३ ॥

हे आर्य, द्रोण और भीष्म और भगदत्त, विन्द और अनुविन्द, अवन्ती के दोनों राजकुमार, और काम्बोज का सुदक्षिण — इनमें से कौन (उसे रोक सकता था)?

8.76.14

श्रुतायुं चाश्रुतायुं च शतायुं च महारथम् ।
प्रत्युद्गम्य भवेत्क्षेमी यो न स्यात्त्वद्विधः प्रभुः ॥ ८.७६.१४ ॥

श्रुतायु, अश्रुतायु और महारथी शतायु — इनका सामना करके कौन सुरक्षित रहता, जो आपके समान प्रभावशाली न हो?

8.76.15

तव ह्यस्त्राणि दिव्यानि लाघवं बलमेव च ।
असम्मोहश्च युद्धेषु विज्ञानस्य च सन्नतिः।
वेधः पातश्च लक्षेषु योगश्चैव तथार्जुन ॥ ८.७६.१५ ॥

हे अर्जुन, आपके पास दिव्य अस्त्र हैं, फुर्ती और बल है, युद्धों में मोह से मुक्ति है, विज्ञान में निपुणता है, लक्ष्यभेद और बाण चलाने का योग भी है।

8.76.16

भवान्देवान्सगन्धर्वान्हन्यात्सर्वांश्च राक्षसान् ।
पृथिव्यां तु रणे पार्थ न योद्धा त्वत्समः पुमान् ॥ ८.७६.१६ ॥

आप देवताओं, गन्धर्वों और सभी राक्षसों को भी युद्ध में मार सकते हैं। हे पार्थ, पृथ्वी पर युद्ध में आपके समान कोई योद्धा नहीं है।

8.76.17

धनुर्गृह्मन्ति ये केचित्क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः ।
आत्मनस्तु समं तेषां न पश्यामि शृणोमि च ॥ ८.७६.१७ ॥

जो कोई भी क्षत्रिय, युद्ध में घमंडी होकर धनुष उठाते हैं, उनमें आपके समान कोई नहीं दिखता और न ही सुना है।

8.76.18

ब्रह्मणा हि प्रजाः सृष्टा गाण्डीवं च महद्धनुः ।
येन त्वं युध्यसे पार्थ तस्मान्नास्ति त्वया समः ॥ ८.७६.१८ ॥

ब्रह्मा ने प्रजाओं की रचना की और महान धनुष गाण्डीव भी बनाया, जिससे आप युद्ध करते हैं; इसलिए हे पार्थ, आपके समान कोई नहीं है।

8.76.19

अवश्यं तु मया वाच्यं यत्पथ्यं तव पाण्डव ।
मावमंस्था महाबाहो कर्णमाहवशोभिनम् ॥ ८.७६.१९ ॥

हे पाण्डव, मुझे तुमसे वह बात अवश्य कहनी है जो तुम्हारे लिए हितकर है। हे महाबाहु, आहव में शोभा पाने वाले कर्ण का अपमान मत करना।

8.76.20

कर्णो हि बलवान्दृप्तः कृतास्त्रश्च महारथः ।
कृती च चित्रयोधी च देशकालस्य कोविदः ॥ ८.७६.२० ॥

कर्ण निश्चय ही बलवान, गर्वीला, अस्त्रविद्या में निपुण, महारथी, कुशल, विचित्र योद्धा और देश-काल का ज्ञाता है।

8.76.21

बहुनात्र किमुक्तेन संक्षेपाच्छृणु पाण्डव ।
त्वत्समं त्वद्विशिष्टं वा कर्णं मन्ये महारथम्।
परमं यत्नमास्थाय त्वया वध्यो महाहवे ॥ ८.७६.२१ ॥

इस विषय में बहुत कहने से क्या लाभ? हे पाण्डव, संक्षेप में सुनो। मैं कर्ण को तुम्हारे समान या तुमसे श्रेष्ठ महारथी मानता हूँ। पूरे प्रयत्न से तुम्हें उसे महायुद्ध में मारना होगा।

8.76.22

तेजसा वह्निसदृशो वायुवेगसमो जवे ।
अन्तकप्रतिमः क्रोधे सिंहसंहननो बली ॥ ८.७६.२२ ॥

तेज में वह अग्नि के समान है, वेग में वायु के वेग के समान। क्रोध में वह यम के समान है, सिंह के समान सुदृढ़ शरीर वाला बलवान है।

8.76.23

अष्टरत्निर्महाबाहुर्व्यूढोरस्कः सुदुर्जयः ।
अभिमानी च शूरश्च प्रवीरः प्रियदर्शनः ॥ ८.७६.२३ ॥

वह आठ अरत्नि ऊँचा, महाबाहु, चौड़ी छाती वाला, अत्यंत दुर्जय है। वह अभिमानी, शूर, श्रेष्ठ वीर और देखने में सुंदर है।

8.76.24

सर्वयोधगुणैर्युक्तो मित्राणामभयङ्करः ।
सततं पाण्डवद्वेषी धार्तराष्ट्रहिते रतः ॥ ८.७६.२४ ॥

वह सभी योद्धाओं के गुणों से युक्त है, मित्रों को अभय देने वाला है। वह निरंतर पाण्डवों से द्वेष रखता है और धृतराष्ट्र के पुत्रों के हित में लगा रहता है।

8.76.25

सर्वैरवध्यो राधेयो देवैरपि सवासवैः ।
ऋते त्वामिति मे बुद्धिस्तदद्य जहि सूतजम् ॥ ८.७६.२५ ॥

कर्ण सभी से अवध्य है, देवताओं से भी, इंद्र सहित भी। केवल आपके अतिरिक्त, ऐसा मेरा मत है। इसलिए आज उस सूतपुत्र को मार डालो।

8.76.26

देवैरपि हि संयत्तैर्बिभ्रद्भिर्मांसशोणितम् ।
अशक्यः स रथो जेतुं सर्वैरपि युयुत्सुभिः ॥ ८.७६.२६ ॥

देवता भी, युद्ध के लिए तत्पर होकर मांस-रक्त का शरीर धारण करके भी, उस रथी को जीतना असंभव है, सभी युद्धेच्छुओं द्वारा भी।

8.76.27

दुरात्मानं पापवृत्तं नृशंसं ।
दुष्टप्रज्ञं पाण्डवेयेषु नित्यम्।
हीनस्वार्थं पाण्डवेयैर्विरोधे ।
हत्वा कर्णं निश्चितार्थो भवाद्य ॥ ८.७६.२७ ॥

उस दुरात्मा, पापी आचरण वाले, क्रूर, पांडवों के प्रति सदा दुष्ट बुद्धि वाले, पांडवों से विरोध में अपना सच्चा हित खो देने वाले को, कर्ण को मारकर, आज दृढ़ निश्चय वाले बनो।

8.76.28

तं सूतपुत्रं रथिनां वरिष्ठं ।
निष्कालिकं कालवशं नयाद्य।
तं सूतपुत्रं रथिनां वरिष्ठं ।
हत्वा प्रीतिं धर्मराजे कुरुष्व ॥ ८.७६.२८ ॥

उस सूतपुत्र को, रथियों में श्रेष्ठ को, असमय ही काल के वश में ले जाओ आज। उस सूतपुत्र को, रथियों में श्रेष्ठ को, मारकर धर्मराज को प्रसन्न करो।

8.76.29

जानामि ते पार्थं वीर्यं यथाव… ।
द्दुर्वारणीयं च सुरासुरैश्च।
सदावजानाति हि पाण्डुपुत्रा… ।
नसौ दर्पात्सूतपुत्रो दुरात्मा ॥ ८.७६.२९ ॥

मैं आपके पार्थ (अर्जुन) के पराक्रम को यथार्थ रूप से जानता हूँ, जो देवताओं और असुरों द्वारा भी दुर्निवार है। सदा पांडुपुत्रों का तिरस्कार करता है वह, किंतु यह दुरात्मा सूतपुत्र अभिमान से (ऐसा नहीं करता)।

8.76.30

आत्मानं मन्यते वीरं येन पापः सुयोधनः ।
तमद्य मूलं पापानां जहि सौतिं धनञ्जय ॥ ८.७६.३० ॥

जिसके कारण पापी सुयोधन स्वयं को वीर मानता है, उस पापों की जड़ को आज मार डालो, हे धनंजय, उस सूतपुत्र को।

8.76.31

खङ्गजिह्वं धनुरास्यं शरदंष्ट्रं तरस्विनम् ।
दृप्तं पुरुषशार्दूलं जहि कर्णं धनञ्जय ॥ ८.७६.३१ ॥

तलवार जैसी जीभ, धनुष जैसा मुख, बाण जैसी दाढ़ों वाले, वेगवान, घमंडी, पुरुषों में व्याघ्र कर्ण को मार डालो, हे धनंजय।

8.76.32

अहं त्वामनुजानामि वीर्येण च बलेन च ।
जहि कर्णं रणे शूरं मातङ्गमिव केसरी ॥ ८.७६.३२ ॥

मैं तुम्हें अनुमति देता हूँ, अपने पराक्रम और बल से युद्ध में शूर कर्ण को मार डालो, जैसे सिंह हाथी को मारता है।

8.76.33

यस्य वीर्येण वीर्यं ते धार्तराष्ट्रोऽवमन्यते ।
तमद्य पार्थ सङ्ग्रामे कर्णं वैकर्तनं जहि ॥ ८.७६.३३ ॥

जिसके पराक्रम के भरोसे धृतराष्ट्र का पुत्र तुम्हारे पराक्रम को तुच्छ समझता है, हे पार्थ, आज युद्ध में उसी वैकर्तन कर्ण को मार डालो।