મહાભારત · અધ્યાય 8.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.80.1
र्नयाम्येतान्धार्तराष्ट्रान्यमाय ॥ ८.८०.१ ॥
હું આ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને યમ પાસે લઈ જાઉં છું.
8.80.2
सञ्चोदितो भीमसेनेन चैवं ।
स सारथिः पुत्रबलं त्वदीयम्।
प्रायात्ततः सत्वरमुग्रवेगो ।
यतो भीमस्तद्बलं गन्तुमैच्छत् ॥ ८.८०.२ ॥
ભીમસેન દ્વારા આ રીતે પ્રેરિત થઈને તે સારથિ તમારા પુત્રોની સેના તરફ ઝડપથી આગળ વધ્યો; ભીમ એ સેના તરફ જવા ઇચ્છતો હતો.
8.80.3
ततोऽपरे नागरथाश्वपत्तिभिः ।
प्रत्युद्ययुस्तं कुरवः समन्तात्।
भीमस्य वाहाग्र्यमुदारवेगं ।
समन्ततो बाणगणैर्निजघ्नुः ॥ ८.८०.३ ॥
ત્યારે બીજા કૌરવો હાથી, રથ, ઘોડા અને પાયદળ સાથે ચારે બાજુથી તેની સામે ધસી આવ્યા અને ભીમના શ્રેષ્ઠ, ઉગ્ર વેગવાળા ઘોડાઓ પર બાણોનો વરસાદ કર્યો.
8.80.4
ततः शरानापततो महात्मा ।
चिच्छेद बाणैस्तपीनयपुङ्खैः।
ते वै निपेतुस्तपनीयपुङ्खा ।
द्विधा त्रिधा भीमशरैर्निकृत्ताः ॥ ८.८०.४ ॥
ત્યારે તે મહાત્માએ પોતાના તરફ આવતા બાણોને સોનેરી પીંછાવાળા બાણોથી કાપી નાખ્યા; તે સોનેરી પીંછાવાળા બાણો ભીમના બાણોથી બે-ત્રણ ટુકડામાં કપાઈને પડ્યા.
8.80.5
ततो राजन्नागरथाश्वयूनां ।
भीमाहतानां वरराजमध्ये।
घोरो निनादः सुमहानभूत्तदा ।
वज्राहतानामिव पर्वतानाम् ॥ ८.८०.५ ॥
હે રાજન! ત્યારે ભીમથી ઘાયલ થયેલા શ્રેષ્ઠ રાજાઓ વચ્ચે, હાથી, રથ અને ઘોડાઓના સમૂહમાંથી વજ્રથી આહત થયેલા પર્વતોની જેમ ભયાનક અને અતિ મહાન ગર્જના ઊઠી.
8.80.6
ते वध्यमानाश्च नरेन्द्रमुख्या ।
निर्भिद्यन्तो भीमशरप्रवेकैः।
भीमं समन्तात्समरेऽभ्यरोहन् ।
वृक्षं शकुन्ता इव पुष्पहेतोः ॥ ८.८०.६ ॥
ભીમના તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધાઈને મરાઈ રહેલા તે મુખ્ય રાજાઓ યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી ભીમ પર ધસી ગયા, જેમ ફૂલો માટે પક્ષીઓ વૃક્ષ પર ઊતરે.
8.80.7
ततोऽभियाते तव सैन्ये स भीमः ।
प्रादुश्चक्रे वेगमनन्तवेगः।
यथाऽन्तकाले क्षपयन्दिधक्षु… ।
र्भूतान्तकृत्काल इवात्तदण्डः ॥ ८.८०.७ ॥
તમારી સેના પર આક્રમણ થતાં અનંતવેગ ભીમે વેગ પ્રગટ કર્યો; અંતકાળે દહન કરવા ઇચ્છતા, દંડ ઉપાડેલા કાળની જેમ…
8.80.8
तस्यातिवेगस्य रणेऽतिवेगं ।
नाशक्नुवन्धारयितुं त्वदीयाः।
व्यात्ताननस्यापततो यथैव ।
कालस्य काले हरतः प्रजा वै ॥ ८.८०.८ ॥
રણમાં એ અતિવેગીનો અતિવેગ તમારા યોદ્ધાઓ રોકી ન શક્યા; મોં ફાડીને ધસતા, સમય આવતાં પ્રજાઓને હરનારા કાળની જેમ.
8.80.9
ततो बलं भारत भारतानां ।
प्रदह्यमानं समरे महात्मना।
भीतं दिशोऽकीर्यत भीमनुन्नं ।
महानिलेनाभ्रगणा यथैव ॥ ८.८०.९ ॥
ત્યારે હે ભારત! ભારતોની સેના મહાત્મા ભીમ દ્વારા રણમાં બળાતાં ભયભીત થઈને દિશાઓમાં વિખરાઈ ગઈ, મહાવાયુથી પ્રેરાયેલા મેઘસમૂહોની જેમ.
8.80.10
ततो धीमान्सारथिमब्रवीद्बली ।
स भीमसेनः पुनरेव हृष्टः ॥ ८.८०.१० ॥
ત્યારે બુદ્ધિમાન અને બળવાન એ ભીમસેને ફરીથી હર્ષ સાથે પોતાના સારથિને કહ્યું.
8.80.11
सूताभिजानीहि परान्स्वकान्वा ।
रथान्ध्वजांश्चापततः समेतान्।
युध्यन्ह्यहं नाभिजानामि किञ्चि… ।
न्मा सैन्यं स्वं छादयिष्ये प्रमत्तः ॥ ८.८०.११ ॥
સારથિ! શત્રુઓને કે પોતાના લોકોને, નજીક આવતા રથો અને ધ્વજો ઓળખી લે. લડતો હું કંઈ ઓળખી શકતો નથી… બેધ્યાનપણે હું મારી જ સેનાને ઢાંકી ન દઉં.
8.80.12
अरीन्विशोकान्हि निरीक्ष्य सर्वतो ।
महांश्च मन्युः पुनरेति मां भृशम्।
राजातुरो नागमद्यत्किरीटी ।
बहूनि दुःखान्यभिचिन्तयामि ॥ ८.८०.१२ ॥
શત્રુઓ ચારેબાજુ જોઈને, શોકરહિત એવા તેઓને, મારો મહાન ક્રોધ ફરી ફરી મને અત્યંત ઘેરે છે. રાજાની પીડાને કારણે કિરીટી ગયો નહીં; હું અનેક દુઃખોનો વિચાર કરું છું.
8.80.13
एतद्दुःखं धारये धर्मराजो ।
यन्मां हित्वा यातवाञ्शत्रुमध्ये।
नैनं जीवं नाभिजानाम्यजीवं ।
बीभत्सुं वा तन्ममाद्यातिदुःखम् ॥ ८.८०.१३ ॥
ધર્મરાજ આ દુઃખ ધારણ કરે છે; તેઓ મને છોડીને શત્રુઓની વચ્ચે ગયા. તેઓ જીવતા છે કે મૃત, હું જાણતો નથી; બીભત્સુ વિશે પણ હું જાણતો નથી. આજે આ મારા માટે અતિ દુઃખદ છે.
8.80.14
सोऽहं द्विषत्सैन्यमुदग्रकल्पं ।
विनाशयिष्ये परमप्रतीतः।
एतन्निहत्याजिमध्ये समेतं ।
प्रीतो भविष्यामि सह त्वयाद्य ॥ ८.८०.१४ ॥
તેથી હું, અત્યંત આનંદથી, જોવામાં ભયંકર લાગતી શત્રુ સેનાનો નાશ કરીશ. યુદ્ધભૂમિની મધ્યમાં એકત્ર થયેલાઓને મારીને આજે હું તારી સાથે આનંદિત થઈશ.
8.80.15
ह्याचक्ष्व मे सारथे क्षिप्रमेव ॥ ८.८०.१५ ॥
હે સારથી, મને તરત કહે.
8.80.16
सर्वं विदित्वैवमहं वदामि ।
तवार्थसिद्धिप्रदमद्य वीर।
कैकेयकाम्भोजसुराष्ट्रबाह्लिका ।
म्लेच्छाश्च सुह्माः परतङ्कणाश्च। ॥ ८.८०.१६ ॥
આ બધું જાણીને હું આમ કહું છું; આજે તારા હેતુની સિદ્ધિ આપનારું, હે વીર. કૈકેય, કાંબોજ, સુરાષ્ટ્ર, બાહ્લિક, મ્લેચ્છ, સુહ્મ અને પરતંકણ.
8.80.17
मद्राश्च वङ्गा मगधाः कुणिन्दा ।
आनर्तकावर्तकाः पार्वतीयाः।
सर्वे गृहीतप्रवरायुधास्त्वां ।
संवेष्ट्य संवेष्ट्य ततो विवेदुः ॥ ८.८०.१७ ॥
મદ્ર, વંગ, મગધ, કુણિન્દ, આનર્તક, આવર્તક અને પર્વતીય સર્વે ઉત્તમ શસ્ત્રો લઈને તને ઘેરી ઘેરીને પછી હુમલો કર્યો.
8.80.18
रथे तवास्मिन्निशिताः सुपीता… ।
स्ततो भल्ला द्वादश वै सहस्राः।
षण्मार्गणानामयुतानि वीर ।
क्षुराश्च भल्लाश्च तथायुताख्याः ॥ ८.८०.१८ ॥
તારા આ રથમાં તીક્ષ્ણ, સારી રીતે તપાવેલા…; પછી બાર હજાર ભલ્લ, હે વીર, છ-માર્ગી બાણો દસ હજાર, ક્ષુરો, ભલ્લો, અને તેમ જ દસ હજાર નામનાં.
8.80.19
नाराचानां द्वे सहस्रे च वीर ।
त्रीण्येप च प्रदराणां स्म पार्थ।
अस्त्यायुधं पाण्डवेयावशिष्टं ।
न यद्वहेच्छकटं षङ्गवीयम् ॥ ८.८०.१९ ॥
હે વીર, નારાચ બે હજાર, અને હે પાર્થ, પ્રદર પણ ત્રણ. હે પાંડવ, બાકીનાં આયુધો એટલાં છે કે છ બળદોની ગાડી પણ ઊંચકી ન શકે.
8.80.20
एतद्विद्वन्मुञ्च सहस्रशोऽपि ।
गदासिबाहुद्रविणं च तेऽस्ति।
प्रासाश्च मुद्रराः शक्तयस्तोमराश्च ।
माभैषीस्त्वं संक्षयादायुधानाम् ॥ ८.८०.२० ॥
હે વિદ્વાન, આમાંનાં હજારો છોડ; તારી પાસે ગદા, તલવાર, ધનુષ્ય એવું ધન પણ છે, અને પ્રાસ, મુદ્ગર, શક્તિ અને તોમર પણ છે. આયુધોના ક્ષયથી તું ડરીશ નહીં.
8.80.21
तन्मे देवाः सकलं साधयन्तु ॥ ८.८०.२१ ॥
તે સર્વ દેવો મારા માટે સિદ્ધ કરે.
8.80.22
सूताद्य मद्बाहुयुतैः समस्ता… ।
न्समाहनद्भिः पार्थिवानाशुवेगैः।
च्छन्नं बाणैराहवं घोररूपं ।
नष्टादित्यं मृत्युलोकेन तुल्यम् ॥ ८.८०.२२ ॥
હે સૂત, આજે મારા બાહુઓથી યુક્ત થઈને સર્વ… રાજાઓને, વેગવાન બાણોથી પ્રહાર કરીને, બાણોથી આચ્છાદિત, ભયંકર રૂપવાળા આ રણક્ષેત્રને સૂર્ય અસ્ત પામેલા મૃત્યુલોક જેવું કરીશ.
8.80.23
अद्यैतद्यै विदितं पार्थिवानां ।
भविष्यति ह्याकुमारं च सूत।
निमग्नो वा समरे भीमसेन ।
एकः कुरून्वा समरे व्यजैषीत् ॥ ८.८०.२३ ॥
હે સૂત, આજે આ રાજાઓને અને બાળકો સુધી જાણ થશે કે ભીમસેન યુદ્ધમાં ડૂબશે કે એકલો કુરુઓને યુદ્ધમાં જીતશે.
8.80.24
सर्वे सङ्ख्ये कुरवो निष्पतन्तु ।
मां वा लोकाः कीर्तयन्त्वाकुमारम्।
सर्वानेकस्तानहं पातयिष्ये ।
ते वा सर्वे भीमसेनं तुदन्तु ॥ ८.८०.२४ ॥
યુદ્ધમાં સર્વ કૌરવો મારા પર તૂટી પડો, અથવા લોકો બાળકો સુધી મારી કીર્તિ ગાય; હું એકલો તેમને સર્વને પાડી દઈશ, અથવા તેઓ બધા ભીમસેનને પીડો.
8.80.25
आशास्तारः कर्म चाप्युत्तमं ये ।
तन्मे देवाः सफलं साधयन्तु।
आयातीह केशवसारथी रथी ।
शक्रस्तूर्णं यज्ञ इवोपहूतः ॥ ८.८०.२५ ॥
ઉત્તમ કર્મની આશા રાખનારા, દેવો મારા એ કર્મને ફળદાયી કરો. અહીં કેશવ સારથિ તરીકે આવે છે, રથી યજ્ઞમાં બોલાવાયેલા ઇન્દ્રની જેમ ઝડપથી આવે છે.
8.80.26
ईक्षस्वैतां भारतीं दीर्यमाणा… ।
मेते कस्माद्विद्रवन्ते नरेन्द्राः।
व्यक्तं धीमान्सव्यसाची नराग्र्यः ।
सैन्यं ह्येतच्छादयत्याशु बाणैः ॥ ८.८०.२६ ॥
જુઓ, આ ભારતી સેના વિદીર્ણ થઈ રહી છે… મારી સામે આ નરેન્દ્રો કેમ ભાગી રહ્યા છે? નિશ્ચે બુદ્ધિમાન સવ્યસાચી, નરોમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન બાણોથી આ સેનાને ઝડપથી ઢાંકી રહ્યો છે.
8.80.27
पश्य ध्वजांश्च द्रवतो विशोक ।
नागान्हयान्पत्तिसङ्घांश्च सङ्ख्ये।
रथान्विकीर्णाञ्शरशक्तिताडिता… ।
न्पश्यस्वैतान्रथिनश्चैव सूत ॥ ८.८०.२७ ॥
વિશોક, ભાગતી ધ્વજાઓ જુઓ. યુદ્ધમાં વિખરાયેલા હાથીઓ, ઘોડાઓ અને પાયદળના સમૂહો જુઓ. બાણ અને શક્તિઓથી આઘાત પામેલા વિખરાયેલા રથો અને આ રથીઓને પણ જુઓ, સૂત.
8.80.28
आपूर्यते कौरवी चाप्यभीक्ष्णं ।
सेना ह्यसौ सुभृशं हन्यमाना।
धनञ्जयस्याशनितुल्यवेगै… ।
र्ग्रस्ता शरैः काञ्चनबर्हजालैः ॥ ८.८०.२८ ॥
કૌરવ સેના સતત ભરાઈ રહી છે; ધનંજયના વજ્ર સમાન વેગથી અતિશય માર ખાતી તે સેના સોનેરી પીંછાવાળા બાણોની જાળમાં ફસાઈ રહી છે… .
8.80.29
एते द्रवन्ति स्म रथाश्वनागाः ।
पदातिसङ्घानतिमर्दयन्तः।
सम्मुह्यमानाः कौरवाः सर्व एव ।
द्रवन्ति नागा इव दाहभीताः ॥ ८.८०.२९ ॥
આ રથો, ઘોડા અને હાથીઓ પાયદળના સમૂહોને કચડતા ભાગી રહ્યા છે; મૂંઝાયેલા બધા કૌરવો અગ્નિથી ડરેલા હાથીઓની જેમ ભાગી રહ્યા છે.
8.80.30
हाहाकृताश्चैव रणे विशोक ।
मुञ्चन्ति नादान्विपुलान्गजेन्द्राः ॥ ८.८०.३० ॥
વિશોક, રણમાં 'અરેરે' કરતા આ શ્રેષ્ઠ હાથીઓ વિશાળ ચીસો પાડી રહ્યા છે.
8.80.31
किं भीम नैनं त्वमिहाशृणोषि ।
विस्फारितं गाण्डिवस्यातिघोरम्।
क्रुद्धेन पार्थेन विकृष्यतोऽद्य ।
कच्चिन्नेमौ तव कर्णौ विनष्टौ ॥ ८.८०.३१ ॥
ભીમ, શું તું અહીં આ સાંભળતો નથી? ક્રોધિત પૃથાપુત્ર આજે ખેંચી રહેલા ગાંડીવનો અતિ ભયંકર ટંકાર! શું તારા બંને કાન નષ્ટ થઈ ગયા?
8.80.32
सर्वे कामाः पाण्डव ते समृद्धाः ।
कपिर्ह्यसौ दृश्यते हस्तिसैन्ये।
नीलाद्धनाद्विद्युतमुच्चरन्तीं ।
तथा पश्य विस्फुरन्तीं धनुर्ज्याम् ॥ ८.८०.३२ ॥
હે પાંડવ, તારી બધી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ. હાથીઓની સેનામાં એ વાનર દેખાય છે. નીલ મેઘમાંથી ઝબકતી વીજળીની જેમ, ધ્રૂજતી ધનુષ્યની દોરી જો.
8.80.33
कपिर्ह्यसौ वीक्षते सर्वतो वै ।
ध्वजाग्रमारुह्य धनञ्जयस्य।
वित्रासयन्रि पुसङ्घान्विमर्दे ।
बिभेम्यस्मादात्मनैवाभिवीक्ष्य ॥ ८.८०.३३ ॥
એ વાનર ચારેય દિશામાં જુએ છે. ધનંજયની ધ્વજાના અગ્રભાગ પર ચઢીને, યુદ્ધની ભીડમાં શત્રુસમૂહોને ડરાવે છે. તેને જોઈને હું પોતે ડરું છું.
8.80.34
विभ्राजते चातिमात्रं किरीटं ।
विचित्रमेतच्च धनञ्जयस्य।
दिवाकराभो मणिरेष दिव्यो ।
विभ्राजते चैव किरीटसंस्थः ॥ ८.८०.३४ ॥
ધનંજયનો મુગટ અતિશય ઝળહળે છે; આ કેવું અદ્ભુત છે. સૂર્ય જેવો તેજસ્વી આ દિવ્ય મણિ મુગટ પર સ્થિત થઈ ઝળકે છે.
8.80.35
पार्श्वे भीमं पाण्डुराभ्रप्रकाशं ।
पश्यस्व सङ्खं देवदत्तं सुघोषम्।
अभीषुहस्तस्य जनार्दनस्य ।
विगाहमानस्य चमूं परेषाम् ॥ ८.८०.३५ ॥
બાજુમાં સફેદ વાદળ જેવો ચમકતો, ભયંકર, સુંદર ઘોષવાળો દેવદત્ત નામનો શંખ જો. હાથમાં લગામ ધરેલો જનાર્દન શત્રુસેનામાં પ્રવેશે છે.
8.80.36
रविप्रभं वज्रनाभं क्षुरान्तं ।
पार्श्वे स्थितं पश्य जनार्दनस्य।
चक्रं यशोवर्धनं केशवस्य ।
सदार्चितं यदिभिः पश्य वीर ॥ ८.८०.३६ ॥
હે વીર, બાજુમાં ઊભેલા જનાર્દનનું ચક્ર જો. સૂર્ય જેવું તેજસ્વી, વજ્ર જેવી નાભિવાળું, અસ્ત્રાની ધારવાળું આ ચક્ર કેશવનું યશ વધારે છે; હંમેશાં પૂજિત છે.
8.80.37
महाद्विपानां सरलद्रुमोपमाः ।
करा निकृत्ताः प्रपतन्त्यमी क्षुरैः।
किरीटिना तेन पुनः ससादिनः ।
शरैर्निकृत्ताः कुलिशैरिवाद्रयः ॥ ८.८०.३७ ॥
મોટા હાથીઓની સૂંઢો સીધા વૃક્ષો જેવી કપાઈને આ ક્ષુરોથી પડી રહી છે. તે કિરીટીએ ફરીથી સવારો સહિત બાણોથી કાપી નાખ્યા, જેમ વજ્રથી પર્વતો કપાય.
8.80.38
तथैव कृष्णस्य च पाञ्चजन्यं ।
महार्हमेतं द्विजराजवर्णम्।
कौन्तेय पश्योरसि कौस्तुभं च ।
जाज्वल्यमानं विजयां स्रजं च ॥ ८.८०.३८ ॥
તેવી જ રીતે કૃષ્ણનો અત્યંત મૂલ્યવાન પાંચજન્ય શંખ, ચંદ્રવર્ણો, જુઓ. હે કૌંતેય, તેમની છાતી પર ઝળહળતો કૌસ્તુભ અને વિજયમાળા પણ જુઓ.
8.80.39
ध्रवं रथाग्र्यः समुपैति पार्थो ।
विद्रावयन्सैन्यमिदं परेषाम्।
सिताभ्रवर्णैरसितप्रयुक्तै… ।
र्हयैर्महार्है रथिनां वरिष्ठः ॥ ८.८०.३९ ॥
ખરેખર રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ પાર્થ શત્રુઓની આ સેનાને ભગાડતા આવી રહ્યા છે, મેઘ જેવા શ્વેત અને કાળી લગામે જોડેલા મૂલ્યવાન ઘોડાઓ સાથે.
8.80.40
रथान्हयान्पत्तिगणांश्च सायकै… ।
र्विदारितान्पश्य पतन्त्यमी यथा।
तवानुजेनामरराजतेजसा ।
महावनानीव सुपर्णवायुना ॥ ८.८०.४० ॥
જુઓ, બાણોથી વિદારાયેલા રથો, ઘોડા અને પદાતિ ટુકડીઓ પડી રહ્યા છે; તમારા નાના ભાઈએ દેવરાજના તેજથી, ગરુડના પવનથી મહાવનો પડે તેમ.
8.80.41
चतुः शतान्पश्य रथानिमान्हतान् ।
सवाजिसूतान्समरे किरीटिना।
महेषुभिः सप्तशतानि दन्तिनां ।
पदातिसादींश्च रथाननेकशः ॥ ८.८०.४१ ॥
જુઓ, યુદ્ધમાં કિરીટીએ ઘોડા અને સારથિ સહિત આ ચારસો રથ હણ્યા; મોટાં બાણોથી સાતસો હાથી, પદાતિ અને અશ્વારોહીઓ તથા અનેક રથો.
8.80.42
अयं समभ्येति तवान्तिकं बली ।
निघ्नन्कुरूंश्चित्र इव ग्रहोऽर्जुनः।
समृद्धकामोऽसि हतास्तवाहिता ।
बलं तवायुश्च चिराय वर्धताम् ॥ ८.८०.४२ ॥
બળવાન આ અર્જુન તમારી નજીક આવી રહ્યો છે, કુરુઓનો સંહાર કરતો, અદ્ભુત ગ્રહની જેમ. તમારી કામનાઓ પૂર્ણ થઈ છે, તમારા શત્રુઓ હણાયા છે. તમારું બળ અને આયુષ્ય ચિરકાળ વધો.
8.80.43
ददानि ते ग्रामवरांश्चतुर्दश ।
प्रियाख्याने सारथे सुप्रसन्नः।
दासीशतं चापि रथांश्च विंशतिं ।
यदर्जुनं वेदयसे विशोक ॥ ८.८०.४३ ॥
સારથિ, પ્રિય સમાચાર આપવા બદલ હું અત્યંત પ્રસન્ન છું; હું તને ચૌદ ઉત્તમ ગામ, સો દાસીઓ અને વીસ રથ આપીશ, કારણ કે તું અર્જુનના સમાચાર આપે છે, હે વિશોક.